Ақ шағала

Авторы: Мирас Мұқаш

Àëìàòû “Æàëûí áàñïàñû” Ìèðàñ Ìμ²ÀØÅÂ

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ì 84 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ̸äåíèåò æ¸íå àºïàðàò ìèíèñòðëiãi Àºïàðàò æ¸íå ì½ðà¹àò êîìèòåòi “°äåáèåòòi» ¸ëåóìåòòiê ìà»ûçäû ò¾ðëåðií áàñûï øû¹àðó” áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû ̽ºàøåâ Ìèðàñ. Àº øà¹àëà: Ïðîçà./ Ì.̽ºàøåâ. – Àëìàòû: “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012. — 112 áåò. ISBN 978-601-7286-39-2 ²àçiðãi êåçå»íi» ºàçຠ¸äåáèåòi æà»à òîëºûí ¼êiëäåði áîëûï åñåïòåëåòií æàñ æàçóøûëàðìåí òîëû¹ûï æàòûð. Ñû æûëäàðû ¸äåáèåòêå êåëãåí æàñòàð øû¹àðìàëàðû æèi æàðèÿëàíûï, òàëºûëàíûï òà, ñàðàëàíûï æàòûð. Ñîë ¼êiëäåðäi» ºàòàðûíäà æàñ æàçóøû Ìèðàñ ̽ºàøåâòû» äà æàç¹àíäàðû ðåñïóáëèêàëûº áàñûëûìäàðäà æàðèÿëàíûï æ¾ð. Îë ¼çiíi» æèíàºû ¸ði øûíàéû ñòèëiìåí åðåêåøåëåíåäi. Êiòàï ê¼ïøiëiê îºûðìàí ºàóûì¹à àðíàë¹àí. © ̽ºàøåâ Ìèðàñ., 2012 ISBN 978-601-7286-39-2 © “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012 ÓÄÊ 821.542.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Ì 84

Àº øà¹àëà ÆÅÒIÌ ØÀË Áiçäi» ¾éäi» ºàñûíäà áið øàë ò½ðàäû. Ò½ðìàéäû äà, áiðåóäi» ê¾ðêåñií ïàíàëàï æàòàäû. ´éòêåíi îíû» ¾éi äå, áàëà-øà¹àñû äà, òóûñºàíäàðû äà æîº. ´çi ºàçຠòà, îðûñ òà åìåñ, áiðຠò¾ði îñû åêåóiíå äå ½ºñàéäû. Åêi òiëäå äå ñ¼éëåìåéäi. Ñåáåái – ìûëºàó. °áäåí ºàðòàé¹àí. Áåò-àóçû ìûæ-ìûæ. Ò¾ði àÿíûøòû. ¶ñòiíäåãi êèiìäåði äå æûðòûº-æûðòûº. ²ûñû-æàçû êið-êið ïàëüòîñûí òàñòàìàéäû. °êåìíåí á½ë êiì äåï ñ½ðàï åäiì: – Ñîðäàí ê¼ç àøïà¹àí æåòiì øàë ¹îé áåéøàðà. ²àéòåñi» îíû, – äåäi. Øàë àíäà-ñàíäà ºàëòàºòàï äàëà¹à øû¹ûï, º½áûðäàí êiøêåíå áàºûðìåí ñó àëàäû. Æåðäå æàòºàí òåìåêiíi» ºàëäûºòàðûí òåðåäi. Áið ê¾íi ä¾êåííåí íàí ¸êåëå æàòûð åäiì, øàðáàºòàí áàñûí ñîçûï áiðäå»å àéòºûñû êåëäi. ²àðíû àøºàí ñèÿºòû. Àÿï êåòòiì äå íàíäû áåðå ñàëäûì. ²óàíäû. ʾëåéií äåï åäi, ê¾ëå àëìàäû. ƾãiðå æ¼íåëäiì. Íàí¹à æiáåðãåí øåøåì: – ʼøåäåãi ºàéûðøûëàðäû ñåí àñûðàéûí äåï ïå åäi»? Íå» áàð? – äåï ºàòòû ½ðûñòû. Ñîíäà äà àÿï æ¾ðäiì. Áiðຠî¹àí ê¼ðøi áàëàëàðäû» æàíäàðû àøû¹àí æîº. Ûë¹è æîëäà êåçäåññå ìàçàºòàï, èòåðiï, ñó¹à º½ëàòûï, ºàøûï êåòåäi. Îëàð¹à, øàë¹à òèìå»äåð, äåï àéòà àëìàéìûí. Ìåíåí ¾ëêåí áàëàëàð. Òî¹ûçûíøû, îíûíøû êëàñòàðäà îºèäû. Íåãå ñîðëàäû åêåí, æàìàí àäàì áîë¹àí øû¹àð, îíäàé êiñiëåðäi» á¸ði ºàðòàé¹àíäà îñûëàé æ¾ðå ìå äåï îéëàäûì. Òà¹û äà àïàðûï áåðåéií äåï, òàìຠîðàï àëûï

Ìèðàñ ̽ºàøåâ æàòºàíäà øåøåì ê¼ðiï ºîéûï, àéºàé ñàëäû. °êåìå àéòòû: – ²½äàé-àé, ¸íåáið øàë ï¸ëå áîëäû ¹îé. Á½ë æåðäåí ê¼øåìiç áå, íå iñòåéìiç? – äåï. °êåì ò¾íåðiï ê¼ï îòûðäû. – ʼøêåíäå ºàéäà áàðàñû»? ²àéäà áàðñà» äà ºàéûðøûëàð ºàïòàï æ¾ð. ´çiìiç äå ºàéûðøûëûºòû» àç-ຠàëäûíäà îòûðìûç, – äåäi. Ñàáàºòàí êåëñåì, ê¼ðøiíi» ¾éiíi» æàíûíàí æåäåë æ¸ðäåì ìàøèíàñû êåòiï áàðàäû. Áiðåó àóûðûï ºàë¹àí øû¹àð äåäiì. Øåøåì ºóàíûï æ¾ð åêåí. Æåòiì øàë ¼ëiï ºàëûïòû. Ìåí ºóàí¹àí æîºïûí. 26.06.1997æ.

Àº øà¹àëà ÈÒÒÅÐ ÄÅ ÆÛËÀÉÄÛ Èòòåð ½çຠ¾ðäi. – Àóô-àóô! – øâ-ã¸â! Àçàí-ºàçàí, ó-øó. Äàóûñòàðû áiði æóàí, áiði æi»iøêå... ´çäåði ¾ëêåí-êiøiñi áàð, êåìi àëòû-æåòi ºàðàëû áîëàð. – Àóô-àóô! – øâ-ã¸â! – Îô-â-îô-â! Èò òiëiíäå “æèíàëûñ” àøûï, ûë¹è îñûëàé äàóëàñàäû äà æàòàäû. Íå¹ûë¹àí áiòïåéòií äàó! Êåéäå ¸ëäåíåãå òàëàñûï àÿº àñòûíàí îïûð-òîïûð áîëàäû äà ºàëàäû. Îíäàéäà iðiëåðiíi» ûçàëàíà ûðûëäàï, ½ñàºòàðûíà ºàðàé òàï-òàï áåðãåíií, àë îë áåéøàðàëàðäû» æàí äàóûñòàðû øû¹à ºû»ñûëàï, áåçå ºàøºàíûí à»äàéñû». Áiðຠø¸»êiëäåãåí ï¸ëåëåð ºàéòïàéäû, ø¸óiëäåï òà¹û æèíàëûï àëàäû. Á½ë ê¼ðiíiñ îí... æèûðìà ì¸ðòå ºàéòàëàíóû ì¾ìêií. Á¸ðiáið æàëûºïàéäû. ²û»áàéäû. ظáåëå»äåï ºàéòà øû¹àäû øàðøû àë໹à... ʾíäå... ʾíäå åìåñ, ò¾íäå îñû. ²àçið ñà¹àò ò໹û ò¼ðòòåðäi» øàìàñû øû¹àð. Á½ëàð – ²àçμÓ ºàëàøû¹ûíû» èòòåði. ²à»¹û¹àí... ïàíàñûç, á½ðàëºû èòòåð. ʾíäiç ºîºûñ æ¸øiêòåðiíi» ìà»àéûí òiìiñêiëåï íåìåñå æàòàºõàíà àðàëàðûíäà êåçåê æîðòûï òàìຠàñûðàéäû. ²àñ ºàðàÿ ò¼»iðåêòåãi ºàëû» òàë-øiëiê àðàñûíà ñi»iï, ìåçãië-ìåçãië òûì-òûðûñ æîº áîëûï êåòåòiíäåði áàð. Ò½ðàºòû “æèíàëûñ àëà»äàðû” – í¼ìiði áåñiíøi æàòàºõàíàíû» ñûðòû. Ò¾í àóà ò½ñ-ò½ñòàí êåëiï îñûíäà¹û ò¼áåøiêòå áàñ ºîñàäû äà, àïïຠáîëûï òà» àòºàíøà æຠæàïïàéäû. °éòåóið, åêi æûëäàí àñòû, îñû äà¹äûäàí àéíû¹àí åìåñ. Á½ëàðäû» áàñûíà “æàí-æàºòàí æàìûðàé ¾ðiï, ò½ð¹ûíäàðäû» ìàçàñûí àëäûº-àó”, – äåãåí îé êåëìåéäi, ¸ëáåòòå. °äåï, èáà-ûíñàï äåãåíäåð á½ëàð¹à æàçûëìà¹àí. “Èòïiñi»” – äåãåí ñîë. °ñiðåñå ¾øiíøi ºàáàòòà ä¼»áåêøiï æàòºàí Áåêçàò ïåí Äóìàí¹à îáàë, áiçäi» ìà¹ûíàñûç óøóûìûçäàí ò¾íiìåí òûíûøñûçäàíûï, òà» àëäûíäà ¹àíà

Ìèðàñ ̽ºàøåâ òàëûºñûï ½éûºòàï êåòåòií á½ëàð ñàáàºòàí òà¹û êåøiãiï, à¹àé-àïàéëàðûíàí êåçåêòi ñ¼ãiñòåðií åñòèäi-àó, áið óຠºîÿéûºøû äåñå, øiðêií! ²àéäà¹û! Êåðiñiíøå, “²àçið ½éûºòàéòûí çàìàí áà! Îäàí äà ò½ðûï øàðóàëàðû»äû îéëà»äàð. ʸíå, áîëû»äàð!” – äåãåíäåé åðåãiñå øàáàëàíàäû. Áàñòàïºûäà... κó¹à àë¹àø ò¾ñêåí ñ¸òòåðäå åêåóiíi» º½ëà¹ûíà îñûíàó èòòåð ¸óåíi ñîíøà æà¹ûìäû åñòiëåòiíäåé åäi. Àëûñòà¹û àóûë, òóûï-¼ñêåí åë iøiíi» ìàìûðàæàé òiðøiëiãi åñêå ò¾ñïåé ìå! Êåëå-êåëå îñû “ñèìôîíèÿäàí” ¸áäåí ìåçi áîë¹àí á½ëàð àóíàºøûï æàòûï: “ϸëåëåðäi ò¾ãåëiìåí ºûðûï, ¾íäåðií ¼øiðåòií áiðåó òàáûëñàøû!” – äåï ºèÿëäàéäû. Áåêçàòòàí ½éºû ºàøòû. Áið ºûðûíà àóäàðûëûï Äóìàí æàººà ºàðàï åäi, îë äàìûëäà¹àí ºàëïûíäà äà ºàðñû àëäûíà ûçáàðëàíà ºàðàï ò½ðàòûí ºàéñàð æàó æ¾ðåê ñàðáàçäû åëåñòåòåòií êåéïiìåí ºîñ ºîëûí ºóñûðûíûï, äûáûð åòïåñòåí àºûðûí ¹àíà òûíûñòàï æàòûð. °äåòiíøå ºàáà¹û äà ò¾éiëi»êi áîëàð. Áiðຠîíû àíûº áàéºàó ºèûí, á¼ëìå iøi àëàê¼ëå»êå. Ïåðäåñi æàðòûëàé àøûº ºàë¹àí òåðåçåíi» øåêå ò½ñûíäà àé “iëóëi” ò½ð. ļï-ä¼»ãåëåê. Áîï-áîç... Îë äà òî»àòûí øû¹àð. Àºïàííû» øû»ûëòûð àÿçû òî»äûðìàé ºîÿ ìà. Òàó æàºòàí áàÿó ¹àíà ¾çäiêñiç ½éòºûòà ëåêiòiï ò½ðàòûí ¼êïåê æåë ºàëà àóàñûí ä¸ë îñû øàºòà òàï-òàçà ºûëûï ¾ëãåðåäi. Åãåð ê¼ï ½çàìàé-ຠºàéòà ëàñòàíà áàñòàéòûí ñîë ò½íûº àóàíû êåóäå êåðå æ½òûï ºàë¹û» êåëñå äàëà¹à ä¸ë îñû êåçäå øû¹óû» êåðåê. Áåêçàò: “Ðàñûíäà äà, áàëêîí¹à áàðûï áiðàç ò½ðà ò½ðñàì áà åêåì?!” – äåï îéëàäû äà, åðiíäi. “²îéøû! Îíñûç äà ºî»ûð ñàëºûí á¼ëìåíi» ¼çi-ຠá½ë ìåçãiëäå ì½çäàï êåòåäi ¹îé!” Áið ñ¸ò ò½ëà áîéûí ûç¹àð ºàðûï ¼òêåíäåé òûæûðûíäû. “Áð-ð-ð! Íå äåãåí ñóûº!” ²ûìòàíûï, ºàáûð¹à¹à ºàðàé àóíàï æàòòû. ʼçiíå Ïåðèçàò åëåñòåãåí. Îë àëûñòà. Àëûñòà áîë¹àíäà... ºàëàíû» åêiíøi øåòiíäå ò½ðàäû. Íå iñòåï æàòûð åêåí? Áàëáûðàï ½éûºòàï æàòûð ìà, æîº, ºà»¹û¹àí èòòåð

Àº øà¹àëà àáàëàï îíû» äà ìàçàñûí àëäû ìà? ̽íäàé èòòåð áàð ìà åêåí ñîëàðäû» àóëàñûíäà? Á¾ãií ñ½ðàéûíøû ¼çiíåí. Áið ñ¸ò æຠæàïïàé ¾ðãåí èòòåð ¾íiíå º½ëຠò¾ðãåí. Æóàí äàóûñòûëàðûíû» áiði: “Ìà¹àí ¸ðäàéûì º½ðìåòïåí ºàðàóëàðû» êåðåê. Êåçiíäå èòòi» ò¼ðåñi-ຠåäiì. ʾíi» ¼òêåí ñî» íå øàðà. °éòïåñå ºàðñû êåëãåíäi àïàé-òîïàé ºûëàòûí íà¹ûç àëûïñî¹û» ìåíìií-äi!” – äåñå, ø¸»êiëäåãåí ¸ëäåºàéñûñû: “Å, ìûíà ê¼êå»äi îñàë äåï êiì àéòòû! Ìåí äå æå»ië ñàëìàºòû áîë¹àíìåí, ¼ç äå»ãåéiìíi» àëäûí áåðìåéòiíìií. Àºûë-àéëà æåòiï àðòûëàäû. ²îæàéûíûì äà æàºñû ºàðàéòûí. Iøêåíiì àëäûìäà, iøïåãiíiì àðòûìäà... Å-å-å, øiðêií ä¸óðåí, ºàéñûáiðií àéòàéûí! Åíäiãi ê¼ðãåí ê¾íiì ìûíàó!” – äåéòiíäåé. ²àë¹àíäàðû äà: “Îíû» ðàñ! Îíû» ðàñ! Á¸ðiìiç äå êåðåìåò-ຠåäiê. Á¸ðiìiç äå ¹àæàï åäiê! Àóô-àóô! øâ-ã¸â!” – äåï ¾í ºîñàäû. “Á½ëàð äà ¼òiðiê àéòàäû åêåí-àó”, – äåäi Áåêçàò iøiíåí. Êåçiíäå ìûºòû áîëñà, ä¸ë îñûíøà êiì ñîðëàéäû! Ðàñ, æåòiíøi... îí áåñiíøi... æåòïiñ áiðiíøi àòàëàðû íà¹ûç ñûðòòàíäàð áîëóû ê¸äiê. Àë ìûíàëàð íåìåíå... Êåëå-êåëå ¸áäåí àç¹àí, òîç¹àí. Ûë¹è òûðòè¹àí áiðäå»åëåð. ²àäið äå, ºàñèåò òå æîº, òåê òå æîº! Áiðåóëåðäi “´é, òåêñiç èò!” äåï æàòïàóøû ìà åäi. °ðèíå, ñ¼ãóãå äå êåëìåñ á½ëàðäû. Á¸ëêiì, òà¹äûð äåãåí äå îñû øû¹àð. °éòåóið, èòøiëåï á½ëàð äà ¼ñiï-¼íiï æàòàäû. Òiðëiê çà»û ñîë!.. Ñîíøàìà ê¼ï åäi ¼çäåði. Îí áåñ... æèûðìà¹à æåòåòií. Áiðòå-áiðòå àçàéäû. Ñîíû» ñûðû íåäå åêåí äåï ºàçið ¹àíà îéëàï æàòûð. ´ëiìi, æiòiìi, áàð ìà?.. Èò áiëñií íåëiêòåí àçàé¹àíûí. Å» ºûçû¹û, áiðiíøi îñûëàðäû», iðiëåðiíi» ºàòàðû îéñûðàï êåòòi. °ðèíå, êåëìåñêå êåòêåí ìåçîçîéäû» äèíîçàâðëàðû åìåñ á½ë èòòåð. Ñîíäà “Àëäûìåí ê¾øòiëåð òiði ºàëàäû” äåãåí ºà¹èäà ºàéäà?! Îñûíû ò¾ñiíå àëìàéຠºîé¹àí. Áåêçàò ïåí Äóìàí êåéáiðåóëåðií òàíèäû äà. Êåéäå áàëêîííàí íàí, ñ¾éåê-ñàÿº òàñòàéòûíäàðû áàð. Ñîíäûºòàí äà ºàéñûáiði á½ë åêåóií äå áiëåäi. °ðºàéñûñû ¼ç òiðëiêòåðiíi» ºàìûìåí æîðòûï áàðà æàòºàíäà êåçäåñå

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ºàëñà òàíûï, “æûëû ½øûðàé” ñåëòèå ºàðàï ò½ðàäû. ²àéðàí òiðøiëiê-àé! ²èÿëû øàðòàðàïòû øàðëàï àóûëû æàººà ¼òòi. Áåêçàòòû» äà èòi áîë¹àí. Ðåêñ. Iði ñ¾éåêòi îâ÷àðêà åäi. °êåñiíi» à¹àñû á½ë åñ áiëãåí ò½ñòà ºàëà¹à àðíàéû áàðûï ñàòûï ¸êåëiï áåðãåí. °íå èòòi» ò¼ðåñi ñîë-òûí! Á½ë îíû øàíà¹à äà æåãåòií, èò ¸óðåãå ñàëûï, ò½ìûëäûðû¹ûíà “òiçãií” òà¹ûï ìiíiï òå àëàòûí. Ñîíäà àøóû êåëñå êiñi æåï ºîþäàí òàéûíáàéòûí õàéóàí ì½íû» áàðëûº åðêåëiãií ê¼òåðiï, èëåóiíå ê¼íå áåðåòií. ´çiíi» àòûí “Á¼ðiáàñàð”, “Àëûïñ äåãåí ñèÿºòû ºàçàºøà íå¹ûï ºîéìàäû åêåí? Àé, áiðຠîâ÷àðêà¹à æàðàñïàñ åäi îë... Áåéøàðà áåðòiíãå äåéií êåëäi. Èåñiíå àäàë èòòi» ñà¹ûíûøû äà êåðåìåò áîëàäû åêåí, îºó¹à æàñòàéûíàí êåòêåí á½ë àóûë¹à æûë àðàëàòûï æåòêåíäå, áèiê äóàëäàí ûð¹ûï øû¹ûï, ìîéíûíà àñûëûï, áåò-àóçûí æàëàï, àðñàëà»äàï åñi êåòiï, ºóàíûï ¼ëiï ºàëà æàçäàéòûí. “Æàºñû èò ¼ëiìòiãií ê¼ðñåòïåéäi” äåãåíãå äå ê¼çi æåòòi – ºàðòàéûï ¼ëãåí Ðåêñòi» ñ¾éåãiíi» ºàéäà ºàë¹àíûí åøêiì áiëìåéäi ºàçið... Àë ìûíà ñîðëûëàðäû ñà¹ûíàòûí êiì áàð?.. Á½ëàð äà åøêiìäi ñà¹ûíáàéäû... °êåñiíi»: “Áàëà êåçiìäå Æàéëàó, ²îé¼ñåð äåãåí èòòåðiìiç áîëóøû åäi. Îëàðäû» òà¹äûðëàðû äà ºûçûº!” – äåï, àíäà-ñàíäà ¼òêåí ê¾íäåðiíi» åëåñiíå øîìûï îòûðàòûíû áàð. “Ñîëàð òóðàëû äà áið áàð¹àíäà æàºñûëàï ºàéòà ñ½ðàï àëàéûíøû”, – äåäi. ²àíàòòû ºèÿë åíäi åðñiëi-ºàðñûëû îéºàñòàï Àâñòðàëèÿ, ºîñ Àìåðèêà º½ðëûºòàðûíà ºàðàé ñàì¹àòºàí. Ñûðò êåëáåòií äå á½çáàé, ¼çäåðiíå ¹àíà ò¸í “ìiíåç-º½ëûºòû” ¹àñûðëàð áîéû ñàºòàï êåëå æàòºàí æàáàéû Äèíãî èòòåði åëåñ áåðiï ¼òòi. Êåéáið øåò åëäåðäå ºà»¹ûáàñ èòòåðäi åðåêøå ºàìºîðëûººà àë¹àí îðûíäàð áàð ê¼ðiíåäi. Êåé ìåìëåêåòòåðäå ¼ëãåí èòòåðäi “àäàëäûº ñèìâîëû” äåï àðóëàï æåðëåéòií ð¸ñiì ñàºòàë¹àí... Áið êåçäå ¾çäiêñiç ¾ðãåí èòòåðäi» àðàñû îéðàí-àñûð áîëà ºàëäû. Îðòàëàðûíà ¸ëäåêiì îò òàñòàï æiáåðãåíäåé, ºû»ñûëàï æàí-æ຺à æàíòàëàñà ºàøºàíäàé. Àðàëàðûíàí àäàì äàóñû åñòiëãåíäåé.

Àº øà¹àëà Áåêçàò îðíûíàí àòûï ò¾ðåãåëiï, æàðòûëàé æàëà»àø ê¾éi áàëêîí¹à ûòºûï øûººàí. Àïïຠºàð ¾ñòiíäå ºàï ½ñòà¹àí áiðåó åòïåòòåï º½ëàï æàòûð. Àíàäàé æåðäå ¾ñòi-áàñû àëáà-æ½ëáà æ¸íå áiðåó ñåëòèiï ò½ð. Áåêçàò àíäà-ñàíäà îñû ìà»àéäàí ò¼áå ê¼ðñåòiï ºàëûï æ¾ðåòií åêi ºà»¹ûáàñ æiãiòòi òàíûäû. Æåðäå æàòºàíû ºèðàëà»äàï îðíûíàí ò½ðäû äà, á½¹àí ºàéìû¹à ºàðàï ìi»ãið-ìi»ãið åòòi: – Áðàòîê, áîñ áóòûëêàëàðû» áàð ìà? ̸í-æàéäû ñîíäà áàðûï ò¾ñiíãåí. Èòòåðãå ºûð¹èäàé òèiï æ¾ðãåí îñûëàð åêåí. – °é, àíà èòòåðäå íåëåði» áàð?! – äåäi ò¾òiãiï. – °... Æàé æ¾ðãåí èòòåð ¹îé! Á½ë ¸ëãiëåðãå áàëêîí á½ðûøûíäà æàòºàí åêi áîñ ø¼ëìåêòi ëàºòûðûï áåðiï æàòûï òiñòåíå òië ºàòòû: – Åíäi ñîëàð¹à ñîºòûººàíäàðû»äû ê¼ðñåì, æåëêåëåði»äi ¾çåìií òóðà! Åñiêòi iøòåí ºàòòû æàóûï, òåðåçå ïåðäåñií æ½ëºè ûñûðäû. Òà» äà áîçàðûï àòºàí ìåçãië åäi. ľáiðäåí îÿíûï êåòêåí Äóìàí ê¾»êiëäåäi: – ´é, íå áîëäû?! Òà¹û äà Ïåðèçàòòû» åëåñiìåí ñ¼éëåñiï æ¾ðñi» áå? ´ëiï áàðàñû» áà, á¾ãií-ຠê¼ðåñi» ¹îé îíû! Æàòøû, à¹àòàé. – Îé, æî¹à äà... Àíà èòòåð ìåí áîìæäàð... – Èòòåð ìåí áîìæäàð òóðàëû òåîðèÿ»äû áiðàçäàí êåéií ĸìåã¾ë àïàéäû» ñàáà¹ûíäà àéò! ²àçið, ²½äàé ¾øií, ½éûºòàé ò½ðøû êiøêåíå! ²èñàéûï æàòûï åäi, ºàëàéøà ìûç¹ûï êåòêåíií à»äàìàïòû. ʼçií àøñà, êåòòiê-êåòòiêòi» àñòûíà àëûï Äóìàí ò¼íiï ò½ð åêåí. ´çi êèiíiï òå àëûïòû. Æóûíûï ò½ðûï àæûðàéûï àéíà¹à ºàðàñà, åêi ê¼çi ºûï-ºûçûë. Áàñ òà ìû»¹û-äû»¹û. Áiðiíøi ñàáàºòàí êåéií áóôåòêå áàðûï ºîþ ºàðà øàé iøiï àëìàñà áîëìàñ äåãåí. Ò¾ñòåí êåéií ½éºûíû ºàíäûðó êåðåê... ĸëiçãå áåòòåãåíäå ñûðòºà ºàðàé áiðií-áiði ºà¹àìà¹à, ñ¾ðiíå-ºàáûíà æ¾ãiðãåí ñòóäåíòòåðäi ê¼ðäi. ʾíäå îñû. Áåñ ºàáàòòû» ò¾ãåëäåé äàáûë¹à ê¼òåðiëãåí æàóûíãåðëåðiíäåé àëàñàïûðàí ê¾éãå ò¾ñåòií êåçi ä¸ë îñû ò½ñ.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Àñûºïàé áàñûï åñiê àëäûíà øûººàíäà, àíàäàéäàí ºàëºèûï ºàðàï ò½ð¹àí åêi ºàíäåíäi áàéºàäû. Ñàáàëàºñàáàëຠò¾êòåðií æåë òåðáåï, á¾ðñèiï, ¾ðïèiñiï ò½ð. Åìiíiï, æ¸óòå»-æ¸óòå» åòåäi. Æàºûíäàï ºàñòàðûíà áàðûï åäi, ºàøïàäû. ²àéòà àÿººà îðàòûëà êåòêiëåði êåëãåíäåé ¼çiìñiíå, æàóòà»äàé ºàðàï, òàºàëà ò¾ñåäi. Áið êåçäå æàíàðëàðûí æàó¹àí æàñ ì¼ëò-ì¼ëò åòòi. Áåêçàòòû» àðòûíàí àñû¹à æåòêåí Äóìàí äà îëàð¹à òà»ûðºàé ºàðà¹àí: – ´é, ìûíàëàðû» æûëàï ò½ð ¹îé ðàñûìåí äå! – Èÿ, æûëàï ò½ð¹àí ñèÿºòû. ʼìåê òiëåéäi ¹îé áàé¹½ñòàð. – ´é, ºîéøû! ²àéòåéií äåï å»? Êiì æûëàìàé æ¾ð? Èò ò½ðìຠàäàì äà æûëàéäû! ²àëäûº ñàáàºòàí. ²àéäà¹û¹à àëà»äàï... Ñåí äå! Àñûðàìàºñû» áà á½ëàðäû ñîíäà?! Äîñû áîëñà ì½íäàé òåêñiç ìຽëûºòàðäû àñûðàï îïà òàïïàéòûíû»äû, ¼éòñå» åðòå»ãi ê¾íi-ຠ¼çi»íi» ½ÿòºà ºàëàòûíû»äû, ì½íäàé º½áûëûñòàð àëäàìøû åêåíií àéòûï ñàìáûðëàé ñ¼éëåï êåëåäi. Îñû ñ¸òòå ê¼ê æ¾çiíäå ºàëàøûº òûíûøòû¹ûí ä¾ðiëäåòå ºàºûðàòûï ¸ñêåðè çûìûðàí çóëàï áàðà æàòòû. Æîëäà¹û á½òà ò¾áiíåí òà¹û áið ºà»¹û¹àí èò øû¹à ºàøòû...

Àº øà¹àëà ÌÅÐÓÅÐÒ μéºûäàí îÿíñàì, æàíûìäà ¸æåì æîº åêåí. Òà» àëàêåóiìíåí ò½ðûï, ¾éäåãi àëà ñèûðäû ñàóûï áîë¹àí ñî» òàáûí¹à ºîñó¹à ¸êåòåòií ¾ëêåí øåøåììåí áiðãå îÿíáຠáîëûï, áiëåçiãiíåí ìûºòàï ½ñòàï æàòàìûí. °ð ò¾í ñàéûí ½éûºòàð àëäûíäà: – Òà»åðòå» òàñòàï êåòïå, ìàëäû æàéûëûì¹à æiáåðóãå ìåí äå áiðãå øû¹àìûí! – äåï åñêåðòiï ºîÿìûí. Áiðຠîÿòïàé, ûë¹è ¼çi êåòåäi. Ò½ð¹ûçûï áiðãå àëà êåòïåãåíi ¾øií ºû»ºûëäàï, òàëàé ðåíæiäiì. – ²îé, îíûñû íåñi! Òà» àòïàé ¸áiãåðëåíiï íå ê¼ðiíäi. Áàëà äåãåí ½éºûñû ºàí¹àíøà æàòïàóøû ìà åäi! – äåï òûéûï òàñòàéäû. Àòûï ò½ðûï, iøòåé êåçåêòi ì¸ðòå íàëè îòûðà, àïûë¹½ïûë øàëáàðûì ìåí æåéäåìäi êèäiì. Îäàí àÿ¹ûìà àëáàðäà æàòºàí øàðáຠø¸ðêåéiìäi iëå ñàëûï, åêi ê¼çiìäi àëàºàíûììåí êåçåê óºàëà¹àí ê¾éi äàëà¹à øûºñàì, àóëàäàí òà¹û äà åøêiì ê¼ðiíáåäi. Àíàäàéäà ìåíi áàéºàé ºàëûï, º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï, êiøêåíòàé èåñiíå åðêåëåãiñi êåëãåí èòiì ¹àíà ò½ð. Òàéûíøàäàé îâ÷àðêà. ²îñ òàáàíûìåí æåð òûðíàëàï, á½¹àóûí ¾çåðäåé áîï ìà¹àí ºàðàé º½ëøûíà ½ìòûëàäû. Áið îðûíäà øûð àéíàëà ºû»ñûëàï, ºàñûíà áàðûï áàñûíàí ñèïà¹àíû»øà òûíøûìຠåìåñ. Áûëàéøà, ºàïïàéòûíäàé ê¼ðiíãåíiìåí, ê¾øiê êåçiíåí-ຠøûíæûðäàí áîñàï ê¼ðìåãåí õàéóàí æàíûíà ¸æåì ìåí îñû ¾éäåãi ¼çiìíåí åä¸óið åðåñåê íåìåðå à¹àìäû æ¸íå ìåíi ¹àíà æîëàòàäû. Æåòiï áàðûï, òiêiðåéãåí åêi º½ëàºòàí øàï áåðãåíiìäå, îë äà æ½ëºûíà ûð¹ûï áåòiìíåí áið-åêi æàëàï ¾ëãåðäi. ²îðà æຠòà òûì-òûðûñ. °æåì ìàë ºîñó¹à êåòiï ºàë¹àí áîëäû. ʼéëåãiìíi» ò¾éìåëåðií îëïû-ñîëïû òà¹ûï, äóàë ñûðòûíà øûºòûì. ʾí æåëêåì. Á½ë æàºòà ìàóñûì òóñà äà, òåðiñêåé ò½ñòàí æèi-æèi ¾éiðiï ñî¹ûï, ñóûº æåë ½éòºûï ºîÿòûí äà¹äûñû áàð. ʼðøiìiçäi» ¾éiíi» àëäûíäà áið ñàðû “Æèãóëè” ò½ð åêåí. Êåøå ±àéøà àïàíû» ¾éiíå ºàëàäàí íåìåðåñi êåëåäi äåï åäi. Òåìiðæîë ñòàíñàñûíàí ñîíû àëûï êåëãåí ê¼ëiê øû¹àð. Ìåðóåðò ºîé. Òóðà ìåí ñåêiëäi Àëìàòûäà òó¹àí. ĸë ìåíäåé áiðåóäi» ò½»¹ûø ïåðçåíòi. Íຠìåí ñèÿºòû

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ¸êå-øåøåñiìåí ñîíäà ò½ðàäû. Æàç øû¹ûñûìåí ²àðà¹àíäûíû» ò¾áiíäåãi àòà-¸æåñiíå êåëiï àóíàïºóíàï, êàíèêóëûí ¼òêiçiï ºàéòàäû. (Ìåíi» æàë¹ûç àéûðìàøûëû¹ûì – ìåêòåï æàñûíà æåòïåãåíäiêòåí ê¼ïòåí áåði ¸æåìíi» ºîëûíäàìûí). ƾðåãiì àòòàé òóëàï, ºàòòû àëàá½ðòòûì. Ñà¹ûíäûð¹àí Ìåðóåðòòi òåçiðåê ê¼ðóãå àñûººàí áîëóûì êåðåê. Êåçäåñêåíäå ºàíäàé ê¾éãå ò¾ñåòiíiìäi åëåñòåòå àëìàé àáäûðà¹àí áîëóûì êåðåê. Çûï áåðiï àóëà¹à ºàéòà åíiï êåòòiì. Çûð æ¾ãiðiï æ¾ðiï, åñiê àëäûíäà¹û ºîë æó¹ûøòàí áåòi-ºîëûìäû øàéûï, iëóëi ò½ð¹àí îðàìàëäû æ½ëà-ì½ëà ñ¾ðòiíäiì. Îäàí ò¼ðãi á¼ëìåãå êiðiï, ¾ñòiìäåãi ê¾íäåëiêòi îéûí¹à êèiï æ¾ðãåí ñàðûàëà æåéäåìäi ñîíàäàé æåðãå ëàºòûðà ñàëäûì äà, øèôîíüåð iøiíåí ¾òiêòåëiï, ºàòòàóëû ò½ð¹àí ôóòáîëêàëàðäû» áiðií àëäûì. Ñîñûí äàëà¹à ºàéòà øûººàíìûí. ĸë ñîë ñ¸ò ê¼ðøi ¾éäå ìåíi åøêiìíi» ê¾òiï îòûðìà¹àíû åñiìå ò¾ñòi. Áiðຠ±àéøà àïàíû» øàëû: “Åðòå»äåði ºàëàäàí Ìåðóåðò êåëãåíäå iøi ïûñïàñûí, ê¼áiíåñå ñà¹àí ¹àíà áàóûð áàñûï ºàëûï åäi, ûë¹è áiðãå îéíà»äàð! ʼçiìíi» à¹û ìåí ºàðàñûíäàé æàë¹ûç íåìåðåì ¹îé, æàºñû áîé æàçûï, àðìàíñûç òûíû¹ûï ºàéòºàíûí ºàëàéìûí ¹îé” äåï åäi. Ñîíû îéëàï, òà» àòïàé áàð¹àíûì ½ÿò òà ìà äåï, ¸ði-ñ¸ði ê¾éäå ò½ð¹àíûìäà ¸æåì äå æåòêåí. Ìåíi ê¼ðiï øîøûï òà ºàëäû. – Îéáàé-àó, ò½ðûï àë¹àíñû» áà, áàëàì?! Ñåí ò½ð¹àíøà êåëåì ¹îé äåï åäiì, îÿíûï àëûïñû» ¹îé, º½ëûíûì-îó! – äåï àéíàëûï-òîë¹àíûï æàòûð. Ìåí á½ðòèÿ ºàëäûì. ´òêåí æîëû îÿòïà¹àíû ¾øií “ëà»” øû¹àðûï, ä¸ë ºàçiðãiäåé òàçà êèiíiï, ¾éäåí áiðøàìà æåðäåãi àâòîñòàíöèÿ¹à ºàøûï êåòêåíìií. Àëìàòûíû» àâòîáóñûíà ìiíiï, ¸êå-øåøåìå êåòåìií äåï ºîðºûòºàíìûí. (Áið æà¹ûíàí, îëàðäû äà ñà¹ûí¹àíûì ðàñ åäi). Òà¹û äà ºû»ûð ìiíåçiíå áàñûï ºè¹ûëûº ñàë¹àëû ò½ð ìà äåï îéëàï ºàë¹àí ¸æåìäå åñ æîº. Áiðàç êåðãiãåí áîëäûì. – Æàðàéäû, àøóëàíáà. Áàëàì-àó, ñåíi» ½éºû»äû îéëàéìûí ¹îé ìåí. °éòïåñå, îÿòà ñàëó ºèûí äåéñi» áå?!. Àíàìíû» àéòàòûíû ä½ðûñ åêåíií äå áiëåì. Àëòû æàñºà äà òîëìà¹àí áàëàíû» áîñòàí-áîñ º½ëºûí ñ¸ðiäåí ò½ðûï àëìàé ê¾í ê¼òåðiëãåíøå êiøêåíå æàòà ò½ð¹àíû

Àº øà¹àëà äà æ¼í ¹îé. Ƹíå ñèûðäû ¼ðiñêå øû¹àðó¹à àñà º½ìàðòºàí äà åìåñïií. Òåê øåøåì ºûñºà óàºûò æàíûìíàí êåòiï ºàë¹àí ìåçãiëäå ¾ëêåí ¾éäå æàë¹ûç ºàëóäàí ºîðºàòûí äà ñèÿºòûìûí. Á½ë êåçäå îñû øà»ûðàºòà áiðãå ¼ñiï êåëå æàòºàí ¸ëãi à¹àì äà áîëìàéäû ¾éäå. Æàç¹û äåìàëûñòàðû áàñòàë¹àí áîéäà ê¼ðøi àóûëäà ò½ðàòûí àòà-àíàñûíà àòòàíàäû... Áiðàçäàí ñî» “àøóûì” áàñûë¹àí ìåí æà»à ïiñiðiëãåí ñ¾òòi» ºàéìà¹ûí íàí¹à æà¹ûï æåï, ¸æåìíi» æàíûíäà øàé iøiï îòûðàìûí. Ìåðóåðòòi» êåëãåíií àéòºàí. ʼëiêòåí ò¾ñiï æàòºàíûí ê¼ðiï, áåòiíåí ñ¾éiïòi. Îíû ¸æåì äå ñîíøà æàºñû ê¼ðåäi. – Àéíàëûï êåòåéií, àìàí æ¾ðñå ê¼ðêiíå àºûëû ñàé êåðåìåò àðó ºûç áîëàäû ê¾íi åðòå»-àº. Òië-àóçûì òàñºà! – äåï òàìñàíàäû. Ðàñûíäà äà, í¸ðêåñ ê¼çäåði ì¼ëäiðåãåí ñ½ëó ºûç. °äåòòåãi ºàëà áàëàëàðûíäàé áiðáåòêåé åìåñ, èíàáàòòûëû¹û áàñûì. ´òå ñåçiìòàë. Ѹë í¸ðñåãå û»¹àéñûçäàíñà-ຠ½çûí êiðïiêòåði ò¼ãiëå èìåíiï, ຺½áà æ¾çi ëåçäå àëàóëàé ºàëàäû. Ƹíå àñà æàñºàíøàºòàðäû» ºàòàðûíà äà æàòºûçà àëìàéñû». ²àðñû àëäûíäà¹û àäàìíû» æ¾çiíå òóðà ºàðàé îòûðûï, àéòàð ñ¼çií àíûº, ä¸ë àéòàòûí ìiíåçi äå áàð. Ìûñûº íåìåñå ê¾øiê ê¼ðñå åñi øû¹à ìåéiðëåíiï, ¾éiðiëå ºàëàòûí ¸äåòi äå ºûçûº. Àïïຠñ¾éðiêòåé ñàóñàºòàðûìåí àÿëàé ½ñòàï, å»êåéiï îòûðà ºàë¹àí ñ¸òiíäå ìîéûëäàé ºàëû» ºàðà øàøû ò¼ãiëiï, òiïòåí ñ½ëóëàíûï êåòêåíäåé ê¼ðiíåäi. °íòåê ê¾ëiìñiðåãåíiíäå åêi áåòiíäå ïàéäà áîëà ºàëàòûí ø½»ºûðû äà ¸ñåì. Êèãåí êèiìi äå ¸ðäàéûì òàë áîéûíà ºîíà êåòiï, åðåêøå æàðàñûï ò½ðàäû. Ìåíåí åêi æàñòàé ¾ëêåí åêåí. Áûëòûð áiðiíøi ñûíûïòû àÿºòàï êåëãåí êåçiíäå æàçäàé àòà-¸æåñiíi» ºîëûíäà áîëûï ºàéòºàí. Òåç òàáûñºàíáûç. ¶ø àé áîéû æ½áûìûç æàçûë¹àí æîº. °ñiðåñå, ¼çãå ê¼ðøiëåðäi» áàëàëàðûíà òîñûðºàé ºàðàï, áiðäåí ìà¹àí ¾éiðñåêòåãåíií ê¼ðãåí ±àéøà àïà ºàòòû òà»ûðºàäû. – Àëëà-àé, “Áàëûºòû» òiëií áàºà ò¾ñiíåäi” äåãåí îñû åêåí-àó! Áið ºàëàíû» áàëàñû åêåíií ºàéäàí ñåçå ºîÿäû?! ؾéiðêåëåñå ºàëóëàðûí ºàðàøû øiðêiíäåðäi»! – äåï òà»äàé ºà¹àäû. Ñîë Ìåðóåðò. Á½ æîëû äà àëà æàçäàé áiðãå îéíàéòûí

Ìèðàñ ̽ºàøåâ øû¹àðìûç. Òóðà áûëòûð¹ûäàé ºûð¹à øû¹ûï, ã¾ë òåðåìiç. ¶éäåãiëåð ð½ºñàò åòñå, åëäi ìåêåííåí ñ¸ë øàë¹àéûðàºòà ò½ð¹àí òàó-òàñ àðàñûí äà êåçiï ºàéòó äà îéäà æîº åìåñ. Êåíiø iðãåñiíäåãi ¾ëêåí òî¹àí øåòiíäå áàëûº àóëàï îòûðàòûí åðåñåê áàëàëàðäû» ºèìûëäàðûí ºûçûºòàéìûç. Îëàðäû» ºàéñûáiði æà¹àäà îò æà¹ûï, ½ñòà¹àí áàëû¹ûí ò¾òiíäi áóäàºòàòûï ºîëìà-ºîë ïiñiðiï òå æàòàäû. Ñîíû» á¸ðií Ìåðóåðò åêåóìiç ºîë½ñòàñà æ¾ðiï ½çຠòàìàøàëàéìûç. Àë ê¼»iëi ò¾ñêåí êåéáið ¾ëêåíäåð øàºûðûï àëûï, ºàéûºòàðûíà ìiíãiçói ì¾ìêií. Àºûðûí ¹àíà æ¾çiï îòûðûï, ò½ï-ò½íûº àéäûí ò¾áiíäåãi òiðëiêòi áàºûëàóäû» äà ðàõàòû àç áîëìàéäû... Íåä¸óiðäåí ñî» ¸æåìå àéòûï, áàðñàì, Ìåðóåðò åñiê àëäûíäà àïàñû ìåí àòàñûíû» îðòàñûíäà ê¾íøóàºòàï, ¸»ãiìåëåñiï îòûð åêåí. Ìåíi ê¼ðãåíäå ºàòòû ºóàí¹àí ñèÿºòû. °éòñå äå áåêçàòòûº ºàñèåòiìåí øàòòàí¹àíûí àñà áàéºàòºûñû êåëìåéòiíäåé. Á¸ðiáið áèiê îðûíäûºòû» åðíåóiíåí ºîñ ºîëäàé ½ñòà¹àí ê¾éi àïïຠìà»äàéû æàðºûðàï, ¸ñåì æûìèûï, ê¼çiíi» ¾ñòiíåí í½ðëàíà ºàðàéäû. Ìåí äå ºóàíäûì, ¸ðèíå. Áiðຠáiðòàëàé òîñûðºàï òà ºàë¹àí ñèÿºòûìûí. ° äåãåíäå àçäàï òîñûëû»ºûðàï, êiáiðòiêòåé áåðäiì. – Êåë, êåë! Êåëå ¹îé, æàðû¹ûì! – äåï æàòûð ±àéøà àïà. – ȸ, è¸, ò¼ðëåò, áàòûð! Ìiíå, ìåíi» Ìåðóåðò áîòàì äà êåëäi! ²ûñûëìà. Àïàñû ºàçið øàé áåðåäi åêåói»å, – äåéäi åëïåëåêòåãåí îòà¹àñû äà. Ðàõìåò, øàé iøïåéìií äåãåíiìå äå ºàðàìàñòàí ±àéøà àïà ºàºïàéëàï, æàç¹û àñ ¾éäi» ò¼ðiíå îç¹ûç¹àí. ¶ñòi íåøåºèëû ò¸òòiãå ñiðåñêåí ¾ñòåë æàñàóëû ò½ð åêåí. Ìåðóåðò áið-áið øûíûàÿº øàéäû iøåð-iøïåñòåí ¾ëêåí ¾éëåðiíå áàñòàäû. Ìà¹àí äåï àðíàéû àë¹àí îéûíøû¹û ìåí ò¾ðëi-ò¾ñòi ñóðåò êiòàïøàëàðû áàð ê¼ðiíåäi. Ñîíû áåðóãå àñû¹ûïòû. ±àéøà àïà äà Ìåðóåðòòi» ºàëàäàí ¸êåëãåí áàçàðëû¹û ¹îé äåï ºîÿð äà ºîéìàé øàëáàðûìíû» åêi ºàëòàñûí øîêîëàäºà ñûºàï áåðäi. ̽íäà áiðàç àëäàí¹àí ñî» åêåóìiç áiçäi» ¾éãå æåòòiê. Ìåíi» äå Ìåðóåðòêå ñûéëà¹ûì êåëãåí ñàí àëóàí îéûíøûºòàðûì áàð åäi. Îäàí ñî» ºàëàäàí ìàìàì æiáåðãåí ñó æà»à “°ëiïïå” êiòàáûìäû ê¼ðñåòiï, ¸çiðøå ìåêòåïêå

Àº øà¹àëà áàðìàñàì äà, áàðëûº ¸ðiïòåðäi æàºñû òàíûï ºàíà ºîéìàé, ¸ëäåºàøàí åæåëåìåé îºèòûí äå»ãåéãå æåòêåíiìäi áàéºàòûï ìàºòàíàéûí äåãåì. Ñîëàðäû àëó ¾øií æ¾ãiðiï ò¼ðãi á¼ëìåãå êiðäiì äå, äåðåó ºàéòà îðàë¹àíûìäà... åêi ê¼çiì òàñ ò¼áåìå øû¹ûï, æ¾ðåãiì àóçûìà òû¹ûëäû. Ìåðóåðò áiçäi» ¾éäi» ºàáà¹àí èòií áàñûíàí ñèïàï ò½ð! Àïòû¹ûï æ¾ðiï, î æ຺à áàðìà äåï åñêåðòóäi ½ìûòûï êåòiïïií. ²àéðàí ºàëäûð¹àíû – ¸øåéiíäå àóëà¹à á¼ãäå áiðåóäi» êiðãåíií ê¼ðñå ûçàëàíà ûðûëäàï, ¼ðøåëåíå ¾ðåòií àäóûí èò ºàðøàäàé áåéòàíûñ ºûçäû» ûðºûíà ê¼íiï, æóàñè ºàëûïòû. Á½ë íå º½äiðåò ñîíäà?! Ìåðóåðòòi» áåòïå-áåò êåëãåí æûðòºûøòû» ¼çií òûðï åòêiçáåéòiíäåé åðåêøå ñèºûðû áîë¹àíû ìà? °ëäå ñ½ëóëûº ïåí ìåéiðiìíi», êiðøiêñiç òàçàëûºòû» àëäûíäà åññiç ä¾ëåé ê¾øòi» äå áàñ èãåíi ìå åêåí?! Á¸ðiáið ñàíàñûç ìຽëûº àáàéñûçäà ºàóûï àëìàñûí äåãåí ºàóiïïåí àºûðûíäàï áàðûï, èòiìäi øûíæûðûíàí ½ñòàï, åêi àðàëûºòû êåñ-êåñòåé áåðå: – Ìèêà, ñåí ¾éãå êiðå áåðøi, ìåí ºàçið êåëåì, – äåï îíû» äà àðòûº ºèìûë æàñàï ºîþûíàí ñàºòàíûï æ¾ðìií æàí½øûðûï. Ñîë ê¾íi åêi ¾éäi» àðàñûíà êåçåê æ¾ãiðiï, ºàñ ºàðàé¹àíøà îéíàäûº. Àë åðòå»iíå Ìåðóåðò ¸êåëãåí áið øàìàäàí êiòàïøà áàñºà äà á¾êië ê¼ðøiëåðäi» áiç ºàòàðëû ½ë-ºûçûíà åðìåê áîë¹àí. Ó-øó áîï, êåçåê-êåçåê äàóûñòàï îºûï, àéíàëàíû íà¹ûç áàëà áàçàðûíà àéíàëäûð¹àíáûç. Îñûíäàéäàí ñî»-ຠÌåðóåðò êåëãåíøå ê¼áiíåñå áåòáåòiìiçáåí æ¾ðåòií á¸ðiìiçäi» ½éûìøûë äóìàíäû ê¾íäåðiìiç áàñòàëûï êåòêåí åäi. ʾíäå, ê¼áiíåñå, ½ëäàð æà¹û ºàëàäàí êåëãåí ñ¾éêiìäi ºûçäû» ìà»àéûíàí øûºïàéìûç. þë òåðñå äå, ñó¹à áàðñà äà – æàíûíäà... Æåëå æîðòûï, áiðåñå î æà¹ûíàí, áiðåñå á½ æà¹ûíàí øû¹ûï, åðåìiç äå æ¾ðåìiç. Íåìåðåëåðiíi» êåçåêòi êàíèêóëû ±àéøà àïà ìåí ñîë ¾éäåãi àºñàºàë ¾øií äå ê¸äiìãi ìåðåêåãå àéíàë¹àíäàé. ƾçäåði ã¾ë-ã¾ë æàéíàï, àéðûºøà ìåéiðëåíiï, øûðàéëàðû êiðiï ºàëäû. Àïàñû ìåíi êåé ê¾íäåði êåøêiñií “Ìåðóåðò

Ìèðàñ ̽ºàøåâ æàë¹ûçñûðàéäû, êiøêåíå ºàñûíäà îòûðà ò½ðñûí” äåï, æàòàð ìåçãiëãå äåéií ¸æåìíåí ñ½ðàï òà ¸êåòåäi. Ñîíäà ໹àðäûì, êiï-êiøêåíòàé çåðåê ºûç, ºàéäàí îºûï, ºàéäàí åñòiï-áiëå áåðãåíi áåëãiñiç, íåáið ò໹àæàéûï åðòåãiëåð àéòó¹à äà ¼òå øåáåð åêåí. À»-òà» áîï òû»äàï, ¸ëäåáið ñèºûðëû ¸ëåìãå åíiï êåòêåíi»äi áàéºàìàé äà ºàëàñû». °»ãiìåøiíi» äàóñû äà æàí áàóðàéäû. Àíàäàé æåðäå åðòåãiíi ìà¹àí ºîñûëûï ðàõàòòàíà òû»äàï æàòàòûí àòàñû: – Áàëàì ¼çiìå òàðòºàí ¹îé. Ìåí äå æàñûìäà êåðåìåò åðòåãiøi åäiì! – äåï ìàñàòòàíàäû... Íåìåðåñiíi» äåìàëûñû ¸ñåðëi ¼òóiíå òûðûñºàí î êiñi åðòå»iíå-ຠåêåóìiçäi ¸ëäåêiìííi» àò-ê¾éìåñií ñ½ðàï àëûï, òàó iøiíäå îòûð¹àí æûëºûøûëàð àóûëûíà äà àïàðäû. ²îéíàóûíäà ñûð ò½í¹àí º½ç-æàðòàñòàð àðàñûí äà àðàëàòòû. Íåøåìå æ½ìáຠòà»áàëàð áåäåðëåíãåí æàºïàð òàñòàðäû ê¼ðå æ¾ðiï, îñûíàó ì¾éiñòi» òàñà-òàñà, ºóûñ-ºóûñûíäà áiòiê áiòêåí èòì½ðûí ìåí ºàðàºàòºà äà ºàðûº áîëäûº. Áèiê øîºûëàðäû» áàñûíà øû¹ûï, ñî-íà-àó ê¼êæèåêòå îéíà¹àí ñà¹ûììåí áiðãå á½ëäûðàï, ìà»ûï áàðà æàòàòûí êèiêòåðäi ê¼ðó íåìåñå ê¼êîðàé øàë¹ûíäà ìèäàé àðàëàñûï, æàéûëûï æàòºàí òàáûí ìåí ºîé-åøêiíi òàìàøàëàó äà áið ¹àíèáåò åêåí. °ñiðåñå, ìåí ¾øií ñóñàìûðû ìåí èòñèãåãi, ñàðûøàòûðû ìåí ñ½ëûáàñû ñû»ñû¹àí îñû ê¼ðiêòi àëºàïòà æàí-æà¹ûíà ì໹àç ºàðàï, ìà»-ìà» áàñºàí áiçäi» ¾éäi» àëà ñèûðûí êåçäåñòiðó êåðåìåò ê¼ðiíiñ áîëäû! Àë Ìåðóåðòòi òàó iøiíäå ºî»ûðàóëàðûí ñû»¹ûðëàòûï ê¾éìåìåí æ¾ðãåí áiçäi ê¼ðiï, “Á½ëàð íåòêåí àäàìäàð?!” äåãåíäåé ºàéðàí ºàëûï, àóçû ໺è¹àí ê¾éi àëàºàíûìåí øàºûðàé¹àí ê¾ííåí ê¼çií ê¼ëåãåéëåï, óàºûòøà ºàçûï àë¹àí æåðêåïåñiíåí áåëóàðäàí ¹àíà ºûëòèÿ ºàðà¹àí áàºòàøû áàëàíû» êåñêiíi îéðàí-àñûð ºûë¹àí ñåêiëäi. – Íåìåíå, àíà áàëà îñû æåðäå ò½ðà ìà?! – äåï òà»ûðºàéäû. Îñûíäàé ºûçûºòàðìåí æ¾ðiï, æàçäû» ¼òêåíií äå à»äàìàïïûç. Áið ê¾íi Ìåðóåðòòi» ºàëà¹à ºàéòà àòòàíàòûí êåçi äå æåòêåí. μçàìàé ¸êå-øåøåì ìåêòåïêå áåðåìiç äåï, ìåíi äå Àëìàòû¹à àëûï êåòòi.

Àº øà¹àëà Áiðຠìåí ñîë æàç Ìåðóåðòòi ñû ñ¸òòåð ê¼ðãåíiìäi áiëìåãåí åêåì... Áiðiíøi ñûíûïòû áiòiðãåíøå, íåãå åêåíií ºàéäàì, ºûñºà ìàóñûì ¹àíà ºàòàð æ¾ðãåí á¾ëäiðøií º½ðáûìäû ñîíøà ñà¹ûí¹àíûìäû áiëñå»iç! Òiïòi, ñàáຠàÿºòàëûï, åëãå îðàëàòûí ñ¸ò æåòêåíøå äåãáiðiì ºàëìàäû. °êåììåí áiðãå æ¾ðäåê àâòîáóñïåí àóûë¹à ñàëûï ½ðûï æåòiï, ¾éãå êiðå ñàëà ¸æåìíåí Ìåðóåðò êåëäi ìå åêåí äåï ñ½ðàïïûí ¹îé. Ìà»äàéûìíàí ñ¾éiï, ½çຠàéìàëàï, æ¾çiìå îéëàíà ºàðà¹àí ½ëû àíàì àóûð ê¾ðñiíäi. Áiðຠñ½ðà¹ûìäû æàóàïñûç ºàëäûð¹àí. Ѽéòñåì, Ìåðóåðò ¸ëãi ê¾çäå ñàáà¹ûíà êiðiñêåííåí êåéií àðàäà åêi-¾ø ê¾í ¼òêåíäå ½øòû-ê¾éëi æî¹àëûï êåòiïòi. Áiðåó àëäàï àëûï êåòêåí äåéäi. ̸í-æàéäû ò¾ñiíãåí ñî» ±àéøà àïàíû» ¾éi æà¹ûíà æîëàìàó¹à òûðûñºàíìûí. ̽íäàéäà áàðëûº ñ¸òñiçäiêêå ¼çi» êií¸ëiäåé ñåçiíåäi åêåíñi». °éòêåíìåí, åðòå»iíå ±àéøà àïàíû» øàëûìåí ½øûðàñûï ºàëäûì. Å»ñåëi-ຠêiñi åäi. Áið æàïûðຠáîëûï ø¼ãiï, ì¾ëäå ¸áiðæiï êåòiïòi. Ìåíi ê¼ðñå äå ºàðàìàé ¼òiï êåòå ìå äåï åì, æîº, á½ðûëûï êåëiï, ºîëûìäû àëûï, êåêiëiìíåí ñèïàäû. Àëàéäà òië ºàòºàí æîº, áiðàç ¾íñiç ò½ð¹àí ñî» êåìñå»äåï, òåðiñ àéíàëûï êåòòi. Àë àïàé äàëà¹à ì¾ëäå øûºïàéòûí áîëûïòû. Á¾ê ò¾ñiï æàòûï ºàë¹àí ê¼ðiíåäi. °æåìíi» àéòóûíøà, ¸êå-øåøåñiíi» Ìåðóåðòòi içäåìåãåí æåði ºàëìà¹àí. μðëà¹àí àäàì æàñ ºûçäû ê¼ïòåí áàºûëàï, ºûçû¹ûï æ¾ðãåí ñåêiëäi. °ëäåêiìäåðäi» áîëæàóûíøà, îíû àñûðàï àëó ìàºñàòûíäà ¸êåòêåí. ±½ìûð áîéû áið ïåðçåíòêå ¹àíà çàð ¼òå ä¸óëåòòi íåìå áàëàíû àëûï, øåòåë àñûï êåòói äå ¹àæàï åìåñ äåï ñ¸óåãåéëiê æàñàéäû ¸ëäåêiìäåð. Áåéøàðà ºàéòñií, ¼çi àñà æàìàí äà àäàì åìåñ ñèÿºòû äåãåíäåð äå òàáûëäû. Á¸ðiáið îíû» ¸ðåêåòií òîëûºòàé º½ïòà¹àí äà åøêiìäi áàéºàìàäûì. ʼïøiëiãi áiðàóûçäàí: “Á¾êië áið ¸óëåòòi» øàòòû¹ûíà... Á¾êië ¼ìiðiíi» ì¸íiíå ºîë ñ½ººàí íå äåãåí ºàíûïåçåð! Íå äåãåí ºàðàºøû èò!” äåï ºàòòû ê¾éiíäi. Ìåðóåðò æî¹àë¹àííàí áàñòàï-ຠáiçäi» àòà-ìåêåííåí äå áåðåêå ºàøºàí. Áà¹àëû êåí ¼íäiðåòií øàõòà-ôàáðèêà æàáûë¹àí ñî» ò½ð¹ûíäàð ê¼ðøiëåñ ºàëàëàð¹à æàïïàé

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ê¼øå áàñòàäû. Ѽéòiï àéíàëàñû ò¼ðò-áåñ æûëäû» iøiíäå àòà¹û ä¾ðiëäåãåí ¾ëêåí êåíiøòi» îííàí òî¹ûçû æåðìåíæåêñåí áîëäû. ²àçið ¸ëãi åêi àðà¹à êåçåê æ¾ãiðiï, áiç îéíàï æ¾ðåòií ¾éëåðäi» iðãåòàñû äà æîº. Åëãå ¾ø-ò¼ðò æûë àðàëàòûï îðàë¹àí ñàéûí àëäûìåí áàÿ¹ûäà Ìåðóåðò åêåóìiç ã¾ë òåðåòií ºûð¹à øû¹àìûí. Ñåíñå»iç, ñîë àëºàïòà ã¾ë äå ¼ñïåéäi á¾ãiíäå. Æåë àçûíàï, º½ëàçèäû äà æàòàäû. ¶ëêåí øåøåì äå î ä¾íèåäå. °æåì êåòêåëi àóûë¹à òûì ñèðåê ñî¹àòûí áîë¹àìûí. Àë ì¾ëäåì äåðëiê õàáàðñûç êåòêåí áàëàíû îë æàºòà¹û à¹àéûí-òóûñ òà ºàøàí¹û æàºûí òàðòñûí. Ѹòñiçäiê àòàóëûíû æåê ê¼ðåì. Òiïòi, æåéäåìíi» ò¾éìåñi ò¾ñiï ºàëñà äà, áiðàç¹à äåéií ìàçàì êåòiï, ò½íæûðàï æ¾ðåòií ìiíåçiì áàð. μñàºòûºòàí åìåñ, ¸ðèíå. ʼ»iëãå ºûìáàò àñûëäàðûìíàí æàñòàé àæûðàï, æàí ê¾éçåëòêåí í¸çiêòiãiìíåí, á¸ëêiì. ľíèåäåãi å» ºàóiïòi àéóàí – àäàì äåóøi åäi. Ìåðóåðòòi ¸êåòêåí ºàòiãåç... òàñæ¾ðåê áiðåóëåð ìåíi» äå ºóàíûøûìäû ½ðëà¹àí åêåí... Êåéiíäå ¸æåìíi» ºîëûíäà ¼çiììåí áiðãå ¼ñêåí à¹àìà äà ñèðåê õàáàðëàñàìûí. Îë ¼çiíi» àóûëûíäà ò½ðàäû. Òîé-òîìàëàºòàí... íåìåñå ¸ëäåáið îòûðûñòàðäàí ºûçû»ºûðàï øûºñà, äåðåó ìà¹àí çâîíäàéäû. Êåëìåé êåòòi», ¸áäåí ½ìûòòû» äåï ðåíæèäi. Ò¾ðëi ñûëòàó àéòûï, ñ¸òi ò¾ñêåí áîéäà º½ñòàé ½øûï æåòåì äåï, ¸ðå» êåëòiðåìií ñàáûð¹à... Àòà-áàáà ºîíûñûíà áàðìà¹àíûììåí, æ½ìûñ áàðûñûìåí æàí-æ຺à æèi øû¹àìûí. ²àé ºàëà¹à, ºàé àéì຺à áàðñàì äà, ê¼ï iøiíåí ê¼çiìíåí á½ë-á½ë ½øºàí áið áåéíåíi içäåéìií äå æ¾ðåìií. Æûìè¹àíäà áåòiíäå ñ¸ë ¹àíà ø½»ºûð ïàéäà áîëà ºàëàòûí í¸ðêåñ ê¼çäi ºûçäàðäû êåçiêòiðñåì, Ìåðóåðò åìåñ ïå åêåí äåï åëå»äåéìií. Øiðêií, Ìåðóåðò! ²àéäà æ¾ð åêåíñi» ñåí?! Æàíûìíû» áið á¼ëøåãi... ƾðåãiìíi» æຽòû...

Àº øà¹àëà ÀÙÛ ÀËÌÀ Åñií åíäi ¹àíà åìiñ-åìiñ áiëiï ºàë¹àí áàë¹ûí øàº. Áiðຠêåéáið ºàäàó-ºàäàó ê¼ðiíiñòåð ê¼êiðåê ñàðàéûíäà ê¾íi êåøåãiäåé-ຠñàéðàï ò½ð. ²àëàíû» øåòêåði àóäàíäàðûíû» áiðiíäå ï¸òåð æàëäàï ò½ðàòûí ¸êå-øåøåñi á½ë îÿí¹àíøà æ½ìûñòàðûíà êåòiï ºàëàäû. ²îæàéûí æàéûìåí æàïñàðëàñ àÿäàé æåð òàìíû» ºàð໹ûëàó ò¾ïêiðiíäå òûìïèûï æàòàòûí á½ë ½éºûñû ºàíûï îÿí¹àí ñ¸òòå áîñà¹à¹à ñ¾éåíiï ¼çiíå ºàðàï ò½ð¹àí êåìïiðäi» ñ½ëáàñûí ê¼ðåäi. Ò¼áåñiíäåãi æàóëû¹ûíû» øåòiíåí áóðûë øàøû äóäûðà¹àí ñûºïûòû ºîðºûíûøòûëàó àäàì. Êiøìiøòåé áåò-àóçû òåðå» ¸æiìíåí àé¹ûç-àé¹ûç. ѽïñóûº ñ½ð¹ûëò æàíàðû ¾ðåé ½øûðàäû. ʾíäåãi ñóðåò îñû. Øåøåñi î¹àí áàëàñûíà áàñ-ê¼ç áîëóäû ºàòòû ºàäà¹àëàï òàïñûðûï êåòêåí. °ðèíå, îë å»áåãiíi» äå àºûñûí æåìåéòií áîëóû êåðåê... Êåé ê¾íäåði êåìïið åêåói ºàòàð-ºàòàð æàé¹àñºàí êèíî ê¼ðåðìåíiíøå àóëà ñûðòûíäà¹û êå»iñòiêêå òåëìiðãåí ê¾éäå àëàºàíäàðûí òiçåëåðiíå ºîéûï ê¾í ½çຠîòûðàäû. Çåéíåòêåð ºàðèÿ ìåí ìåêòåï æàñûíà æåòïåãåí áàëà á½äàí áàñºà íå iñòåìåê? (Êåéií îéëàñà, îë áið áàçàðäàí ºàéòºàí, áiði î æ຺à åíäi ¹àíà áåò ò¾çåãåí åêi àäàìíû» ä¸ë æîëäàðû ò¾éiñêåí ò½ñû åêåí). – °é, àøòû» áà ê¼çi»äi? Ò½ð! – äåéäi òàáàëäûðûºòà ò½ðûï çiðêiëäåãåí êåìïið. – Áàð áåòi-ºîëû»äû æó! Êèií! Áîë! ²àðøàäàé áàëàìåí ¾ëêåí êiñiøå ñ¼éëåñåòiíi ºûçûº. Ìiíåçi äå ø¸ëêåì-øàëûñ, ºàòàë, áið-ò¾ðëi ºûðñûºòàó æàí. Åøêiìäi æàºòûðìàéäû. ´òêåí-êåòêåíäi ñûíàïìiíåï, òiïòi, àóçûí æûáûðëàòûï æàçûºñûç ºàð¹àïñiëåï îòûðàäû. Äåãåíìåí, ºàñûíäà òîìïà»äàé æ¾ãiðiï, àïàëàï, îòûð¹ûñû êåëñå îðûíäû¹ûí äàéûíäàï, ñ¾éåíåòií òàÿ¹ûí òàóûï áåðiï ºîë¹àíàò áîëàòûíäû¹ûíàí áà, íåãå åêåíií, àíäà-ñàíäà á½¹àí ìåéiðëåíiï ºàëàòûí ñ¸òòåði äå æîº åìåñ. Êåéäå:

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – Êiøêåíòàé ¹àíà àºûëû áàð! Àäàì áîë òiï¸-òiï¸! – äåï ñ¾éñiíåäi. Ñîíäà äà çåêiï ñ¼éëåéòií äà¹äûñûí ºîéìàéäû. – °é, ì¸! Àë, ìûíà òèûíäû! Íàí àëûï êåë. Øàé iøåéiê! – äåéäi áið ìåçãiëäå. Á½ë êiñiíi» áið ¸äåòi – àðòûë¹àí íàí ºàëäûºòàðûí òàñòàìàéäû. Êåïòiðiï ºàï-ºàï ºûëûï æèíàï ºîÿäû. Áiðäå ì½íû» øåøåñiíi»: “Àïà, ì½íøà ºàòºàí íàíäû ºàéòïåêøiñiç?” äåï òà»ûðºàé ñ½ðà¹àíû áàð. Ñîíäà êåéóàíà ê¼çi åæiðåéiï: “Åé, åññiç ºûç-àó, ñåí íå áiëóøi åäi»? Ñàºòûºòà ºîðëûº æîº – àøòûº àéòûï êåëå ìå! Êåøåãi îòûç åêi ºàéòà ñàï åòå ò¾ññå ê¼ðåð åì ºàéòïåêøi»içäi! ´é-é, ñàíàñûç æàìàí ºûç” äåï êåéiãåíäi. Òà¹û áið äà¹äûñû – ê¾çãå ºàðàé àóëàñûíäà¹û ¾øò¼ðò ò¾ï àëìà à¹àøûíàí ¾çiëiï ò¾ñêåí æåìiñòi äå “iñêå àñûðàäû”. ²èäàëàï, òóðàï, îëàðäû äà ¼çi òiêêåí äîðáà¹à ñàëûï, ºàòàð-ºàòàð åòiï øàòûð¹à æàéûï òàñòàéäû. Á½ë æ¾ãiðiï áàðûï åñiê àëäûíäà¹û ä¾»ãiðøåêòåí áið á¼ëêå íàí àëûï êåëåäi. ¶é ò¼áåñi ò¼ìåí æ¸íå òåðåçå øà¹ûí áîë¹àíäûºòàí, ºûñòà ê¾í øàºûðàéûï ò½ðñà äà, êåìïiðäi» àñ á¼ëìåñi ºàðàê¼ëå»êå òàðòûï ò½ðàäû. Åêåói ä¼»ãåëåê òàïàë ¾ñòåëäi» øåòiíäå ë¸ì-ìèì äåñïåé ½çຠîòûðûï øàé iøåäi. °ëäåí óàºûòòà ºàðèÿ: – Å-å àéòïàºøû, ì¸! Ìûíàíû áà¹àí øåøå» òàñòàï êåòêåí. Æå! Ìåí áið ñåíi àø ºàëäûðàòûíäàé... Áåéøàðà ºûç ê¾íäå ñ¼éòåäi. Ìåíi» äå íåìåðåëåðiì áàð åìåñ ïå! – äåï iðãå ò½ñûíäà¹û òàðòïàäàí ºàëû» åòiï ìàé æà¹ûï, áåòiíå ½ñຠºàíò ñåïêåí áið êåñåê íàíäû àëûï ½ñûíàäû. Áàëà “Íåìåðåëåði ºàéäà åêåí? Íåãå êåëìåéäi?!” äåï îéëàï ºîÿäû. Îäàí àóûëäà¹û ¸æåñi åñiíå ò¾ñåäi. Á½ë ì½íäà êåëãåíøå áiðòàëàé óàºûò ñîíû» ºîëûíäà æ¾ðãåí. °êåñi åêåóií Àëìàòû¹à êåòiï áàðà æàòºàíäà æîë¹à ½çàòûï øûººàí ¸æåñi ¾é æàíûíäà¹û ê¼ïiðäi» ¾ñòiíäå ì½íû êåóäåñiíå ºûñûï ê¼ï ò½ðûï åäi. ¶íñiç åãiëiï, ½çຠàéìàëà¹àí. ²àçið îíû» ê¾í ºàºòû ºî»ûð øàïàíûíû» èiñií äå à»ñàéòûíäàé. “°æåì íå iñòåï æ¾ð åêåí? ²àøàí áàðàð åêåíáiç?!” äåï ºèÿëäàï êåòåäi.

Àº øà¹àëà Àë, åíäi áàð! – äåéäi êåìïið îñû êåçäå ñåëê åòêiçiï. – Îéíà! Ìåí àçûðຠòûíû¹ûï àëàéûí. Øû¹ûï áàðà æàòºàíäà òà¹û ¾í ºàòàäû: – Ñóõàð æåéñi»áå-åé? °éòïåñå, àëìàíû» ºà¹ûí æå»äåð! Àëáàðäà òîëûï ò½ð. Àëûï æåé áåði»äåð! Êåïêåí íàí¹à º½øòàðëû¹û æîº. Òàòûï ê¼ðãåí. ĸìñiç. Àëìà ºà¹ûí äà æåãåí. Ľðûñ êåïòiðiëìåãåíäiêòåí áå, ê¼ê òàòèäû. Êåðìåê ïå... Æîº ºûøºûë. ²ûøºûë äà åìåñ, øiðiãåí ê¼êòi» ä¸ìi. Ñîíäûºòàí, î¹àí äà æîëàìàéäû. ¶íñiç iëáiï, ¸ëãi áið æàïûðຠíàíûí ½ñòàï àóëà¹à øûººàíûíäà øàðáàºòàí ìîéíûí ºûëòèòûï, á½¹àí ê¾ëiìñiðåé ºàðàï ê¼ðøi ¾éäi» ¼çi º½ðàëïûëàñ ºûçû Àëåíà ê¾òiï ò½ðàäû. Àëòûí ò¾ñòåñ øàøûí åêi á½ðûì åòiï ¼ðiï ºîé¹àí ñ¾éêiìäi, ñåêïië áåò ºûç. Îíû» äà àòà-àíàñû æ½ìûñòà. Îë äà ê¸ði ¸æåñiíi» ºàðàóûíäà ºàë¹àí. Ñîíäûºòàí ì½íû» ºîëûíäà¹û íàíäû á¼ëiï æåï àë¹àí åêåóiíi» æ½áû êåø áàòºàíøà æàçûëìàéäû. ¶é îéíàéäû, òîïûðຠ¾éåäi, ¸òêåíøåê òåáåäi – åðìåê ê¼ï. ƽìûñòàí ¸êå-øåøåñi êåëãåí êåç å» áàºûòòû ñ¸òòåð. Ѿðå»ñiçäåó, ê¾»ãiðòòåó ëàøûºòàðû îëàð êåëãåíäå øóàºòàíûï, ã¾ë-ã¾ë æàéíàï êåòåäi. °êåñi ò½éûºòàó æiãiò. Êiñi åñiãiíäå æ¾ðãåíi æàíûíà áàòàòûí áîëó êåðåê, òiðøiëiêòi» ¼çãå äå ì½»û ê¼ï, ê¼áiíåñå àëáàð òåðåçåíi» ò¾áiíäåãi åñêiëåó êðåñëîäà òåìåêiñií òàðòûï, ºî»ûðàéûï ºà¹àç ºàðàï îòûðàð åäi. Øåøåñi – ì½¹àëiì. Ò¾í îðòàñû àó¹àíøà ø½ºøèûï, ä¸ïòåð òåêñåðåäi. Á½ë ñîíû» æàíûíà æàé¹àñûï àëûï ñóðåò ñàëóäàí æàëûºïàéäû. Øåøåñiíi» ¸êåñiíå ºîÿòûí ¾éðåíøiêòi ñ½ðà¹û áàð: – Àºøàëàðû»äû ºàøàí áåðåð åêåí? – Áiëìåäiì, áåðiï ºàëàð. – Òåçiðåê áåðñå æàºñû áîëàð åäi? Áið êåçäå ºîæàéûí êåìïið åêi îðòàëàðûí á¼ëiï ò½ð¹àí ºàáûð¹àíû ½ðàäû. Îë “Ñà¹àò îí åêi áîëäû. Æàðûºòû ¼øiði»äåð!” äåãåí ñ¼ç... Ûë¹è îñû. Áið ê¾íi àÿº àñòûíàí æ¾ðåãi ºûñºàí êåìïið æàí ò¸ñiëiì åòòi.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Îíû» íåìåðåëåðií ñîë êåçäå ¹àíà ê¼ðãåí. Æàë¹ûç ¼ãåé ºûçûíàí òó¹àí áàëàëàðû åêåí. ̽íû» ¼ëiìií ¹àíà àñû¹à ê¾òiï æ¾ðãåí àäàìäàð ñèÿºòû, ºàðòòû àïûðòîïûð æåðëåï êåëå ñàëûñûìåí á½ëàðäàí ï¸òåðäi áîñàòóäû òàëàï åòòi. Ñàòïàºøû ê¼ðiíåäi... Êåéiíiðåê á½ëàð äà áàñïàíà àë¹àí. °êåñiíi» ºûçìåò îðíû áåðãåí åäi. Áiðຠî¹àí äåéiíãi ºàíøàìà ï¸òåð àóûñòûðóëàð åñòåí êåòåð ìå? Ñàáûëûï æàòàõàíàäàí æàòàõàíà¹à ê¼øå æ¼íåëó ì½íû äà ìåçi åòiï, æ½äûðûºòàé æ¾ðåãií ñûçäàòºàí-äû. Øåãåäåé áîëñà äà, áàñïàíàñûçäûºòû á½ë äà ò¾éñiíiï, êåé º½ðáû-º½ðäàñòàðûíàí ê¸äiìãiøå ºûñûëàòûíû äà åñiíäå. Ѹë æàñºàíøàºòàó áîëûï ¼ñêåíi äå ñîíäûºòàí áà? ²àçið çi»ãiòòåé æiãiò á½ë. Òûì æóàñ äåóãå äå êåëå ºîéìàñ. Òàëàé àøûí¹àí, òàëàé ºàéðàòòàí¹àí... Êåíåò áàÿ¹û Àëåíàíû» åñêå ò¾ñêåíi. ²àíäàé ºûç áîëûï ¼ñòi åêåí îë? Íà¹ûç ñ½ëó øû¹àð. Òàíûð ìà åäi ì½íû? Íàí á¼ëiñiï æåð ìå åäi?! ²ûçûº á¸ði. Àóçûíà êåìïið ìàðº½ìíû» ºûøºûë æåìiñ ºà¹ûíû» ä¸ìi êåëãåíäåé áîëäû. ²ûøºûë åìåñ, ê¼ê òàòû¹àí àùû ä¸ì. Àëìà äà àùû æåìiñ ºîé. Òiðëiê òå áiðäå êåðìåê, áiðäå ò¸òòi... Îë áàëà º½ðáûñû Àëåíà¹à áàðûï ºàéòó¹à áåêiíäi.

Àº øà¹àëà ÆÅÐ ÌÅÍ Ê´Ê Òà¹û äà Àëìàòûäàí ºàòûíàéòûí àâòîáóñòû» äàðûëäà¹àí äûáûñûíàí îÿí¹àí. Îðíûíàí àòûï ò½ðûï, òåðåçå àëäûíà æ¾ãiðiï êåëäi, ¸éíåê æàºòàóûíà æàðìàñà ò¾ñiï, ñîíäàéäà¹û àâòîáåêåò æ຺à ê¼ç òiêòi. Àëäû-àðòû åñiê ïåí ò¼ðäåé ¾ëêåí “Èêàðóñòàí” áåéòàíûñ áiðåóëåð òîïûðëàï ò¾ñiï æàòûð. Àðàëàðûíäà ì½íû» ¸êå-øåøåñi æîº ñèÿºòû. Á¾ãií äå êåëìåãåí áîëäû. Òåðåçåíi» åðíåóiíåí ñûð¹ûï ò¾ñiï, ò½íæûðà¹àí ê¾éi ñûðòºà ºàðàé áåòòåäi. ²½ëà¹ûíà ñûðò æàºòàí áiðºàëûïòû ûð¹àºïåí ãó-ãó àéíàë¹àí ñåïåðàòîðäû» äûáûñû êåëäi. Äåìåê, ¸æåñi ¸äåòiíøå òà»åðòå»ãi ñàóûë¹àí ñ¾òòi àéûðó¹à êiðiñêåí. ̽ðíû æà»à ¹àíà øûæ¹ûðûë¹àí ìàé èiñií ñåçäi. Àºûðûí iëáiï òûñºà øû¹ûï, æàç¹û àñ ¾éãå áàðäû. °æåñi áið æà¹ûíà ºèñàÿ ò¾ñiï, ñ¾ò òàðòºûøòû» èiíií áàð ûíòàñûìåí º½ëàøòàé àéíàëäûðàäû. Ìàøèíà ø¾ìåãiíåí ñîð¹àëà¹àí ºàéì຺à ñ½º ñàóñà¹ûíû» ½øûí òîñûï áiðàç ºûçûºòàï ò½ðäû äà, 潺ºàí êiëåãåéäi æàëàï ºîéäû. Îäàí êåìïiðãå àóçûí á½ëòèòà ê¾»ê åòêåí: – Ïàïàì ìåí ìàìàì êåëåäi äåï åäi» ¹îé êåøå? Êiøêåíå ê¼çäåðiíåí ê¸äiìãiøå îò ½øºûíäàï ò½ð. Ñîíû áàéºà¹àí ¸æåñi ñàñû»ºûðàï òà ºàëäû. Àáäûðàï: – Êåëåäi, º½ëûíûì! Êåëåäi. Àçäàï øûäàñàéøû åíäi, – äåäi. – Äåìàëûñòàðûí àë¹àí áîéäà-ຠæåòåäi º½ñòàé ½øûï. ƽìûñòàðû î»àé äåéìiñi», áàëàì-àó! Øû¹à àëìàé æàòºàí øû¹àð. Íåìåðå ¾ëêåí øåøåñiíå “Òà¹û àëäàï îòûð¹àí æîºñû» áà?!” äåãåíäåé ºàáà¹ûí ò¾éiï, áið øåêåëåï îäûðàÿ, ñûíàé ºàðàäû. Îíû» á½ë êåéïií ºûçûº ê¼ðãåí ¸æåñi åíäi åðiêñiç ê¾ëiï æiáåðäi. – ´é, ò¾ði» áàð áîë¹ûð! “μºñàìàñà» òóìà¹ûð”, òóðà ¸êåñi! ²èñûº-ºû»ûð ìiíåçiíå äåéií àéíûìàé òàðòºàí á¸ëå! Áàð, áåòi-ºîëû»äû øàéûï êåë! Áið-åêi øûíû àÿº øàé iøiï àëûï, àòà» ìåí à¹à»íû» áàñòàðûíà áàðûï ºàéòàéûº. ʾí-æ½ìà, ìàðº½ìäàð ä½¹à ä¸ìåòåäi ¹îé! Àÿ»äàï áàðûï, àñïàëû ºîë æó¹ûøòû» ø¾ìåãií

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ñûëäûðëàòà, ñóäû ò¼ãiï-øàøûï æóûí¹àí áîëäû. Àÿ¹ûíû» àñòûíà îðûíäûº ºîéìàñà æåòïåñ åäi. Ñîíäûºòàí ¾éäåãiëåð á½ë ¾øií ºîëæó¹ûøòû» ò¾áiíå ¸äåéiëåï ¾ëêåí æ¸øiê ò¼»êåðiï ºîé¹àí. Îäàí áåòiíå iëóëi ñ¾ëãiíi» øåòií ½éïàëàºòàï, ñ¾ðòiíäi. ²àéòûï êåëiï òåðåçåãå òà¹û ¾»iëäi, ºûçûë àâòîáóñ ¼»êèiï ¸ëi îðíûíäà ò½ð. ƾðãiíøiëåð òàðà¹àí. Òåê ê¾éáå»äåãåí åêi øîïûð ºàëûïòû. Å»êå»äåï ä¼»ãåëåê àëìàñòûðûï æàòºàí ñèÿºòû. Á½ëàðäû» ¾éëåði – áèiêòåó æåðäå. Æî¹àðûäà îðíàëàñºàí àóìà¹û àò øàïòûðûì æàéäû» áèiê òåðåçåñiíåí ûëäèäà¹û ¾ëêåí åëäi-ìåêåí òiðøiëiãiíi» áið á¼ëiãi æàºñû ê¼ðiíiï ò½ðàäû. Àâòîñòàíñà ìà»àéûíäà òå»ñåëå áàñºàí åêi-¾ø àäàì æ¾ð. Áiðåóií æàçáàé òàíûäû – Æåêåí, ¸êåñiíi» îñû æàºòà¹û ñûíûïòàñ æîëäàñû. Ûë¹è ºûçàðàá¼ðòiï æ¾ðåäi. Àíäà-ñàíäà à»ñàðû àóñà îñûíäà ñî¹ûï, á½íû» áåòiíåí ñ¾éiï, áàÿ¹ûäà¹û ¸êåñi ìåí ¼çiíi» áàñûíàí ¼òêåí æàéòòàðäû àéòûï, ê¼ï îòûðàäû. Áåñ æàñàð áàëàìåí ¾ëêåí àäàìøà ñ¼éëåñiï, øàºøàäàé áàñûí øàðàäàé ºûëàäû. – °êå»äi ñà¹ûíäû» ¹îé, ¸, áàòûð?! Îé, ñåíi» ¸êå» ¹àæàï æiãiò ºîé! Æîº ºîé, ñåíi» ¸êå»äåé àäàì á½ë àéìàºòà! Îé, ñåíi» ¸êå»!.. Áàñòàïºûäà îíû àñà æàºòûðû»ºûðàìàéòûí ¸æåñiíi» º½ëà¹ûíà äà áàëàñûíû» àòûíà àéòûë¹àí ìàºòàó æà¹àòûí áîëóû êåðåê, ¸ëäåí óàºûòòà êåëãåí àäàìäû æà»à áàéºà¹àíäàé: – Õàë æàºñû ìà, åé, Æåêåí? ʼïòåí ê¼ðiíáåé êåòòi» ¹îé ¼çi! Øåøåíi» äåíi-ºàðíû ñàó ìà? – äåï áåði ºàðàé áàñòàéäû. Îäàí ûäûñ-àÿº ò½ðàòûí ºî»ûð øêàôòàí àóûçûí ºà¹àçáåí òû¹ûíäà¹àí æàðòû ø¼ëìåê àðຠøû¹àðàäû. Æàðòûñûí ¼òêåíäå Æåêåííi» ¼çi iøiï êåòêåí. Îë, òåãiíäå, àðຠ¾øií äå êåëìåéòií ñèÿºòû. ʼ»iëiíäå ºàÿó áàð. Êåóäåñií êåðíåãåí íàëà áàð. Ñîíû òàðºàòºûñû êåëåäi. ƽðòòû» àéòóûíøà, ¸éåëiìåí àæûðàñºàí, ¾ñòåë æà¹àëàé áàñòà¹àí áàëàñûí áiðãå ¸êåòêåí. Ñîë ñ¸áèií ñà¹ûíàäû. Øàé ¾ñòiíå ê¼ðøi Á¸äèøà êåìïið êåëãåí. Îíû» äà øàëû î ä¾íèåëiê. ¶éi ¾ëêåí, æàéºàë¹àí áàó-áàºøàñû

Àº øà¹àëà áàð. Àóëàñûíäà àðïûëäàé ¾ðiï, òàéûíøàäàé ä¸ó ºàðà ò¼áåò ò½ðàäû. Áàéëàóëû. °éòïåñå íà¹ûç êiñi æåéòií èò. Á¸äèøà àïàäà òó¹àí-òóûñ æîº. Áàëàñû äà... Åøêiìi äå æîº æàë¹ûçiëiêòi. Î êiñi äå ì½íû åðåêøå æàºñû ê¼ðåäi. Àíäà-ñàíäà ¸æåñiíåí ñ½ðàï, ¾éiíå ¸êåòåäi. Ò¸òòi òà¹àìäàðûí àëäûíà ºîéûï, ¸»ãiìåãå òàðòàäû. – ´ñêåíäå êiì áîëàñû», åé îñû, ñåí, à? – Àëìàòû¹à áàðàòûí àâòîáóñòû» øîïûðû áîëàìûí. – Îíäà ¸æå»å êåëìåé êåòåñi» ¹îé?!. – Æîº, íåãå, ê¾íäå-ê¾íäå êåï ò½ðàì. Ñiçãå äå êåëåì ¹îé. Àëòûí ñàºèíà... °äåìi ê¼éëåêòåð ¸êåëiï áåðåìií! Ìà»äàéûíàí èiñêåï, åìiðåíãåí êåéóàíàíû» ê¼çiíå æàñ òû¹ûëûï, ¾íi º½ìû¹à øû¹àäû. – Òiëåãi»íåí àéíàëäûì, º½ëûíûì! Ñåí æiãiò áîë¹àí ê¾íäi ìåí áàé¹½ñ ê¼ðåìií áå, ê¼ðìåéìií áå? Àé àðàëàòûï ºàëû» ºîðûìäà¹û áåéiòòåðãå ¸æåñi, îñû ê¼ðøi êåìïið ¾øåói êåëiï ä½¹à îºûï ºàéòàäû. Àòàñûí á½ë ê¼ðìåãåí, à¹àñû åìiñ-åìiñ ºàíà åñiíäå. Àòàñû á½ë ò¾ãiëi ¸êåñiíi» äå åñiíäå æîº ê¼ðiíåäi. Ñåáåái, òûì åðòå ºàë¹àí. ¶ëêåíäåðäi» àéòóûíøà, î êiñi êåçiíäå îñûíäà¹û ̸äåíèåò ¾éií áàñºàð¹àí, êåðåìåò ê¾éøi, äîìáûðàøû åêåí. °æåñi ì½íû ê¾íäå áàëàáàºøà¹à áàðàòûí æîëäû» ò½ñûíäà¹û ºûð¹à äåéií æåòåêòåï êåëiï, á½ë êiðiï êåòêåíøå ñî»ûíàí ºàðàï ò½ðàäû. Á½ë äà åä¸óið óàºûò àðòûíà æàëòàºòàï ºàðà¹ûøòàï áàðàäû äà, êåíåò çàóëàï æ¼íåëåäi. Áàëàáàºøà¹à ê¼áiíå êåøiãiï áàðàäû. “Íåãå á¾éòåñi»”, äåï åøêiì êåéiãåí äå åìåñ. ¶éðåíøiêòi æà¹äàé. Áàð¹àíûíäà ¸äåòòå, òà»åðòå»ãi òàìà¹ûí iøiï áîë¹àí áàëàëàð îéûíäû ºûçäûðûï æàòàäû. Îñû æîëû äà áiðòàëàé êåø øûººàí-äû. Áàºøà ò¾áiíäåãi ¾ëêåí àñôàëüò æîëäû ºèûï ¼òóãå áåòòåãåí ìåçãiëäå àëäûíàí ìàíà¹û àëûï àâòîáóñ ãó åòiï ¼òå øûººàí. Ѹë áîëìà¹àíäà áàñûï êåòåòiíäåé åêåí. Êiëò òîºòàé ºàëûï, ñîíû» ñî»ûíàí ½çຠºàðàï ò½ðäû. Áið ºàðàñà, àðòûíàí åíòiãå áàñûï ²óàíûø òà æåòiïòi. Á¾ãií îë äà êåø øûººàí ñåêiëäi. Åêåói áàëàáàºøàíû» áið òîáûíäà. ¶ëêåéãåíäå øàõòåð áîëàìûí äåï æ¾ðãåí áàëà. ´çi ñó æà»à ïèäæàê êèiï àëûïòû. Á½ë ¸æåñi òiãiï

Ìèðàñ ̽ºàøåâ áåðãåí áàðºûò ê¾ðòåøå ìåí íåìåðå à¹àñûíû» áàëà¹û ºûñºàðòûë¹àí øàëáàðûìåí æ¾ð. Áàñûíäà¹û ºàëïà¹û äà åñêiðãåí. Æîº, æà»à êèiìíi» ò¾ð-ò¾ði ì½íäà äà áàð. Ìàìàñû ìåí ïàïàñû êåëãåí ñàéûí íåáið êîñòþìäåðäi ¸êåëåäi. Áiðຠ¸æåñi á¸ðií æàºñûëàï ºàòòàï, ê¼ê êåáåæåñiíå òû¹ûï òàñòàéäû. “Ìåðåêåëåðäå, òîé-òîìàëàºòà êèãåíi» æ¼í”, – äåéäi. Òàëàé òîéëàð äà ¼òòi ¹îé, á¸ðiáið êèãiçáåéäi. Ñî¹àí ºàðà¹àíäà, á½ êiñi ê¾òêåí ìåéðàì àéûðûºøà áið ìåéðàì áîëóû êåðåê! Êèiìäåðiíi» ê¼ïøiëiãi ½çຠêèìåãåíäiêòåí ºûñºàðûï ºàëûï, òóûñºàíäàðûíû» ¼çiíåí êiøi áàëàëàðûíà êåòêåí. ιàí ðåíæiìåéäi, æà»à êèiìiìäi êèåì äåï òå ê¼ðìåãåí. °êå-øåøåñi òåçiðåê êåëñå áîë¹àíû. ľðái ¸êåï áåðåìiç äåï åäi. Àíäà-ñàíäà ïàïàñû ìåí ìàìàñû îñû æàºòà íåãå ò½ðìàäû äåï òå ºèÿëäàéäû. Îíäà ºûçàë àâòîáóñòû» øîïûðû åìåñ, ²óàíûøòàð ñèÿºòû êåíøi áîëàð ìà åäi?.. Áiðຠê¾íäåðäi» ê¾íiíäå á½ëàð ìåêåíäåãåí ê¼ðiêòi øàõòåðëåð ºàëàøû¹û äà áîìáà ò¾ñêåíäåé áiðòiíäåï ºèðàó¹à àéíàë¹àí. Ò½ð¹ûíäàðû ê¾í ñàéûí ¾äåðiï ê¼øå áàñòà¹àí. ´éòêåíi ì½íäà¹û åêi ¾ëêåí øàõòàíû» åêåói äå æàáûë¹àí åäi. Ѽéòå-ñ¼éòå, ïîøòà ¾éi äå æ½ìûñûí òîºòàòòû. ²àçið îíû äà á½çûï àëûï æàòûð. Êåéäå ¸êå-øåøåñi ºàëàäà ò½ðàòûíûíà ºóàíàòûí êåçäåði äå áîëàòûí. Ò¸ðáèåøi àïàéëàðû àíäà-ñàíäà ïîøòàäàí ¸êåñiíi» ñóðåòi áàð ãàçåò àëûï êåëiï, á¾êië áàëàíû» ê¼çiíøå “Ìûíàó ñåíi» ïàïà»íû» æàç¹àíû!” äåï ê¼ðñåòåäi. Ñîíäàé øàºòàðäà êåóäåñií åðåêøå áið øàòòûº êåðíåï, ºàòòû ìàñàòòàíàäû. Ïîøòàíû» æàáûëûï ºàë¹àíû äà æàìàí áîëäû, ¼éòïåãåíäå ä¾ðáiíi ñîë àðºûëû æiáåðå ñàëàð åäi... Êåøêiñií áàëàáàºøàäàí ºàéòûï êåëå æàòûï ò¼áåäå ê¾òiï ò½ð¹àí ¸æåñií ê¼ðäi. ̽íû æåòåëåï àë¹àí ¸æåñi àëà ñèûðäû» ¼ðiñòåí ºàéòïàé ºàë¹àíûí àéòòû. Åêåói áiðäåí áèiê °óëèåøîºû æîòàëàðûíû» ñûðòûíà äåéií øû¹ûï, øàò-øàòòû» àðàñûí ½çຠêåçãåí. ʾí æåëêåì. ²àñ ºàðàéûï ºàë¹àí. Àëà ñèûð æîº. Áið óàºûòòà øàðøà¹àí ¸æåñi “Ó¿, æàíûì-àé!” äåï áåòií ºûíà áàñºàí, ¾ëêåíäiãi ¾ñòåëäåé æàëïຠòàñòû» øåòiíå îòûðà êåòòi.

Àº øà¹àëà Á½ë äà òiçå á¾ãå áåðiï, òàñ ò¾áiíåí æûëò åòå ºàë¹àí áiðäå»åíi áàéºàï æ¾ðåãi òàñ ò¼áåñiíå øûºòû. Áàëàëàðäû» òàó àðàñûíäà æûëàí áàð äåï æ¾ðãåíií º½ëà¹û øàë¹àí åäi. Áiðຠáiðåóäi æûëàí øà¹ûïòû äåãåíäi åñòiìåïòi. Æûëòûðà¹àí í¸ðñå ºîç¹àëìàéòûí äà ñåêiëäi. Àáàéëàï, àºûðûí å»êåéiï ºàðàñà, ½çûíäû¹û îí-îí áåñ ìåòðãå òàÿó, æóàí àëþìèíèé ñûì åêåí. °ëäåáið æåëiäåí ¾çiëiï, ¹àéûïòû» ê¾øiìåí îñû æåðäåí áiðຠøûººàí. “Áiññiìiëë¸! Æàð áîëà ã¼ð, Æàðàòºàí èåì!” äåäi iøòåé. Ìà¹ûíàñûí îíøà ½ºïà¹àíìåí ¸æåñiíåí ¾éðåíiï àë¹àí ñ¼çäåði. °ëäåí óàºûòòà áiðøàìà òûíûñòàï àë¹àí ¸æåëi-íåìåðåëi åêåó àóûë¹à ºàðàé àÿ»äàäû. – ²îé, ºàéòàéûº. Êåëñå êåëñií, êåëìåñå ºàñºûð æåñií ºàðàñàí êåëãiðäi! °æåñi ñàìáûðëàï, àëà ñèûð¹à ½ðûñûï êåëåäi. Áið êåçäå ºàéäàí ïàéäà áîëà êåòêåíi áåëãiñiç, ºàðñû àëäûëàðûíàí àëà ñèûðäû» ¼çi äå øû¹à êåëäi. – Àó-õàó, àó-õàó! °æåñi æ¾ðiñií æûëäàìäàòûï, ì½íû ñ¾éðåé-ì¾éðåé, àë¹à ºàðàé àðøûíäàé ½ìòûë¹àí. Ñèûðäû» ñî»ûíàí åðiï ¾éãå ºàéòûï êåëå æàòûï, Á¸äèøà êåìïiðäi» òåðåçåñiíå ê¼çi ò¾ñòi. Øàìû æàðºûðàé æàíûï ò½ð. “Íå iñòåï îòûð åêåí Á¸äèøà ò¸òå? Òà¹û äà åñêi àëüáîìäàðûí àºòàðûï, øàëûíû» ¸ñêåðäå ò¾ñêåí ñóðåòòåðií ê¼ðiï ì½»àéûï îòûð¹àí øû¹àð, – äåï îéëàäû. – Áàñºà êiìi áàð î êiñiíi» ñà¹ûíàòûí?! Ìåí áîëñàì, àëûñòà¹û ¸êå-øåøåìäi ñà¹ûíäûì!”. Æàéëàó¹à êåòêåí íåìåðå à¹àñû ê¼ïòåí õàáàðñûç. Á½äàí àëòû-æåòi æàñ ¾ëêåí áàëà. Îë äà ¸æåñiíi» ºîëûíäà îºèäû. Æàç¹û äåìàëûñû áàñòàëûñûìåí ê¼ðøi àóûëäà ò½ðàòûí àòà-àíàñûíà òàðòàäû. ¶ëêåí øåøåëåði åêi íåìåðåñií “Áåðå ñàë¹àí àñûðàíäûëàðûì!” äåï åìiðåíåäi. Îäàí ê¾áiðëåï: “Áåðãåíi»å ø¾êið, Æàñà¹àí! ʼï ê¼ðå ê¼ðìå!” äåï æàëáàðûíàäû. Áið-áiðiíå ºàòòû áàóûð áàñºàí åêåói ñàáຠïåí îéûííàí ºîë áîñòà ê¼áiíåñå ²ûçûëòàñ òàóû ºîéíàóûíäà îðíàëàñºàí øàõòàíû» ìîíøàñûíà ò¾ñóäi ½íàòàäû. °æåñi ¹½ìûð áîéû ñîë øàõòàäà æ½ìûñ iñòåïòi. Æàºûíäà ¹àíà çåéíåòêåðëiêêå øûººàí. ²àðò øåøåñi íåìåðå à¹àñûí: “Á½ë – ñåíi»

Ìèðàñ ̽ºàøåâ åêiíøi àíà»! Ìåí æ½ìûñòà æ¾ðãåíäå ºàðøàäàé áîëûï ñåíi á຺àí îñû!” äåï º½ëà¹ûíà º½éûï îòûðàäû. À¹àñû ¼òå àòº½ìàð... Òû¹ûíøûºòàé áîëûï àò º½ëà¹ûíäà îéíàéòûí êåðåìåò øàáàíäîç, ¸ði ñîíøà áàòûë, åïòi áàëà. ²ûñòû ê¾íäåði ê¼ðøi-ºîëà» àñàó æàáà¹ûëàðûí áàñ áiëäiðòó ¾øií îñû¹àí êåëiï êåçåêêå ò½ðàäû. Å» áið ºûçûºòû ñ¸òòåð äå ñîë. ʼøåíi» áàðëûº áàëàñû æèûëûï àëûï, òàé ¾éðåòiñiï, ¼çàðà æàðûñûï, “ê¼êïàð” òàðòûï, ì¸ðå-ñ¸ðå áîëàäû. ´çäåði àóûï òà ºàëûï, º½ëàï, æàðàºàòòàíûï æàòñà äà ºàéòïàéäû, òàéëàðûíà æàéäຠºàð¹ûï ìiíiï, ºàéòàäàí àë¹à ½ìòûëàäû. Áiðäå à¹àñû ì½íû äà àòºà ìiíãiçiï ê¼ðñåòåì äåï øàáäà𠺽íàíûíà òîºûì ñàëûï, àéûë òàðòòû. À¹àñûíû» ¾ø-ò¼ðò ê¾í ìiíiï, æóàñûòºàíû åñiíå ò¾ñêåí á½ë äà øàáäàðäû» æàëûíà º½ëøûíà æàðìàñºàí. Áiðຠêiøêåíòàé áàëàíû æàòûðºà¹àí ¾ðêåê º½íàí áiðàç æåðãå äåéií àëûï ºàøûï º½ëàòûï êåòòi. À¹àñû ¸æåñiíåí ñîë ºàòòû ñ¼ãiñ åñòiäi. Êåøêå ºàðàé ì½íû» ûñòû¹û ê¼òåðiëiï, åêi-¾ø ê¾í àóûð¹àí. Á¸éåê áîë¹àí ºàðò àíà íåìåðåñií äàëà¹à àëûï øû¹ûï, òîë¹àí àé¹à ºàðàòûï áiðäå»å äåï ê¾áiðëåï, ºàðà êåáiñiíi» ½ëòàðà¹ûìåí ½øûºòàäû. À¹àñûíäà äà æàí ºàëìàäû. ʾíäå æàíûíàí øûºïàéäû, îíû-ì½íû àéòûï àëäàóñûðàòàäû, ê¾ëäiðãiñi êåëåäi. Áið ºûçû¹û, ½øûºòà¹àí ò¾ííi» åðòå»iíå á½ë ò¾ê áîëìà¹àíäàé, îðíûíàí º½ëàí òàçà àéû¹ûï îÿíäû. Ñîë ê¾ííåí áàñòàï à¹àñû á½íû æûëºû àòàóëû¹à æîëàòïàéäû. Îíû» ¸êå-øåøåñi ìàë áà¹àäû. Êåòåðäå iíiñií “Ìèëû” äåï àòàëàòûí æàéëàóëàðûíà åðòiï êåòêiñi êåëãåí åäi, áiðàº, ¸æåñi “²îé, ºàéäà¹ûíû àéòïàé!” äåï æiáåðìåé ºîéäû. Àë, ê¾çãå äåéií ¸ëi òàëàé óàºûò áàð. À¹àñûí äà îéëàï, åëåãiçèòiíäi øû¹àð¹àí. Ò¸ðáèåøiëåði “áàëàáàºøà æ¼íäåóäåí ¼òêåíøå äåìàëàñû»äàð”, äåï åäi. Áiðຠîë äà àðàäà áið æåòi ¼òêåíäå ì¾ëäåì æàáûëûï ºàëäû. Áið ê¾íi êåíiø îðíûíà ò¾ñòi ìåòàëë æèíàéòûí êiñiëåð êåëiïòi äåãåí ñ¼ç øûºòû. °ðèíå, îë ¾øií àºøà ò¼ëåéäi. Á½ë äà ½ñàº-ò¾éåê îðíàëàñºàí ñàðàéäàí áið ºàï òàóûï àëûï, åðåñåêòåó áàëàëàð¹à åðiï êiøêåíå ê¼ê âåëîñèïåäiíå ìiíiï àëûï ê¼øå êåçäi. Æåç áåí àëþìèíèé, ëàòóíü ºàëäûºòàðû, ¸ñiðåñå, øàõòà ò¼»iðåãiíäå ê¼ï. Ñîë ìà»àéäû

Àº øà¹àëà äà êåøêå äåéií òiíòå øàðëàï, ñûì-òåìið æèíàäû. Àë¹àøºû ê¾íi áið ºàïòàé ìåòàëë ¼òêiçäi. ²àðà òåðãå ò¾ñiï ê¼ï å»áåêòåíãåí åäi. ²àíøà êåëi áîë¹àíû åñiíäå æîº, ñîë æåðäå æàóûðûíû ºàºïàºòàé ì½ðòòû êiñi ë¸ììèì äåìåñòåí á½íû» ºîëûíà ºûï-ºûçûë åëó òå»ãå àºøà ½ñòàòòû. ̽íäàé îëæà òàïºàíûíà øàòòàí¹àí áàëà ¾éãå ºàéòàð æîëäà áàçàðäàí ¸æåñiíå åêi ¸øì¼»êå ¾íäi øàéûí, ¼çiíå áàëì½çäຠàë¹àí. Òåðëåï-òåïøiï æåòêåíiíäå ê¸ði àíàñû äà ºàòòû ºóàíäû. – Àóçûìà ñó òàìûçûï, ºîëûìäû æûëû ñó¹à ìàëàòûí, º½ëûíûì, ºàéäàí àëûï æ¾ðñi» á½íû?! – äåäi ìåéiðëåíiï. Áiðຠiøòåé æî¹àðûðàºòà ò½ðàòûí º½ðáûëàðû íåìåñå ¼çiíi» ò½ðìûñòà¹û ºûçäàðû áåðiï æiáåðãåí äåï øàìàëàñà êåðåê. Íåìåðåñi áîë¹àí æà¹äàéäû áàñòàí-àÿº ìàºòàí¹àíäàé áîëûï àéòûï áåðãåíäå åêi ê¼çi àòûçäàé áîë¹àí. – Åíäiã¸ði á¾éòêåíi»äi åñòiìåéií! – äåï òûéûï òàñòàäû. – Øàõòà¹à º½ëàï ¼ëãåëi æ¾ðñi» áå, ²½äàé-àó! °êå-øåøå»å íå áåòiìäi àéòàì! ²àíò-øàéûì òàóñûëûï, øåãåäåé áàëà¹à òåìið òåðãiçiï ºîéäûì äåéìií áå?! Ñîë æåðäå åíäi î æ຺à àòòàï áàñïàéìûí äåï ó¸äå áåðäi. Áiðຠåíäi åêi-¾ø ºàï ìåòàëë ñûíû¹ûí æèíàñàì, ¸æåïò¸óið àºøà àëàìûí-àó äåãåí áàñòàïºû ºûçû¹óøûëû¹û áàñûëà ºîé¹àí æîº-òû. Åðòå»iíå øåøåñiíi» ê¼çií àëà áåðå òà¹û æ¼íåëäi. ´òêåíäå ñèûð içäåï æ¾ðãåíäå êåçiêêåí ½çûí ñûì åñiíå ò¾ñêåí åäi. Á½ë æîëû øàïºû ìåí áàë¹à àëûï, ¸æåïò¸óið ñàéëàíûï øûººàí. Âåëîñèïåäiìåí æåð àïøûñûí ºóûðà çàóëàï, åíòiãå æåòiï áàðñà, içäåãåí ñûìû ñîë ê¾éiìåí æàòûð. Äåðåó îòûðà ºàëûï ½çûí ñûìäû á¼ëøåêòåï êåñóãå êiðiñêåí. ²îëûí äà ½ðûï àëûï, ñàóñàºòàðûí äà ºàíàòûï, ½çຠ¸óðåëåíäi. °ëäåí óàºûòòàຠ¸ðºàéñûñû åëó ñàíòèìåòðäåé ì¼ëøåðìåí êåñiëãåí ñûìäû ºàòòà¹àíûíäà áið áóäà òå» ïàéäà áîëäû. Îíû ìûºòàï áóûï, ê¼ëiãiíi» àðòûíà áàéëàï òàñòàäû. °éòêåíìåí, æ¾êòi æåòêiçó î»àé¹à ò¾ñïåäi. ²àáûëäàó ì¾éiñiíå äåéií òå» àðòºàí âåëîñèïåäií ñ¾éåï, áiðòàëàé àçàïòàíûï, æàÿó áàðóûíà òóðà êåëäi. Àóûë¹à êiðãåííåíຠáàëàëà𠓺àéäàí àëäû», ºàéäàí àëäû»äàï” øóûëäàé ºàðñû àë¹àí. Á½ë èåãií ê¼òåðiï òàó iøií í½ñºàï ¾ëãåðãåíi ñîë-ຠåêåí, á¸ði ä¾ðëiãiï ñîëàé ºàðàé øàïºûëàñà æ¼íåëãåí.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Ìåòàëë ºàáûëäàéòûí ¾íäåìåñ ä¸ó à¹à êiøêåíòàé áàëàíû» å»áåêºîðëû¹ûíà ñ¾éñiíäi ìå, ¸êåëãåí æ¾ãií ¼ëøåï òå æàòïàñòàí ì½íû» àëàºàíûíà áiðäåí åêi æ¾ç òå»ãåëiêòi ñàëûï áåðäi. ¶éãå àñû¹ûñ êåëãåí á½ë àºøàñûí öåëîôàíìåí 콺èÿò îðàï, èò ê¾ðêåñiíi» òàáàíûíà òû¹ûï òàñòàäû. ²àëà¹à áàðñà äà, îñûíäà æ¾ðñå äå, ¸éòåóið, áið ºàæåòêå æàðàòàòûíû àíûº ºîé! °æåì áàéºàï ºàëìàñà åêåí äåï àáäûðàï, àëàºòàï òà æ¾ð. Åêi-¾ø ê¾ííåí êåéií ¸æåñiìåí ¸»ãiìåëåñiï îòûð¹àí Á¸äèøà êåìïiðäi» ¸»ãiìåñií º½ëà¹û øàë¹àí. Ò¾ñòi ìåòàëë içäåãåí ¸ëäåáiðåó á½çûë¹àí øàõòà ìà»àéûíäà¹û º½äûºòàðäû» áiðiíå º½ëàï, ìåðòiãiïòi. °çiðøå ¼ëi-òiðiñií åøêiì áiëìåéäi, ä¸ðiãåðëåð àëûï êåòêåí äåéäi. Ñîäàí-ຠñûì ºàáûëäàóøûëàð äà äåðåó òàéûï ò½ðûïòû. Ê¼ï ½çàìàé òà¹û áið àäàìíû» ê¼ç æ½ì¹àíû ì¸ëiì áîëäû. ²à»ûðàï ºàë¹àí ê¼ï ºàáàòòû ¾éëåðäi» êiðïiøií á½çûï, ñàòóìåí ¸óåñòåíå áàñòà¹àí êiñi ê¼ðiíåäi. ²àáûð¹à àñòûíäà ºàëûïòû. Îñûëàðäû åñòiï ò¼áå º½éºàñû øûìûðëà¹àí. Åðòå»iíå äà¹äàñûíøà àâòîáóñòû» äûáûñûíàí åìåñ, åðåêøå áið ê¾øòi óiëäåí îÿíäû. μéºûñû øàéäàé àøûëûï, îñûíàó àéûðûºøà ¾íãå º½ëຠò¾ðå ºàëäû äà, îíû» ê¼ê æ¾çiíäå ñàì¹àï áàðà æàòºàí ¸ëäåáið ¾ëêåí ëàéíåðäi» äûáûñû åêåíií ½ºòû. Ñèðåê áîëñûí, åëäi ìåêåí ò¼áåñiíåí åðñiëi-ºàðñûëû ¼òiï æàòàòûí ½øàºòàð¹à îñû êåçãå äåéií ì¸í áåðìåé êåëãåíiíå òà»ûðºàï æàòòû. Á½ðûí ºàëàéøà à»äàìà¹àí, á½ë àâòîáóñºà ºàðà¹àíäà ¸ëäåºàéäà æûëäàì... °ëäåºàéäà ½øºûð ê¼ëiê ºîé! ʼ»iëiíå åëåãiçó êiðiï, á½ðûí¹û àðìàíû ºîëìà-ºîë àëàñàðûï... ê¾ðò æåð áàóûðëàï ò¼ìåíäåï ºàë¹àíäàé ºî»ûëòàºñûäû. Îäàí àòûï øû¹ûï, ê¼ç ½øûíäà ½çàï áàðà æàòºàí ê¼ê êåìåñií ºûçûºòàï ê¼ï ò½ðäû. Êåíåò, æàíàðû øûðàäàé æàíûï, æ¾ðåãi àòòàé òóëàï ºîÿ áåðãåí. Áið ºàðàñà, ñîíàäàéäà àºñèÿ ê¾ëiï, ºîëûíà ¸ëäåíåëåð ½ñòà¹àí ¸êåñi æ¾ãiðiï êåëåäi. Îíû ¼êøåëåï øåøåñi êåëåäi åëïiëäåï... Àñïàí¹à ºàðàï ò½ðûï ºûçûë “Èêàðóñòû»” êåëiï òîºòà¹àíûí à»äàìàé äà ºàëûïòû...

Ìèðàñ ̽ºàøåâ àéòºàíû»íàí øûºïàéìûí, ¾éëåíåéiêøi!” – äåï ¼òiíãåí. Áiðຠì໹àç æiãiò ê¼íáåäi. “Àºûìàºñû», áàëà ìåíiêi åìåñ, áàñºà áiðåóäiêi, æ¼íi»äi òàï, ìåíäå øàðóà» áîëìàñûí”, – äåï ¼çiíå ï¸ëå æàïòû. ʾíäåãi ¸äåòiíøå °ñåì á¾ãií òà¹û æûëàï æàòûð. þëíàç òà¹û êåòêåí. Òà¹û äà ò¾íãi êëóáòà øàéºàï æ¾ðãåí øû¹àð... Ò¾ñ êåçi åäi, åñiê ºà¹ûëäû, ê¼ðøi ºûç åêåí. Áiðäåí: – °ñåì, ìåí ñåíi» ºèíàëûï æ¾ðãåíi»äi áàéºàï æ¾ðìií, ñà¹àí ê¼ìåêòåñêiì êåëåäi, – äåï àÿóøûëûº òàíûòòû... Æàíàðûíàí ¾ìiò îòû æàðº åòå ºàë¹àí ºûç ºàëàé ê¼ìåêòåñïåêñi» äåãåí ñ½ðàóëû æ¾çáåí ê¼ðøi ºûç¹à òà»äàíà ºàðàï ºàëûïòû. Åêåói á¼ëìå åñiãiíi» iëãåãií ñàëûï ºîéûï ¸»ãiìåëåñòi. °ñåì îéëàíäû, “ñ¼éòó êåðåê åêåí, áàñºà àìàë æ, – äåï øåøòi. Åðòå»iíå ê¼ðøi ºûçáåí ºàëà ñûðòûíäà¹û ºèðàï áiòóãå àéíàëûï, èåñiç ò½ð¹àí åêi ºàáàòòû ¾éãå êåëiï êiðäi. Iøiíäåãi áåéê¾í¸ í¸ðåñòåíi æàñûðûí ò¾ðäå æîº ºûëìàºøû... °ñåì ½éûºòàé àëàð åìåñ, ¸ð í¸ðñåíi îéëàï æàòûï ê¼çi iëiíiï êåòòi, ò¾ñ ê¼ðiï æàòûð. Êå» äàëà, àøûº àñïàí, æ¾ãiðiï êåëåäi. Àðòûíà á½ðûëñà, ñî»ûíàí áið òîï í¸ðåñòå iëåñêåí, íå ¾øií ºàøûï æ¾ðãåíií ¼çi äå ò¾ñiíåð åìåñ, àðòûíà æàí½øûðàï òà¹û ê¼ç òàñòàñà, ¸ëãi ñ¸áèëåð æûðòºûø à»äàð¹à àéíàëûïòû, æ¾ðåãi àóçûíà òû¹ûëûï àëºûíûï êåòòi... Àëûñòàí ¼ç ¾éi ê¼ðiíäi, ¸êå-øåøåñi, à¹àëàðû ò½ð, ¸ðå» æåòiï, ¾éãå, ¼ç ¾éiíå êiðìåêøi áîëäû, åñiê òàðñ æàáûëûï, ¾éi òàáàíû àó¹àíäàé àëûñòàé áåðäi, æåòå àëàð åìåñ. °ñåìäå ç¸ðå æîº, àðòûíàí ø½áûðà ºàïòàï º½áûæûº êåéïiíå åíãåí á¾ëäiðøiíäåð åíäi ì½íû òàðïà áàñ ñàëäû, îéäà-æîºòà ºàìàó ìåí òàëàó¹à àðáàë¹àí ºûç øû»¹ûðûï æiáåðäi.

Àº øà¹àëà ÁÀ²μË ÁÎË, ÀÒÀ! ¶ëêåí àóëàíû» àëäûíäà îðíàëàñòûðûë¹àí “Ê-700” òðàêòîðûíû» åñêi îðûíäû¹ûíà êiøêåíòàé åêi æèåíií îòûð¹ûçûï àëûï òåðáåòiï îéíàòûï æàòºàí Àõìåò øàë¹à ê¼ðøiëåði òà» ºàëàäû. Òà» àòºàííàí êåø áàòºàí¹à äåéií ¾ëêåí ºûçûíû» áàëàëàðûí îéíàòóäàí æàëûºïàéòûí Àõìåòòi» ¼çi äå áàëàäàé æàäûðàï øàðøàìàéòûíû ºûçûº. Áiðäå ºè òàñèòûí àðáà¹à îòûð¹ûçûï ñ¾éðåï æ¾ðñå, áiðäå åêåóií àðºàñûíà êåçåê ìiíãiçiï á¸éåê áîëàäû äà æàòàäû. °ñiðåñå êiøiñi Åðëàí àòàñûíà ¾éiðñåê. Àòàñû äà îíû “º½ëûíûì-ê¾ëåíiì” äåï åðåêøå åðêåëåòåäi. ¶ëêåíi Ìèðëàí ¼çiíi» àç äà áîëñà åðåñåê åêåíií áiëiï ñàëìàºòûëûº òàíûòàäû. ¶é øàðóàñûíàí áàñºà ê¼ï í¸ðñåãå ê¼»ië àóäàðà áåðìåéòií ºûçûë øûðàéëû àïàñûíà ê¼ìåêòåñiï, ºîë¹àáûñ æàñàó¹à áåéiì. Àïàñûíû» äà òà» àòà ñàëûñûìåí ê¾éáå» òiðëiãi áiòïåéäi. Ìèðëàí îë êiñiãå òà»åðòå» ñàóûë¹àí ñ¾òòi òàðòó¹à, ¼ðiñêå ìàë àéäàó¹à ê¼ìåêòåñåäi. ²½ðò ºàéíàòºàíäà äà ñîë êiñiíi» æàíûíäà æ¾ðåäi. Íàí ïiñiðãåíäå îòûí ºûëûï æà¹àòûí ìèÿ ø¼áií, ºè òàñèäû. °éòåóið á½ë ê¼áiíå àïàñûíû» æàíûíàí òàáûëàäû. Àë ¸ðíåðñåíi óàéûìäà¹ûø àïàñûíû» ê¼»iëiíåí øû¹ó Ìèðëàííû» ìåðåéií åä¸óið ¼ñiðiï òàñòàéäû. ʼêòåì ìåðçiìi áîëñà äà àïàñû åêi áàëàíû ºàëû» êèiíäiðåòií. Æûëû ïàëüòîìåí, åñêi ñ½ð º½ëàºøûíäû êèãiñi êåëìåãåí Ìèðëàí¹à, ºûñ ûç¹àðû ¸ëi òàðºàé ºîéìà¹àíäû¹ûí àéòûï, áîéëàðûí æåë ºàðûï, àóûðûï ºàëóëàðû ì¾ìêií åêåíií æèi åñêåðòåäi. Òiïòåí ò¾éìåëåðií à¹ûòûï æ¾ðóäi» ¼çiíå òèûì ñàëàäû. Åðëàííû» äà êèãåíi ñîë. Åêåóií åãiç áàëàäàé áiðäåé êèiíäiðiï ºîÿòûíû äà ºûçûº. ²àëàäà æ½ìûñ iñòåéòií ºûçû ìåí ê¾éåó áàëàñû ìåêòåï æàñûíà òîëìà¹àí áàëàëàðûí àïàñûíà ºàòòû ºàäà¹àëàóäû òàïñûðûï êåòêåí ò¸ðiçäi. ¶ëêåí àóûëäû» øåò æà¹ûíäà îðíàëàñºàí ¾ëêåí ¾éäi» àóëàñû äåìàëûñ êåçiíäå ¹àíà àäàì¹à òîëûï êåòåäi. Îñû àóûë ìåí ê¼ðøi åëäi ìåêåíäåðäå ò½ðàòûí áàëàëàðû êåëãåíäå àòàñû ìåí àïàñû äà åðåêøå ºóàíûøºà á¼ëåíåäi. Áiðäå ê¼ðøi ò½ðàòûí ²àñåí øàë, àòàñûíà: – Æèåí åë áîëóøû ìà åäi, îñû åêåóií åðåêøå åðêåëåòåòiíi» ºàëàé ñåíi»?! – äåï òà»ûðºà¹àíûí åñòiãåí.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – Åë áîëìàñà äà, ¼çiìíi» ºàíûì áàð ¹îé á½ëàðäà. Ñåí øàëäû» íå» áàð îñû, – äåï, ðåíæiãåí áîëàòûí ²àñåíãå. Êåéií îéëàï ºàðàñà, àòàëàðûíû» á½ë åêi æèåíiíå äåãåí ûºûëàñû øåêñiç áîëûïòû ¹îé. Ñîíû ¼ñå êåëå áiðຠñåçiíäi, ¼êiíiøòiñi. Àõìåò Åðëàíäû ê¼ï åðêåëåòêåíiìåí ¾ëêåí æèåíi Ìèðëàííû» å»áåêñ¾éãiøòiãií æàºñû ê¼ðåòií. Êåéäå ¼çiìå òàðòºàí æ½ìûñêåð äåï ìàºòàï, åìiðåíiï îòûðàäû. °ðèíå Åðëàí ½éûºòàï ºàë¹àíäà ¹àíà. °éòïåñå øîëæà» Åðëàí ¼çiíi» òåòåëåñ à¹àñûíàí àòàñû ìåí àïàñûíû» ìåéiðiìií äå ºûç¹àíàäû. Æàñòàéûíàí ½æûìøàðäà å»áåê åòiï, ¼ç åíøiñiíå òèãåí ìàëäû» ¼çií Àõìåò åêi æèåíiíå á¼ëiï, ¸ðºàéñûñûíû» àòûíà àòà¹àí. Àðíàéû òà»áà áàñûï, åí ñàë¹àí äà. ̸ñåëåí, Åðêåæèðåí ìåí Àºòàáàí òàéû Åðëàíäûêi áîëñà, ʼêøà¹ûð ìåí Æóàñê¼ê àò Ìèðëàííû» åíøiñiíäå. ʼêøà¹ûð òàé ¼òå àñàó. ¶éiðäåí êåëãåëi áàñûíà íîºòà òèìåãåí. Àóûëäû» òàé ¾éðåòêiø åðåñåê áàëàëàðû äà á½ë òàé¹à ìiíóãå æ¾ðåêñiíåäi. Ñîíäûºòàí Ìèðëàí ñèûð êåëåòií óàºûòòû» àëäûíäà á½çàó içäåóãå ê¼ê àòûìåí êåòåòií. ²îé àðòûíäà æ¾ðiï ¾éðåíãåí àòòû» áàòûðëàð æûðûíäà¹û ò½ëïàðëàð¹à ò¸í åø ºàñèåòi æîº. Òûì æóàñ, æåëäiðòóãå äå ºîðºàñû». Åñòóiíøå, êåçiíäå ìàë¹à ¾éiðñåê íà¹àøû à¹àñû ê¼êïàð¹à ìiíiï áàðàì äåï àòòû» àÿ¹ûí ºàéûðûï àë¹àí. Ñîë êåçäåí áàñòàï ñ¾ðiíøåêòiê ïàéäà áîëûïòû. Àë “²½ëàºàéäû” àòàñûíû» ¼çi ¹àíà ìiíåäi. Àò òà èåñiíåí áàñºà àäàìäû æàíûíà æóûòà ºîéìàéäû. Æèåíäåð äå ì½íû æàºñû ò¾ñiíãåí. Áiðäå º½ëà àòòû ñóàðìàºøû áîë¹àí Ìèðëàííû» ¼çií òiñòåï àëà æàçäà¹àíû áàð. Àë àòàñûí ê¼ðñå àò æóàñûï, ìîìàºàí áîëà ºàëàäû. Àíäà-ñàíäà Àõìåò Ìèðëàíäû òà» ñ¸ðiäåí îÿòûï áèäàé ¸êåëóãå òàó¹à àëûï êåòåòií. Á½íû» ºàçiðãi ¼ìiðiíäåãi å» ºûçûºòû ñ¸òòåð äå îñû åäi. ʾíi áîéû Åðëàíäû æàíûíàí òàñòàìàéòûí àòàñûìåí àëûñ ñàïàð¹à áàðûï êåëóäi Ìèðëàí äà åðåêøå æàºñû ê¼ðåäi. ̽íäàé ê¾íäåði àòàñû ä¼»ãåëåêòåði æàìàë¹àí åñêi àðáà¹à º½ëàºàéäû æåãiï äàéûíäàï ºîéñà, àïàñû ºîðæûí¹à îíû-ì½íû ñàëûï á¸éåê áîëûï æ¾ðåäi. Æîë ºîðæûííû» iøiíäå ¸ðèíå ò¸òòiì¸òòi äå áàð. Àðáà¹à ìiíãåí åêåói àóûëäàí ½çàé áåðãåíäå ¾ëêåí ºîðûìíû» æàíûíà òîºòàéäû. Á½ë æåðäå àòàñû

Àº øà¹àëà ¼çiíi» ¸êåñi æåðëåíãåíií àéòàäû. Òiçå á¾ãiï, º½ðàí áà¹ûøòàéäû. Àòàñû Æàïïàð øàë òóðàëû àéòóäàí åø æàëûººàí åìåñ. Êiøêåíòàé æèåíiíå ñîë êiñiíi» ºàòàëäû¹ûíû» àðºàñûíäà å»áåãiíi» æåìiñií æåãåíií ñ¼ç ºûëàäû. °ðáið æåðäåí ¼òêåí ñàéûí ñîë æåðäi» òàðèõûí áàÿíäàï îòûðàäû. Ìûñàëû, àóûëäàí îí øàºûðûì ºàøûºòûºòà¹û ²àáäåêå ºûñòà¹û Àõìåò àòàñûíû» àòà ºîíûñû áîëûï åñåïòåëåäi åêåí. °êåñi òóðàëû àéòûï áiòêåí ñî», ¸»ãiìå àóàíûí ºûñò຺à á½ðàäû. ´ãiçãå ìiíiï, àëûñòà¹û ìåêòåïêå áàð¹àíûí àéòàäû. Òîëûº áiëiì àëààëìà¹àíûíà ºûíæûëàäû. Áiðäå á½¹àí ¸ñêåðè áîë¹ûñû êåëãåí àðìàíûí äà àéòºàí. Îñû êåçäå Ìèðëàí æàòàòûí ìåçãiëäå iíiñi åêåóiíå àòàñûíû» áàòûðëàð æûðûí îºûï áåðiï ½éûºòàòóäû ¸äåòêå àéíàëäûð¹àíû äà ñîíäûºòàí øû¹àð äåï ò¾éäi. Ñîíäàé êåçäåði ºûçûë ïèäæàãû ìåí ñ½ð ºàëïà¹ûí òàñòàìàéòûí àòàñû á½íû» ê¼çiíå ºà¿àðëû áàòûð áîëûï åëåñòåï êåòåòií. Òiïòi ì½íû» äà ¸ñêåðè ìàìàí áîëóûí ºàëàéòûíûí ºàéòà-ºàéòà àéòûï îòûðàäû. Á½ë êåðiñiíøå ñóðåòøi áîëóäû àðìàíäàéäû. Àïàñûíà ºîë¹àáûñ æàñàóäàí íåìåñå îéûííàí çåðiêêåí ñ¸òòåðäå ºîëûíà ºàðûíäàø àëûï ñóðåò ñàëàòûí. Àëòû îáàäàäàí ¼òå áåðå àòàñû ¸äåòiíøå á½ë æåðäå ²àáàíáàéäû» æàó ºàéòàð¹àíû òóðàëû áàÿíäàéäû. °ði ºàðàé ²àðàá½ëàº, ¶øº½äûº ìåêåíäåðií áàñûï ¼òåäi. Àë ²ûçûë ºàéû»äà¹û ½æûìøàð¹à æåòêåíøå àóûëäàí ¾ø-ò¼ðò ñà¹àòòûº æåð æ¾ðó êåðåê. Á½ë æîëäà¹û äîìàëຠáåéiòòi» äå åðåêøåëiãiíå ì¸í áåðå ºîéìàéòûí. Îíûñû áåêåð åêåí. Ѽéòñå á½ë Æàð øàïºûíøûëû¹û êåçiíäå ºàëìàºòû» ñàðáàçûìåí æåêïå-æåêêå øû¹ûï, åðëiêïåí ºàçà òàïºàí ê¸ði áàòûðäû» çèðàòû ê¼ðiíåäi. Îíû àòàñû Äîìàëຠáàòûð ìàçàðû äåï àòàéäû. Îë òóðàëû äà íåøå ò¾ðëi à»ûçäàð æåòåðëiê. ´ñòiï êåëå æàòºàí àòà ìåí íåìåðå ²ûçûë ºàéû»¹à ºàëàé æåòêåíäåðií áiëìåé ºàëàäû. Àòàñûí á½ë æåðäåãi àäàìäàð ¼òå º½ðìåòòåéäi. – Àõà, íåñiíå ¸óðå áîëäû»ûç? ʼëiê òàáûë¹àíäà áèäàéäû ¼çiìiç-ຠæåòêiçiï áåðåð åäiê, – äåï ¸áiãåðãå ò¾ñåäi. μæûìøàðäà¹ûëàðäû»: – Áèäàé ¸êåëóãå ²½ëàºàéäû æåãiï Ìèðëàííû» ¼çií æiáåðìåäi»iç áå, ¾ëêåí àçàìàò áîëûï ºàëûïòû ¹îé? –

Ìèðàñ ̽ºàøåâ äåï ºàëæû»äà¹àíäàðûí á½ë øûí¹à áàëàï, áîéûíäà áið ìàºòàíûø, åðåñåêòiê ñåçiìi ïàéäà áîëà ºàëàäû. Àòàñû äà àºòàë¹àí áîëûï æàòàäû. Òàëàé æûë æ½ìûñ iñòåãåí ìåêåíií ê¼ðãiñi êåëåòiíií, åí äàëà¹à øû¹ûï ñåðãiãiñi êåëãåíií àéòàäû. Á½ë æåðäå ò½ðàòûí àäàìäàð á½ëàð êåëãåíäå ì¸ç-ìåéðàì áîëûï ºàëàäû. ²îé ñîéûëûï, ºàçàí ò¾ñiðiëåäi. ´çiíå äåãåí º½ðìåòòi» çîð åêåíií áàéºà¹àí àòàñû áîéûí òiêòåé ò¾ñiï, áåòiíäå åðåêøå øûðàé ïàéäà áîëàäû. Êiøêåíòàé áàëàëàð Ìèðëàí¹à òà»ûðºàé ºàðàï, ºàéäà áåòòåñå äå æàíûíàí øûºïàéäû. °ðèíå òàó ºîéíàóûíäà æàòºàí åêi-¾ø ò¾òiííi» ºîíຠêåëãåíäå íå ¾øií ºóàíàòûíäàðû ò¾ñiíiêòi. Á½ë äà îñû ìå»iðåó òûíûøòûºòà æàòºàí àóûë¹à êåëãiñi êåëiï-ຠò½ðàäû. Àòàñû ìåí àïàñû ºàëæû»äàï Ìèðëàí¹à îñû æåðäå ò½ðàòûí Àðûñòàí ºîéøûíû» ºûçûí àëûï áåðåìiç äåï îòûðàòûí. Àïàñû Àðûñòàííû» ºûçû þëíàðäû» ¾é øàðóàñûíà äåãåí òèÿíàºòûëû¹û ìåí ïûñûºòû¹ûí àéòûï àóçûíàí ñóû º½ðèäû. Áiðຠáàëà ¸éåëäi ¸êåñi ¸ïåðåòiíií àéòûï àòàñû ìåí àïàñûíà ê¼íáåéòií. – °êå» ¸ïåðñå ºàëàíû» ºà¹ûí¹àí áið ºûçûí ¸ïåðåð, àë þëíàð íà¹ûç ºàçàºû ºûç, – äåï àïàñû äà áîé áåðìåéäi. ²½ääû áið åðòå» ¾éëåíäiðãåëi æàòºàíäàé á½ë äà á½ëºàíòàëºàí áîëàäû. Îë êåçäå ¹àøûºòûº ñåçiì äåãåíäi á½ë ºàéäàí áiëñií. Îñû æ຺à æ¾ðåðäå àïàñû àóçûíàí òàñòàìàéòûí ñîë þëíàðäû äà ê¼ðóãå àñûººàíû ðàñ. Ìèðëàí àðáàäàí ò¾ñå áåðå òàíàóû ï½øûºòàó, ½çûí áîëûï ¼ðiëãåí åêi á½ðûìûí èû¹ûíû» åêi æà¹ûíà àñûðûï æiáåðãåí ºàðà ºûçäû ê¼ðiï òîñûëûï ºàëäû. Ìèðëàííàí áåñ-àëòû æàñ ¾ëêåíäiãi äå áàð ê¼ðiíåäi. Àëûï áàðà æàòºàí ñ½ëóëû¹û äà á½íû» ê¼çiíå ò¾ñå ºîé¹àí æîº. Äåãåíìåí, á½ë ºûçäû ê¼ðãåíäå øàëáàðûíû» áàëà¹ûí ºà¹ûï, àïàñû àøó¹à òèûì ñàë¹àí ºûñòûº ïàëüòîñûíû» ò¾éìåëåðií à¹ûòûï, ìà»äàéûíà ò¾ñiï ò½ðàòûí º½ëàºøûíûí ò¼áåñiíå ºàðàé ûñûðûï òûïûðøûäû äà ºàëäû. Æàíûíàí øûºïàé ò½ð¹àí êiøêåíòàé áàëàëàðìåí æ¾ãiðå æ¼íåëiï, îéíàï êåòêiñi êåëiï ò½ð¹àí ê¼»iëi äå ñàï òûéûëäû. Êåëãåí ºîíàºòû æàòûðºàé ºîéìà¹àí þëíàð á½ë êåëå ñàëûñûìåí áiðãå ñó¹à áàðûï êåëóií ¼òiíäi.

Àº øà¹àëà Ìèðëàíìåí á½ë ºûç êiøêåíòàé áàëàìåí ¸»ãiìåëåñêåí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíäi. Á½ë ñèÿºòû û»¹àéñûçäàíûï ò½ð¹àí äà æîº. Òiïòi á½íû» ê¾íäå êåëå áåðìåéòií ìåéìàí åêåíiíå ºàðàìàé åêi øåëåê ñóäû äà ê¼òåðòiï ºîéäû. ÁiðຠÌèðëàí ºûçäû» á½ë ºûëû¹ûíà åø àðëàíáàäû. Àóûë¹à êåði ºàéòºàíøà þëíàðäû» æàíûíàí áið åëi øûººàí æîº. Àòàñû æèíàëûï æàòºàíäà, Ìèðëàí åðòå» ºàéòñຠºàéòåäi äåãåí ½ñûíûñ òà áiëäiðäi. Áiðຠàòàñû åðòå» ñèûðäû» êåçåãi åêåíií, á½ë æåðäå ò¾íåï ºàëà àëìàéòûíäàðûí àéòòû. Êåøêi ñàëºûíìåí æàìàí æîëäû» øà»ûí á½ðºûðàòûï, º½ëà¹ûí ºàéøûëàï ¸äåìi àÿ» æ¾ðiñií æèiëåòå ò¾ñêåí º½ëà àò, àòàñû ìåí íåìåðåñi àóûë¹à òàðòûï áàðà æàòòû. Àòàñû ºàéòàðäà äà ½øû-ºèûðû æîº äàëàíû» ¸ðºèëû òàðèõû òóðàëû ¸»ãiìåñií áàñòàäû. ÁiðຠÌèðëàí ¾íñiç åäi. Îë åêi-¾ø ¾éi ¹àíà áàð êiøêåíå ¹àíà àóûëäà ºàëûï ºîé¹àí þëíàðäû îéëàï êåëå æàòºàí. Àõìåòòi» åêi æèåíií ¼ñå êåëå ¸êå-øåøåñi ºàëà¹à îºó¹à àëûï êåòêåí. Àóûëäà ºàë¹àí áàòûðëàð æûðûí ºàéòà-ºàéòà îºûï áåðóäåí æàëûºïàéòûí àòàñû ìåí ºûçûë øûðàéëû, ñàðû æ¾çäi àïàñûí ñà¹ûí¹àí Ìèðëàí ìåí Åðëàí åíäi æàç¹û äåìàëûñòàðûí ê¾òiï ê¾í ñàíàï æ¾ðåòií. Òiïòi ìåêòåïòåði àðíàéû æiáåðåòií ëàãåðëåðãå äå áàðìàéòûí. Åñië-äåðòòåði àóûë¹à áàðûï ¼ç åíøiëåðiíäåãi æûëºûëàðûí åðòòåï ìiíiï, “ؾëåç” äåï àòàëàòûí áàòïຠñó¹à øîìûëó¹à áið òîï áàëàìåí æàðûñûï áàðà æàòºàíäàðûí åëåñòåòåòií. Îëàð æàç¹û äåìàëûñòàðûí àóûëäà ¼òêiçóäi ¸äåòêå àéíàëäûðäû. Òàðáà¹àòàé òàóûíû» á¼êòåðiíäåãi àóûë¹à æåòó ¾øií ò໹û ¾øòåð øàìàñûíäà ïîéûçäàí ò¾ñiï, îäàí àðû ºàðàé êiøêåíòàé ñàðû “ÏÀÇ” àâòîáóñûìåí ê¼êòåì óàºûòòàðûíäà æåë øàéûï êåòå áåðåòií, ì¾ëäå æ¼íäåóäåí ¼òïåãåí øà»äû æîëìåí áåñ-àëòû ñà¹àò áîéû æ¾ðó êåðåê. Á½ëàð ºàëàäà æ¾ðãåíäå àòàñû ê¼ðøi Ìåéðàìíàí áið òîºòû¹à àéûðáàñòàï âåëîñèïåä àëûï ºîé¹àíûí åñòiãåí åêi áàëà äà àóûë¹à àñû¹à ò¾ñêåí. Á½ðûíäàðû á½çàó içäåóãå àò ½ñòàï ¸óðå áîëàòûí íåìåñå æàÿó êåòåòií Ìèðëàí¹à ºûçûë âåëîñèïåäòi» ïàéäàñû ê¼ï áîëäû. Àïàñûíà áàçàðäàí àçûº-ò¾ëiê ¸êåëóãå äå îñû âåëîñèïåäòi» ñåïòiãi òèåòií. Àïàñû çåéíåòàºû àëó¹à

Ìèðàñ ̽ºàøåâ áàðûï ê¾í ½ç຺à êåçåêòå ò½ð¹àí êåçäåðiíäå äå òåðìîñïåí øàé àïàðó¹à ¼çi áàðàòûí. Òåðìîñ òà åä¸óið ¾ëêåí. Á½ë àïàðà¹àí øàé ïîøòàíû» æàíûíäà çåéíåòàºû êåçåãií ê¾òiï ò½ð¹àí êåìïið-øàëäàðäû» á¸ðiíå æåòåòií. Îëàð á½¹àí àë¹ûñòàðûí æàóäûðûï, ðèçàëûºòàðûí áiëäiðiï æàòàäû. Îí æàñàð øàìàñûíäà¹û á½íû êåìïiðëåð åä¸óið åðåñåê äåï îéëàéòûí áîëóû êåðåê. Àïàñûíà: – Åé, íåìåðå» ¾ëêåí æiãiò áîëûïòû ¹îé, ¾éëåíäiðìåéñi» áå? – äåéäi. – ¶ëêåí åìåé íåìåíå, áèûë îí àëòû æàñºà òîëûï îòûð. Áið-åêi æûëäà ¾éëåíäiðåì! – äåï, àïàñû á½íû» æàñûíà àëòû æûëäû áið-ຠºîñûï æiáåðåäi. ʼï àäàì¹à ñ¼éäåï àéòàòûí. Áiðäå áàçàðäàí ºàéòûï êåëå æàòûï íåãå ¼éòåñiç äåï ñ½ðà¹àíû áàð. Ѽéòñå ê¼ç òèìåñií äåãåíi åêåí. Àíäà-ñàíäà ºîé êåçåêêå áàðàòûí ê¾íäåði ¾éiðäåãi àòòàð¹à òèiñïåé ºûçûë âåëîñèïåäïåí êåòå áåðåòií äå áîë¹àí. ²îéäû îé¹à ºàðàé ºàéûðûï æiáåðiï ºîéûíûíà òû¹ûï øûººàí ºàðûíäàø ïåí ºà¹àçûí àëûï ê¼çiíå íå iëiêñå ñîíû ñàëàòûí äà æàòàòûí. Áiðຠá½ë æåðäi» òàáè¹àòûí Àëìàòûìåí ñàëûñòûðó¹à êåëìåéäi. ؼïòåði äå ñ½ð¹ûëò ò¾ñòi áîëûï êåëåäi. Àòàñûíû» òàìñàíóäàí æàëûºïàéòûí òàóëàðû äà Àëìàòûäà¹û Àëàòàóäàí àëàñà. Òó¹àí æåðiíå äåãåí º½øòàðëû¹û êåðåìåò àòàñûíû» æèåíi îñû æåðëåðäi ºîð¹àéòûí ¸ñêåðè àçàìàò áîë¹àíûí ºàëàéòûíû äà ñîíäûºòàí øû¹àð äåï òå îéëàéäû. °ñiðåñå òàó ìåí äàëàíû, ¼ñiìäiêòåðäi áåéíåëåãåíäi ½íàòàòûí á½ë ñ½ð¹½ëò òàðòûï ò½ðàòûí æî»ûøºà ìåí ìèÿíû òûì ê¼ðiêòåíäiðå ò¾ñóãå òûðûñûï æàñûë æ¸íå ê¼ãiëäið áîÿóëàðäû ê¼ï ºîëäàíàòûí. Êåéiíiðåê ê¼ðêåì ñóðåò ¼íåði áîéûíøà ä¸ðiñ àë¹àí êåçäåðiíäå ºîé êåçåêòå æ¾ðiï ñàë¹àí ñóðåòòåðiíi» “ïåéçàæ” äåï àòàëàòûíûí áiëãåí. Áið ê¾íi á½ë àÿº-àñòû ¾éäåãi íà¹àøû à¹àñûíà åðiï æûëºû êåçåêêå øû¹àòûí áîëäû. Íà¹àøûëàðûíû» àóûëû áiðøàìà ¾ëêåí áîë¹àíäûºòàí á½ë æàºòà ºîé, ñèûð æ¸íå æûëºû êåçåê äåãåí áîëàòûí. Æûëºû êåçåêòi êåøêå ºàáûëäàï àëûï, åðòå»iíå êåøº½ðûì êåçåãi êåëãåí àäàì¹à ¼òêiçó ºàæåò. Äåìåê, ò¾íi áîéû äàëàäà áîëàäû. Áàðìàéຠºîéñà äà áîëàòûí åäi. Áiðຠìåí åðiï áàðàéûíøû

Àº øà¹àëà äåãåí ¼çi. Åíäi àçäàï ¼êiíiï ò½ð. Á½ë àóûëäà êåøêi ìåçãiëäå ñà¹àò ñåãiç áåí îííû» àðàñûíäà æàðûº ¼øiï ºàëàäû. Ñîë êåçäå iíiñi åêåói àòàëàðûíû» áàóûðûíà êiðiï àëûï, ¸»ãiìå òû»äàéòûí. Á½ë êiñiíi» ¸»ãiìåëåðiíi» øåãi æîº. Á½ë æîëû æàñ êåçiíäå ºûñòû» áîðàíäû ê¾íäåði ìàë á຺àíûí ñ¼ç åòêåí. ²àñºûðëàð òóðàëû ñ¼ç áîëäû. Àøûºñà àäàì æåóäåí òàéûíáàéòûí ºîðºàóëàð òîï-òîáûìåí æ¾ðåòií ê¼ðiíåäi. Ìàëäû» èiñií äå òûì ºàøûºòàí ñåçåòií æûðòºûøòàðäàí ñàºòàíûï ò¾íi áîéû ê¼ç iëìåéòiíäåðií àéòàäû. Æûëºû êåçåêêå øû¹àð ñ¸òòå äå ºàñºûðëàð òóðàëû ¸»ãiìå åñiíå ò¾ñêåí. À¹àñûíà ìûëòûº àëûï àëàéûº äåï òå àéòûï ê¼ðäi. Êåøå êåøêå ê¼ðøi ²àìåí øàë Àëòû îáà æàºòà ºàñºûð ê¼ðãåíií àéòºàí. Ñîäàí áåði ìàçàñû ºàøòû. Áàðìàéìûí äåï áàñ òàðòñà iíiñi Åðëàí ìàçàºòàéòûíû áåëãiëi. Êåçåêêå øûººàíäà º½ääû áið æîðûººà àòòàíàòûíäàé ñåçiíiï áàòûë øû¹àòûí á½ë îñû æîëû øûí ºîðºàéûí äåäi. ²àéòñå äå áàðó êåðåê. Iøiíåí æàë¹ûç åìåñ åêåíi åñiíå ò¾ñiï ¼çií àëäàóñûðàòûï ºîÿäû. Áiðຠ½éºûíû æàºñû ê¼ðåòií à¹àñû á½íû ìàëäû» êåçåãiíå åðìåê áîëñûí äåï åìåñ, ¼çiíi» ½éºûñûí ºàíäûðó ¾øií åðòåòiíií òàëàé ðåò áàéºà¹àí. Æà»áûðäàí ºîð¹àíàòûí ºàëû» ïëàùûí æàìûëûï àëûï ½éºû¹à áàñàäû. Áiðàç åñåéiï îºóøû áîë¹àíäàðûíà ºàðàìàé àïàñû á½ëàðäû ºàëû» êèiíäiðiï ºîÿòûíûí ºîéìà¹àí. Êåøº½ðûì àòàñû á½¹àí iíiñi Åðëàííû» Åðêåæèðåí º½íàíûí åðòòåï áåðäi. Òàé êåçiíäå æàéäຠìiíåì äåï òàºûìû ½ñòàìàé á½ë æàíóàðäàí äà òàëàé ðåò º½ëà¹àí. Åðëàí êåçåêêå ¼çií åðòiï ¸êåòóäi ¼òiíiï áiðàç¹à äåéií àðòòàðûíàí ºàëìàé ºîéäû. À¹àñûíû» àñòûíäà¹û æûëºûñûí ºûç¹àíàòûí ñèÿºòû. Iíiñií òàëàé ðåò ºîé êåçåêêå åðòiï øûººàí. Áiðຠò¾ñêå äåéií æàíûíäà æ¾ðåòií äå àïàñû ºîðæûí¹à ñàëûï áåðãåí òàìຠòàóñûë¹àííàí êåéií áàñûì àóûðûï, øàðøàï êåòòiì äåï á½íû æàë¹ûç òàñòàï ¾éãå ºàéòûï êåòåòií. ²àëû» òîìàðäû áàñûï ¼òiï, æûëºûëàðäû Àëòû îáà æàººà ºàéûð¹àí êåçäå ê¾í äå áiðàç å»êåéiï ºàë¹àí åäi. Ñåìiç òîðû áèåñií ºàéòà-ºàéòà òåáiíiï, ¸ðí¸ðñåíi áið ¸íäåòiï êåëå æàòºàí à¹àñû ºàñ ºàðàé¹àí êåçäå æûëºûëàðäû îéïà»äàó æåðãå æàéûï æiáåðiï, ò¼áåëåðiíåí

Ìèðàñ ̽ºàøåâ áàºûëàï îòûðàòûíäàðûí àéòòû. ´ç àòòàðûí äà êiñåíäåï, ¾éiðãå ºîñàòûíäàðûí äà åñêåðòêåí. Áiðຠá½íû» àòòàí ò¾ñêiñi æîº. ²àëû» æû»¹ûëäû» àðàñûíàí êåéáið òàéëàð ê¼ðiíáåé äå ºàëàäû åêåí. Áiðຠîíû» iøiíåí øû¹ûï áàðà æàòºàíäàðûí àòòàí ò¾ñiï îòûðñà» äà áiðäåí áàéºàéñû». Êåçåêòå æ¾ðãåí åêåói ¾ø º½äûººà êåëiï òîºòà¹àí. Ñûëäûðàï ຺àí ñó ìåí ûçû»äà¹àí øûáûíøiðêåéäåí áàñºà äûáûñ æîº. Òûíûøòûº. Ìèðëàí áàðëûº ¾ðåéií æèûñòûðûï ºîéûï, à¹àñû ½éûºòàìàé ò½ð¹àí êåçäå ê¼ç iëiï àëàéûí äåãåí. ²àíäàëà ìàçà áåðìåäi. Åðòîºûìûí áàñûíà æàñòàíûï, áåòií ºàëïà¹ûìåí æàóûï ¸íäåòiï æàòºàí à¹àñûíû» ¾íi ¼øòi. Äåìåê åíäi ½çຠ½éûºòàéäû. ƾãiðiï áàðûï æàéûëûìäà æ¾ðãåí àòûí ½ñòàï ìiíiï àëäû. ؼï ñûáäûðûíû» ¼çiíåí ¾ðêiï ìîéíûí ñîçûï, æàí-æà¹ûíà ºàðàï áiðåó áàñ ñàëñà, åðêå æèðåíäi áîðáàéëàï øàáà æ¼íåëóãå äàéûí ò½ð. Ò¾íiìåí äûáûñ à»äóìåí áîëäû. Áiðåó òó ñûðòûíàí êåëiï, øàáóûë æàñàéòûíäàé ê¼ðiíåäi. μéºûñû äà êåëãåí. Ñà¹àòûíà ºàðàñà ò໹û ò¼ðòòåð øàìàñû áîëûï ºàëûïòû. Àóûë¹à ºàéòûï êåòñåì áà äåï òå îéëàï ºîÿäû. Áiðຠàóûë¹à æåòó ¾øií æèûðìà áåñ-îòûç øàºûðûì æîë æ¾ðó êåðåê åêåíi åñiíå ò¾ñåäi. Ò¾íäå æîë äà ½çàðûï êåòåòiíií áiëåäi. Áàð äàóûñûìåí àé¹àéëàï, ¾éiðäi àéíàëûï øàïºûëàé æ¼íåëãiñi äå êåëäi. À¹àñûíû» ìiíåçi òûì ºàòàë. μéºûñûí á½çñà» êåøiðìåéäi. Áàð àìàëû òàóñûë¹àí á½ë àòûíàí ò¾ñiï, åðòîºûì ¾ñòiíäåãi ê¾ï¸éêåñií áàñûíà æàñòàï æàíòàÿó¹à û»¹àéëàíäû. μéûºòàï êåòiïòi, îÿí¹àíäà áåòiíå ê¾í ñ¸óëåñi ò¾ñiï, ê¼çií àøó¹à ì½ðøà áåðåð åìåñ. Àÿº æà¹ûíäà áiðí¸ðñå æûáûðëàéòûí ñèÿºòû. Ò¾íiìåí ºàñºûðäàí ºîðûººàí Ìèðëàí åíäi øûí øîøèûí äåäi. Æàíû»äà æûëàí æ¾ðñå òûðï åòïåé æàòó êåðåê äåï îòûðóøû åäi àòàñû. Æûëàï æiáåðãiñi êåëiï æàòûð. Æûëàí ò¾ãië, êåñiðòêå ìåí øåãiðòêå ê¼ðñå øîøûíàòûí á½ë iøiíåí æûëºû êåçåêêå ëà¹íåò àéòûï, áiëãåí áîºòû¹ûíû» á¸ðií ºàéòàëàï øûºòû. À¹àñûíû» ºèºóëàï æûëºû ºàéûð¹àíû åñòiëiï æàòûð, àÿ¹û äà æûáûðëàòûï ¼ëòiðiï áàðàäû. Á½ëàé æàòà áåðóãå áîëìàéäû. Æàòºàí áîéû øàëáàðûíû» ò¾éìåñií æàéëàï à¹ûòòû äà, øàïøà» ºèìûëìåí á½òûíàí ñûïûðûï àëûï àíàäàé¹à ëàºòûðûï

Àº øà¹àëà æiáåðäi. Ò¾íäå àòûí êiñåíäåï æàòºàíäà, øûëáûðûíà àÿ¹û îðàòûëûï æ¾ðìåñií äåï øåøiï àëûï ºîé¹àí áîëàòûí. Ѽéòñå ñîë øûëáûð ¸ði-áåði àóíà¹àíäà ¼çiíi» àÿ¹ûíà îðàëûï ºàëûïòû. Àíàäàéäà ºàðàï ò½ð¹àí à¹àñû æóàñ áèåñiíi» ìîéíûíàí ñûð¹ûï ò¾ñiï, äàëàíû áàñûíà ê¼òåðå ºàðºûëäàï ê¾ëiï æàòûð. Á¼éòiï ê¾ëãåíií á½ðûí á½ë ê¼ðìåãåí. ²àïåëiìäå íå iñòåðií áiëìåé ñàñûï ºàëäû. À¹àñûíà åñòiðòiï, ê¾ííi» ûñûï êåòêåíií ñûëòàóðàòºàí áîëûï áiðàç îòûðäû äà. À»ºàóëû¹û ìåí ºîðºàºòû¹ûíà ¼çiíi» äå ê¾ëêiñi êåëiï, áið æà¹ûíàí æûëºû êåçåêòi» ò¾íi òûíûø ¼òêåíiíå ê¼»iëi ê¼òåðiëiï à¹ûï æàòºàí ñó¹à áiðຠñ¾»ãiäi. Àëìàòû¹à êåòiï áàðà æàòºàíäàðûíäà àòàñû åêi æèåíií ¼çi øû¹àðûï ñàëäû. Îë êåçäå ò໹û ê¾ç ñàëºûíûíàí ºîð¹àí¹àí åêi áàëà àòàëàðûíû» áàóûðûíäà ñû ðåò ò½ð¹àíäàðûí ñåçáåãåí äå. ²àëà¹à áàðûï, îºóëàðûí æàë¹àñòûðûï æ¾ðãåí åêåói åñåéå êåëå àóûë¹à áàðóäû ñèðåòêåí. Àòàëàðû ºàéòûñ áîë¹àíäà äà áàðà àëìàäû. κóäû» àë¹àøºû êóðñòàðûí áiòåðãåíäå Ìèðëàí àòàñûíû» áàñûíà áàð¹àí åäi. Áåéiòòi» øàðáຠåñiêòåðiíi» àð æà¹ûíàí ²½ëàºàé àòòû» áàñ ñ¾éåãiíi» ºà»ºàñû äà æàòûð. Á½ë àóûëäà ºàéòûñ áîë¹àí àäàìíû» æûëºûñûíû» áàñ ñ¾éåãií èåñiíi» ê¼ìóëi ºîðûìûíû» ¾ñòiíå ºîÿòûí. Ñîäàí áåði ºàíøà óàºûò ¼òòi. Àòàñûìåí áàéëàíûñòûðûï ¾ëêåí ñóðåò ñàëóäû àðìàíäàéäû. Áiðຠíå ñàëàðûí áiëìåéäi. ²½ëàºàéäû æåãiï, àòàñû ¾øåói ²ûçûëºàéû»äû áåòêå àëûï áàðà æàòºàí ñ¸òòåðäi äå áåéíåëåï ê¼ðãåí, àòàñûíû» ïîðòðåòií äå ñàëìຠáîëäû. Áiðຠîë áåéíåëåðäå åøºàíäàé ñåçiì ìåí ¸ñåð íûøàíû áàéºàëìàéòûí. Ìèðëàí åëåñòåòií àòàñûíû» àíûº îáðàçû äà åø àøûëàð åìåñ. ²àíøà ºà¹àçäû äà ºîð ºûëäû. ʼï îéëàí¹àí Ìèðëàííû» ê¼çi òàó æ຺à ò¾ñòi. ²½ëàºàé, àòàñû æ¸íå ¼çiíi» ²ûçûëºàéû»¹à áàðàòûí ¾ëêåí æîëäû ê¼ðãåí á½ë ºîéøû Àðûñòàííû» ºàðà ºûçû þëíàðäû» áåéíåñií ºà¹àç¹à ò¾ñiðóãå áåêiíäi. Ñîë ºàðà ºûç áåí êiøêåíå àóûë àäàìäàðû àðºûëû àòàñûíû» áåéíåñi ê¼ç àëäûíà àíûº êåëåòií ñèÿºòû. þëíàð ìåí ²ûçûëºàéû» ò½ð¹ûíäàðû ºàéäà åêåí ºàçið?

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ÑÎÐ ¶øòà¹àí òàóûíû» á¼êòåðiíåí ¼ðëåï áið îòàð ºîé æàéûëûï áàðàäû. Á½ë ºîé îñû ¼ëêåäå ºàíøàìà æûë áîéû æåêå øàðóàøûëûºïåí àéíàëûñûï êåëå æàòºàí Ñà¹ûíäûº àºñàºàëäiêi åäi. Îðòàëûºòàí áið-åêi-ຠøàºûðûìäà îðíàëàñºàí á½ë îòáàñûí òàíûìàéòûí åë æîº. Áiðຠåøêiì àò áàñûí òiðåé áåðìåéòií, î¹àí ñåáåï òå áàð. Ìàëû ìîë, æåði ìåí ø¼ái æåòåðëiê àóºàòòû îòáàñûí êåéáiðåóëåð æà¹ûìïàçäàíûï ñûéëàñà, ºàéñû áiðåóëåði ºîðûººàííàí äà ñûéëàñûï æ¾ðäi. ²àíøà äåãåíìåí, Ñà¹ûíäûº øàë ê¼ï æûëäàð ½æûì áàñºàð¹àí êiñi, õàëºûíà ñûéëû-ຠàçàìàò áîë¹àí. Á½ë øà»ûðàºòû» øûðºû íåëiêòåí á½çûëûï êåòòi äåãåí ñ½ð຺à äà æàóàï áàð. Ñà¹ûíäûºòû ñûéëàñà äà, Ñà¹ûíäûºòû» ¾ø ½ëûíà áîëà çàìàíäàñòàðû ê¼ï êåëå áåðìåéäi. ¶øåói äå àñà ñîòºàð... òûì ºàòûãåç-òií. ¶ëêåí ½ëû ºàëàäà îºûï æ¾ðãåíäå ò¼áåëåñ ¾øií îòûðûï òà êåëãåí. Îðòàíøûñûí åøºàéäà æiáåðìåé àóûëäà ºàëäûðñà äà ê¾éãåëåê, á½çàºû áîëûï ¼ñòi. Êåíæå ½ëû îáëûñòûº äåíå øûíûºòûðó èíñòèòóòûí ò¸ìàìäàï, îíû» ¼çi îºóûíû» ñû æûëû æàçûºñûç áiðåóäi» áàñûí æàðûï îºóäàí øû¹ûï êåòå æàçäàï, ¸éòåóið, ¸êåñiíi» ìàëûíû» àðºàñûíäà ¸çåð áiòiðiï á½ë äà àóûë¹à êåëiï àëäû. ¶øåói òóðàëû àéòà áåðñå» ñ¼ç òàóñûëìàéäû. Áàñºàñû áàñºà, òiïòi ¾éëåðiíäåãi ìàëäàðûí æàÿòûí æàëøû, æàëäàìàëû ºîéøûëàðäû áîëàð-áîëìàñ í¸ðñåäåí ñûëòàó òàóûï ê¼êàëà ºîéäàé åòiï ñàáàéòûí. Îë ºîðëûººà øûäàéòûíäàðû øûäàï, øûäàìà¹àíû ºîëäû áið ñiëòåï êåòå áàðàòûí. Ñîòºà áåðóëåðiíå äå ì¾ìêiíäiê æåòåð, áiðຠåë àëäûíäà, Ñàíñûçáàéäû» àëäûíäà ºàðà áåò áîë¹ûñû êåëìåéäi, ê¼ái “ºîéøû, ºàéòåìiç” äåé ñàëàäû. Á½ë æà¹äàéäû ¸êåëåði áàéºàï òà æ¾ðäi. Òàëàé ðåò ¾øåóií àëäûíà øàºûðûï àëûï àéòºàíû äà áàð. – Àéíàëàéûíäàð-àó, æàëøûëàðäû áåêåð æ¸áiðëåé áåðãåíøå, àºûðûí ò¾ñiíäiðiï íåìåñå åñêåðòñå»äåð ºàéòåäi?! – äåãåíäå: – Îé, Áàòÿ, ñàñïà! ²àòûðàìûç. Ñåí ºàðòàéäû». Åíäiãi

Àº øà¹àëà øàðóàíû áiçãå òàïñûð, îëàðìåí ñ¼éòiï ñ¼éëåñïåñå ñ¼ç ò¾ñiíáåéäi! – äåãåíäi àéòûï, ¸êåëåðií æàºûíäàòïàé-ຠºîé¹àí. °êåñi äå àìàëñûçäàí iøòåé òûíûï áàºòû. – Îñûëàð áiðåóäi æàçûì ºûëûï òà¹û äà àðàíäàìàñà áîë¹àíû. Æàñòàéëàðûíàí åðêåëåòiï ä½ðûñ ò¸ðáèå, ò¾çó ¼íåãå ê¼ðñåòïåãåí ¼çiìå äå ñîë êåðåê-àó – äåï, ê¾ðñiíäi. ´çi æîºøûëûº ïåí àøòûºòû, ñ½ðàïûë ñî¹ûñòû áàñûíàí êåøêåí Ñàíñûçáàé àºñàºàë, æàñòàéûíàí àäàë òåðiìåí å»áåê åòòi, æàóàïòû ºûçìåòòåð àòºàðäû. Æåêå øàðóàøûëûºïåí àéíàëûñûï ìàë æèûï, áàñûíà áຠºîíûï, àçûí-àóëຠä¸óëåò ïàéäà áîë¹àíäà. – Ìåí ê¼ðãåí èò ¼ìiðäi ½ðïà¹ûì ê¼ðìåñií! Àëëà¹à, ø¾êið, ¾ø ½ëûì ¾ø æà¹ûìíàí òiðåï ò½ðàäû! – äåï, áåòiíåí ºàºïàé ïåðçåíòòåðií øîëæà»äàó ºûï ¼ñiðãåí-òií. Æàñòàéëàðûíàí ñïîðò ¾éiðìåëåðiíå ºàòûñòûð¹àí. Áiðຠ¸ñêåðãå æiáåðìåé íåãå àëûï ºàëäû åêåí. ´êiíåäi, îë æàºòà ò¸ðòiï áàð ¹îé. Áåêåð, áiðຠíå øàðà, iøòåí øûººàí ø½áàð æûëàí àìàí áîëñà áîë¹àíû. Îñûëàðäû» ñîäûð ºûëûºòàðûíû» àðºàñûíäà àóûë-àéìàº, åë-æ½ðòïåí àðàëàñóäû» ¼çiíå á¸éáiøåñi åêåóiíäå áåò æîº. Ѽéòiï æ¾ðãåíäå á½ëàðäû» øàðóàøûëû¹ûíà æàëäàíó¹à åøêiì æîëàìàé äà êåòêåí áîëàòûí. ¶øåóiíi» òiðëiêêå èêåìäåði æîº, èêåì áîëñà çàóûºòàðû ñîºïàéäû. Åðìåêòåði – ºàñ ºàðàÿ æàñûë “Íèâàíû” ìiíiï àëûï îðòàëûººà êåòåäi, òà» àòà ò¸ëòiðåêòåï îðàëàäû. Ñîë ¸äåòïåí òà¹û äà êåø áàòà øû¹ûï êåòêåí. Ò¾ííi» áið óàºûòûíäà óëàï-øóëàï æåòiï êåëãåíäå ¸êå-øåøåëåði àáäûðûï ñûðòºà øûººàí. ¶ëêåí ½ëäàðû óäàé ìàñ, æàíûíäà º½æûíà¹àí “æûí-øàéòàíäàðû”. (Øåøåñi ½ëäàðûíû» æîëäàñòàðûí ¼ñòiï àòàéòûí). – Áàòÿ, ìàì... ìåí ºûç ¸êåëäiì, ò¾ñiðiï àëû»äàð, ºàòûí àë äåï ºàºñàóøû åäi»äåð, ìiíå! – äåï, à¹ûë-òåãië æûëàï ò½ð¹àí ºûçäû ìàøèíàäàí àëûï øûºòû. Á½íäàéäû ê¾òïåãåí àòà-àíà ñàñºàëàºòàï-ຠºàëäû. °áiãåð áîëûï æ¾ðiï êåëií äå ò¾ñiðiï àëäû. Á½¹àí, ¸ñiðåñå, àíàñû øåêñiç ºóàíûøòû åäi. – Åðòåðåê àéòïàäû» áà, æàºñûëàï ê¾òiï àëàòûí åäiì! – äåï ½ëûíà ¸ëñiç çåêiï ºîÿäû. Åðáå»-åðáå» åòêåí ½ëû ðèçà êåéiïïåí ûðæàëàºòàï:

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – Íîðìàëüíî, ìàòü! – äåéäi øåøåñiíi» àðºàñûí ê¾ðåêòåé àëàºàíûìåí ºà¹ûï-ºà¹ûï æiáåðiï. ¶ëêåí ½ëûíû» ¾éëåíó òîéûí îéäà¹ûäàé ¼òêiçiï, àçàí-ºàçàí àÿºòàë¹àííàí êåéií Ñàíñûçáàé àºñàºàë ¾ëêåí ½ëûí øàºûðûï àëûï ¸»ãiìå ºîç¹à¹àí: – ²½ëûíûì, Ñûðûì ò½»¹ûøûì, ¾øåói»äi ò½ìñûºòû¹à øîºûòòûðìàé, ºàíàòòû¹à ºàºòûðìàé ¼ñiðäiì, àíàó-ìûíàó áîï êåòñåì åêi áàóûðû»äû ºàðàéëàéòûí ñåí áîëàðñû», åñi»äi æè. Ò¸óá¸, çèÿëû æåðäåí êåëií ò¾ñiðiï áåðäi». Åíäi ñà¹àí àòºàðàð ìiíäåò ê¼ï. °êå áîëàðñû», ºàäiðiìäi ½¹àðñû». Ìàëäàðû» àëäû»äà. Ñîë ìàë ¾øåói»å äå æåòåäi. ´çäåði» áàïòàï, ò¼ëäåòiï, ê¼áåéòñå»äåð äå ºîëäàðû»äà ò½ð. Æàëøûëàð¹à îë ê¾í ê¼ðñåòïåé, ºàºñàòºàíäàðû» àíàó; æåðãå ä½ðûñ ºàðàìàñà ºóðàï ø¼ë áàñûï ºàëàäû, ìàë¹à ê¼»ië àóäàðìàñà»äàð ºûðûëûï ºàëàäû. ´çäåði»íi» äå ê¾íäåði» ì¾øêië áîëàäû àºûë¹à êåëi»äåð, áàóûðëàðû»äû ò¾çó æîë¹à ñàëàòûí ¼çi»ñi» äåï ñ¼çií àÿºòàäû. Ñûðûì ¼òiðiê îéëàí¹àí áîï, ºàáà¹ûí ò¾éiï áàñûí ø½ë¹ûï îòûð. ʼêiðåãiíå ¸êåñiíi» àéòºàí ¼ñèåòií ò¾éiï ò¾ñiíãåíi äå øàìàëû. Iøiíåí: – Ìûíà øàë àëæèûí äåäi ìà? Áiçäi æ½ìûñºà ñàëûï ºîéìຠåêåí, ¸. Æîº, áîëìàéäû. ´ìiði åøºàéäà æ½ìñàìà¹àí ¸êåñi ºûçûº. — Îéûíà æàºñû áið èäåÿ ñàï åòå ºàëäû... Ìàë æåòåäi, æàëøû òàáó ºàæåò, áiðຠáàñºà æàºòàí, á¼ëåê àóûëäàí íåìåñå ºàëàäàí ¸êåëó êåðåê æàëøûíû, ìèû¹ûíàí æûìèûï ºîéäû. – Áàòÿ, ºîðûºïà ºàòûí àëäûì, åíäi îéëàíàì, øàðóà øûð àéíàëàäû ê¼ðåñi»! – äåï, ¸êåñiíå áàñ áàðìà¹ûí øîøàéòûï ê¼çií ºûñòû. ʼ»ië-ê¾éi æàºñû êåçäåãi ¾éðåíøiêòi ºûëû¹û á½ë. Ñûðûì åðòå»iíå àïûë-¹½ïûë æèíàëûï ºàëà æ຺à àòòàíûï êåòòi. Îë æàºòàí ºà»¹ûï æ¾ðãåí áið-åêi “áè÷” àëûï êåëìåêøi. °êåëåði äå, áàóûðëàðûì äà ºóàíûï ºàëàòûí áîëäû äåï, ¼ç-¼çiíå ä¸í ðèçà áîëûï êåëå æàòûð. Êåø áàòà Ñûðûì àóûë¹à ºàéòûï êåëäi. ²àñûíäà å»ãåçåðäåé îðûñòû» æiãiòòåði. Åñiê àëäûíäà æ¾ðãåí øåøåñi. Îë åêåóií ½ëûíû» æîëäàñòàðûíà áàëàï. – Áàëàëàð, êiði»äåð, ò¼ðëåòi»äåð! – äåï æàòûð.

Àº øà¹àëà – Ìàìà, áàóûðëàðûì ìåí Áàòÿíû øàºûðûï áàé¹àçû ñ½ðà, ¾éãå “áè÷òåð” àëûï êåëäiì! – äåäi ì໹àçäàíà. Ñîë êåçäå ¸êåñi ìåí áàóûðëàðû äà àñ ¾éäåí øû¹ûï êåëå æàòºàí. – °é, ¸êåñi àíà áàëà» îðûñòû» áèøiëåðií ¸êåëäiì äåé ìà, íå äåéäi, – äåäi øåøåñi. – Æîº, áèøi åìåñ, ê¸ïiðëåðäi» æàëøûëàðûí ¸êåëiïòi ½ëû»! – äåäi ¸êåñi ê¼»iëñiç êåéiïïåí. – Áàòÿ, êàêàÿ ðàçíèöà? – äåï, åêi ½ëû ì¸ç-ìåéðàì, á½ëàð æ½ìûñòû æàºñû iñòåéäi. Àºøà, ìàë ñ½ðàìàéäû. Ò½ðຠïåí òàìຠáîëñà áîëäû äåñiï æàòûð. Àòà-òåãiíåí ìàëøû æàëäàñà äà, äiíi äå í¸ñiëi á¼ëåê àäàì æàëäàï ê¼ðìåãåí Ñàíñûçáàé àºñàºàë¹à áàëàñûíû» áiëãiøñiíiï ºàéäà¹û áið ºà»¹ûáàñòàðäû æåòåëåï êåëãåíi ½íàìàï åäi. Øåøåëåði: – Ìûíàëàð òîçûï, æ¾äåï êåòiïòi ¹îé, ¾ñòiëåðiíå áiðñûïûðà åñêi-º½ñºû êèiìäåði»äi áåð. Ìåí òàìຠæàñàï æiáåðåéií! – äåï, áåéøàðàëàðäû øûí ì¸íiñiíäå ì¾ñiðêåïຠæ¾ð. – Ìàìà, ºàéòåñi» îëàðäû, º½äàéû ºîíຠåìåñ, ºàéäà¹û áið áîñºûíäàð ¹îé á½ëàð. Åíäi øàðóà î»àëàäû. Áið æàïûðຠíàí ìåí ºàðà ñó áåðñå» áîë¹àíû. ¶ø à¹àéûíäû î»àé îëæà òàïºàíäàðûíà ì¸ç. Óàºûò ¼ñòiï ¼òiï æàòòû. Æàhàíäà¹û æàë¹ûç ¾éäå äå òiðøiëiê æàë¹àñà áåðãåí. Àéû-ê¾íi æåòiï, ¾éäåãi æàñ êåëií äå, ä¾íèåãå àé ìåí ê¾íäåé ºûç ¸êåëäi. Ñàíñûçáàé ìåí á¸éáiøåñi íåìåðåëåði áîë¹àíäàðûíà ò¸óáà ºûëûñûï æàäûðàï-ຠºàë¹àí. ؼï íàóºàíû áàñòàëûï, ºîðà-ºîïñûíû æ¼íäåï ºûñºà äàéûíäàëûï æàòºàí êåçå». Àíäðåé ìåí Ìèøà äà á½ë ¾éãå áîé ¾éðåòiï ºàë¹àíäàé. ʾíiìåí áåë á¾êïåé æ½ìûñ iñòåéäi äå æàòàäû. Îë åêåóiíå ¾ø à¹àéûíäû ìàçà ê¼ðñåòïåéäi. ²ûñûï-ºèíàï, ìàçຠåòiï, ¸éòåóið, ¸áiãåð åòåäi. °ñiðåñå, ¸ñêåðäi» øåò æà¹àñûíà ºàíû¹ûï ¼çiíøå îðûñøà ¾éðåíiï êåëãåí ¾ëêåí ½ë. ²îºàí-ëû æàñàóäàí æàëûººàíäà, áiëåòií îðûñøàñûí àéòûï, ñ¼çáåí ºà¹ûòûï: – Ìèøêà æ¸íå Àíäðåé, äåðæè õâîñò áîäðåé! – äåï àëûï ñî¹àí ¼çi ºàðûº áîëàòûí. Åêi iíiñi ò¾ñiíñiíò¾ñiíáåñií à¹àëàðûí ºîñòàï ûðæàëàºòàéäû äà ºàëàäû.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Åêåói øûäàï áàºòû. Á½ëàð àíäà-ñàíäà òàìຠíåìåñå òåìåêi áåðìåé çû¹ûðëàðûí øû¹àð¹àíäà, ê¼çäåði ºûçàðàºòàï êåê àë¹ûëàðû êåï-ຠò½ðàäû. Áiðàº, áàéºàòïàó¹à òûðûñàäû. ´éòñå ¾ø à¹àéûíäû ¼ëòiðóäåí òàéûíáàéòûíäàé. ²àéòà á½ëàðäû» ê¸ði øåøåëåði ½ëäàðû ½éûºòàï æàòºàíäà òû¹ûï, òàìàº, æóûíûï-øàéûíûï àëû»äàð äåï ñàáûí áåðiï ò½ðàòûí-äû. Àë ¸êåëåði ê¼»ië äå àóäàðìàéäû, òîìà¹à-ò½éûº ºàëïûíàí òàéûí¹àí åìåñ. Ñî¹àí ºàðà¹àíäà, á½ëàð áàð ìà æîº ïà á¸ðiáið. Àíäðåé ìåí Ìèøàíû» ò¾éãåíäåði îñû. Ò¾ííi» áið óà¹ûíäà åêåói òåìåêiëåðií îðàï îòûðûï ¸»ãiìåãå ê¼øêåí. ²àéñû áið ê¾íäåði øàðóàäàí øàëäûººàíäàðû ñîíøàëûº, ¸»ãiìåëåñóãå øàìàëàðû êåëìåé º½ëàéòûí. – Îñû áiç ¼ëå-¼ëãåíøå ¼ñòiï æ¾ðìåêøiìiç áå? Á½ë ¾øåói áiçäi º½ðòûï òûíàäû – äåï ñ¼ç áàñòàäû Ìèøà. – Ľðûñ àéòàñû». “´çi»äi ¼ëòiðìåé ò½ð¹àíäà, îíû ñåí ¼ëòið” äåãåí çîíàäà íàºûë áàð åäi ¹îé. ²ûðûï òàñòàó êåðåê, øåòiíåí! – äåäi Àíäðåé òåìåêiñií áóäàºòàòà ñîðûï. – Á¸ðiíäå íå» áàð, áàñû» iñòåé ìå? Øåøåñiíi» æàºñûëû¹û ¼òïåï ïå åäi áiçãå. Àë ¸êåëåðiíi» ì¾ëäå øàðóàñû æîº. Êåëiíäåði áàëà ºàðàï ¾éäåí äå øûºïàéäû. ¶øåóií ºàéºàéòàéûº òà, ºàðà áàòûðàéûº. – Ìèøêà, íåòêåí îñàë åäi». °êåñiíå ½íàï æ¾ðãåíiìiç øàìàëû, ½ëäàðû iñòåìåãåí øàðóàíû áiç òûíäûðûï æàòñຠòà ò¾òiï æåï ºîÿéûí äåï æ¾ð. Êåëiíäåðií àíàäà ê¼ðäi» åìåñ ïå, ¸ñåì êåëiíøåê ºîé, è¸. Îë åíäi ¼ç åñåáiìiçäå. Øåøåëåðií ¼ëòiðìåñåê òå áîëàäû. Áiðຠîë áåéáຠê¾éiêòåí-ຠ“î æàººà” àòòàíûï êåòåäi ¹îé. Ñîíäûºòàí îíû äà ºèíàìàé ê¼çií æîé¹àí ä½ðûñ ñèÿºòû. Åêåói º½ääû áið ºûçûºòû òàºûðûïòà åðòåãi àéòûï îòûð¹àíäàé åëåñ áåðåäi. – ²àøàí áàñòàéìûç? – Åðòå», êåø áàòûï á¸ði ½éºû¹à êåòêåíäå. – Êåëiñòiê. Åðòå»ãiëiê ê¾íäåãi ê¾éáå» òiðëiê ºàéòà áàñòàë¹àí. À¹àø æàðûï æàòºàí åêi îðûñòû» ê¼»ië-ê¾éëåði êåøåãiíäåé åìåñ, ê¼òåði»êi. Áið-áiðiíå ¸çië àéòûñûï àëäàðûíäà¹û æ½ìûñòû øèðຠàòºàðûï æàòºàí,

Àº øà¹àëà Àíäðåéäi» ºîëûíà æ໺à êiðiï, îðò໹û ñàóñà¹û iñiï êåòòi. ´çäåðiíå áåé-æàé ºàðàìàéòûí êåìïiðãå êåëiï, ûìäàï æ¾ðiï ò¾éðåãiøií ñ½ðàï àëäû. – Àëäà áåéøàðà-àé, òiêåí êiðiï êåòiïòi ¹îé! – äåï ò¾éðåãiøií ½ñûí¹àí. – ²àéòà ºàéòàðûï àëûï êåë ìà¹àí, êåðåê! – äåï æàòûð ºàçàºøàëàï. ƽìûñºà àéíàëûï æ¾ðiï, ò¾éðåãiøòi ºàéòûï àïàðóäû ½ìûòºàí Àíäðåé æ¾ðå áåðäi. Ò¾éðåãiøi ºàæåò áîë¹àí ¸æåé, ½ëäàðûíà ñ½ðàòûï àëàéûí äåñå, áîñòàí-áîñºà ½ðûï-ñî¹àòûíûí áiëäi. ´çi ñ½ðàéûí äåñå áið àóûç îðûñøà áiëìåéäi. Ñîäàí øàëûíà êåëiï: – °é, Ñàíñûçáàé, îðûñøà îñû ò¾éðåãiøòi íå äåóøi åäi? – äåäi. Øàðóà ºàìûìåí æ¾ðãåí àºñàºàë: – Îíû ºàéòïåêñi», ¸ëäå îðûñøà ¾éðåíåéií äåï æ¾ðñi» áå? “Áóëàâêà” äåï àòàëàäû ¹îé îë º½ðû¹ûð – äåé ñàëäû. Àíäðåéäi» ºàñûíà æûëäàì æ¾ðiï æåòiï êåëãåí ¸æåé. – °é, áàëàì, äàé ìîé ïëàâêà! – äåé ñàëìàñû áàð ìà. À»-òà» ºàë¹àí åêi îðûñ áiðiíå-áiði ºàðàï ìå»iðåó êåéiïêå ò¾ñòi. – Àïà, íå áðàë ÿ âàøè ïëàâêè, – äåï åêi ºîëûí êåóäå ò½ñûíà ºîéûï àºòàë¹àí. Æåéäåñiíi» æå»iíå ò¾éðåëãåí ò¾éðåãiøií ¸æåé áàéºàï ºàï, Àíäðåéäi» æå»iíåí ò¾éðåãiøií à¹ûòûï àëûï: – °, ìiíå ìîé ïëàâêà! – äåäi. ̸í-æàé¹à åíäi ºàíûººàí åêi îðûñ àë êåï ê¾ëñií. ´ìiðëåðiíäå ¼ñòiï ê¾ëãåíäåði àë¹àø ðåò øû¹àð. Îíû ê¼çäåði øàëûï ºàë¹àí ¾ø à¹àéûíäû, øåøåìiçäi ìàçຠºûëäû äåï, ¸ëãi åêåóií ºàìøûìåí áîðáàéëàòûï ñàáàï æàòûð. Øåøåëåði àðàëàðûíà ò¾ñiï ¸ëåê. Êåø òå áàòòû, ìàëäû æàé¹àñòûðûï êåøêi òàìàºòû iøiï àë¹àí åêåó ºîðà àðòûíäà òåìåêi ò½òàòûï æîñïà𠺽ðûï îòûð. – Æàòûï ½éûºòàäû-àó äåãåí ìåçåòòå áiðòiíäåï æ¾ðiï ¼ëòiðåéiê. Ñàðàé iøiíäå áàëòà ìåí áàë¹à áàð, ñîëàðäû äàéûíäà. – °ëãi æàñ êåëiíìåí àáàé áîë, àðòûíàí ºûëû¹ûí ê¼ðå æàòàðìûç. – Ľðûñ àéòàñû». – Êåêåñií ê¾ëêi ºîþ ºàð໹ûëûººà ñi»iï êåòòi.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Æàïàíäà¹û æàë¹ûç ¾é ò¾í òûíûøòû¹ûíà îðàíûï, ìàóæûðà¹àí êåéiïêå åíãåí ñ¸ò. ²îðà æàºòàí ñèûðäû» ê¾éñåãåíi ìåí ø¼ï ñûáäûðû ¹àíà åñòiëåäi. Èòòåð äå ¾íñiç. Á½ë ¾éäi» åñiãi æàáûëìàéòûí, ê¾íäå àøûº ò½ðàäû, åêi æàëøûäàí ê¾äiêòåíáåãåí äå, ºàçàºè ໹àëäûº òà øû¹àð. Åêåói åïòåï áàñûï iøêå åíäi. Ò¼ìåíäåó á¼ëìåäå åêi à¹àéûíäû ê¼ðïåíi á¾ðêåíiï àëûï ½éûºòàï æàòºàí. Áàñ æàºòàðûí áîëæàï ò½ðûï Àíäðåé áàëòàíû ñåðïiï æiáåðäi, Ìèøà äà æûëäàìäàòûï áàë¹àëàï æàòûð. Àïïຠê¼ðïåëåð ºûçûëàëà ºàí¹à áîÿëäû äà êåòòi. Ò¼ðãi á¼ëìåãå ê¼çi ò¾ñêåí Ìèøà ºàñûíäà¹û ñåðiãií ò¾ðòiï, í½ñºàï ê¼ðñåòòi, á¼ëìå ñ¸íií êåëòiðó ¾øií iëiíãåí êiëåì, ò¾ëêi, ºàñºûð òåðiëåði æ¸íå ºîñ àóûç ìûëòûº ïåí ê¼íåäåí ºàë¹àí ºàíæàð iëiíiï ò½ð, ºàðà ê¼ëå»êå àóûç¹û ¾éäåãi æàíûï ò½ð¹àí øàììåí àðàëàñûï êåòiï æàòûð. Æàéëàï áàñûï àë¹à æûëæû¹àí ºîñ ºàíiøåð åíäiãi á¼ëìåãå åíãåíäå ¾ëêåí ½ë, êåëiíøåãi, í¸ðåñòåñi ¾øåói áåé-æàé ºàëûïòà ½éûºòàï æàòòû. ²àíæàðäû ½ñòàï ò½ð¹àí Ìèøà, ¸ëñiç ¹àíà ºîðûëäàï æàòºàí Ñûðûìäû ºàíæàðìåí îñûï æiáåðäi, ñîë ñ¸òòå Àíäðåé æàñ ïåðiøòåíi» áåòií æàñòûºïåí æàáà ñàë¹àí. Iñ áiòòi äåãåíäåé åêi ¸ðiïòåñ áið-áiðiíå ºàðàï ê¼ç ºûñòû. Êåëiíãå òèiñïåãåí. Øàë, êåìïiðäi áiðäå»å ºûëó êåðåê. ĸðåòêå øû¹ûï êåëå æàòºàí Ñàíñûçáàé ñàñûï ºàëäû. Æàéëàï áàñºàí æàëäàìàëû åêi îðûñ, á½¹àí ºàðàìà-ºàðñû êåëå æàòûð. – ´é, ¸êå»íi», îñûëàðäàí ê¾äiêòåíiï åäiì, – äåï ò¼ðãi ¾éäåãi ìûëòû¹ûíà æ¾ãiðäi. Ìûëòû¹ûíû» æîº åêåíií ñåçãåí Ñàíñûçáàé, ìûëòûº ¸ëãi åêåóiíi» ºîëûíäà åêåíií ºàðàê¼ëå»êåäå áàéºàìàñà êåðåê. Àíàäàéäà æàòºàí áàëòàíû ê¼çi øàëûï ºàëäû. – Øàë, åøºàéäà ºàøàìûí äåï îéëàìà, æàñû» êåëäi ¹îé, áåði øûº, ºèíàìàé æiáåðåìiç êåòåòií æà¹û»à, – äåï, îðûñøàëàï äàóûñòàï ºîÿäû. Å»ãåçåðäåé ¾ø æiãiòòi æàéðàòºàí, åíäi êiìíåí ºîðûºñûí. Òåòiãií òàóûï, øàìäû äà æà¹ûï àëäû. Ò¼ðãi ¾éãå ºàðàé æàºûíäà¹àí Àíäðåéäi à»äûï ò½ðûï Ñàíñûçáàé, ê¸ði äå áîëñà ñî¹ûñòà¹û ºûðà¹ûëûº, å»áåê ºûëûï æèíàë¹àí ºàéðàòòûëû¹ûìåí áàëòàíû æiáåðiï ºàëäû. ʼêiðåêòåí òèãåí áàëòà ºîéñûí áà, Àíäðåé ñîë

Àº øà¹àëà æåðäå ñ½ëàï ò¾ñòi. Ìèøà ¼òêið æ¾çáåí ¼çiíå ºàðàï ò½ð¹àí øàëäû ñîë æåðäå êåñêiëåï ¼ëòiðiï, ºîëûíà ºîñàóûçäû àëäû. ѽëàï æàòºàí ñåðiãiíå æàºûíäàï åäi, îë àòòàíûï êåòêåí åêåí. ʼçi ºûçàðàºòàï êåëií æàòºàí á¼ëìåíi» åñiãií òåóiï àøòû. Øîøûï îÿí¹àí æàñ êåëiíøåê ºàí-æîñà áîë¹àí ê¾éåói ìåí äåìñiç æàòºàí í¸ðåñòåñií ê¼ðiï, êåðåóåòòåí àòûï ò½ðûï àøûº ò½ð¹àí òåðåçåäåí ñ¾ðiíå-ºàáûíûï ñåêiðiï, øû»¹ûð¹àí ºàëïû ºàøà æ¼íåëäi. Îíäàéäû ê¾òïåãåí Ìèøà ø¾ðiïïåíi áàñûï ºàë¹àí. ²àøûï áàðà æàòºàí æàñ êåëiíøåêòi» îìûðàóûíà òèiï ¾íi ¼øòi. Àëàñàïûðàíäû º½ëà¹û øàë¹àí ¸æåé åñiêòåí øû¹à áåðå, òiëãiëåíiï æàòºàí øàëû ìåí ¼ëiï æàòºàí Àíäðåéäi ê¼ðiï, ºàí êûñûìû ê¼òåðiëiï, áîñà¹à¹à ñ¾éåíãåí ºàëïû æ¾ðåãi òîºòàï ºàëäû. Æà¹äàéäû» îñûíäàé áîëàðûí ê¾òïåãåí Ìèøà, àñûºïàé æ¾ðiï ¾éäi àðàëàäû. Ò¼ðãi á¼ëìåäåãi øêàôòàðäû àºòàðûï æ¾ðiï, àºøà äà òàóûï àëäû. ̽íäàé àºøà ½ñòàìà¹àëû ºàøàí. μëäàðäû» á¼ëìåñiíåí æàºñû äåãåí êèiìäåðäi àëûï êèiï, àéíà¹à ºàðàï ¼çiíå ìàñàòòàíûï æ¾ð. ¶éäåãi ¼ëiêòåð, æàïàí ò¾çäåãi ºîðºûíûø á½¹àí ¸ñåð åòïåãåí äå. Òî»àçûòºûøòû àøûï òîÿ òàìຠæåï. Àðàº-øàðàïòû àëäûíà ¾éiï ºîéûï òà» àòºàíøà îòûðäû. Åíäi æîë¹à øû¹ó êåðåê. Ò¼ðò-áåñ øàºûðûì øû¹ûñºà ºàðàé æ¾ðñå, ºàëà¹à ºàðàé ºàòûíàéòûí “Êàìàçäàð” áàð, æàñûë “Íèâà¹à” ìiíiï àëûï, øû¹ûñºà ºàðàé òàðòûï êåòòi. κè¹à áîë¹àí¹à ¾ø ê¾í ¼òêåí, ºàðûíäàñûí içäåï º½äàëàðûíà êåëãåí Åðæàí åñiê àëäûíäà ºàí¹à áîÿëûï æàòºàí ºàðûíäàñûí ê¼ðiï åñiíåí òàíûï ºàëäû. Á½íû åñòiãåí åë àäàìäàðû ó-øó áîëäû. Êåéáiðåóëåð: “Ñàóàï, ñîë êåðåê!” äåñiï æàòûð. Á½ëàðäû» îðûñ æàëäà¹àíäàðûí åøêiì åñòiìåãåí äå. Ѽéòiï Ñàíñûçáàé øàëäû» îòû ¼øòi. ²àçið æàïàíäà¹û æàë¹ûç ¾éãå åøêiì æàºûíäàìàéäû. Áiðò¾ðëi ¾ðåé øàøûï ò½ðàòûí ñèÿºòû. 25.IX.2004æ.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²ÀÐÀØÀÍÛ³ ²ÀÒ²À±Û Àëìàòû ìåí À¹àäûðäû» àðàñûíäà¹û æåòi æ¾ç êèëîìåòðäi æ¾ðäåê ïîéûçáåí æåòi-ຠàòòà¹àíäàé æåäåë ¼òêåíiììåí, À¹àäûðäàí Àºøàòàó¹à äåéiíãi æ¾ç øàºûðûì æåòêiçáåäi. Æîë¹à øû¹àðäà-ຠºûñòàí õàáàð áåðãåí ºàðàøàíû» ºàðû æûëàóûº æà»áûð¹à ½ëàñºàíäà: “Àé, åðòå» ê¼êòàé¹àº áîëàäû-àó!”, äåï ºàóiïòåíãåí åì, îéëà¹àíûì êåëäi äå øûºòû. Àâòîñòàíöèÿäà¹û ê¸ññið êåëiíøåê ñàë¹àí áåòòåí: – Æîë àøûëìàé àâòîáóñòû» æ¾ðìåéòiíäiãií áà¹àíà àéòòûº ºîé. ²ûëºûëäàï ºàéòà-ºàéòà íåãå ñ½ðàé áåðåñi»äåð? ´ëå àëìàé æ¾ðåäi ¹îé äåéìií îñûëàð! – äåï ä¾»ê åòêiçãåí. “²àñºûð ìåí æóðíàëèñòi àÿºòàðû àñûðàéäû” äåãåíäåé, áîðàí-á½ðºàñûíäû äà, æàóûí-øàøûíäû äà òàëàé áàñòàí êåøiðiï, æîë àçàáûí òàðòûï ¾éðåíãåí áiç ¾øií ì½íäàé êåçäåéñîº êåëå»ñiçäiêòåð æà»àëûººà ñàíàëìàéòûí. Íåãiçãi áà¹ûòòû ²àðà¹àíäû¹à àëûï êåëå æàòºàí ìåí å» àëäûìåí ºàëò åòêåí ì¾ìêiíäiêòi ïàéäàëàíûï á¾éiðäå òèiï ò½ð¹àí àòà ºîíûñºà êåòñåì áå äåãåí íèåòiìíi» àºòàëìà¹àíûíà åìåñ, ïîéûçäàí áåêåð ò¾ñiï ºàë¹àíûìà ¼êiíäiì. Iññàïàð ìåðçiìiì òûì ºûñºà åäi, á¸ðiíåí á½ðûí óàºûòòàí ½òûë¹àíûìà ºèíàëäûì. Áiðຠíàëû¹àííàí íå ïàéäà, ¼òóiíå ¾ø-ò¼ðò ñà¹àò ºàë¹àí êåëåñi ñîñòàâòû ê¾òóãå òóðà êåëãåí. Æîëàé òåìiðæîë êèîñêiñiíåí áiðòàëàé ãàçåò-æóðíàë àëûï, âîêçàëäû» ½ÿäàé ò¼ðò îðûíäû äåìàëó á¼ëìåñiíå åíñåì, îðòà áîéëû ºàðà á½æûðëàó áið æiãiò åñêi ìàëàºàéûí ìèëûººà áàñà êèiï, ê¼çi áà¹æà»äàï, áàð íèåòiìåí íàí ê¼ìåéëåï îòûð åêåí. Àáûðæû¹àí æîº, ºîñ ½ðòû á½ëòûëäàï, àëäûíäà¹û ñóäàí áið æ½òûï ºîéäû äà: – Àññàëàóìà¹àëåéêóì, áàóûðûì! Êåë, ò¼ðëåò. Íàí æå! Àðëàíàòûí íå áàð, çàìàíû» îñû¹àí ¸êåëäi ¹îé. “Åð àçû¹û ìåí á¼ði àçû¹û æîëäà” äåãåíi» äå îñû, – äåäi. ʼáiíå ñàÿºòàó æ¾ðåòií ìà¹àí áåéòàíûñ áàóûðäû» àøûº òàáè¹àòû ìåí ºàðàïàéûìäûëû¹û áiðäåí ½íàäû. Îíû» æàñòû¹ûíà ºàðàìàé êåêñå àäàìäàé êåñåê ñ¼éëåói, ¸ñiðåñå òiëiíi» æàòûº ºàçàºûëû¹û ºûçûº ê¼ðiíiï, ê¾ëêi øàºûð¹àí.

Àº øà¹àëà ̽íäàé àóçûí àøñà æ¾ðåãi ê¼ðiíåäi äåéòií ñàëäûð-ã¾ëäið, àºê¼»ië àçàìàòòàðäû åë iøiíäå òàëàé æîëûºòûð¹àíäûºòàí æàòûðºàìàé, ¸ äåãåííåí ¾ñòåìäiê àë¹ûñû êåëiï, “iðiëiãií” à»¹àðòà áàñòà¹àí îíû» ºîëûí ñàðò åòêiçiï ½ñòàé àëäûì äà, ¼çiìíi» äå “îñàë åìåñòiãiìäi” òàíûòûï: – Ѽçi» ò¾éåäåí ò¾ñêåíäåé ¹îé-åé! – äåï ºàòòû ºûñûï ºàëäûì. Æiãiò ºàðºûëäàï ê¾ëiï æiáåðäi. Á½ë ¼çàðà ò¾ñiíiñêåíäiêòi» áåëãiñi-òií. Ñîäàí ñî»: – ƾðåê æàë¹àñຠæàë¹àï àëàéûº, – äåï ñ¼ìêåìíåí ø½æûº, æ½ìûðòºà, àëìà øûðûíû ñèÿºòû æîëàçû¹ûìäû øû¹àðûï, îðòà¹à ºîé¹àíûìäà, îë: – Î-î!.. – äåäi äå, ìåíi ê¼ïòåí ê¾òiï îòûð¹àí àäàìäàé ºàëòàñûíàí á¸êiñií øû¹àðûï, ø½æûºòû ºàçû êåðòêåíäåé ¸äåìiëåï òóðàé áàñòàäû. – Ñåí äå îòûðìà, æàðºûíûì, æå! Òîéûï àë! ̸, ìûíàíû ñàëûï æiáåð àóûç¹à, – äåï ºîéäû. Åêåóìiç æ¼íiìiçäi ºàðûí¹à “åë ºîíäûðûï àë¹àííàí” êåéií, òiñ ø½ºûï îòûðûï ñ½ðàñòûº. Îë ìåíi» ²àð¹àíäû¹à áåò àë¹àí æîëàóøû åêåíiìäi áiëäi äå, ì¸í-æàéûìäû àñà ò¾áåãåéëåìåé, ¼çi òóðàëû: – Á½ë à¹à» – áàºûò içäåï æ¾ðãåí ê¼ï áåéáàºòû» áiðåói. Æàºûí ñîâõîçäà ºàëû»äû¹ûì áàð. Àïàðàòûí àçûí-àóëຠñûéëû¹ûì – ìiíåêè. ¶ø æàñàð áàëàñûíà êèiì-êåøåê, øåøåñiíå åêi êèëîäàé ¾íäi øàéûí àëäûì. ´çiíå ê¼éëåê äåãåíäåé... Àëëà àðñà, îñû æîëû æå»ãå»äi àóûë¹à àëûï ºàéòàðìûí! – äåï òîºòàäû. “Êèiòêå” àïàðà æàòºàí “ñûé-ñèÿïàò” òóðàëû àéòºàíäà ¼çiíi» àíàó-ìûíàó ä¸ëä¾ðiê åìåñ, ê¸äiìãiäåé æ¼í-æîñûº áiëåòií æiãiò åêåíií áàéºàòûï, å»ñåñií ê¼òåðå, íû¹àðëàé ñ¼éëåãåí. Àðºà¹à àò àðûòûï, “½ðûí êåëiï æàòºàí” æà»à òàíûñûì ƽáàíäûºòû» Àëìàòû îáëûñûíû» áið àóäàíûíäà ò½ðàòûíûí áiëãåíìií. Ìåíi», íåãiçi, îñû àéìàºòû» àäàìû åêåíiìäi åñòiãåíäå îë º½ñûí ºîëûíà ¸ëäåºàøàí ºîíäûðûï àë¹àí àäàìäàé: – Îéáàé-àó, îíäà ºàéíûì áîëäû» ¹îé, áàóûðûì! Æàìàí æåçäå»ìií åíäåøå! – äåï àðºàìíàí ºà¹ûï, ì¸ç áîëäû. “Á¸ði ä½ðûñ ºîé. Áiðຠºàëû»äû¹ûíû» ¾ø æàñàð áàëàñû íåñi åêåí?” äåï òà»äàí¹àíûìäû ໹àðäû ìà:

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – Òó¹àíûìäàé àñûðàï-ñàºòàñàì, áàëà¹à æàòòû¹ûì áîëìàñ. Æàñûðûï ºàéòåì, áîëàøຠçàéûáûì ê¾éåóäåí øûººàí. Ìåí äå ïåðiøòå åìåñïií, åêi áàëàñûìåí ¸éåë øû¹àðäû äåãåí àòûì áàð. Åíäi ºàòåëåñïåñïií. ĸì-ò½çûìûç æàðàñûï êåòñå áîëäû äà. ´çiìåí êåçäåéñîº ïîéûçäà òàíûñûï, ñ¼ç áàéëàñºàí åäiê, åêi-¾ø àé¹à æåòïåé ê¸äiìãiäåé ñà¹ûíûï ºàëûïïûí øiðêiíäi! – äåäi ºèíàëà æûìèûï. ƽáàíäûºòû» æàé-ê¾éií æàºûíûðຠò¾ñiíå áàñòà¹àíäàé åäiì. Áiðຠáið ê¼ðãåí êiñiãå áàÿ¹ûäàí òàíûñáiëiñ àäàìäàé à¹ûíàí àºòàðûëà ñûð àøûï îòûð¹àí àäàë æ¾ðåêòi æiãiòòi æàìàíäûººà ºèìàäûì. ´éòêåíi îñûíäàé ໹àëäû¹ûíàí, ¸ðêiìãå ñåíãiøòiãiíåí òiðëiêòåí òàÿº æåï æ¾ðãåí òàëàé à¹àéûíäû áiëåòiíìií. Îéûìäû îºû¹àíäàé îë äà: – Òiëiì ò¾éåäåí ò¾ñêåíäåé áîë¹àíûìåí, òiðëiêòå áîñáåëáåóëåó åêåíiì ðàñ, – äåäi. – ¶é äåéòií ¾éiì, ê¾é äåéòií ê¾éiì áîëìàäû. Ƹíå æåòiì ¼ñêåì. Æàºûíûì äà, æàíàøûðûì äà æîº-òûí. Ñîäàí äà øû¹àð, ¼ç ºàòàðëàñòàðûì ñåêiëäi êèiì-êåøåêêå äå, ä¾íèå-ì¾ëiêêå äå ºûçû¹à àëìàïïûí. ²îëûìíàí êåëåòií “¼íåðiì” – ºàðà æ½ìûñ. Á½ðûí¹û ¸éåëiì á½ë ä¸ðìåíñiçäiãiìäi ê¼òåðå àëìàäû... ƽáàíäûºòû» ´ìið, Áàºûò æàéëû ò¾ñiíiãi äå îíû» ä¸ë ¼çiíäåé ñîíøà ºàðàïàéûì äà ½¹ûíûºòû åäi. – “Àñà áàéëûº íå êåðåê” äåìåêøi, àç¹àíòàé òiðøiëiãiìäi ê¾éòòåï, ºîéûìäû º½ðòòàï, øàéûìäû ½ðòòàï ºîéûï, øàëºûòà ò¾òií ò¾òåòiï, û»-øû»ñûç áàëà-øà¹àìíû» ºàñûìäà æ¾ðñåì, òiðíåêòåï òàïºàí-òàÿí¹àíûìäû ñîëàðäû» èãiëiãiíå æ½ìñàñàì, áàëàëàðûìäû åøêiìíåí êåì ºûëìàñàì äåóøi åì... Á½äàí áàñºà áàºûò íå êåðåê?! – äåãåí. °ëäåí óàºûòòà ê¼»iëñiçäåó ¸»ãiìåíi» çiëäåé ¸ñåði å»ñåíi åçiï, åëåãçè áàñòà¹àí ìåíåí: – ´çi» øå, áàóûðûì... ´çi» ºàëàé ò¾ñiíåñi» áàºûò äåãåíäi?! – äåï ñ½ðàäû. Ѽçäi ñîç¹ûì êåëìåé: – °... Áàºûò äåãåíi» ñàëûñòûðìàëû í¸ðñå ¹îé! – äåé ñàëäûì. ƽáàíäûº á½ë æàóàïºà ºàíà¹àòòàí¹àí æîº. Òiïòi: – °ðèíå, áiçäåé áàºûòñûç áåéáàºòàðäû àºûìàº

Àº øà¹àëà ê¼ðåñi»äåð ¹îé ñåíäåð. Íåãå ¼éòåñi»äåð îñû? Á½ë ºî¹àìäà ¸äåéi ñîðëû áîë¹ûñû êåëåòií êiì áàð åêåí?! – äåï ê¸äiìãiøå ºîðëàíûï, ºèòû¹ûï ºàëäû. Ñàáàñûíà ò¾ñêåí ñî» “ìåíi» æàéûìäû áàñû»à áåðìåñií, áàóûðûì!” – äåï ½çຠ¸»ãiìåãå ê¼øêåí. – Èiñàëìàñ áîñòû¹ûìíàí ¹îé, áiðiíøi ¸éåëiììåí ¾éëåíåðäå áiðåóëåðäi»: “Øàòàñïà, æiãiòiì. Ñî»ûíà ñ¼ç åðãåí àäàì ¹îé îë. Íàìûñû» ºàéäà? Ñåíäåé iøïåéæåìåéòií, áiðòî¹à æiãiòêå ºûç òàáûëàäû. Ƽíi»äi òàïñà»øû!” äåãåíäåðiíå ºàðàìàé ºîñûë¹àí åäiì. ¶éðåíiñiï ºàë¹àíäiêi ìà, ¸ëäå øûí æàºñû ê¼ðäiì áå åêåí, áåéáຠê¼ðãåíiíåí æàçáàéäû äåãåíäåé, á½ë òóðàëû ºàíøàìà àóûð ñ¼çäåðäi åñòiñåì äå, îñûäàí àéûðûëñàì ¼ëåòiíäåé, òàñ êåíåøå æàáûñòûì äà ºàëäûì. Ñîë ºóàíûøòû åëãå ½ºñàï ä¾ðiëäåòiï ¼òêiçóãå øàìà êåëìåãåíiìåí, òîéñûìຠáiðäå»å æàñà¹àí áîëäûº. Àëûñ à¹àéûíäàðûì æåðãå ºàðàòºàí æîº, ¸éòåóið. Áiðຠàóûë àðàñûíäà îòûðñຠîïàº, ò½ðñຠñîïຠáîëûï, ê¼çãå øûººàí ñ¾éåëäåé, ¼ñåê-àÿ»íàí º½òûëà àëìàäûº. Àÿ¹ûíäà, ò½»¹ûø ºûçûìûç òó¹àí ñî» ê¼ðïå-æàñòû¹ûìûçäû áóûï, Òàë¹àð¹à òàðòòûº. ²àíøà äåãåíìåí ºàëà ¹îé, ºàíºó ñ¼çäåí º½ëຠòûíûø òàíûìàéòûí åë iøiíäå òûðáàíûï æ¾ðiï àäàì áîëûï êåòåðìiç äåãåíìií. Àéûíà æèûðìà ìû» òå»ãåäåí ï¸òåð æàëäàäûº. °éåëäi áàëàìåí ¾éãå îòûð¹ûçûï ºîéäûì äà, ¼çiì ¾ëêåí áið ìåêåìåíi» ºàçàíäû¹ûíäà îò æà¹óøû áîëûï îðíàëàñòûì. Å»áåêàºûñû ºûðûº ìû» òå»ãå åäi. Îë åøòå»åãå æåòïåéòií áîë¹àí ñî» ºàéòà-ºàéòà êiðiï, ¸ðêiìãå áið æàëûíûï æ¾ðiï, ê¸ñiï-îðûí¹à ºîñûìøà ñàíòåõíèê áîëûï êiðäiì. Ò¾íäå îò æà¹ûï, òà»åðòå» åêi øåëåê ê¼ìiðiìäi ê¼òåðiï ¾éãå êåëåìií äå, ä½ðûñòàï òàìຠiøóãå äå ì½ðøàì áîëìàé, áiðåð ñà¹àòòàé ìûç¹ûï àëûï, ê¾íäiçãi æ½ìûñºà êåòåìií. Ñûçû ¼ìiði êåòïåéòií æåðêåïåìiçäå áið-åêi ò¼ñåê-æàáäûº ïåí ºûðûº æàìàó ûäûñ-àÿºòàí ¼çãå ò¾ãiìiç æîº. Êåøêiëiê ¸éåëiì åêåóìiçäi» áàëàíû ½éûºòàòûï òàñòàï áið-áið ê¾ï¸éêåãå îðàíûï àëûï, ê¼ðøi ¾éäåí òåëåâèçîð ê¼ðóãå áàðàòûíûìûç åñiìå ò¾ññå æûëà¹ûì êåëåäi. Òåëåâèçîðûìûç äà æîº åäi ¹îé... Êåéiíiðåê òàáûñû ìîë âàõòàëûº æ½ìûñºà àóûñóäû» ñ¸òi ò¾ñêåí. Áiðòå-áiðòå êåðåê-æàðàºòû» á¸ðií ñàòûï àëà áàñòàäûº. Ñåíñå», òó¹àëû áåði îñû ê¾íãå äåéií ¾ñòiìå

Ìèðàñ ̽ºàøåâ æiái ò¾çó ï¸ëòå iëiï ê¼ðìåïïií. Ûë¹è æ½ìûñ îðíûíàí àë¹àí ê¾ï¸éêåìåí æ¾ðåì. Àðìàíûì – áàëà-øà¹àìíû» ¾ñòií á¾òiíäåó åäi. °éåëiì æà»à áiðäå»å êèñå ¸êåì áàçàðäàí êåëãåíäåé êóàíàòûíìûí. Òàïºàí-òàÿí¹àíûìäû ûë¹è ñîíû» ºîëûíà ½ñòàòó¹à àñû¹àòûíìûí. Áiðຠîë åøòå»åíi ½ºñàòà àëìàäû. Àéëûºòû-àéëûººà æåòêiçáåé, ¾íåìi “æ äåï àëàºàíûí æàÿäû äà îòûðàäû. Íå ¾éäå òàìຠáîëìàéäû... Íå êåðåê, ñàíàñûç íåìå, êåéií áiëñåì, ìåíi» àðøà áåòiì, áîðáàé åòiì áîðøà áîëûï òàïºàí òàáûñûìäû êiëå» ê¼»iëäåñòåðiíi» ºàæåòiíå æ½ìñàóìåí æ¾ðiïòi ¹îé. Ñîíäà äà æàìàíäûººà ºèìàóøû åäiì ¼çií. ²àíøà äåãåíìåí áàëà òàóûï, ¾éiìäi æûëûòûï îòûð¹àí æàðûì åìåñ ïå, æàíûìà ºàíøàëûºòû àóûð òèñå äå, îë òóðàëû ñ¼çäåðãå ñåíãiì êåëìåéòií. ѽìäûº áîë¹àíäà, áið ê¾íi ¾éãå ¸äåòòåãiäåí åðòå êåëiï ºàëûï, áiðåóìåí òàïàäàé òàëò¾ñòå àéðà-æàéðà áîëûï æàòºàí ¾ñòiíåí ò¾ñòiì ¹îé!.. Îñûíû àéòòû äà, ì½íû» ¼çi àéòºàíûìû ½¹ûï îòûð ìà äåãåíäåé áið øåêåñiíåí îäûðàéûï ºàðàï àëäû. °»ãiìåñií 콺èÿò òû»äàï îòûð¹àíûìà “ê¼ç æåòêiçãåííåí” êåéií ¹àíà áiðòàëàé á¼ãåëiï áàðûï ñ¼çií æàë¹àäû: – Íåñií àéòàñû», áàóûðûì, ä¾íèåäå ñåíãåí ¸éåëi»íi» îïàñûçäû¹ûíàí àñºàí ºîðëûº áîëìàéäû åêåí. °çåð øûäàäûì. Ñîðëû áàñûì ºàéäàí áiëiïïií, “Àóðó ºàëñà äà ¸äåò ºàëìàéäû” äåãåíäåé, îíû» “ê¸ñiái” ¸ëãi áîëûï øûºòû. Áið æàºñûñû – æóàñïûí. Îðíûìäà áàñºà áiðåó áîëñà ñîë æåðäå áàëòà æ½ìñàï á¸ëåãå ºàëàð ìà åäi, êiì áiëñií. Êèiì-êåøåãiìäi àëäûì äà, ¾í-ò¾íñiç êåòiï òûíäûì. Iøïåéòiíäiãiì äå àáûðîé áîëäû. ²àíøà ºèÿëäàíñàì äà, ê¾éiêêå ò¼çiï áàºòûì. Êiøêåíå ºûçäàðûì ìåí æîºòà ¾éãå êåëiï-êåòiï æ¾ðåòií åðêåêòåðäi òàëàé ê¼ðãåí ¹îé. Îëàðäû: “Àéòñà»äàð àóûçäàðû»à øîº áàñàìûí!” äåï ºîðºûòûï ºîéûïòû. Á¸ðiíåí á½ðûí ñîë áåéê¾í¸ áàëàëàðûìíû» áîëàøà¹ûí îéëàï ºàáûð¹àì ºàéûñàäû. ´çäåðií ñà¹ûíäûì ¸äáåí! – äåäi ºàìû¹ûï. ƽáàíäûºòû» æàí ñûðû ê¼ç àëäûìà îíû» èþ-ºèþ, ûðû»-æûðû», ñ¾ðå»ñiç òiðëiãií åëåñòåòêåí. Ñîäàí ñî» áiðåóãå iøií, áiðåóãå ñûðòûí áåðãåí òà¹äûð æàéëû, áiðåóäi àë¹ûð, áiðåóäi ìåøåó åòêåí òàáè¹àò òóðàëû, æà»à òàíûñûì æèi àéòºàíäàé, áiðåóäi áàºûòòû, áiðåóäi áåéáຠºûë¹àí ºî¹àì ºàºûíäà îéëàï, êåóäåìå ê¾ðñiíiñ ò½íäû. Äåãåíìåí, ê¼»iëií àóëàï ñ¼çäi ê¼áåéòóäi» æ¼íi æîº-òûí.

Àº øà¹àëà åìåñ, àòàìåêåí ò¼ñiíäå... òó¹àí ¼ëêåäåãi ¸æå áàóûðûíäà ¼ñêåíi»å ò¸óáå àéòàòûí êåçäåði» äå áîëàòûí ê¼ðiíåäi. Åðêå åäiì, åðêií åäiì. Áiðຠøàëò áàñûï, øåêòåí øû¹àòûí ñ¸òòåðiìäå ¸æåì äå ìåíi áåòiììåí æiáåðãåí åìåñ. Òiïòi, êåéäå øåêòåí øû¹ûï áàðà æàòñà» ê¸äiãiøå øûºïûðòûï àëóäàí äà òàéûíáàéòûí. Áàëà áîë¹àí ñî» êåé ñ¸òòåðäå áàëûº àóëàï, ñó¹à øîìûëó¹à ð½ºñàòñûç... æ¸íå ¼çiìíåí áiðøàìà åðåñåêòåó íåìåðå à¹àììåí åìåñ, ¼çãå áiðåóëåðãå åðiï êåòêåí êåçäåðiìäå æàºñûëàï “ñàçàéûìäû òàðòºàí” êåçäåðiì åñiìäå. Áåðòiíiðåê áiëäiê ºîé, ¸æåì æàñòàéûíàí àøòûºòûºòû äà, ñîíàó îòûç æåòiäåãi àòûøóëû ðåïðåññèÿ çîáàëà»ûí äà, ñî¹ûñòû äà... á¼ãäå áiðåóëåðäi áûëàé ºîéûï, à¹àéûíòóûñ äåãåíäåðäi» ¼çäåðiíi» íåáið îïàñûçäû¹û ìåí ñàòºûíäû¹ûí äà ê¼ðãåí ñ½»¹ûëà êiñi, åøêiìãå ê¼ï ñåíå äå ºîéìàéäû, ì¸ïåëåï ¼ñiðiï îòûð¹àí íåìåðåñi îéíàºòàï æ¾ðiï îò áàñûï ºàëìàñà äåï, ê¼çäåí òàñà ºûë¹ûñû êåëìåéäi ¹îé. Êåéiíiðåê ºàðàï îòûðñàì, íຠáåñ æàñûìà äåéií ½ëû àíàìíû» ¾ëêåí ¾éiíäåãi êåíæå áàëàñûíû» áàñòû ðîëií ¼çiì “ñîìäà¹àí” åêåì. Áið ¾éäå ¼ñêåí ¸ëãi òåòåëåñ à¹àìà ºîñûëûï, àóëà ñûïûðó, îòûí äàéûíäàó ñèÿºòû øàðóàëàðäàí øåò ºàëìàéòûíìûí. °ðèíå, øåãåäåé áàëà ºàéáið îïûðûï øàðóà àòºàðà ºîéñûí, ¸éòåóið, òûðáà»äàï, àÿººà îðàòûëûï, òàëïûíûï æ¾ðåñi» äå. μñàº-ò¾éåê æ½ìûñòàí ºîë áîñà¹àíäà, ê¼ðøi áàëàëàðìåí îéûí ºûçû¹ûíà êiðåñi». ¶éiìiç ¾ëêåí øàõòà æàíûíäà áîë¹àíäûºòàí, áiçäi» àóëàäà ¼çäåðiíi» ê¼ïøiëiê ¸êåà¹àëàðûíà ½ºñàï êåíøi áîëóäû àðìàíäàéòûí á¾ëäiðøiíäåð ê¼ï åäi. ²àñ ºàðàé¹àíøà º½ìäû ê¼ìið äåï åëåñòåòiï, êåíøi áîëûï îéíàéòûíûìûç äà ñîíäûºòàí. Áiðຠê¼áiíå îéûí åíäi-åíäi ¹àíà ºûçà áåðãåíäå ¸æåì åðòiï ¸êåòå áåðåòií-äi. Æèûí-òîé¹à ê¼ï øàºûðûëàòûí. Àë êåìïiðäi» “êåíæå” áàëàñû ºàëà ìà îíäàé æåðäåí. Ûë¹è ºàñûíäà æ¾ðåì. ʾíäå òîé áîëà áåðìåñå äå, ñî¹ûì áàñû, ºàéòûñ áîë¹àí áiðåóäi» æûëû, áiðåóäi» ºûðºû... íåìåñå øiëäåõàíà äåãåí æåðëåðãå äå ºàëìàé áàðàòûíìûí. ²îëûíàí æåòåêòåï iëåñå æ¼íåëåìií, ºàñ ºàðàÿ àðºàñûíäà ½éûºòàï ºàéòàìûí...

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Á½ë ê¼ðiíiñ ¸ëi ê¾íãå ñà¹ûíûøïåí åñêå àëàòûí å» ¸ñåðëi ñ¸òòåðiìíi» áiði. Ѽéòiï æ¾ðiï åñ áiëå áàñòà¹àí ò½ñòà ê¼ï åøêiìãå àéòûëà áåðìåéòií øàëäàðäû» àáû»- ã¾ái» ¸»ãiìåñi, êåìïiðëåðäi» ê¾áið-ñûáûð ñûðëàðûí åñòó áàºûòû á½éûðûïòû ìà¹àí. Á½ëàé äåéòiíiì, åãåð ñîë æàéòòàðäû åñòiìåñåì, ¼ç àòàëàðûìíû» òà¹äûðûíàí, åë-æ½ðòûìíû» òàðèõûíàí ä¸íåìå áiëìåéòií 츻ã¾ðò áîï ºàëàð ìà åäiì. Ѽç æîº, áiëãi» êåëãåí í¸ðñåíi êåéií åðåñåêòåðäåí ñ½ðàï òà àëóû»à äà áîëàòûí øû¹àð, ¸éòêåíìåí, ñ¸áè øàºòàí øåæiðå øàëäàðäû» ¼ç àóçûíàí åñòiãåí àºèºàò áà¹àñûíà æåòåð ìå îë. ´êiíiøòiñi, áåñ æàñºà äåéií ¸æå ºîëûíäà ¼ñêåí ìåíi» ¼ç àòàì æîº åäi. Àòàìäû ì¾ëäåì ê¼ðìåãåíìií. °êåìíi» ¼çi îíû åìiñ-åìiñ ºàíà áiëåì äåéäi. Ñåáåái, î êiñi æàñòàéຠî ä¾íèåëiê áîëûï êåòêåí. ²àçið îéëàñàì, ºàíøàìà àðìàíû iøòå êåòòi åêåí ½ëû ¸êåìíi»... ¶é ò¼ðiíäå î êiñiíi» ïîðòðåòi iëóëi ò½ðàòûí. Ìà»àéäà¹ûëàðäû» àéòóûíøà, ¸ëäåáið äàðûíäû ñóðåòøiãå ¼çi ñàëäûðòûïòû êåçiíäå. ʸäiìãiäåé... ²àðàìà-ºàðñû îòûðûï àëûï òiðiäåé êåñêiíäåòêåí. Æàíàðû ¼òêið, øàøû òiêiðåéãåí, ñ¸ë ºàòàëäàó ê¼ðiíåòií êåëáåòòi àäàìíû» áåéíåñi áiçäi» ¸ð æ¾ðãåí-ò½ð¹àí ºèìûëûìûçäû áàºûëàï ò½ðàòûíäàé ¸ñåð ºàëäûðàòûí. Àë, íà¹àøû àòàìûçäû ê¼ðãåíìií. ʼðãåí áûëàé ò½ðñûí, áîçáàëàëûº ø຺à æåòêåíøå æûë àðàëàòûï àóûëûíà áàðûï, ò¼ðiíäå àóíàï-ºóíàï òàëàé æàòòûì. Á½ë åíäi áàñºà ¸»ãiìå. ²àçið îë êiñi äå æîº æàíûìûçäà. Ìåí åñåéiï, ìåêòåïòi» æî¹àðû ñûíûïòàðûíäà îºûï æ¾ðãåí êåçiìäå àòòàí¹àí åäi 츻ãiëiê ñàïàð¹à... Øûíûìäû àéòñàì, ä¸ë ñîë ñ¸òòåðãå äåéií àòàëàðûì òóðàëû ê¼ï òîë¹àíûï òà ê¼ðìåïïií. Áiðຠáàëàëûºïåí àòàëàðûì òóðàëû îéëàíáàïïûí äåï àºòàëà ñàë¹û» äà êåëìåéäi. Äåãåíìåí, ¾ëêåí ¸êåëåðiìíi» òà¹äûðëàðû òóðàëû áiëóãå áið áåëãiñiç ê¾øòåð èòåðìåëåï ò½ð¹àí ñèÿºòàíàäû. Íà¹àøûì ñîíàó àëïûñûíøû æûëäàðäû» áàñûíäà ²ûòàéäû» ظóåøåê äåãåí æåðiíåí îðàë¹àí ê¼ï ºàçàºòû» áiði åêåí. Îë äà àòàìåêåíiìiç ¹îé. Áiðຠñîíàó îí ñåãiçiíøi ¹àñûðäû» ñî»ûíäà Ðåñåé ìåí ²ûòàéäû» Øû¹ûñ Ò¾ðêiñòàíäà¹û øåêàðà ñûçû¹ûíû» àéºûíäàóûíàí êåéií

Àº øà¹àëà æàò ºîëûíäà ºàë¹àí æåð½éû¹û. ²àéðàí áàð ìà. Òà¹äûð òàóºûìåòi äåãåí äå ñîë ìà åêåí. °äiëåòñiçäiêêå íå øàðà. Àëïàóûò ìåìëåêåòòåðäi» ºûñïà¹ûíàí òåïåðiø ê¼ðiï, ¸ëi ê¾íãå äåéií ºàíøàìà à¹àéûíäàðûìûçäû» æ¾ðåãi ºàí æûëàï æ¾ð ñûðò åëäåðäå... °éòåóið, î êåçäå æàï-æàñ íà¹àøûì øåêàðà àøûëà ºàë¹àí ñ¸òòå ¾äåðå ê¼øêåí ê¼ïòåãåí òóûñòàðûìåí áiðãå áåðãi áåòêå ¼òiï ¾ëãåðiïòi. Ѽéòiï ½çàìàé øà»ûðຠê¼òåðiï, iðãå îðíûºòûðàäû. Îòáàñûí º½ðûï, áàëà ñ¾éåäi. Êåéií ñîë áið æàìïîç æiãiòòi» ò½»¹ûø ºûçûíàí áiç òóûïïûç. °íå, òà¹äûðäû» òàìûðû äåãåíi»iç äå ñîë øû¹àð... ´òå ½ñûíûºòû, øàðóàñûíà ìû¹ûì, àñà å»áåêºîð àäàìäû æàðûºòûº. Ñîäàí øû¹àð, ºîðà-ºîïñû, ìàë-æàéû áåðåêåëi-äi. ´çiíi» äå ¸ë-àóºàòû ¸æåïò¸óið ñîë àòàì, æà»ûëìàñàì, ½çຠæûëäàð ¾ëêåí ½æûìøàðäû» äà øàðóàøûëûº á¼ëiìiíå æåòåêøiëiê åòòi. Ñîíøàìà ºàðàïàéûì, àäàë, ñûéëû àäàì áîëäû àóûëûíäà. Áiðຠ¹½ìûðû åðòåðåê ¾çiëiïòi. Áàëà-øà¹à, òó¹àíòóûñ, à¹àéûí-æåêæàòòû» ºàìû äåï æàíûí àÿìà¹àí øèðຠêiñi-òií. Ò¸óëiãiíå ò¼ðò-áåñ ñà¹àò äàìûëäàé ìà, äàìûëäàìàé ìà, ºàøàí ê¼ðñå», òà»íû» àòûñû, ê¾ííi» áàòûñû çûð ºà¹ûï, øàðóà áàñûíäà æ¾ðåäi. ¶êiìåòòi» æ½ìûñûíàí êåëãåí ñî» äà áiðåð êåñå øàéûí iøåð-iøïåñòåí, øàë¹ûñûí º½ëàøòàï ¾é ñûðòûíäà¹û àë໺àéäà æî»ûøºà øàóûï æàòºàíûí áàéºàéñû». Ìàë-æàí ¾øií äåãåí ºàðàêåòi ¹îé... ²àòåðëi êåñåëäi» ºàé æà¹ûíàí ñàï åòå ºàë¹àíûí êiì áiëñií, áàëà æàñûíàí-ຠòàëàé áîðàíäû-äàóûëäû ê¾íäåðäi áàñûíàí ê¼ï ¼òêiçiï, ¼çiì ê¼ðãåí ºèûíäûºòû ½ðïàºòàðûì ê¼ðìåñå äåãåí íèåò æîëûíäà áàñûí íåáið ºàòåðëåðãå òiêêåí øàºòàðûíäà àëàñ½ðûï æ¾ðiï ºàíäàé äåðòêå ½øûðà¹àíûí êiì áiëñií, ¸éòåóið, íà¹àøûì ê¼ï àóûðìàéຠê¼ç æ½ì¹àí. Òiïòi, àëïûñ æàñºà äà æåòêåí æîº-àó... ²ó òiðøiëiê, ºó áåéíåòòi» ¸ëåãi äåãåí äå îñû ìà ¸ëäå. Áiðຠàòàìíû» æè¹àí-òåðãåí í¸ñiáiíi» ðàõàòûí ½ðïàºòàðû ê¼ðiï îòûð ºàçið. Á¸ðiáið ê¾éiíiøòi» êåðìåê ä¸ìi ê¼êåéi»íåí êåòå ºîéìàéäû... ²àëáàëàºòàï, î»ò¾ñòiê áà¹ûòºà ºàðàé æ¼»êiëòå ñàë¹àí ½çûí-ñîíàð... Iðêåñ-òiðêåñ âàãîíäàðäû» ºûð ñî»ûíàí ºàëìàé æàí½øûðà ½ìòûë¹àí ຠøà¹àëà¹à ºàðàï ò½ð¹àíäà

Ìèðàñ ̽ºàøåâ îñûíàó áið åëåñòåð çóëàï ¼òåäi. Òå»iç ò¼ñiíåí æûðàºòàï, ºó òàìàº, ºó òiðøiëiêòi» ºàìûìåí òåìið æîëäû» áîéûíäà çûìûðàé æ¾éòêiãåí áåéáຠº½ñ îéûìà áið ñ¸ò ñîë íà¹àøûìíû» äà àóûð òà¹äûð-òàëàéûí ê¼ç àëäûìà ¸êåëäi. ²àéðàí ¼ìið. ²àòòû ê¾ðñiíiï æiáåðiïïií. Àë åíäi ¸êåìíi» ¸êåëåði, ¼çiìíi» àòàëàðûì òóðàëû ê¼ï æà¹äàéäà ìåí ¸æåìíi» æàíûíäà, ê¼ï êåìïiðäi» îðòàñûíäà îòûð¹àí ñ¸òòåðiìäå åñòiãåí åêåì. Åðòåðåêòåðäå... Æèûðìàñûíøû ¹àñûðäû» áàñûíäà¹û èìïåðèÿëûº Ðåñåéäi» îí òî¹ûç áåí îòûç áið æàñ àðàëû¹ûíäà¹û ºàçຠæàñòàðûí ºàðà æ½ìûñºà àéäàéòûíû... Îäàí êåéiíãi μëû ²àçàí ò¼»êåðiñi, àøòûº çîáàëà»û, ñàÿñè ºó¹ûí-ñ¾ðãií í¸óáåòi, ñî¹ûñ... Ìiíå, îñûëàðäû» åøáiðiíåí ìåíi» äå áàáàëàðûì àìàí ºàëìà¹àí ñåêiëäi. Àéòó¹à ¹àíà æå»ië æ¸éòòåð ¹îé. °éòïåñå... Íຠ¼ç àòàìíû» áàëàëûº øà¹û äà íåáið àëàñàïûðàí êåçå»äåðãå òàï êåëåäi. Îòûç åêiíøi æûë¹û àøòûº... Àòûøóëû îòûç æåòiäåãi ä¾ðáåëå»äåð... À¹àéûíäàðäû» áið-áiðií ê¼ðñåòói, áið-áiðií ½ñòàï áåðói... Êåéáiðåóëåðäi» æàçûºñûç àòûëóû... ƾðåêêå iç ñàëàäû, ¸ðèíå. Àòàìäû êåðåìåò ê¾éøi, äîìáûðàøû àäàì áîë¹àí äåñåäi. Ñîíäà îéëàóøû åì, á½¹àí ¸ëãiíäåé ¸äiëåòñiçäiêòåðäi» äå ûºïàëû áîëìàé ò½ðìàéäû-àó äåï. Òàñ øàéíàòºàí ºó òà¹äûð... ѽðàïûë ñî¹ûñòû äà ¼òêåðãåí. Ñîíäà òó¹àí-òóûñû Êå»åñòi» ñîëàºàé ñàÿñàòû º½ðáàíäû¹ûíà øàëûíûï æàòºàíäà îë íåëiêòåí ñîë ¾êiìåòòi ºîð¹àó¹à àòòàíäû åêåí äåï òå òîë¹àí¹àíûì áàð. Áàëà» îéëàð ¹îé. Á¸ëêiì, îëàðäû» ¼ìiðiíäåãi ñàíàëû ò¾ðäå æàñà¹àí ¸ðåêåòòåði ìåí áàñºàí ºàäàìäàðû áiçäi» îñû ¼ìiðãå êåëóiìiçãå æîë àøòû ìà? Îëàð ê¼ðãåí ºûñïàºòàð ìåí æ¾ðiï ¼òêåí ºèûíºûñòàó æîëäàðû ìåí ñèÿºòû ½ðïàºòàðûíà æàºñûëûº áîëûï îðàë¹àí äà øû¹àð. Áiðຠáiçãå áåëãiñiç ä¾íèåëåð. Òûëñûì ¸ëåì. Áiðåóãå iøií, áiðåóãå ñûðòûí áåðãåí îïàñûç ¼ìið. Êiì áiëiïòi... Îñû ñàðûíäà¹û îéëàð äà ìàçàíû æèi àëàäû. Òiðøiëiê ¾øií... μðïຠæàë¹àñòû¹û ¾øií áàñòàðûí á¸éãåãå òiêïåñå, àðïàëûñïàñà òà¹û áîëà ìà.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ òåðå» áiëiì àëó¹à º½øòàð ñèÿºòû áîëàòûí. Òiðøiëiê æàñàìàñà» äàëàäà ºàëàòûí êåçå» áîë¹àíäûºòàí áà, ñîë êåçäi» áàëàëàðû äà æ½ëûìûðëàó åäi. °éòïåñå ìåêòåïòå ñà¹ûç ñàòûï, ¾éiíåí àëûï êåëãåí º½íäû çàòòû ñàóäàëàï æ¾ðãåí îºóøûíû ºàçið ê¼ðìåéñiç ¹îé. Òiïòi, êåçiíäå ñîíäàé æà¹äàéëàð äà ¼òiï åäi áàñûìûçäàí äåñå», åøêiì ñåíáåéòií äå øû¹àð. Ìåêòåïòåí øû¹ûï ¾éãå áàð¹àíäà¹û ¸»ãiìå äå, ò¸ðáèå äå “Îºûìàñà» àäàì áîëìàéñû», äàëàäà ºàëàñû», åøêiìãå ñ¾éêiìi æîº áåéøàðà áiðåóãå àéíàëàñû»” äåãåí ñàðûíäà áîë¹àíäûºòàí áà, ¼ìiðãå ¼ëåðìåíäiêïåí ºàðàéòûí º½ðäàñòàðûì ê¼ï åäi. Àë ìåí àóûëûì ìåí ¸æåìäi ñà¹ûíóäàí áàñºà óàéûìû æîº áiðiíøi ñûíûïòû» ໹àóëàó... ໹ûðòòàó îºóøûñû åäiì. Áàñòàïºûäà æàíòàëàñûï ñàá຺à äåí ºîé¹àí êëàñòàñòàðûìíû» ê¼ïøiëiãi ¼ñå êåëå îºóäû ì¾ëäåì ºîéûï êåòòi. Íåãå åêåíií êiì áiëñií. °êå-øåøåëåðiíi» ò½ðìûñòàðû ò¾çåëå áàñòà¹àí ñî» áàëàëàðûíû» ñàá຺à äåãåí º½ëøûíûñû ò¼ìåíäåï êåòêåí øû¹àð äåï òå îéëàéìûí. Êåéiííåí “Ñàìàë” ûºøàì àóäàíûíäà îðíàëàñºàí ìåêòåïòå áiðãå îºèòûí äîñòàðûìíû» ê¼ái æàç¹û êàíèêóëäàðûíäà äåìàëó¹à Äóáàé¹à àòòàí¹àíäà, ìåí Àðºà äàëàñûíû» áið ò¾êïiðiíäå á½éûººàí Àºøàòàó åëäi-ìåêåíiíäåãi ¸æåìå àñû¹àòûíìûí. Ìåêòåïòi áiòiðiï êåòêåíøå øåêàðà àñó¹à åìåñ, àòºà ìiíiï êå» äàëàäà ñåðóåíäåóãå äåãåí º½ìàðëû¹ûì áàñûë¹àí æîº. Àë êåéáið æûëäàðû àíàì íà¹àøûëàðûìíû» àóûëûíà àòòàíäûðûï æiáåðåäi. °êå ìåí øåøå îðòຠáîë¹àí ñî» åêi îðòàäà æ¾ðói» çà»äûëûº ºîé. °éòêåíìåí, øûíûìäû àéòñàì, ìåí ê¼áiíåñå ¼ç ¸æåìíi» àóûëû æà¹ûíà à»ñàðûì àóûï ò½ðàòûí. ̽íäàé íèåòiìäi à»äàñà, “æèåí åë áîëìàéäû äåãåí îñû ìà” äåï êåé íà¹àøûëàðûì ðåíæói ì¾ìêií-àó. Áiðຠåñ áiëãåëi ñîë ºàðà êåìïiðäi» åòåãiíäå îðàòûëûï, ºîéíûíäà æàòºàíäûºòàí áà, áåëãiñiç áið òûëñûì ê¾ø ìåíi ñîë æàººà ¹àíà òàðòûï ò½ðàòûí. Ñîñûí ¸æåì ìåí êåéií åðæåòiï, áîéû ñûðûºòàé áîë¹àí êåçiìíi» ¼çiíäå êåìïiðøàëäàð àðàñûíà åðòiï ¸êåòå áåðåòií-äi. Äàëàäà¹û áàëàøà¹àìåí óàºûòûí º½ð ¼òêiçãåíøå, ¾ëêåíäåðäåí ¼íåãå àë¹àíû ìû» åñå àðòûº äåï îéëà¹àíäûºòàí øû¹àð. Ñîë àóûë ºàðòòàðûíû» àðàñûíäà îòûð¹àíäà, ¸ðèíå, ¾ëêåí

Àº øà¹àëà ¸êåëåðiìiç òóðàëû äà ¸»ãiìåëåð àéòûëûï ºàëàäû. Áiðຠáàëàëûº ¼ç äåãåíiíå ê¼íäiðåäi ¹îé. Àóûëäà¹û äîñòàðûììåí äèäàðëàñó¹à àñû¹ûï, òûºûðøèìûí äà îòûðàìûí. Àë ¸æåì ìåíi áàóûðûíà ºûñà ò¾ñiï, æàíûíàí àëûñòàòºûñû êåëìåéäi. Á¸ëêiì, øûíûíäà äà, òàñ ºàëàíû» îðòàñûíäà æ¾ðiï ìiíåçi ºàòòû, îðûñøàëûñ áîëûï êåòïåé, ¾ëêåíäåðäi» ¸»ãiìåñiíå ºàíûº ºàçàºû áàëà áîëûï ¼ññií, àòàæ½ðòòû» ºàñèåòií ºàíûíà ñi»iðñií äåãåí íèåòòåí ¹îé á½ë. Ñîë ñ¸òòåðäi» ºàäiðií êåéií ñåçiíäiê, ¸ðèíå. Òiïòi, ñòóäåíò àòàíûï àóûë¹à áàð¹àí æûëäàðû äà ò¾íäåëåòiï ê¼øå êåçiï, àðçàí øàðàï iøêåíiìiçãå ì¸ç áîëûï æ¾ðå áåðãåíøå ¸æåììåí íåãå áið ñ¸ò îòûðûï ¸»ãiìåëåñïåïåäiì åêåí äåï ¼êiíãåí ñ¸òòåð äå ê¼ï áîëäû êåéií. Áiðຠàìàë íå. Ñîë, ñòóäåíò áîëûï æ¾ðãåí æûëäàðû áiçäi» àóûëäà ¾éiíi» iøiíåí ä¾êåí àøûï, ñàóäà æàñàéòûí àäàìäàð ê¼áåéãåí. Îë äà åíäi òiðøiëiêòi» ºàìû äåðñi». Ñûðà, øàðàï äåãåíäåðäi òàíûñòû¹ûìûçäû ïàéäàëàíûï ºàðûç¹à àëûï êåòåìiç. Íà¹ûç êåííi» îðòàñû, êåçiíäå íåøå ò¾ðëi ½ëò ¼êiëäåði ìåêåí åòêåí àóûëûìûçäà, øûíûí àéòñàì, áåðòiíãå äåéií èìàí¹à áåò á½ðûï, íàìàç¹à æû¹ûë¹àí àäàì êåçiêòiðìåïïií. Áiçäi» ê¼øåäå íàìàç îºèòûí æàë¹ûç àºñàºàë áîëäû. Êåëiíi äå, ¸ëãiíäåé, ¾éiíi» iøiíåí ä¾êåí àøûï, ñàóäà æàñàéòûí... Òiðøiëiê åòó ¾øií àäàì íå iñòåìåéäi. Äiíäàð àºñàºàë äà êåëiíiíå àðຠñàòïà äåï àéòó¹à áàòïà¹àí øû¹àð. Àóºàòûí ñîäàí àéûðûï, áàëàëàðûí ñîë ñàóäàìåí êèiíäiðiï îòûð¹àíäûºòàí íå äåñií. Êåéiííåí áàëàñû åêåói àïàòºà ½øûðàäû ñîë ºàðèÿ. Àë êåëiíi àðຠñàòàòûí ê¸ñiáií á¸ðiáið òîºòàòºàí æîº... Êåëå-êåëå îéëàñàì, ìåíi» ¸æåì ¼òå äiíøië áîëìà¹àíûìåí, ²½äàéû æ¾ðåãiíäåãi ¼òå èìàíäû àäàì åêåí. ´çi áið îðûíäà áàéûç òàóûï îòûðà àëìàéòûí øèðຠêiñi åäi. ´ìið áàºè øàõòàäà iñòåãåíäiêòåí áå, òåç ºèìûëäàéòûí, øàïøà» ºîç¹àëàòûí ºóíຠæàí-äû. Àíäàñàíäà àò àðûòûï, ñ¸ëåì-ñàóºàòûí àðòûíûï, Àëìàòû¹à êåëåäi. Îðòàëûºòà ¾ø á¼ëìåëi ¾éiìiç áàð. Êåéäå ºûñòàéäû. Ñîíäàé øàºòàðäà ¸æåì æàðûºòûº (á½ë äà ñîë êiñiäåí

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ¾éðåíãåí ñ¼çiìiç) ò¾ííi» áið óà¹û áîë¹àíøà åðòåãiëåð îºûòºûçóøû åäi. ¶ëêåí øåøåìäi ºàòòû ºàäiðëåãåíäiêòåí áå åêåí, ò¾ííi» áið óà¹û áîë¹àíøà ê¼çiì òàëñà äà îºè áåðåìií. ´çi ºàë¹ûï áàðà æàòñà, ò¾ðòiï îÿòûï àëàìûí “½éûºòàìà, å» ºûçûº æåði”, äåï... Áàòûðëàð æûðûí äà á¼ëiï-á¼ëiï, áiðíåøå ê¾íäå îºûï øû¹àòûíáûç. Ñîñûí îë êiñi äå áiçäi» åëäåí øûººàí áàòûðëàðäû» åðëiãií, øåøåíäåðiíi» à»ûçäàðûí àéòûï áåðóäåí æàëûºïàéäû. Ìåí ñîë ñ¸òòåðäå äàíà ¸æåìíi» áîéûìà äàëà ðóõûí äàðûòûï, ñàíàìà ½ëòòûº ò¸ðáèåíi ñi»iðiï îòûð¹àíûíàí õàáàðñûçáûí, ¸ðèíå... Òåðåçåäåí ºàðàï ò½ðûï, ê¼çiìå æàñ êåëäi. ²àëáàëàºòàï, ïîéûç ñî»ûíàí ºàëìàé êåëå æàòºàí øà¹àëà áåéøàðàíû» ºàíàòòàðû ñîë ä¸ðìåíñiç Àíàìíû» æåëáiðåãåí ຠæàóëû¹ûíà ½ºñàï êåòòi áið ñ¸ò. Ìåêòåïòå îðûñ òiëi ìåí ¸äåáèåòi ï¸íiíåí ñàáຠáåðåòií Âàëåíòèíà Ñåìåíîâàíû» òàïñûðìàñû áîéûíøà, Ïóøêèííû»: – Áåëååò ïàðóñ îäèíîêèé,  òóìàíå â ìîðå ãîëóáîì... äåãåí øû¹àðìàñûí æàòòàï, Òàðàñ Áóëüáàíû» ¼ç áàëàëàðûìåí ºàðûì-ºàòûíàñû òóðàëû îºûï êåëiï, ¾éäå ò¾íiìåí ºàçຠåðòåãiëåðií ºàóçàéòûíûì ìà¹àí ïàéäà áåðìåñå åø çèÿíûí òèãiçãåí æîº. ʼï æà¹äàéäà íàºòû ¼ìiðãå áàóëûäû. ̸ñåëåí, îºóäû áiòiðiï òåëåàðíàëàðäû» áiðiíäå iñòåï æ¾ðãåí êåçäåði ê¼ï æà¹äàéäà îðûñòiëäiëåó áîëûï êåëåòií áàñøûëàð ºàçຠá¼ëiìiíäå iñòåñå äå, îðûñøà¹à æ¾éðiê ºûçìåòêåðãå æûëû ê¼çºàðàñïåí ºàðàéòûíäàðûí ñåçåòiíìií. Îñûëàéøà ìåíi» Àëìàòûäà òóûï, êiíäiãiìíi» àóûë¹à áàéëàíûï ºàë¹àíäû¹û ìåíi ºàëàäà¹û ê¼ï äîñòàðûìíàí åðåêøåëåï ò½ðàòûí. ƽìûñ áàðûñûíäà êåìïið-øàëäû» òiëií òåç òàáàòûíäûºòàí, áàñòûºòàðûì ê¼áiíå æàñû êåëãåí àäàìäàðìåí ñ½õáàòòàñó¹à ìåíi æ½ìñàéäû. Îë êiñiëåðäi» àðàëàðûíäà åëãå áåëãiëi ºàðòàéñà äà èiëìåãåí àòàºòû àêòðèñàëàð, íåøå ºèëû ¼íåð êîðèôåéëåði äå áîëàäû. Ìiíåçäåði ºèûí åêåíi ì¸ëiì îëàðäû». Àë òèòòåéiìíåí øàë-øàóºàííû» òiëií áiëåòií ìåí ºàëòàìà êîíôåò-ñîíôåò òîëòûðûï àïàðûï, ¼çiì äå òîéûï, ºûçûºòû ñ½õáàòòû

Àº øà¹àëà àëûï êåëãåíiìäå øàëàºàçຠáàñòûºòàðûì èûºòàðû ñåëêiëäåï, åøêiìäi æóûòïàéòûí àíà øàë ñåíi ºàéòiï ºóûï øûºïà¹àí äåï ðèçà áîëûï ºàëóøû åäi... Îðûñ òiëäi ìåêòåïòi áiòiðãåí æûëû ºàçຠòiëäi ÊàçÃÓãå º½æàò òàïñûðäûì. Æàëïû, ÊàçÃÓ-äåãi º½ðäàñòàðûììåí åìií åðêií àðàëàñûï êåòóiìå äå êàíèêóë ñàéûí àóûë¹à áàðûï ò½ðóûì æ¸íå ¸æåìíi» ìåêòåáiíåí ¼òêåíiì ê¼ï ñåïòiãií òèãiçãåí ñèÿºòû. Áið æûëû êåçåêòi ì¸ðòå àóûë¹à áàðûï, æåçäåìíi» ¾éiíäå ºîíຠáîëûï æàòºàíìûí. °ïêåì (¸êåìíi» ºàðûíäàñû) êåëiï ìàøèíà æ¾ðãiçå àëàñû» áà äåï ñ½ðàäû. ²àëàäà ¼ñêåí “ºó” åìåñïií áå. °ðèíå, äåï ê¾ëåì. ʼëiê æ¾ðãiçóäi ìåêòåïòå-ຠ¾éðåíãåíìií. Ѽéòñåì, ê¼ðøi ¾éäi» ºîðà-ºîïñûñûí òàçàëàï, ê¾íåëòiï æ¾ðãåí áið îðûñòû» êåìïiði ºàéòûñ áîëûïòû. Ñîíû æåðëåó êåðåê åêåí. Åñiê àëäûíäà ò½ð æåçäåìíi» áîðòû ä¾»êèãåí ìàøèíàñû ò½ðàäû. “Ãàç – 53”. Æåçäåì ¾éäå æîº åäi. ʼðøiëåð ¼òå ºàæåò áîë¹àí ñî» áîñ ò½ð¹àí ê¼ëiêòi ñ½ðàï ºîéìàé ºîé¹àí ñî» ê¾éåóiíi» ìàøèíàñûí á¼òåí áiðåó åìåñ, ìåí æ¾ðãiçiï áàðñà äåï îéëà¹àí ¸ïêåì ê¼ëiêòi» êiëòií ìà¹àí áåðäi. – Ìûíà êiñiëåð æàíûìäû ºîÿð åìåñ. Àáàéëàï æ¾ðãiçiï, ñåí áàðûï êåëøi, – äåéäi. Ѽéòiï, ºàëû» ºàçຠáîëûï áàðûï, êåçiíäå ºàéäàí æåð àóûï êåëãåíi äiíi á¼ëåê áið ïåíäåíi æ¼íåëòó ð¸ñiìiíå ºàòûñó¹à òóðà êåëãåíi áàð. Á½ë áåéáຠòà ¼ç òó¹àí æåðiíåí ºàé áið æåòiñêåííåí êåòòi äåéñi». Ñîë òiðøiëiêòi» ºàìûìåí áiçäi» àóûë¹à àäàñûï êåëiï ºàë¹àí, øàìàñû. °éòåóið, àòû-æ¼íií òàºòàé¹à æàçûï, êðåñò îðíàòûï, ¼ìiði ºèûíäûºïåí ¼òêåí áið êåéóàíàíû æåðëåï êåði ºàéòòûº. ²îðûì ºàçûï, àäàì æåðëåï æ¾ðãåí êiñiëåð òóðàëû êåéií åñòiäiì, îëàð ¸êåìíi» º½ðäàñòàðû åêåí. Êåçiíäå øàõòàäà æ½ìûñ iñòåï, àóûëûìûç ä¾ðêiðåï ò½ð¹àí øàºòà êåðåìåò ¼»äi, åëãå ñûéëû æiãiòòåð áîë¹àí äåñåäi. Á¾ãiíãi ½ñºûíäàðû òûì øàðø໺û. ´ìiðäåí ºàòòû ºàæû¹àí áà äåðñi». Òiðøiëiê íå iñòåïåéäi. Á½ðûí¹û ðàçðÿäû æî¹àðû êåíøi, ºàçið àóûëäà ºàáið ºàçóøû áîëûï æ¾ð... Àäàì òà¹äûðû òóðàëû ñîë ì¸ðòå äå áið îéëàí¹àí åì. Àóûëäà ºîé æàþäû åðìåê ºûëûï, æàïàí ò¾çãå æàë¹ûç êåòóäi ½íàòàòûíìûí ê¼áiíåñå. Êiøêåíòàéûìíàí º½ëà¹ûìà ñi»iï ºàë¹àí øàëäàðäû» ¸»ãiìåëåði åñiìå ò¾ñåäi îíäàéäà.

Àº øà¹àëà ñûíàºòàðäàí ¼òóiìiçãå ñ¾ðëåó ñàë¹àíäàé åêåí-àó. Áiç äå ¼ç êåçåãiìiçäå ñîë ä¸ñò¾ðäi æàë¹àñòûðà áåðóãå ì¸æá¾ðìiç ¹îé. “Å, øûáûí æàí, ºàéäà áàðûï ïàíàëàðñû»?!” äåãåíäåé, ºàéäà ºàøûï º½òûëàðñû». Çàìàí ¼çãåðiï, ºî¹àì ¼çãå êåéiïêå åíñå äå àäàì òiðøiëiê åòóií æàë¹àï, ¸ði æàºñû ¼ìið ñ¾ðóãå ½ìòûëûï êåòå áåðìåê. Á½ë äà øåò øåãi æîº ¼ìið ôîðìóëàñû iñïåòòi. κóûìäû áiòiðå ñàëûñûìåí ìåí äå òà¹äûðäû» ìà»äàéûìà æàçóûíàí øû¹àð ºûì-ºóûò òiðøiëiêòi» ºàìûíà êiðiñiï, ¾ëêåí ¼ìiðãå àðàëàñòûì äà êåòòiì. ¶éëåíäiì. Ìåêòåïòå æàíûìäà îòûð¹àíäà àçäàï ìåíåí ºàçàºøà ¾éðåíãåí, ¼çiìå îðûñ òiëiíi» ºûð-ñûðûí ìå»ãåðòêåí Àìàíäûº äîñûì ê¾éåó æîëäàñ áîëäû. Äåãåíìåí, êåéiíäåði åêåóìiç êåðåìåòòåé æ½áû æàçûëìàñ æîëäàñ áîëûï êåòå àëìàäûº. Åãåð ìåí á½ðûí ¸æåìå áàðóäû äî¹àðûï, àóûëäàí òàìûðûìäû ì¾ëäåì ¾çiï êåòêåí áîëñàì, îë åêåóìiç ê¸äiìãiøå æàí æîëäàñ áîëàð ìà åäiê äåï îéëàéìûí. Àíäà-ñàíäà æîë¹ûñûï ñûð øåðòêåí áîëàìûç. Îíû» ¼ìiðãå äåãåí ¼ç ê¼çºàðàñû áàð. Áiðຠìåíiêiìåí åø ºèûñïàéòûí ò¾ñiíiãi ºàëûïòàñºàí. Ìåí àóûëäû, ¸æåì òóðàëû êåéäå åëäåãi ¼çiì ¼ìiðäåãi êåéáið àäàìäàðäàí äà æàºñû ê¼ðãåí èòiì òóðàëû àéòàìûí, îë ºûìáàò æå»ië ê¼ëiãiíi» òàóñûëìàéòûí ì¸ñåëåëåðií ñ¼ç ºûëàäû. Ñîñûí ¸»ãiìåìiç áið àðíà¹à òî¹ûñïàé-ຠºîÿäû. Îðòຠîé æàðàñïà¹àí ñî» îë îðòàäàí, Àëìàòûäà áiðãå îºû¹àí ñûíûïòàñòàðûìíû» àðàñûíàí ìåí äå òàðòûíà áàñòàéìûí. Êåéäå ñóûï êåòêåí ñèÿºòû áîëàìûí. Á¸ðiáið áið á¾éðåãiì àóûë¹à á½ðàäû äà ò½ðàäû. Àëìàòûäà åìåñ, åëiìiçäi» ¼çãå ¼»iðëåðiíäå... àóûëäà ¼ñiï-¼íãåí êóðñòàñ äîñòàðûìäû æàíûìà æàºûí òàðòàìûí. Äåãåíìåí, ºàëà òiðøiëiãiíå äå ò¼ñåëãåíáiç ¹îé. Íåøå ò¾ðëi ò¾íãi êëóá, ºàëàíû» æûí-îéíຠäåñå äåëåáåñi ºîçàòûí æàñòàðû áàðàòûí æåðëåðäi» äå òàëàéûí ê¼ðãåíáiç. Áiç æèi áàðàòûí ò¾íãi êëóáòû» áið ºàëòàðûñûíäà åøêiìãå åëåóñiç, ¼ç áåòiìåí æ¾ðåòií áið àôðèêàëûº æiãiò áîëóøû åäi. Íåãð. ²àçàºøà àéòºàíäà, 縻ãi... ´çií áiðåóìåí òàíûñûï, áèëåï æàòºàíûí äà ê¼ðìåïïií. Àëäûíà ñûðàñûí ºîéûï ½çຠîéëàíûï îòûðóøû åäi îë. Àëìàòû¹à ñîíàó ºàðà º½ðûëûºòàí áiëiì ºóûï êåëãåí

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ê¼ï øåòåëäiêòi» áiði ¹îé äåï áàñûíäà ì¸í áåðìåñåì äå, îíû» òà¹äûðû òóðàëû äà îéëàï ºîÿì ºàçið. Áàäûðàé¹àí ¾ëêåí ºàðà ê¼çäåðiíåí ì½» òàáû êåòïåóøi åäi. Áiðåóëåðìåí ñûðëàñºûñû êåëåòiíäåé áîëàòûí. Á¸ëêiì, îºó¹à ò¾ñå àëìàé ºàëûï, ¸êå-øåøåñiíåí îíûñûí æàñûðûï, òiðøiëiãií êåøiï æ¾ðãåí íåãð áàëàñûíû» ñàÿºòû¹û ºûçûº-òûí. Îë áåéøàðà äà òiðøiëiêòi» ºàìûìåí æ¾ð ¹îé. Á¸ëêiì ¼ç åëiíäå òûíûøòûº æîº ïà? Îíû» äà àÿëà¹àí àðìàíäàðû áàð øû¹àð? Ñîíû» æåòåãiíäå êåëäi ìå åêåí äåéñi». °éòïåñå æûëû æåðií òàñòàï, ºà»¹ûï... ²àçຠäàëàñûíäà íå æî¹àëòºàí?!. Êåéäå ñîë ûðäó-äûðäóäû» îðòàñûíäà æ¾ðiï, êåéäå áîñ óàºûò ¼òêiçó ìåí ºàìñûç òiðëiêêå åðiï òå, åñiðiï òå ê¼ðäiì ºàëàëûº äîñòàðûì ñèÿºòû. Áiðຠä¸ë ñîë îðòàäàí îïà òàïïàñûìäû iøiì ñåçåòií. ²àðà¹àíäû ºàëàñûíäà ºûçìåòòå æ¾ðãåíiìäå æ½ìûñòàí ºîë ºàëò åòêåí ñ¸òòåðäå Ãîãîëü àòûíäà¹û áàé êiòàïõàíàñûíäà ø½ºøèûï ºà¹àç ºàðàï, áåëãiñiç äåðåêòåðäi içäåñòiðóìåí óàºûòûì ¼òåòií. Ѽéòiï ¾ëêåí ¸êåëåðiì òóðàëû òû» äåðåêòåð êåçiêòiðiï ºàëàìûí áà äåï æ¾ðãåí ñ¸òòåðiìíi» áiðiíäå ¼ç ¸êåìíi» áîçáàëà êåçiíäå “Æåçºàç¹àí òóû” äåãåí áàñûëûì¹à æàðèÿëàí¹àí àë¹àøºû ¼ëå»äåðií òàóûï àëäûì. Ìåí îíû» ñóðåòøiëiê ºûðûí, æàçóøûëûº ºûðûí ¹àíà áiëiï êåëãåí åêåíìií ñîë ê¾íãå äåéií. Êåéií îéëàñàì, ê¼ïøiëiê ºàëàìãåðëåð òûðíàºàëäû å»áåêòåðií ¼ëå»íåí áàñòàéäû åêåí ¹îé. °ëãi æà¹äàé ìåí ¾øií ¼òå òîñûí æà»àëûº åäi. ʼï ñûðûí ñûðòºà øû¹àðà áåðìåéòií ò½éûºòàó ¸êåìíi» á½ë ºàñèåòií òàíó ºûçûºòû æàéò åäi. Òîºñàíûíøû æûëäàðû îáëûñòûº “²àðà¹àíäû æàñòàðû” äåãåí áàñûëûìíû» ñàð¹àé¹àí áåòòåðiíåí æ¸íå ái𠸻ãiìåñií îºûï, áiçãå, ÿ¹íè, ¼ç ïåðçåíòòåði òóðàëû äà ê¼ï òîë¹àíàòûí ñ¸òòåðiíå ê¼çiì æåòòi. Æàëïû, àäàì áàëàñû ¼ç ¼ìiðiíi» áåëãiëi áið êåçå»äåðiíäå àòà-áàáàñû, ¼çi, ½ðïà¹û òóðàëû òîë¹àíáàé ò½ðà àëìàéüûí ñèÿºòàíàäû ¹îé... Ò½ðìûñ, ò½ðìûñ äåï ê¾éêi òiðëiêòi» èëåóiíå øûëàíà áåðãåííåí ã¼ði áið ñ¸ò ¼òêåíi»å ¾»iëiï, àòàëàð òà¹äûðûí, ¸êåëåð æàí ä¾íèåñiíäåãi ñàí ºèëû òîë¹àíûñòàð æ¼íiíäå õàáàðäàð áîëûï, ºûçû¹ûï æ¾ðó ñèÿºòû ºàñèåòòåð äå ¸æåìíi» áîéûìà ñi»iðiï êåòêåí ò¸ðáèåñi åêåí. Ñîíäûºòàí

Àº øà¹àëà äà, ¸æåì òóðàëû àéòóäàí åøºàøàí æàëûººàí åìåñïií. Êåéäå ¸ëäåáiðåóëåð: “Îñû ñåíi» ¸æå»íåí áàñºà àéòàòûí òàºûðûáû» æîº ïà!” äåï òà»ûðºàï æàòàäû. Áàëà æàñû»íàí ä¾íèåòàíûìíû» ºàëûïòàñóûíà ò¾ðòêi áîëûï, æàí ¸ëåìi»äi í½ðëàíäûð¹àí àäàì òóðàëû òîë¹àíáàé ºàëàé æ¾ðåñi»?! ʼçi òiði êåçiíäå ñîíøàëûºòû ºàäiðiíå æåòå àëìà¹àíäûºòàí, ïåðçåíòòiê ïàðûçûìäû ñîë êiñiíi åñêå àëó àðºûëû àºòàéìûí áà äåãåí ïåíäåëiê ¾ìiò ºàíà øû¹àð ìåíiêi äå. °æåì êåòêåíiìåí òiðøiëiê æàë¹àñûï êåëåäi á¸ðiáið. Àóûëûìà áàðóäû ñèðåòêåíiììåí, áið æûëäà áið áàðûï ò½ðó¹à òûðûñàìûí. Òîé-òîìàëàºòàí äà ºàë¹û» êåëìåéäi. °æåìíi» åñiìi ʾë¸íäà åäi. Îë êiñiíi àóûë-àéìàºòà ñûéëàìàéòûí àäàì æîº åäi. ²îëû àøûº, ê¼»iëi êå», åøêiìäi ðåíæiòïåãåí àäàìäû êiì æåê ê¼ðñií. ʾëåêå»íi» áàëàñû äåãåí “àòà¹ûì” áàð. Ñîíû àðºàëàíûï ¸ëi ê¾íãå ¸æåìíi» ê¼çií ê¼ðãåíäåð ìåíi ò¼ðëåðiíå øû¹àðàäû. Åëäåãi à¹àéûí äà àçûí-àóëຠá½éûìòàéëàðûí àéòûï õàáàðëàñûï ò½ðàäû. Îëàðäûêi äå òiðøiëiêòi» ºàìû ¹îé. κó¹à êåòêåí áàëàëàðûíà áàñ-ê¼ç áîëóûìäû, ºîëäàí êåëñå ê¼ìåêòåñiï ò½ðóûìäû ¼òiíiï æàòàäû. Îíäàé øàðóàíû ìåí ¾ëêåí ïåéiëìåí àòºàðûï òàñòà¹ûì êåëiï ò½ðàäû, ºîëäàí êåëñå. Ìåíi» ñîë àóûëäû» àóàñûìåí òûíûñòàï, ñóûí iøiï ¼ñêåí ïåðçåíòi áîë¹àíäûºòàí àóûëäàñ à¹àéûíäàðûì ñåíiììåí õàáàðëàñûï, ¼çiìñiíiï, åðêií ñ¼éëåñåòiíií ìåí äå ½íàòàìûí. Ñîë ¾ëêåí åëäi-ìåêåíäå êåçiíäå øàõòàñû ìåí ôàáðèêàñû ä¾ðêiðåï iñòåï ò½ð¹àí êåçäåðäå íåøå ò¾ðëi æèûðìà¹à òàðòà ½ëò ¼êiëi ¼ìið ñ¾ðäi. ²àçið îéëàï îòûðñàì, îëàð äà òiðøiëiêòi» ºàìûìåí ¼ç ìåêåíäåðií òàñòàï, àëûñ ²àðà¹àíäû ò¾áiíäåãi Àºøàòàó¹à àó¹àí åêåí ¹îé. Êåéáiðåói ²àðà¹àíäû ìà»ûíäà¹û ºàïòà¹àí ò¾ðìåëåðäåí øûººàí ê¾éi ñîíäà ºàëûï ºîéñà, êåéáið êiñiëåð Àºøàòàó àñòûíäà æàòºàí ò¾ðëi-ò¾ñòi àñûë ìåòàëäàðäû» º½ïèÿñûí àøó¹à êåëãåí ¾ëêåí ¹àëûìäàð åäi. Áàñºà æà¹äàéëàð àðºûëû äà îñû àóûëäà ºàë¹àíäàðûí äà êåçiêòiðåòiíñiç. °éòåóið, ¸ðáiðiíi» ¼ç òà¹äûðëàðû áàð åäi. Ñîë ê¼ï òà¹äûð áið æåðäå òî¹ûñûï, ¾ëêåí àóûëäû» ¾ëêåí òiðøiëiãií æàë¹àï êåòòi åìåñ ïå? Êåéiííåí ñîë ½ëò ¼êiëäåðiíi» ê¼ái øàõòàëàð æàáûëûñûìåí æàí-æ຺à êåòiï òûíäû. Òà¹û

Àº øà¹àëà ÁIÐ ±ÀÍÀ °Í Àëìàòû ê¼øåëåðiíäåãi æåð¼òêåëäåðäi» á¸ði äåðëiê æàéìà áàçàð áîëûï êåòêåíi òà»ñûº åìåñ. Á½ë îðûíäàð ¸ëäåºàøàí ìóçûêàíòòàð ìåí ºàéûðøûëàðäû» äà æàéëû ìåêåíiíå àéíàë¹àí. Îëàðäû» Àáûëàéõàí ä໹ûëû ìåí Ãîãîëü ê¼øåñi ºèûëûñûíäà¹û ¼òêåëäå ò½ðàòûí áiðòàëàéûìåí æ½ìûñºà êåëå æàòûï ê¾íäå êåçäåñåòií áîë¹àíäûºòàí ê¼çòàíûñ, æ¾çòàíûñ áîëó¹à äà æåòêåíáiç. °ñiðåñå, ºàéûðøû áàé¹½ñòàð ñîíàäàéäàí ê¼êåñií ê¼ðãåíäåé ò½ëà áîéûíà òiëåìñåêòåíå ºàðàï, ºàëáàëàºòàï ºàëàäû. ʼïøiëiãi òiðëiê òåçiíå ò¼òåï áåðå àëìàé, ñûíûï êåòêåí ñîðëûëàð. Òàëàé øàðáîëàòòàé àçàìàòòàðäû» ¼çäåðií ºà»áàºøà ºàºïàºûëäà¹àí òà¹äûðäû» ñ½ðàïûë òîëºûíäàðû ì½íäàé ì¾ñêiíäåðäi ºàéòñií, áið-åêi ñiëêiëåï-ຠëàñ æà¹àëàó¹à ëàºòûðûï òàñòà¹àí. Îéøà áið ñ¸ò ¼çi»äi îñûëàðäû» îðíûíà ºîéûï ê¼ðñå» áîé òiòiðåï, òiô¸-òiô¸ äåï iøòåé ò¾êiðiíiï, äåðåó ½çàï êåòóãå àñû¹àñû». Áiðäå á½ë æåðãå á¼òåí áið ºàéûðøû êåëäi. Îòûç áåñòåð øàìàñûíäà¹û æiãiò. Àëäûíäà òðîëëåéáóñ iøiíäå êîíäóêòîðìåí ò¸æiêåëåñiï, àòòû-á½òòûëàï àéòûñûï, æ½ðòòû» æ¾ðåãií àéíûòûï êåëå æàòºàí. Åíäi áåëóàðäàí øîéûðûë¹àí êåìáà¹àëäû» ê¾éiíå åíiï, ºîñ òiçåðëåé, ê¼ðiíãåíãå ºîë æàéûï, ì¾ë¸éiìñiï îòûð. ¶ñòi-áàñû êiðêið. Ìàñê¾íåìäiãi ñîíàäàéäàí-ຠê¼ðiíåäi. ´ï-¼òiðiê ìûëºàó äà áîëà ºàëûïòû. ´òêåí-êåòêåíãå ºàíòàëà¹àí ê¼çií ñ¾çå, òiëií áó¹àí ¼ãiçäåé: – Û-û-ûû! – äåï ì¾øêië õàëií ò¾ñiíäiðãåí áîëàäû. Àÿ¹àí áiðåóëåð àëäûíäà¹û êiøêåíå ºîðàïºà àºøà òàñòàé áàñòàéäû. Æàíûíàí æàºûíäàé áåðãåí îðòà æàñòà¹û áið åðêåê ¸éåëiíå: – Áiðäå»å áåðå ñàëñà»øû ìûíà¹àí, – äåï ê¾»ê åòêåí. – ²îéøû. ²àéòåéií äåï å» ºàéäà¹û áið àëºàøòû! – Ìûëºàó ¹îé á½ áàé¹½ñ... ʼðìåé ò½ðñû» áà?! Ñàäàºà òiëåï îòûð¹àí iøêiøòi» þìîðëûº ñåçiìi ñ¼íáåãåí åêåí, ¼çiíi» ¸ðòiñòiê ¼íåðiíå ðèçà áîëûï êåòòi ìå, ¸ëäå ¸éåëäi» ໹àðûìïàçäû¹ûíà ò¸íòi áîëäû ìà:

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – °é, ìåí ñ¼éëåé àëìàéìûí, åé! Àëºàø òà åìåñïií ìåí... Õà-õà-õà! – äåï, ºàðºûëäàï ê¾ëiï æiáåðäi. Òóðà ò½ñûíàí ¼òiï áàðà æàòºàí æåòïiñòåðäåãi áið àºñàºàë ¸ëãiíi» ¸ðåêåòiíå ê¾éiï êåòòi ¹îé äåéìií, ºîëûíäà¹û òàÿ¹ûìåí øiðåíå ò½ðûï ê¼ê æåëêåäåí ñàëûï-ñàëûï ºàëäû. – ´é, àç¹ûí èò! ²àñèåòñiç. Àðàººà ºàéûð ñ½ðà¹àíøà æ¾ê íåãå ò¾ñiðìåéñi», åé, âîêçàë¹à áàðûï, à?! ²½ðò, ê¸íå, ºàðà»äû, øîøºà... Ïàðàçèò! Åíäi ê¼çiìå ò¾ññå» áàñû»äû æàðàìûí, ñûáîëûø. Æî¹àë! “´é, ¼é!” äåï êèðåëå»äåé ê¼òåðiëiï, áà¹æà»äàï ò½ðà çûòºàí îíû» æàëòûëäà¹àí òàáàíäàðûí ¹àíà áàéºàï ºàëäûº. ²îðàïòà¹û “òàáûñûí” iëå ºàøóäû ½ìûòïàäû ñàáàçû». Ñîäàí áåði áiðòàëàé óàºûò ¼òòi, ê¼ðiíãåí æîº. Øàëäû» òàÿ¹û “åì” áîë¹àí áiëåì... Æåð¼òêåëäå ìóçûêàíòòàðäû» äà ò¾ð-ò¾ði áàð. Íåáið øåáåðëåði êåçäåñåäi-àó. Ñàêñàôîíäàðûí ñûëäûðìàººà ºîñûï º½éºûëæûòºàíäà ºàçiðãi àéäàðûíàí æåë åñiï æ¾ðãåí êåéáið ñàçãåðëåð äàëàäà ºàëà ìà äåãåí îé êåëåäi. Ãèòàðàëàðûí ä໹ûðëàòà, ûøºûíà àéºàéëàï æàñòàð òîáû ò½ðàäû. Ãàðìîíü, áàÿíäàðûìåí ºàçàºòû» êå» òàðà¹àí ¸íäåðií øàëºûòà òàðòûï îðûñ øàëäàðû îòûðàäû. Ìóçûêàëûº ñàóàòòàðû æî¹àðû. ´çäåði á¸ëå – æ½ðòòû» îñàë æåðií æàºñû áiëåäi. ظìøi ²àëäàÿºîâòû» àòàºòû “Àíà òóðàëû æûð”, “²àéûºòà” ñèÿºòû ¸íäåðií ì¼ëäiðåòå îðûíäà¹àíäà ê¼»iëi» òåðáåëiï, ºàëòà»à ºîë ñàëà áàñòà¹àíû»äû áiëìåé ºàëàñû». ²àéðàí ظìøi à¹àíû» ¸íäåði á½ëàð¹à äà àçûº áîëûï ò½ð. Æåð àñòû æîëäàðûíäà ê¾ìáiðëåãåí äîìáûðà¹à äà ê¼ç ¾éðåíãåí. Àë¹àø ê¼øå ìóçûêàíòòàðû øû¹à áàñòà¹àíäà ºàñèåòòi äîìáûðà ò¾ñïåé-ຠºîéñà åêåí á½ë æåðãå äåóøi åäiê. ʼï í¸ðñåíi» ïàðºûíà áîéëàé áåðìåéòií ¸óåñºîé îðûíäàóøûëàð îíû äà ¸êåëiï òûíäû àºûðû. ²àéòñií, ê¾íê¼ðiñ êåðåê. Æàëïû, òàáûñòàðûíû» ºàíøà åêåíií êiì áiëñií, ìóçûêàíòòàð êåëåòií óàºûòòû ¼çàðà á¼ëiñiï àëàòûí ñèÿºòû. Îðûí¹à òàëàñûï æàòºàí åøêiì æîº, ê¾í ñàéûí òà»åðòå»íåí ºàñ ºàðàé¹àíøà ò¼ðò-áåñ àóûñûì áîëàäû. ̽íäà åø àñïàïñûç-ຠ¼ëå» àéòûï íàí òàáàòûíäàð äà áàð.

Àº øà¹àëà Áið ê¾íi åëäi òà» ºàëäûðûï, àéäàé áið àðó ¸í ñàëäû. Òiïòi òàìñàíäûð¹àíû – á½ë áiðñûäûð¹û òàðòûìäû ºî»ûð äàóûñïåí ¸éãiëi ¸íøiëåðäi» ¼çäåði áàÿ¹ûäàí: “...°í ñàëøûàé, áið áàëà” äåï á½çûï æ¾ðãåí ¼ëå»äi “°í ñàëøû-àé áið ¹àíà” äåï ä½ðûñ àéòûï ò½ð! Æèûðìà æèûðìà áåñòi» àðàñûíäà¹û òàëäûðìàø êåëãåí ºàðàê¼ç ºûç. Òàë áîéûíäà áið ìií æîº, ½çûí ºîëà» øàøûí ½ºûïïåí æåëêåñiíå ò¾éiï àë¹àí. Àëìà æ¾çi àëàá½ðòûï, ºûñûëûï òà ò½ð¹àíû áàéºàëàäû. Áiðຠ¼çiíi» ¼ð íàìûñûí æå»iï, ìûíàíäàé øåøiìãå êåëói ¼æåòòiãií äå òàíûòàòûíäàé, àéíàäàé æàíàðû æàðºûðàï, ºàðñû àëäûíà òiêå ºàðàéäû. ̽íäàéäû á½ðûí-ñî»äû ê¼ðìåãåíäiêòåí áàñûíäà à»ûðûï ºàë¹àíäàð òåç åñ æè¹àí ñî» àºøàíû êåñåê-êåñåãiìåí ½ñòàòûï æàòòû. Àë¹àøûíäà á½¹àí íå æåòïåäi åíäi, áàñûíà íå ê¾í òóà ºàëäû åêåí äåï ìåí äå òiêñiíäiì. °ëäå àºøàñûí æî¹àëòûï àëûï, æîë æ¾ðå àëìàé ºàëäû ìà?! Áiðòàëàé ½çàé áåðå àâòîáóñ, òðîëëåéáóñ ñàëîíäàðûíà êiðå ñàëûï: “²àéûðûìäû àäàìäàð! Îïàñûç ê¾éåóiì øèåòòåé áàëàëàðûììåí òàñòàï êåòòi. Îëàð àø-æàëà»àø. Êiì ºàíøà áîëñà äà íàí àëó¹à æ¸ðäåìäåñi»içäåð! Àÿ»ûçäàð!”, – äåï ê¾íàðà ñàðíàï ò½ðàòûí àðñûçäàó áið ¸éåëäåðäi îéëàéìûí. Íåìåñå ò¸íií ñàòóäû ê¸ñiï ºûëûï, ê¼ðiíãåííi» ìàéëûºñóëû¹ûíà àéíàë¹àí æåç¼êøåëåð ºàíøàìà. Êåíåò ¸ëãi ¸éåëäi» îíäàé æîëäàðäû òà»äàìà¹àíûíà ºóàíûï òà êåòòiì. Ò¸ðiçi, ¸ìèÿíûí ò¾ñiðiï, íå ½ðëàòûï àë¹àí æîëàóøû áîëäû-àó. °éòïåñå íåìåíå... äåï, ºàëòàìäà¹û áàð òèûíòåáåíäi æèíàñòûðûï îðòà æîëäàí ºàéòà àéíàëûï êåëãåíiìøå, îë êåòiï òå ¾ëãåðiïòi. Èþ-ºèþ ¼ìið ºàéíà¹àí æåð¼òêåë iøi ºî»ûðàéûï áîñ ºàë¹àíäàé º½ëàçûòòû. Á½äàí äà áåði òàëàé ê¾íäåð îçäû, àðóûì îðàëìàäû áiðàº. Òåê º½ëàºòà òûì àëûñòàí òàëìàóðàï æåòåòiíäåé ¾íi ºàë¹àí. ²àçið ñîë æåðäåí ¼òêåí ñàéûí åëå»äåéìií. Åëåãiçiï, øiðêií, ñîë ºàðûíäàñûì òà¹û äà òàìûëæûòûï ¸í ñàëñà... áið ¹àíà... äåéìií. °ðèíå, æåð¼òêåëäå åìåñ, áàñºà æåðäå, áàñºà æà¹äàéäà...

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Ê´ÊÅÊ ¶ÍI Êèíîõèêàÿò (Ôèëüì áàñòàë¹àí áåòòåí àíäà-ñàíäà àëûñòàí “êóêóê... êó-êóê” äåï òàëûï æåòêåí ê¼êåê ¾íi åñòiëiï ò½ðàäû). 1-ê¼ðiíiñ. ²àëà ïàíîðàìàñû. Ñîò ¾éi. Ñîò çàëû. Ñîò, ïðîêóðîð, àäâîêàò êiðiï êåëå æàòûð. – Âñòàòü! Ñóä èäåò! – äåãåí äàóûñ. Áàðëû¹û îðíûíàí ò½ðàäû. Ñîò îðíûíà îòûðûï: – Îòûðû»ûçäàð! – äåï æ½ìûñûí áàñòàéäû. Çàëäà û¹û-æû¹û àäàì. °ñèÿ àïàé òîðäà¹û Àðìàí¹à òåëìiðå ºàðàï æûëàï îòûð. Àðìàí áîëñà ê¼çiíi» àñòûíàí ê¼ïøiëiê iøiíäå îòûð¹àí ²½ðàëàé¹à ºàðà¹ûøòàéäû. ²ûç äà î¹àí æàíàðû æ¸óäiðåï ¾ðïèå ºàðàéäû. Àðìàí òåðå» ê¾ðñiíiï, îé¹à áàòàäû. 2-ê¼ðiíiñ. Êàðòèíà. Àðìàí ìåí ²½ðàëàé ¾ëêåí ñàÿáàºòà ºîë ½ñòàñûï ºûäûðûï æ¾ð. (Àëàá½ðòºàí æ¾çäåði áàë-á½ë æàíàäû). (Ìóçûêà ôîíûíäà). 1-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. Ñîòòû» ºàòºûë äàóñû Àðìàííû» îéûí á½çûï æiáåðåäi. Ñîò êó¸ãåðëåðäi áiðòiíäåï øàºûðà áàñòàéäû. 1-êó¸ãåð: – Ýòî ïðîèçîøëî ïÿòíàäöàòîãî ìàÿ. Ê âå÷åðó. Ìû ñ äðóüçÿìè âîçâðàùàëèñü ñ âå÷åðèíêè. È ïî ïóòè ðåøèëè çàãëÿíóòü â êàôå “Óõ”. Êîãäà çàøëè, â êðàéíåì óãëó çà ñòîëîì ñèäåëà îäíà äåâóøêà. Ìû ñòàëè øóòèòü ñ íåé. Îíà òîæå îòâåòèëà âçàèìíîñòüþ. È âäðóã çàëåòàåò ýòîò ïàðåíü... Êàê áåøàííûé... È íà÷èíàåò èçáèâàòü íàñ ïîäðÿä. Áîêñåð êàêîé-òî. Ñíà÷àëî ñòóêíóë ìåíÿ. Ïîòîì ìîåãî òîâàðèùà... Çàòåì ñ ðàçìàõó óäàðèë íàøåãî äðóãà... Êîòîðûé...  ðåçóëüòàòå îí óäàðèëñÿ ãîëîâîé îá áàðäþð... È íå ïðèõîäÿ â ñîçíàíèå... Ñêîí÷àëñÿ íà ìåñòå... Îí áûë î÷åíü ïîðÿäî÷íûì, âîñïèòàííûì ïàðíåì... (Êó¸ãåð ñ¼éëåï ò½ð¹àíäà Ñåðiê ïåí Ãóëÿ áiðií-áiðií

Àº øà¹àëà òàíèäû. °ñiðåñå, Ãóëÿíû» ê¼çi áàºûðàéûï êåòåäi. Áiðຠåêåói äå åøêiìãå ñûð áåðãiëåði êåëìåéäi). Ñîò áið êåçäå ²½ðàëàéäû øàºûðàäû. ²½ðàëàé: – Áiç Àðìàí åêåóìiç êåøêiñií êàôåãå áàð¹àíáûç... Îí áåñiíøi ìàé ê¾íi áîëàòûí... 3-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Àðìàí ìåí ²½ðàëàé êàôåãå êiðiï êåëåäi. Åêåói áàºûòòû. ƾçäåði øàò. Ñòîë¹à æàé¹àñûï îòûðàäû. Àðìàí òàïñûðûñ áåðåäi äå: – ²½ðàëàé, ì¸çiðãå ºàðàï ¼ç ºàëàóû»øà çàêàç áåðå áåð! Ìåí ºîëûìäû øàéûï êåëåéií, – äåï ¸æåòõàíà¹à êåòåäi. ²½ðàëàé áið ¼çi îòûð. ²àçàºòû» îðûñòàí¹àí ¾ø æiãiòi êiðiï êåëåäi. ´çäåði ¼òå ê¼»iëäi. 1-æiãiò: – Óõ, òû!.. Êàêàÿ êðàñàâèöà òóò ñèäèò! Äåâóøêà, ìîæíî ïðèñîåäåíèòüñÿ ê âàì? Ñâîáîäíî çäåñü?! ¶øåói æàëï-æàëï åòiï ºûçäû» ºàñûíà æàé¹àñà êåòåäi. ²½ðàëàé ºàáà¹ûí øûòûï: – Íåò, íåëüçÿ. Çàíÿòî... 2-æiãiò: – Î-î-î, ñìîòðè, êàêèå àãðåñèâíûå ìû! 1-æiãiò: – Äåâóøêà, êòî âàñ òàê îáèäåë... ²½ðàëàé: – ß æå ãîâîðèëà. Çàíÿòî çäåñü. 1-æiãiò: – Äà, ëàäíî, âñåì õâàòèò ìåñòî! Äàâàéòå ïîçíàêîìèìñÿ! Ìåíÿ çîâóò Êàéðà! ²½ðàëàé (àøóëû ¾íìåí): – Î÷åíü ïðèÿòíî! 1-æiãiò: – Ýòî óæå äðóãîå äåëî! 2-æiãiò: – À ìåíÿ – Áóëà! ²½ðàëàé: – Ðåáÿòà, ñåé÷àñ ìîé ïàðåíü ïðèäåò. Ïîçâîëüòå íàì, ïîæàëóéñòà, îòäåëüíî ïîñèäåòü!..

Ìèðàñ ̽ºàøåâ 3-æiãiò ºûçäû» áåëiíåí ½ñòàï, º½øàºòàó¹à û»¹àéëàíàäû: – Äà, ëàäíî, êðàñîòêà! ×òî òû ëîìàåøüñÿ?.. Îñû êåçäå Àðìàí êiðiï êåëåäi. Îë ºàòòû òà»ûðºàï: –  ÷åì äåëî, ðåáÿòà?! 3-áàëà åäiðåéiï, Àðìàí¹à òiêòåíå ºàðàéäû: – À òû êòî òàêîé âîîáùå?! Àðìàí: – ß – åå ïàðåíü. Îíà ìîÿ äåâóøêà. Îñòàâüòå íàñ â ïîêîå. 3-áàëà: – Òâîÿ òåëêà... ãîâîðèøü?.. (ʾëåäi). À áóäåò íàøåé! À òû ëó÷øå èäè ïðîãóëÿéñÿ, ïàðåíåê, ïîêà öåë!.. Àðìàí ºûçäû º½øàºòàó¹à û»¹àéëàí¹àí æiãiòòi ºàðóëû ºîëûìåí èòåðiï æiáåðåäi äå, ²½ðàëàéäû ¼çiíå ºàðàé èêåìäåéäi: – Ïàöàíû, ÿ âàñ ïðîøó, óéäèòå, íå ìåøàéòå íàì. Îñòàâüòå íàñ â ïîêîå! ²½ðàëàé ºàòòû àáûðæû¹àí êåéiïòå: – Àðìàí, º½ðûñûí, òåçiðåê êåòåéiêøi á½ æåðäåí! 2-æiãiò: – Íè÷åãî ñåáå! À íó-êà, ñòîé! Òû ÷òî, áîðçûé ÷òî ëè?! – äåï, Àðìàíäû æà¹àñûíàí àëûï æ½ëºûëàé áàñòà¹àíäà Àðìàí øàëò ºèìûëäàï, îíû èåãiíi» àñòûíàí áið ïåðåäi. Àíàó åñå»ãiðåï ºàë¹àíäà ºàë¹àí åêåói æàëìàæàí á½¹àí æàáûëìàºøû áîëûï òàï áåðåäi. Ñîë êåçäåãi ºàðáàëàñòà æiãiòòåðäi» áiði æîëäàñûíû» àÿ¹ûíà øàëûíûï, ºàðìàíàòûí í¸ðñå òàïïàé, øàëºàëàï áàðûï º½ëàéäû äà, ø¾éäåñiìåí áàðäþðãå ½ðûëàäû. ʼçi àëàéûï, àóçû-ì½ðíûíàí ºàí êåòåäi. ²àë¹àí åêi æiãiò áàéáàëàì¹à áàñàäû: – Ñêîðàÿ… Ñêîðàÿ… Âûçûâàéòå ñêîðóþ! Îí óáèë! Îí óáèë ÷åëîâåêà! Óáèëè åãî! – äåï, áàæûëäàé áàñòàéäû. 1-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. ²½ðàëàé: – ιàí Àðìàííû» åø êií¸ñi æîº. Îë ¼çi º½ëàäû, – äåï ì¼ëòå»äåéäi. Ãóëÿ ê¼çií àæûðàéòûï: – Êàê ¼çi º½ëàäû?! Ýòî âû âäâîåì óáèëè ìîåãî ñûíà!

Àº øà¹àëà Óáèéöû! Ìåðçàâöû! – äåï æ½ëºûíûï, îë äà ê¼çiíå æàñ àëàäû. Ñîò áàë¹àñûìåí ñòîëäû òîºûëäàòûï ¸éåëäi òûíûøòàíäûð¹àí ñî» Àðìàí¹à ñ¼ç áåðåäi. Àðìàí îðíûíàí ò½ð¹àíäà ñîòòû» ê¼çi Àðìàííû» àëºàñûíà ò¾ñåäi. Àðìàí: – Ìåí îë æiãiòêå ñàóñà¹ûìäû äà òèãiçãåí æîºïûí. Îë ¼çi º½ëàäû... Çàëäàí ¼ëãåí æiãiòòi» øåøåñi Ãóëÿ: – Âðåò îí. Òû – óáèéöà! Òåïåðü â òþðüìå áóäåøü ãíèòü! ß òåáå îáåùàþ, ñâîëî÷ü! – äåéäi åêiëåíiï. Ñîò òà¹û äà áàë¹àñûìåí ñòîëäû ½ðàäû: – Òûíûøòàëû»ûç! – äåéäi äå Àðìàí¹à ºàðàéäû: – Æàë¹àñòûðà áåði»iç! Àðìàí (åêi æiãiòêå ºàðàï): – Ñîë êåçäå ìåí ñåíäåðäåí ¼òiíiï ñ½ðàäûì ¹îé êåòi»äåðøi äåï. Êåòóäi» îðíûíà ñåíäåð ìà¹àí ñîºòûºòû»äàð. ²àéòûñ áîë¹àí æiãiò ñåíäåðäi» àð¹û æàºòàðû»äà ò½ðûï òàéûï æû¹ûëäû ìà, ñ¾ðiíiï êåòòi ìå… ´çi º½ëàäû ¹îé. Îíû íåãå àéòïàéñû»äàð?! Åêi æiãiò áàñòàðûí ñàëáûðàòûï ¾íäåìåé îòûð. Ãóëÿ òà¹û äà Àðìàí¹à ºàðàï: – Òû äàâàé, íå óãðîæàé, ãíèäà! – äåï, òåïñiíå áàñòà¹àíäà ñîò ñòîëäû òîºûëäàòàäû. Àðìàí: – Ñîò ìûðçà, îë æåðäå ìåíi» åøáið êií¸ì æîº. Iñòi ¸äië øåøói»içäi ñ½ðàéìûí!.. Ñåðiê Àðìàíäû òû»äàï áîë¹àí ñî», àëäûíäà¹û ºà¹àçäàðûí æèíàñòûðà áàñòàéäû. – Îñûìåí ñîò ì¸æiëiñi áiòòi. Êåëåñi àïòàäà æîëû¹àìûç, – äåï îðíûíàí ò½ðàäû. ²½ðàëàé æ¾ãiðiï òîðäà îòûð¹àí Àðìàííû» ºàñûíà êåëåäi. Àéäàóûëäàð ºàºïàéëàï æîëàòïàéäû: – Îòîéäèòå! Íå ïîëîæåíî! Îäàí ñî»: – Ðóêè! – äåï, Àðìàííû» ºîëûíà êiñåí ñàëûï, îíû ñîò çàëûíàí àëûï øû¹ûï êåòåäi.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²½ðàëàé: – Àðìàí! – äåï æ¸óòå»äåéäi øàðàñûç ê¾éäå. °ñèÿ àïà äà çàëäà äà á¾ê ò¾ñêåí ê¾éi æûëàï ºàëà áåðåäi. Îäàí ñî» ²½ðàëàé °ñèÿ àïàíû ºîëòûºòàï åêåói ¸ðå»- ¸ðå» iëáiï øû¹ûï, ñûðòºà áåòòåéäi. 4-ê¼ðiíiñ. Ñîò (Ñåðiê) êàáèíåòiíå êåëiï îòûðàäû. Àðòûíøà ºàðàñ½ð êåëãåí äåíåëi, ½çûíò½ðà æiãiò êiðiï (Ãóëÿíû» à¹àðû): – Êåøiði»iç, ñiçäi Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà “Àðàë” ðåñòîðàíûíäà ê¾òiï îòûð, – äåéäi. Ñåðiê áið ñ¸ò à»ûðûï ºàëàäû: – Ãóëÿ?! – Èÿ, ìiíåêè âèçèòêàñû! μçûíò½ðà øû¹ûï êåòåäi. Ñåðiê âèçèòêà¹à ºàðàï îéëàíàäû. 5-ê¼ðiíiñ (õðîíèêà). Ñåðiê ïåí Ãóëÿíû» æàñ êåçäåði. Ñàÿáàºòà ºîë½ñòàñûï ºûäûðûï æ¾ð. Ãóëÿíû» iøi ñ¸ë òîìïè¹àí. Ñåðiê: – Æàíûì, ìûíàó åêåóìiçäi» øûíàéû ìàõàááàòûìûçäû» áåëãiñi áîëñûí! – äåï, Ãóëÿíû» ìîéíûíà ê¾ìiñ àëºà òà¹àäû. Ãóëÿ: – Ðàõìåò, ñ¾éiêòiì! – äåï åêåói àéìàëàñàäû. Êàáèíåòiíäå îòûðûï ê¼ç àëäûíàí îñû áið ê¼ðiíiñòåð ¼òêåí Ñåðiê ñ¸ë îéëàíûï, áið ñ¸ò ò¸òòi ì½»¹à áàòàäû. 6-ê¼ðiíiñ. Ìåéðàìõàíàíû» àëäû. Áið æå»ië ìàøèíà êåëiï òîºòàéäû. Ñåðiê ìàøèíàäàí ò¾ñiï ðåñòîðàí¹à êiðåäi. Àëäûíàí Ãóëÿ øû¹ûï: – Çäðàâñòâóé, ëþáèìûé! Ñêîëüêî ëåò ñêîëüêî çèì! Ñíà÷àëî ÿ äàæå íå óçíàëà òåáÿ… Ìåæäó ïðî÷èì, òû õîðîøî ñîõðàíèëñÿ.  õîëîäèëüíèêå ñèäåë ÷òî ëè?! – äåï ¸çiëäåéäi. – Òû òîæå î÷åíü ìîëîäî âûãëÿäèøü! – Ñïàñèáî, çà êîìïëèìåíò! Ñàäèñü! Íó ðàññêàçûâàé, êàê ó òåáÿ äåëà? – äåï åêåói îòûðàäû. Ñåðiê: – Æàìàí åìåñ. Ñëàâà áîãó, æ¾ðiï æàòûðìûç… ïîòèõîíüêó. À êàê ó òåáÿ?

Àº øà¹àëà Ãóëÿ: – Ïëîõè ìîè äåëà… Ñàì æå çíàåøü. Ñûíà ÿ ïîõîðîíèëà, – äåï ê¼çiíå æàñ àëàäû. Ñåðiê: – À, äà... Èçâèíè. Äåðæèñü è ïðèìè ìîè ñîáîëåçíîâàíèÿ... Ãóëÿ: – Ýòîò áàíäèò... Ãîâîðÿò îí èç äåòäîìà.. Êîíå÷íî, ÿñíî æå... Óáëþäîê äèêèé... Óáèë ìîåãî ðåáåíêà, – äåï æûëàìñûðàéäû. Îäàí åêåói áiðøàìà ¾íñiç îòûðàäû äà, Ñåðiê: – Äàâàé âûïüåì çà íàøó âñòðå÷ó! – äåï, åêåói øàðàï òîë¹àí áîêàë åðíåóiíå åðiíäåðií òèãiçåäi. Îäàí ñî» áið êåçäå ¸éåë: – Âîò ÷òî... Ñåðèê... Ó ìåíÿ ê òåáå îäíà ïðîñüáà. Óáèéöà äîëæåí áûòü íàêàçàí ïî âñåé ñòðîãîñòè çàêîíà. Íàêàæè êàê ñëåäóåò ýòîãî çëîäåÿ! – äåï ñóìêàñûíàí ºîë îðàìàëûí àëûï ê¼çií ñ¾ðòåäi. Îñû êåçäå ºàëòà òåëåôîíû øûðûëäàéäû. Ãóëÿ: – Àëëî! Òåëåôîíäà¹û äàóûñ: – Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà! Ñiçäi øàºûðûï æàòûð... Ãóëÿ: – Ïðÿìî ñåé÷àñ?! Òåëåôîíäà¹û äàóûñ: – Èÿ, ñðî÷íî äåéäi. Ãóëÿ: – Î, ãîñïîäè! Âå÷íî òàê, íå äàþò ðàññëàáèòüñÿ äàæå íà ìèã. Âñåãäà ñëó÷àþòñÿ êàêèå-òî ïðîáëåìû. (Îäàí Ñåðiêêå ºàéûðûëûï): – Íó, ëàäíî, ïîêà, Ñåðèê! Âñÿ íàäåæäà íà òåáÿ! Èçâèíè. ß âûíóæäåíà ïîêèíóòü òåáÿ. Ïîåäó ïî ñðî÷íûì äåëàì. À ýòî òåáå, – äåï îðàóëû ñ¾ëãiíi Ñåðiêòi» àëäûíà òàñòàéäû äà êåòåäi. Ñåðiê îíû ½ñòàï ê¼ðiï, òiêñiíiï: – Á½ë íåìåíå ï¸ëå?! – äåï, êåòiï áàðà æàòºàí Ãóëÿ¹à ê¾äiêòåíå ºàðàï, îéëàíûï ºàëàäû. 7-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Æàñ êåçäåði. Æàòàºõàíà á¼ëìåñi. Ñåðiê ïåí Ãóëÿ ñàë¹ûëàñûï îòûð.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Ãóëÿ: – Ìåí ñà¹àí òà¹û äà àéòàìûí – åíäi êåëìå ìà¹àí! Ìåí áàñºàíû ñ¾éåìií! Ñåðiê: – Æàðàéäû, ä½ðûñ ºîé. Áiðຠñåí áiçäi» áàëàìûç òóðàëû îéëàäû» áà? Åðòå» îíû» ê¾íi íå áîëìàº?! Ãóëÿ: – ιàí áîëà áàñû» àóûðìàñûí ñåíi»! Ñåðiê: – ²àëàé àóðìàéäû? Îë ìåíi» áàëàì ¹îé! Ãóëÿ: – Æîº, ºàòåëåñïå. Îë ñåíi» áàëà» åìåñ. Ñåðiê: – Íåìåíå?!. Ãóëÿ: – Îë ñåíi» áàëà» åìåñ! Ñîë êåçäå Ñåðiê æûíäàíûï, Ãóëÿíû øàïàëàºïåí òàðòûï æiáåðåäi äå, øû¹ûï êåòåäi. – Òâàðü!.. Ðåñòîðàíäà îéëàíûï îòûð¹àí Ñåðiê. 8-ê¼ðiíiñ. Êàôå. Äàÿøû ºûç ñòîëäàðäû ñ¾ðòiï æ¾ð. Àðìàííû» àäâîêàòû êiðiï êåëåäi äå, äàÿøû ºûç¹à: – Ѹëåìåòñiç áå? Êåøiði»iç, áið ñ½ð຺à æàóàï áåði»içøi! Äàÿøû: – Òà¹û äà ñiç áå?! Àéòòûì ¹îé, ñiç ìåíi» ìàçàìäû àëà áåðìå»iç! Ìåí ñiçãå á¸ðií àéòºàíìûí. Æàçûï òà áåðãåíìií. Ìåí åøòå»å ê¼ðãåí æîºïûí. Áiëìåéìií åøòå»åíi. Àäâîêàò: – ²àëàé ê¼ðìåéñiç?.. ̽íäà àäàì ¼ëiï æàòñà... Äàÿøû: – Ìåí ñiçãå òà¹û äà àéòàìûí – îë êåçäå ìåí ñûðòòà áîë¹àíìûí. Áiòòi! Ìåíi» óàºûòûì æîº, êåøiði»iç! – äåï iøêå êiðiï êåòåäi. Àäâîêàò îºè¹à áîë¹àí æåðäi ê¼çáåí øîëûï øû¹àäû. Îäàí äàÿøû êiðãåí æàººà ºàðàï, áàñûí øàéºàéäû.

Àº øà¹àëà 9-ê¼ðiíiñ. ²àëà. ʼøå áîéûíäà îí àëòû-îí æåòi æàñ øàìàñûíäà¹û åêi ºûç æ¸íå àëòû æàñàð áàëà æàí ½øûðà æ¾ãiðiï êåëåäi.¶ëêåíäåði êiøiñiíå: – Íå îòñòàâàé! – äåï æåêiï ºîÿäû. Áàëàíû» ì½ðíû ïûñûëäàï, åêi èûºòàí åíòiãå äåìàëûï, àëºà-ñàëºà... Çîð¹à iëåñiï êåëåäi. 10-ê¼ðiíiñ. Òiãií öåõûíû» àëäû. Áið æå»ië ìàøèíà çóëàï êåëiï òîºòàéäû äà, îòûç áåñòåð øàìàñûíäà¹û ͽðëàí äåãåí æiãiò ò¾ñiï, öåõºà êiðåäi. ²½ðàëàé öåõòà æ½ìûñ iñòåï îòûð. ²½ðàëàéäû» ºàñûíà ͽðëàí êåëåäi. Îë – îñûíäà¹û à¹à ìàñòåðäi» ê¼ìåêøiñi. ͽðëàí: – ²½ðàëàé, ºàëû» ºàëàé? ²½ðàëàé: – Ðàõìåò, ͽðëàí à¹à, æàºñû! ͽðëàí: – ƽìûñ ºàëàé, àóûð åìåñ ïå? ²½ðàëàé: – Æîº, ºàçið ¾éðåíiï ºàëäûì. ͽðëàí: – Ìîëîäåö! Áàéºàéìûí, ñåí ¼çi» ½¹ûìòàë, ïûñûº ºûç ñèÿºòûñû». ²½ðàëàé: – Ðàºìåò à¹à, òûðûñûï æ¾ðìiç ¹îé. Ñiçäåðäi ½ÿòºà ºàëäûðìàó¹à ½ìòûëàìûç ¹îé!.. Îñû êåçäå áið êiñi êåëåäi: – ²½ðàëàé, ñà¹àí äîñòàðû» êåëiï ò½ð äàëàäà! ²½ðàëàé: – Îé, ͽðëàí à¹à, êåøiði»iç! Ìåí áàðûï êåëå ºîÿéûí îíäà... ͽðëàí: – ȸ, ¸ðèíå, – äåéäi äå, ²½ðàëàé æåäåë áàñûï äàëà¹à ºàðàé êåòåäi. ͽðëàí îíû ê¼çiìåí ½çàòûï ñàëûï, ñî»ûíàí îéëàíà ºàðàï ºàëàäû. Öåõòû» àëäûíäà ²½ðàëàéäû» Áàëàëàð ¾éiíäå áiðãå ¼ñêåí äîñòàðû ê¾òiï ò½ð. ²½ðàëàé øû¹ûï ºàóûøàäû.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²àë-æà¹äàé ñ½ðàñûï, áàðëû¹û î»àøà æåðãå øû¹àäû. Åðåñåêòåó ºûç: – Íó êàê, ²½ðàëàé? ×òî íîâîãî? Êàê Àðìàí? ²½ðàëàé: – Íè÷åãî íîâîãî. Âñå ïî-ñòàðîìó. Àðìàí ñèäèò. ²ûç: – Îé, áëèí! À êîãäà áóäåò ðåøåíèå ñóäà? ²½ðàëàé: – Íàìå÷åíî íà ýòîò ÷åòâåðã. À âû ñàìè-òî êàê? 2-ºûç: – Äà âñå íîðìàëüíî ó íàñ. Ãîâîðÿò, ÷òî òà îôèöèàíòêà íèêàê íå õî÷åò ðàñêîëîòüñÿ. ²½ðàëàé: – Äà, îíà êàòåãîðè÷åñêè îòêàçûâàåòñÿ. Åå ïîäêóïèëè, âèäíî... 2-ºûç: – Ñâîëî÷è! Æàííà, ìîæåò ïîãîâîðèì ñ íåé êàê æåíùèíû ñ æåíùèíîé... 1-ºûç: – Äà, ìîæíî, êîíå÷íî, ïîïûòàòüñÿ. ²½ðàëàé: – Íåò, äåâ÷îíêè, íåò ñìûñëà ïåðåóáåæäàòü åå – áåñïîëåçíî. 1-ºûç: – Áëèí, ÷òî äåëàòü, à?! 2-ºûç: – ×åì ìû ñìîæåì òåáå ïîìî÷ü?! Íåóæåëè ïîëîæåíèå áåçâûõîäíîå?! – äåãåíäå àëòû æàñàð áàëà äà ºèíàëûï ò½ð: – Òåò Êóðàëàé, ÷åì ìû ñìîæåì âàì ïîìî÷ü? – äåï ºîÿäû. ²½ðàëàé: – Óõ, êàêîé çàáîòëèâûé òû ìîé, óìíè÷êà! – äåï áàëàíû» áåòiíåí ñ¾éåäi. 11-ê¼ðiíiñ. Ñîò æ¾ðiï æàòûð. Ïðîêóðîð ¾êiìií îºûï ò½ð. (Çàë ïàíîðàìàñû. Iði ïëàíäàð). ²½ðàëàé Àðìàí¹à òåëìiðå ºàðàï, ¼òêåí øàºòàðûí åëåñòåòiï îòûð.

Àº øà¹àëà 12-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà. Àðìàí ìåí ²½ðàëàéäû» áàºûòòû øàºòàðû). 11-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. Ïðîêóðîðäû»: – “Á½ë ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñû ²ûëìûñòûº êîäåêñi áåëãiëi áîéûíøà ºàñàºàíà êiñi ¼ëòiðó iñi” äåãåí ñ¼çi ²½ðàëàéäû ñåëò åòêiçåäi. – “Ìåí ¼ìið áîé¹û æàçà òàëàï åòåìií” äåéäi ïðîêóðîð îíûìåí ºîéìàé… Çàë ãóiëäåï êåòåäi. Åñi øûººàí ²½ðàëàé øîøûï áiðåñå ïðîêóðîð¹à, áiðåñå Àðìàí¹à ºàðàéäû. °ñèÿ àïà ñû»ñûï æûëàéäû. ´çi äið-äið åòåäi. Áàëàëàð ¾éiíäå ò¸ðáèåëåíãåí ºûçäàðäû» áiði: – Íåò, ýòî ãëóïî! Ýòî òàê ÷åðòîâñêè ãëóïî. Êòî ïðàâ è ãäå ñïðàâåäëèâîñòü?!. Ñîò à¹àø áàë¹àñûìåí ñòîëäû ½ðûï, çàëäû òûíûøòûººà øàºûðàäû. Áið êåçäå Àðìàííû» àäâîêàòû ò½ðûï ñ¼ç àëàäû. Îë: “Ñóäüÿ ìûðçà!” äåãåíäå ñîò á½ëàð¹à á½ðûë¹àí êåçiíäå îíû» ê¼çi òà¹û äà Àðìàííû» àëºàñûíà ò¾ñåäi. Ѽéòiï áið ìåçåò àëºà¹à ºàäàëà ºàðàï ºàëàäû. (Iði ïëàí). Àäâîêàò: – Ñóäüÿ ìûðçà! Ƹáiðëåíóøiãå ºàòûñòû æà»à º½æàòòàðäû» òàáûëóûíà áàéëàíûñòû iñòi øåãåðói»içäi ñ½ðàéìûí! Ñîò: – Îë ºàíäàé º½æàò? Àäâîêàò: – Á½ë – æ¸áiðëåíóøiíi» áiðíåøå æûëäàí áåði íàøàºîðëàð äèñïàíñåðiíäå åñåïòå ò½ð¹àíû òóðàëû ñïðàâêà! – äåï ñîòºà àíûºòàìàíû áåðåäi. Ñîò îíû àëûï: – Òà¹û êiìäå ºàíäàé ½ñûíûñ áàð? – äåï ñ½ðàéäû. Åøêiì ¾íäåìåãåííåí êåéií îë: – Åíäåøå iñòi êåëåñi æ½ìàäà ºàðàéìûç, – äåï ñ¼çií àÿºòàéäû. Àéäàóûëäàð Àðìàíäû ºîðøàï àëûï, åøêiìäi æîëàòïàé ò½ðàäû. ²½ðàëàé ºàëàéäà Àðìàí¹à æàºûíäà¹ûñû êåëiï àë¹à æ¾ðåäi. Áiðຠìèëèöèÿ ºûçìåòêåði îíû æiáåðìåéäi. Àðìàí áîëñà ò¼ìåí ºàðà¹àí ê¾éi áàñûí ê¼òåðìåéäi.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²½ðàëàéäû» “Àðìàí!” æàëûíûøòû äàóûñûíà äà ºàðàìàéäû. Áàëàëàð ¾éiíäå ò¸ðáèåëåíãåí åêi ºûç: – Àðìàí, ìû ñ òîáîé! Àëòû æàñàð áàëà äà: – Äÿäÿ Àðìàí, ìû ñ òîáîé! – äåéäi. Îíû» ñ¼çiíå äå åøêiì ì¸í áåðìåéäi. Êîíâîéëàð Àðìàíäû àëûï êåòåäi. 13-ê¼ðiíiñ. Àéäàóûëäàð ò½òºûíäû ñîò ¾éiíi» æåðò¼ëåñiíäåãi êàìåðà¹à ºàìà¹àííàí êåéií îëàðäû» áiði áàñøûëàðûíû» áiðiíå ðàöèÿñûìåí õàáàðëàéäû: – “Ïåðâûé”, ÿ – “Ïÿòûé”! Êàê ñëûøèøü? Ïðèåì. – “Ïåðâûé”, ñëûøó òåáÿ õîðîøî. Òû ãäå? Ïðèåì. – Ìû ðàáîòó çàêîí÷èëè. “Òà÷êó” îòïðàâüòå! – Âàñ ïîíÿë. Ñåé÷àñ îòïðàâèì!.. – Õîðîøî! – àéäàóûëäû» áiði ºàñûíäà¹û ñåðiãiíå ºàðàï: – Ìåíi àóûñòûðà ò½ð. Òåìåêi òàðòûï êåëåéií, – äåï øû¹ûï êåòåäi. Åêiíøi ºûçìåòêåð “æàðàéäû” äåï êiñåíäåóëi Àðìàííû» ºàñûíäà àðû-áåði æ¾ðåäi. Àéäàóûëäàð Àðìàíäû øû¹àðûï, àóëà¹à êiðiï òîºòà¹àí ºàìຠê¼ëiãiíå îòûð¹ûçá຺à áåòòåï áàðà æàòºàíäà àëäàðûíàí æ½ìûñûí áiòiðiï, êàáèíåòiíåí øû¹ûï êåëå æàòºàí ñîò êåçiãiï ºàëàäû. Îë Àðìàí¹à ºàðàï, êîíâîéëàð¹à: – Æiãiòòåð, ñ¸ë êiäiðå ò½ðû»ûçäàðøû! – äåï ò½òºûí¹à æàºûíäàï, îíû» ìîéíûíäà¹û àëºàñûí ê¼ðiï îëàé-á½ëàé àéëàíäûðûï åêiíøi æà¹ûí ê¼ðåäi äå, åêi ê¼çi àòûçäàé áîëûï Àðìàííàí ñ½ðàéäû: – Ñåí á½íû ºàéäàí àëäû»?!. Àðìàí: – ̽íû ìàìàì áåðãåí! Ñîò: – Îë êiñiíi» àòû-æ¼íi êiì? Ãóëÿ ìà? Àðìàí: – Æîº. °ñèÿ.

Àº øà¹àëà Ñîò: – °ñèÿ?.. Îë êiñi ºàéäà ò½ðàäû? Ñîòòû» á½ë iñiíå Àðìàí ºàòòû òà»ûðºàï: – Òiëåíäèåâ ê¼øåñi, 339-¾éäå! – äåéäi. Ñîò: – Ñåí ìûíàíû ìà¹àí áåðå ò½ð. Ñîñûí àëàñûí, – äåï àëºàíû ºàëòàñûíà ñàëàäû. Àéäàóûëäàð Àðìàíäû àëûï êåòåäi. Ñîò áûëàé øû¹à áåðå àëºàíû ºàéòà øû¹àðûï, ºàòòû àëàá½ðòàäû. 14-ê¼ðiíiñ. ²àëà. Ìàøèíàëàð çóûëäàï ¼òiï æàòûð. Ãóëÿíû» æ¾ðãiçóøiñi äæèï ê¼ëiãiìåí êåòiï áàðàäû. Áið êåçäå òåëåôîíûí àëûï, íîìåðäi òåðiï, ¸ëäåêiìãå ºî»ûðàó øàëàäû. Àð¹û æà¹ûíàí Ãóëÿíû» äàóñû åñòiëåäi: – Äà! Øîôåð: – Àëëî, Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà! Ñóä îòëîæèë ðàññìîòðåíèå äåëà äî ïÿòíèöû. 15-ê¼ðiíiñ. Ãóëÿ ¼çiíi» êàáèíåòiíäå. – Ïî÷åìó?! Ïî÷åìó îí òàê äîëãî òÿíåò ñ ðåøåíèåì. Íè÷åãî íå ïîíèìàþ. – Èõ àäâîêàò ñïðàâêó äîñòàë î òîì, ÷òî Êàèðà ñòîÿë íà ó÷åòå â íàðêîäèñïàíñåðå. – Àõ, ñâîëî÷è! Òû äàâàé, ïðèåçæàé ñþäà ñêîðåå. – Õîðîøî! ß óæå ïîäúåçæàþ. (Ãóëÿ ûçàëàíûï, ¼ç-¼çiìåí ñ¼éëåñiï:) – Âîò ïðèäóðîê! ×òî ïðàâäà, òî ïðàâäà. Ìîé ñûí òðè ãîäà ïðèíèìàë òàáëåòêè è êîëîëñÿ! – äåï òåìåêiñií òàðòà ò½ðûï, òåëåôîíäû òåðå áàñòàéäû. Àð¹û æàºòàí òåðãåó á¼ëiìiíi» áàñòû¹û: – Àëëî! Ãóëÿ: – Ìíå íóæåí íà÷àëüíèê ñëåäñòâåííîãî îòäåëà! Òåðãåó á¼ëiìiíi» áàñòû¹û: – ß ñëóøàþ Âàñ! Ãóëÿ: – Íà÷àëüíèê, ñëóøàéòå. Ñ âàìè Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà ðàçãîâàðèâàåò... Ïîìíèòå ìåíÿ?

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Òåðãåó á¼ëiìiíi» áàñòû¹û: – Äà, äà... Êîíå÷íî, Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà! Ãóëÿ: – Ïî÷åìó âû äî ñèõ ïîð íå ìîæåòå âûáèòü èç ïðåñòóïíèêà âñþ ïðàâäó? ß ãîâîðþ ïðî òó óáèéöó... äåòäîìîâñêóþ... Òåðãåó á¼ëiìiíi» áàñòû¹û: – À... Äà, äà, êîíå÷íî! ß ïîíÿë âàñ õîðîøî. Ãóëÿ: – Äàâàéòå ïîñêîðåå óïðÿ÷òå åãî â òþðüìó. È ÿ õî÷ó, ÷òîáû åãî ñóäèëè ïî âñåé ñòðîãîñòè çàêîíà! Òåðãåó á¼ëiìiíi» áàñòû¹û: – Êîíå÷íî, åñëè îí óáèë ïàðíÿ, çà ÷òî è äîëæåí îòâåòèòü ïî çàêîíó! – äåãåíäå Ãóëÿ òåëåôîíäû òàñòàé ñàëàäû äà, ¸äåòiíøå ê¾éiï-ïiñiï: – Ïðèäóðêè! – äåï òåìåêiñií º½íû¹à ñîðàäû. 16-ê¼ðiíiñ. Ò¾ðìåíi» iøi. Àðìàí êàìåðà¹à êiðiï êåëåäi. Êàìåðàäà áið ñàºàëäû æiãiò, æ¸íå íàðäà åêi æiãiò îòûð. Åêi æiãiòòi» áiðåói: – ȸ, ºàëàé áîëäû ñîò? Àðìàí: – ²óàíàðëûºòàé åøòå»å æîº. 2-æiãiò: – Êåë îòûð! Àðìàí: – ²àéòûñ áîë¹àí æiãiòòi» øåøåñi ¼òå áàé àäàì ê¼ðiíåäi. Ìåíi ºàëàéäà ñîòòàòºûçó ¾øií ºîëäàí êåëãåííi» áàðëû¹ûí æàñàï æàòºàí ê¼ðiíåäi. 2-æiãiò: – ȸ, øàðóà» ì¸ç åìåñ åêåí, áàóûðûì. Ñåíäåð òàíûñòàìûð äåìåêøi... Àºøà ½ñûíûï ê¼ðìåäi»äåð ìå? Àðìàí: – Ñîíäàé æà¹äàé áîëìàé ò½ð ¹îé. ²àéäà¹û òàíûñ, ºàéäà¹û àºøà... Ìåí æàë¹ûçáûí. Äåòäîìäà ¼ñêåíìií. Ñàºàëäû æiãiò Àðìàí¹à ºàðàï ºàëàäû.

Àº øà¹àëà 1-æiãiò: – Íè÷åãî ñòðàøíîãî. Ïðèäåòüñÿ îòìîòàòü îò çâîíêà äî çâîíêà! Àðìàí î¹àí æàºòûðìàé ºàðàéäû. Îñû êåçäå åñiê ñûºûðëàï àøûëàäû. Êîíâîé: – Àòàáàåâ, íà âûõîä! Ñàºàëäû æiãiò æèíàëàäû äà, ñ¼ìêåñiíåí ²½ðàí øû¹àðàäû. Ñàºàëäû æiãiò: – Æàë¹ûçäû» æàðû Æàðàòºàí èåìiç ¹àíà äåìåêøi, ²½äàé¹à æàºûí áîë! Ñåíi ¼ñiðåòií äå, ¼øiðåòií äå áið Àëëà! ²½òºàðñà áið Àëëà ¹àíà º½òºàðàäû. Àðìàí îïûíûï: – Àé º½òºàðà àëìàéäû-àó åøêiì äå! Îë ìåíi ºàëàé º½òºàðàäû?! Ñàºàëäû æiãiò øû¹ûï áàðà æàòûï: – Àëëà àìàëûí òàáàäû! – äåéäi äå øû¹ûï êåòåäi. Àðìàí ²½ðàí¹à ºàðàï îéëàíûï ºàëàäû. 17-ê¼ðiíiñ. Òiãií öåõûíû» àñõàíàñû. ²½ðàëàé òàìà¹ûí àëûï, êàññà¹à æàºûíäà¹àíäà ºàñûíà ͽðëàí êåëåäi: – ²½ðàëàé, æ¾ðå áåð, ìåí ò¼ëåé ñàëàéûí. ²½ðàëàé: – Îé, ͽðëàí à¹à, ¼çiì ò¼ëåéìií. ͽðëàí: – Æîº, ìåí ò¼ëåéìií, æ¾ðå áåð! (Êàññèð ¸éåëãå: “Åêåóií áiðãå ñàíàé áåði»iç” äåéäi). ²½ðàëàé: – Ðàõìåò, à¹à! ͽðëàí: – ²½ðàëàé, æ¾ð, ì½íäà îòûðàéûº, – äåï åêåói î»àøàëàó ò½ð¹àí ñòîë¹à îòûðàäû. Åêåói æàé¹àñºàí ñî» áið-áiðiíå “Àñû» ä¸ìäi áîëñûí!” äåï òàìàºòàíà áàñòàéäû. ͽðëàí: – Åñòóiìøå, ñåíi» æiãiòi»äi ºàìàóäà äåéäi ¹îé... ²½ðàëàé: – ȸ... ͽðëàí: – Æà¹äàéû íå áîëûï æàòûð?

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²½ðàëàé: – Æà¹äàéû ºèûíäàó. Àíàëàð êó¸ãåðäi ñàòûï àë¹àí ñèÿºòû. Áiç åøí¸ðñå iñòåé àëìàé îòûðìûç. ͽðëàí: – °ðèíå, ºèûí åêåí îëàé áîëñà. ´çiìåí ñ¼éëåñiï ê¼ðìåäi»äåð ìå? ²½ðàëàé: – Îë ºûç áiçäi ìà»àéëàòïàéäû äà. ͽðëàí: – Ò¾ñiíåì, ¸ðèíå. ²àçið àäàìäàð àºøà ¾øií á¸ðiíå áàðàäû. Á¾ãiíãi çàìàíäà á¸ðií àºøà øåøåòií áîëäû ¹îé. ²½ðàëàé: – ȸ, ñîëàé áîëûï ò½ð. Ìåí íå iñòåðiìäi áiëìåéìií, ͽðëàí à¹à. ͽðëàí: – Åãåð ê¼ìåê êåðåê áîëñà ½ÿëìà, ìà¹àí êåë. ²îëäàí êåëãåí ê¼ìåãiìäi àÿìàéìûí. ²½ðàëàé: – ͽðëàí à¹à, ñiçãå ê¼ï-ê¼ï ðàõìåò! Ñiç ñîíäàé æàºñû àäàìñûç. ͽðëàí: – Ìiíåêè, ìåíi» âèçèòêàì. Õàáàðëàñ ìiíäåòòi ò¾ðäå! Àíàäàé æåðäåãi åêiíøi ñòîëäà îòûð¹àí åêi ºûçäû» áiði: – Àíàíû ºàðà, ͽðëàí ñòàæåð ºûçáåí îòûð! 2-ºûç: – Åíäi îñû ºûç ºàëûï åäi î¹àí! 1-ºûç: – Áàéºàéìûí, êåéiíãi êåçäå ñèïàëàºòàï, îñû ñòàæåðãå êåëãiøòåï æ¾ð. 18-ê¼ðiíiñ. °ñèÿ àïà åñiãiíi» àëäûíäà îòûð. ʼøåäåí áið ìàøèíà êåëiï òîºòàéäû. °ñèÿ áàñûí ñîçûï ºàðàéäû. ²àºïàäàí ñîò êiðiï êåëåäi äå: – °ñèÿ îñûíäà ò½ðà ìà åêåí? °ñèÿ àïàé á½¹àí ¾ðêå ºàðàï: – ȸ, ìåí áîëàìûí °ñèÿ. Ñîò ºàëòàñûíàí àëºàíû àëûï, æàí æà¹ûíà ºàðàï: – Ñiç Àðìàííû» ìàìàñûñûç áà?

Àº øà¹àëà °ñèÿ: – Àéíàëàéûí, ñîò ìûðçà, Àðìàííû» åø êií¸ñi æîº. Îë ¼çi... Ñîò: – Ñiç Àðìàííû» òó¹àí ìàìàñûç áà? °ñèÿ î¹àí òà»ûðºàé ºàðàéäû äà: – ȸ, îíû íåãå ñ½ðàï ò½ðñûç? Ñîò: – Ìûíàíû ºàéäàí àëäû»ûç? – äåï àëºàíû ê¼ðñåòåäi. °ñèÿ øîøûï: Á½ë Àðìàíäiêi ¹îé! Íå áîëäû î¹àí? Îë àìàí áà ¼çi?.. Ñîò: – Ñiç á½íû ºàéäàí àëäû»ûç? – äåéäi ºàòºûë äàóûñïåí. °ñèÿ: – Àéíàëàéûí, ìåí ñiçäi ò¾ñiíáåé ò½ðìûí, îíû» ñiçãå êåðåãi íå? Ñîò: – ̽íû áiëó ìà¹àí ¼òå ºàæåò. Òåê øûíû»ûçäû àéòû»ûç! – äåãåíäå °ñèÿ æûëàéäû. °ñèÿ: – Îë ¼çi ñîíäàé ñåçiìòàë... ͸çiê æàíäû æiãiò. Îíû» áiðåóäi ½ðóû ì¾ìêií åìåñ... Ñîò: – Îíû, îíû º½òºàð¹û»ûç êåëå ìå ¼çi? °ñèÿ: – °ðèíå... Ñîò: – Åíäåøå åøí¸ðñåíi æàñûðìàé øûíû»ûçäû àéòû»ûç! – äåéäi. °ñèÿ å»êiëäåï æûëàéäû. °ñèÿ: – Á½ë ¼çi áàºûòñûç áîëûï òóäû ñîðëû áàëà. Ìåí ÆåíÏÈ-äi áiòiðãåí ñî» ò½ðìûñºà øû¹ûï, áàëà ê¼òåðiï, áîñàíó ¾øií 5-ïåðçåíòõàíà¹à æàòºàíìûí. ʾéåóiìiç åêåóìiçäi» ºóàíûøûìûçäà øåê æîº åäi. Áiðຠ¼êiíiøêå ºàðàé, ìåíi» ºóàíûøûì ê¼ïêå ½çàìàäû. Áàëà ¼ëi òóûï, ä¸ðiãåðëåð åíäi ñiç áàëà ê¼òåðå àëìàéñûç äåãåí. (Îéëàíàäû). 19-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Àóðóõàíà á¼ëìåñi. °ñèÿíû» æàñ êåçi. ²àñûíäà Ãóëÿ äà áîñàíûï, åêåói äå æûëàï æàòûð.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ °ñèÿ: – Ñîíäà ºàñûìäà áið æàñ ¸éåë æàòòû. Ìåí åíäi ïåðçåíò ñ¾éå àëìàéòûíûìà íàëûï æûëàñàì, ºàñûìäà¹û ¸éåë ïåðçåíòòi áîë¹àíûíà ºàìû¹ûï æûëàï æàòòû. °ñèÿ: – Ñåí ºóàíóäû» îðíûíà íåãå æûëàï æàòûðñû»? Ãóëÿ: – ²½ðûñûí, á½ë ìåíi» áà¹ûìäû áàéëàéäû. °ñèÿ: – ²àëàéøà? Ãóëÿ: – Á½íû» ¸êåñi áið ñîðëû êåäåé. ²àçiðãi áîëàøຠê¾éåóiì ¼òå áàé, ä¸óëåòòi àäàì, áiðຠìûíà áàëà ìåíiêi åìåñ, ê¼çií º½ðò, ¸éòïåñå ìåí ñà¹àí ¾éëåíáåéìií äåï îòûð, – äåéäi. °ñèÿ: – Åãåð ñà¹àí áàëà êåðåê áîëìàñà ìà¹àí áåðøi, ìåí àëàéûí! – äåãåíäå Ãóëÿ °ñèÿ¹à: – Ïîæàëóéñòà, îíäà ñåí ìåíi º½òºàðäû»! – äåï ì¸ç áîëàäû. °ñèÿ ºóàí¹àíûíàí áàëàíû áàóûðûíà áàñàäû. Ãóëÿ àëºàíû àëûï, °ñèÿ¹à áåðåäi: – ̸ ìûíàíû äà àë! ̽íû îñûíû» ¸êåñi áåðãåí, ¼ñêåíäå ìîéíûíà òà¹àðñû»! 18-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. °ñèÿ ìåí ñîò îòûð. °ñèÿ: – Ѽéòiï ìåíi» àðìàíûì îðûíäàëûï, áàëàíû» àòûí Àðìàí ºîéäûì. Ñîò: – Îë ¸éåëäi» àòû Ãóëÿ ¹îé, – äåãåíäå °ñèÿ òà» ºàëûï: – Ñiç îíû ºàéäàí áiëåñiç? Ñîò: – °ðèíå, áiëåìií! °ñèÿ: – Ìåí.... Ñiç-ç... ñiç... Ñîò: – ȸ, ìåí ñîë áàëàíû» ¸êåñi áîëàìûí. °ñèÿ:

Àº øà¹àëà – Îé, ²½äàéûì-àó!.. – äåï °ñèÿ òà¹û äà æûëàé áàñòàéäû. Ñîò: – Æûëàìà»ûç! Åíäi ñiç ñàáûðëû áîëû»ûç. Ƹíå åøêiìäi øóëàòïà»ûç. Á½ë òóðàëû åøêiì áiëìåéòií áîëñûí! – äåéäi. °ñèÿ àóçûí ºîëûìåí áàñûï, áàñûí èçåéäi. Åêi ê¼çi æàñºà òîëû. Ñîò: – Ñiç áàëàíû íåãå äåòäîì¹à ¼òêiçäi»iç? °ñèÿ “Óõ-õ!” – äåï ê¾ðñiíåäi: – Àðìàííû» åêiãå òîë¹àí êåçi áîëàòûí. Áiç ê¾éåóiì, áàëà ¾øåóiìiç ìàøèíàìåí åëãå áàðûï ºàéòàéûº äåï æîë¹à øûººàíáûç... (°ñèÿ òà¹û æûëàéäû). Ñîò: – Ñàáûð ºûëû»ûç. Ñîäàí?.. °ñèÿ: – Ñîäàí... Æîëäà àâàðèÿ¹à ò¾ñòiê. ʾéåóiì ñîë æåðäå ê¼ç æ½ìäû. Ìåíi» áåëiì ñûíûï ì¾ãåäåê áîëûï, æåòi æûëäàé ò¼ñåêêå òà»ûëûï æàòòûì. Ñîäàí Àðìàíäû... Ñîò: – Ò¾ñiíiêòi... Îíû åíäi ñîòºà áåðiï æàòºàí ñîë ¼ç øåøåñi!... °ñèÿ æà¹àñûí ½ñòàï: – Àñòàïûðàëëà!.. – äåï øîøûíàäû. Ñîò: – Åíäi àìàë íå, òà¹äûð ñîëàé øû¹àð!.. °ñèÿ: – Ñîòºà áåðiï æàòºàí Àðìàííû» ¼ç øåøåñi áîëñà, íåãå àéòïàéìûç?.. Ñîò: – Àéòàìûç... Óàºûòû êåëåäi. °ñèÿ: – ²½äàéûì-àó, º½äàéûì-àó... Ñîò: – Æàðàéäû, ìåí æ¾ðåéií. °ñèÿ: – Îéáàé-àó, ìåí íå iñòåï îòûðìûí. ¶éãå êiði»iç. ظé iøi»iç.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Ñîò: – Æîº, ðàõìåò. Ñiç åøêiìãå åøí¸ðñå àéòïà»ûç á½ë òóðàëû. °éòïåñå á¸ðií á¾ëäiðåñiç. °ñèÿ: – Æàðàéäû æàðàéäû, – äåï ºîëûìåí àóçûí æàáàäû. ʼøåíi» áàñûíäà êåëå æàòºàí ²½ðàëàé ¾éäåí øûººàí êiñiíi ê¼ðiï òà»ûðºàéäû. °ñèÿ “²½ëûíûì-àé, º½ëûíûì!” – äåï æûëàï îòûð¹àíäà ²½ðàëàé êiðåäi, æ¾çiíäå ¾ðåé. ²½ðàëàé: – Àïà, àíà êiñi êiì? Îë ñiçãå íå äåäi äåãåíäå °ñèÿ òåç ñåðïiëiï: – Æàé æ¾ðãåí êiñi ¹îé! – äåéäi. ²½ðàëàé: – Ñiç íåãå æûëàï îòûðñûç? °ñèÿ: – Æîº, ìåí æûëàï îòûð¹àí æîºïûí. ²½ðàëàé: – Ñiç ìåíåí æàñûðìà»ûç, Àíà êiñi ñiçäi ºîðºûòûï êåòêåí æîº ïà? °ñèÿ: – Å, æîº, îéáàé! °øåéií àäàñûï êiðiï êåòêåí àäàì ¹îé. Ìåí Àðìàíûìäû åñiìå àëûï ê¼»iëiì ñ¸ë áîñàï êåòòi. Æàíûì-àó, îºòàó æ½òºàíäàé íåãå ºàºèûï ò½ðñû» î æåðäå, ¾éãå êiðñå»øi. ²½ðàëàé: – Òó-ó, àïà, ºîðºûï êåòòiì ¹îé, – äåï ¾éãå êiðåäi. °ñèÿ: – Å-å, øûðà¹ûì-àé... Íåñiíå ºîðºàñû», – äåï áiðàçäàí ñî» ê¼çiìåí ²½ðàëàéäû øû¹àðûï ñàëàäû äà, ¼ç-¼çiíå: – Àðìàí¹à ²½äàé ºàðàñàéûí äåäi ¹îé. Ò¸óáà. ²½ëûíûì ºàçið íå iñòåï îòûð åêåí?! 20-ê¼ðiíiñ. Ò¾ðìå. (Òåìið òîðäàí ïàíîðàìà). Àðìàí îðûíäûºòà îòûð. ²àñûíäà åêi ìèëèöèÿ ºûçìåòêåði æ¾ð. 1-ìèëèöèîíåð: – ²àëàé, ìîéûíäàéñû» áà iñòåãåí iñi»äi? Àðìàí: – Ìåíi» åøºàíäàé êií¸ì æîº! – äåãåíäå, 2-ìèëèöèîíåð:

Àº øà¹àëà – Ìåíi» äå åøºàíäàé êií¸ì æîº! – äåï á½ðûëûï áàðàäû äà, Àðìàííû» ºîñ ¼êïåñiíi» àðàñûíàí áið ïåðåäi. Àðìàí ê¾òïåãåí ñûäàí á¾ê ò¾ñiï, äåì àëà àëìàé ºàòòû àóûðñûíûï ºàëàäû. 1-ìèëèöèîíåð: – Åíäi ¼ç åðêi»ìåí ìîéûíäàéñû» áà, æîº ïà? – äåï îë äà ½ðàäû. Åñií çîð¹à æèíà¹àí Àðìàí: – À¹àòàéëàð-àó, á½ëàðû»ûç íå? Ìåí íå iñòåäiì ñåíäåðãå?! – äåãåíäå òà¹û äà ¾ñòi-¾ñòiíå ñû àëûï, åêi á¾êòåòiëiï áàðûï åäåíãå º½ëàéäû. Ìèëèöèÿ ºûçìåòêåðëåði òàëûºñûï æàòºàí Àðìàííû» ºîëûíà ºàëàìñàïòû ºûñòûðûï, ºîë ºîéäûðòàäû. Îíû» àóçûì½ðíûíàí ຺àí ºàí á¾êië ¾ñòi-áàñûí ºàí-ºàí ºûëàäû. Àðìàí ê¼çi àëàéûï åäåíäå æàòûð. (ʼçií iði ïëàíìåí ê¼ðñåòó êåðåê). (Áiðàçäàí ñî» åñií æèíàï îé¹à êåòåäi. “Äåóøi åäi ¹îé æàë¹ûçäû» æàðû ²½äàé” äåãåí ¸í. “Êàñïèé” òîáûíû» îðûíäàóûíäà). 21-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Àðìàí ìàãàçèíäå æ¾ê ò¾ñiðóøi áîëûï æ½ìûñ iñòåï æ¾ð. ²îðàï ê¼òåðiï ²½ðàëàé êåëåäi. ²½ðàëàé: – Àðìàí! – ²½ðàëàé! – äåï àëäûíàí øû¹ûï êåçäåñåäi. – Øàðóà» íå áîëäû, æàíûì? – äåï ñ¾éåäi. ²½ðàëàé: – Æàìàí åìåñ, àëòû àé ó÷åíèöà áîëàìûí òiãiíøiãå, ñîñûí ê¼ðå æàòàðìûç... Àðìàí: – Æàºñû áîëäû ¹îé. Åíäi ºèûíøûëûºòû» á¸ði àðòòà ºàëà áàñòàäû. Áiç ¾øií áàºûòòû ¼ìið áàñòàëäû, æàíûì. Åø ºèûíäûººà ºàðàìàé, åêåóìiç áàºûòòû áîëàìûç, ñ¾éiêòiì! – äåï ñ¾éåäi. ²½ðàëàé øàòòàíûï ò½ð. Àðìàí åäåíäå æàòûð. ʼçiíåí ຺àí ºàíäû æàñ... – ²½ðàëàé, êåøið ìåíi... 22-ê¼ðiíiñ. ²½ðàëàé æ½ìûñûíäà òiãií òiãiï îòûð, áàñûíà ຠîðàìàë òà¹ûï àë¹àí, ºàñûíà à¹à ìàñòåð êåëiï:

Ìèðàñ ̽ºàøåâ – ²àëàé, ²½ðàëàé? Øû¹àòûí ò¾ði áàð ìà? ²½ðàëàé: – ȸ, è¸! Áîëàòûí ñèÿºòû, – äåï æûìèÿäû. À¹à ìàñòåð: – ʸíå, ê¼ðåéiê! (ʼðåäi). Áàñòàïºûñû æàìàí åìåñ! Ìîëîä÷èíà! Æàðàéñû»! – ²½ðàëàé ì¸ç áîëûï ò½ð: – À¹à, á¾ãií åðòåðåê ºàéòà áåðñåì áîëà ìà? Àðìàíìåí êåçäåñïåêøi åäiì. À¹à ìàñòåð: – ȸ, ¸ðèíå, áîëàäû, áîëàäû. – Ñà¹àòûíà ºàðàéäû äà: – Î-î, ò¼ðò áîëûï ºàëûïòû ¹îé. ²àçiðäåí áàñòàï æ¾ðå áåðñå» äå áîëàäû! ²½ðàëàé: – Ðàõìåò, à¹à! – äåï æèíàëà áàñòàéäû. Á½ëàðäû» ñûðòûíàí áàºûëàï îòûð¹àí åêi ºûçäû» áiði: – Áiçäi» ìàñòåð äåòäîìíû» ºûçûí êåðåìåò æàºñû ê¼ðiï ºàëûïòû. 2-ºûç: – Îíû» æiãiòi ñîòòàëûï æàòûð äåäi ìå? 1-ºûç: – Èÿ, ðýêåòèð åêåí æiãiòi. Áiðåóäi àòûï ¼ëòiðiïòi ¹îé. 2-ºûç: – ̸!.. Æûíäû åêåí ¹îé... 23-ê¼ðiíiñ. °ñèÿ àïàé á¸ëiø æàñàï, áàëäà¹ûí àëûï îðíûíàí ¸ðå» ò½ðàäû äà, ãàçäû ºîñûï ìàé ºûçäûðàäû. Îñû êåçäå ²½ðàëàé êiðiï: – Îé, àïà, ìà¹àí áåði»iç, ìåí ïiñiðåéií! °ñèÿ: – À-à... Êåëäi» áå, ºàðà¹ûì, ñåí êåøiêêåíãå ìåí... ²½ðàëàé: – Ò¾-ó...àïà, ¼çiì æàñàéòûí åäiì ¹îé, ñîíøà ¸óðå áîë¹àíû»ûç íå... °ñèÿ: – Æàðàéäû, æàíûì, îòûðäûì, îòûðäûì... Óõ-õ! – äåï îòûðàäû. ²½ðàëàé êèiìií àóûñòûðûï á¸ëiø ïiñiðóãå êiðiñåäi. °ñèÿ: – ʼáiðåê ºûëûï ïiñiðå áåð! Ò¾ðìåäå ºàé áið òàìàº

Àº øà¹àëà áàð äåéñi». ²àñûíäà áiðãå îòûð¹àí àäàìäàð äà àóûç òèñií. Åðòå» åò àñûï àïàðàìûç ¼òêiçåòií áîëñà... – Ìຽë!.. °ñèÿ: – Å-å, Æàðàòºàí èåì, ºîëäàé ã¼ð! ²½ëûíûìäû ìûíà æàëàäàí º½òºàðà ã¼ð! 24-ê¼ðiíiñ. Ñîòòû» ¾éi. Ñåðiêòi» ¸éåëi áåñ æàñàð ºûçûí æóûíäûðûï ò¼ñåêêå æàòºûçàäû. Îñû êåçäå Ñåðiê êåëåäi. Ìàçàñû æîº, òiêå ¼ç á¼ëìåñiíå êiðiï êåòåäi. ʾéåóiíi» ê¼»ië ê¾éiíi» îíøà åìåñ åêåíií áàéºà¹àí ¸éåëi àºûðûíäàï ñî»ûíàí iëåñå êiðåäi. Æàííà: – Øàðøàäû» áà? °áiðæiï êåòiïñi» ¹îé! – Ñåðiê ¾íäåìåéäi. Æàé ¹àíà áàñûí èçåéäi. – Àëå, ñà¹àí íå áîë¹àí? Ñåðiê: – Ìà¹àí îñûíäà øàðàï àëûï êåëøi! Æàííà: – Òàìຠiøïåéñi» áå? Ñåðiê: – Æîº. Æàííà: – Øûíûíäà äà, ñà¹àí íå áîë¹àí. Áiðò¾ðëi ¼»i» á½çûëûï, ¼çãåðiï êåòiïñi». Ò¾ñiíå àëìàé ò½ðìûí ñåíi. Ñåðiê: – Áàð, ¸êåëiï áåðøi. ²àçið á¸ðií àéòàìûí, – äåãåíäå Æàííà æàé øû¹ûï êåòåäi. Ñåðiê îéëàí¹àí ê¾éi æàòûð. 25-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Ñåðiê ïåí Æàííà. (Æàçäûº êàôåäå, êåøêi óàºûò). Ñåðiê àð຺à òîéûï àë¹àí. Æàííà îíû àÿëàï, æ½áàòûï îòûð. Æàííà: – Ñåí ê¼ï óàéûìäàé áåðìå, á¸ði áiðòiíäåï ðåòòåëå áàñòàéäû... Ñåðiê: – Îë ìåíi òàáàëàï, òàºûð êåäåéñi» äåï êåòòi, áàëàíû îéëàï æ¾ðãåí æîº. Åíäi îë áàëà ¼ç ¸êåñií áiëìåé êåòåòií áîëäû, – äåï æûëàéäû.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Æàííà: – Áàëà ºàéäà ºàøàäû äåéñi». Åðæåòêåíäå ñåíi ¼çiຠòàóûï àëàòûí áîëàäû. Ñåðiê: – Îë ºàéäàí òàáàäû. Ìåíi áiëìåé êåòåäi á½ë ¼ìiðäåí, – äåï æûëàéäû. Æàííà Ñåðiêòi» ºîëûíàí ñûéïàëàï æ½áàòàäû. 24-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. Áið êåçäå Æàííà ïîäíîñûí ê¼òåðiï êiðiï êåëåäi. Ñåðiê îðíûíàí ò½ðûï øàðàïòû ñòàêàí¹à º½ÿäû äà, àëûï ºîÿäû. Æàííà òà»ûðºàï ºàðàï ºàë¹àí. Ñåðiê ºîëûí èiñêåï: – Åñi»äå øû¹àð, ìåí ñòóäåíò êåçiìäå Ãóëÿ äåãåí ºûçáåí... Æàííà: – ȸ... ²àëàé ½ìûòàìûí. Îíû íåãå ñ½ðàäû»? Ñåðiê: – Ñîë åêåóìiçäi» àðàìûçäà áàëà áîëûï åäi ¹îé... Æàííà: – Îíû òó¹àí êåçäå øåòiíåï êåòòi äåìåï ïå åäi ñà¹àí? Ñåðiê îéëàíûï îòûðûï: – Îë øåòiíåìåïòi, àìàí-åñåí òóûïòû... Æàííà: – À-à?! Ðàñ ïà?!.. Ñåðiê: – Îíû» òà¹äûðû òà¹û äà ºûë ¾ñòiíäå ò½ð. Îíû ºóäàëàï æ¾ðãåí òà¹û äà ñîë ¼ç øåøåñi! Ñåðiê òà¹û iøåäi. 26-ê¼ðiíiñ. Ò¾ðìåíi» ñûðòºû ê¼ðiíiñi. Àéäàóûë ò¾ðìå ä¸ëiçiíå êåëåäi. Ñûºûðëàòûï åñiêòi àøàäû: – Êóäàéáåðãåíîâ, íà âûõîä! – äåï Àðìàíäû øû¹àðàäû. 27-ê¼ðiíiñ. ²½ðàëàé (êåçäåñó á¼ëìåñiíäå) ê¾òiï îòûð. Êîíâîé Àðìàíäû êiðãiçåäi. ²½ðàëàé îðíûíàí ò½ðûï: – Àðìàí! (Àðìàí øàðø໺û. Òåìið òîðäû» àð¹û æà¹ûíäà îòûðàäû). Àðìàí: – ²àë ºàëàé, ²½ðàëàé?!

Àº øà¹àëà ²½ðàëàé æûìèûï: – Æàºñû, – äåï Àðìàííû» ðåøåòêàíû ½ñòàï ò½ð¹àí ºîëûíà ºîëûí ºîÿäû. Àðìàí: – Ìàìàì ºàëàé? ²½ðàëàé: – Æàìàí åìåñ. Ѹëåì àéòûï æàòûð! Àðìàí: – À, ñàëàìàò áîëñûí! ²½ðàëàé: – Îíøà ìàçà» æîº ºîé, Àðìàí! Ñîíøà ñàðû óàéûì¹à ñàëûíà áåðìåñå»øi! Àðìàí: – ²àëàé óàéûìäàìàéñû», àéíàëàíû» á¸ði ºàïòà¹àí ¸äiëåòñiçäiê... ²½ðàëàé Àðìàí¹à ¾ðåéìåí ºàðàï: – Îé, ìåí íåãå îòûðìûí?! – äåï ñ¼ìêåñií àøûï, iøiíäåãi æåìiñ-æèäåê, á¸ëiøòi øû¹àðàäû äà: – ̽íû ìàìàìûç åêåóìiç ïiñiðäiê. ´òå ä¸ìäi áîëäû,– äåï Àðìàí¹à ½ñûíàäû. Àðìàí øåòiíåí áiðåóií òiñòåï ê¼ðiï: – Iì-ì-ì, êåðåìåò ä¸ìäi áîëûïòû! – äåï æåéäi. ²½ðàëàé î¹àí ñ¾éñiíå ºàðàï îòûð. Àðìàí äà ²½ðàëàé¹à ºàðàï îéëàíûï ºàëàäû. 28-ê¼ðiíiñ. (Õðîíèêà). Àðìàí ²½ðàëàéäû» áåòiíåí ¼áiï: – Æàºñû ê¼ðåì ñåíi! Êåëåøåêòå íåíäåé ºèûíäûº áîëñà äà á¸ðií æå»iï, áàºûòòû áîëàìûç åêåóìiç! “Áàºûòòû áîëàìûç åêåóìiç!”. (Æ໹ûðûºïåí). 27-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. ²½ðàëàé: – Àë-ëî! Ñiçãå íå áîë¹àí? – äåï æûìèÿäû. Ñîë êåçäå ê¾çåòøiíi» “Óàºûò” äåãåí äàóñû åñòiëåäi. Àðìàí: – ²½ðàëàé, åñi»äå ìå, ìåí ñà¹àí ó¸äå áåðãåíiì. Åø ºèûíäûººà ºàðàìàé åêåóìiç áàºûòòû áîëàìûç äåãåíìií. ²½ðàëàé æûìèûï: – °ðèíå, åñiìäå, – äåãåíäå, Àðìàí æåðãå ø½ºøèÿäû.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Àðìàí: – Ñîë ñ¼çiì áåêåð áîëäû! ²½ðàëàé à»òàðûëûï Àðìàí¹à ºàðàéäû: – Ò¾ñiíáåäiì?!. Àðìàí: – Àäâîêàò äàÿøû ºûçáåí ñ¼éëåñêåí åêåí. ²½ðàëàé: – ȸ, íå äåïòi? Àðìàí: – Îë ìåí åøòå»å ê¼ðãåí æîºïûí äåï åøòå»åíi ìîéûíäà¹ûñû êåëìåïòi. Àºøà áåðiï àóçûí æàóûï òàñòà¹àí ñèÿºòû... (Àéäàóûë “Óàºûò áiòòi” äåï àéºàéëàéäû). Àðìàí: – Ñåí ¼òå ñ½ëóñû»... °ði æàññû»... ²½ðàëàé: – Ñåí ìåíi ºîðºûòïàøû! Àðìàí: – Ìåíi ê¾òïåé-ຠºîé. Æàñ ¼ìiði»äi ºîð ºûëìà. ´ç áàºûòû»äû òàï... ²½ðàëàé: – Ñåí íå äåï ò½ðñû», Àðìàí! Àðìàí: – Êåøið ìåíi, ²½ðàëàé! Ìåíi ñîòòàéäû êåìiíäå îí áåñ æûë¹à... Àéäàóûëäû» “Óàºûò áiòòi” äåãåí äàóûñû ²½ðàëàéäû» îéûíû» àñòà»-êåñòå»ií øû¹àðàäû. Àë¹àøºûäà à»ûðûï ºàë¹àí îë êîíâîé Àðìàíäû àëûï êåòêåííåí êåéií: – À-ð-ì-àí-í! – äåï àéºàéëàéäû. Àéºàéäàí ò¾ðìå êîðèäîðëàðû æ໹ûðàäû. 29-ê¼ðiíiñ. Ò¾í. ²½ðàëàé ¾éiíäå, ¼ç á¼ëìåñiíäå àëòûí á½éûìäàðûí (ñûð¹à, àëºà) æèíàï, òàçàëàï îòûð. (Ñàíàñûíäà æ໹ûð¹àí ñ¼ç: “Îë ìåí åøòå»å ê¼ðãåí æîºïûí äåï åøòå»åíi ìîéûíäà¹ûñû êåëìåïòi. Àºøà áåðiï àóçûí æàóûï òàñòà¹àí ñèÿºòû”)... ²½ëà¹ûíàí Àðìàííû» ñ¼çi êåòïåé ò½ð. (“Êåøið ìåíi, ²½ðàëàé! Ìåíi ñîòòàéäû êåìiíäå îí áåñ æûë¹à”...).

Àº øà¹àëà 30-ê¼ðiíiñ. Ñîò ¾éiíi» àëäû. ²½ðàëàé ò½ð. Ìàøèíà êåëiï òîºòàéäû. Iøiíåí Ñåðiê ò¾ñåäi. ²½ðàëàé Ñåðiêòi» Àëäûíàí øû¹ûï: – Ѹëåìåòñiç áå, ñîò ìûðçà! Ñåðiê òå á½¹àí ºàðàï: – Ѹëåìåòñiç áå? – äåéäi. ²½ðàëàé: – Êåøiði»iç, ìåí Àðìàí ²½äàéáåðãåíîâòi» ºàëû»äû¹û åäiì, – äåãåíäå ñîò á½¹àí òà»ûðºàé ºàðàï ºàëàäû. ²½ðàëàé: – Îë êií¸ëi åìåñ, – äåé áåðãåíäå Ñåðiê ì½íû» ñ¼çií á¼ëiï: – ¶éi»içãå ºàéòû»ûç! – äåéäi. ²½ðàëàé: – Áiçäi» åøêiìiìiç æîº. Áiç áàëàëàð ¾éiíåíáiç. ʼìåêòåñi»içøi áiçãå! (ʼçiíå æàñ àëàäû). Ñåðiê: – ¶éi»içãå ºàéòû»ûç äåäiì ¹îé! – äåï æ¾ðå áåðãåíäå ²½ðàëàé Ñåðiêêå: – À¹à, êåøiði»iç, áiçäå åøòå»å æîº... Áiðàº... ìûíàíû àëû»ûçøû, øûí ê¼»iëiììåí ½ñûíàìûí, – äåï êiøêåíå ïàêåòêå ñàëûí¹àí ¼çiíi» àëòûí ñûð¹àñûí æ¸íå àëºàñûí ½ñûíàäû. Ñåðiê: – Á½ë íå? ²½ðàëàé: – Àëòûí. Àëû»ûç, – äåé áåðãåíäå Ñåðiê ºàòóëàíûï: – ¶éi»içãå ºàéòû»ûç! – äåéäi äå òåç æ¾ðiï êåòåäi. Îðíûíäà ò½ðûï ºàë¹àí ²½ðàëàéäû» ê¼çiíå ïàðëàï æàñ êåëåäi. Æåðãå ºàðà¹àí ê¾éi ñûáûðëàï: – ²½äàéûì-àó, íå æàçûï ºîéäûº áiç?! Íå ¾øií îñû àçàïòû» á¸ði! – äåï ûøºûíûï àéºàéëàï æiáåðåäi äå, îðûíäûººà º½ëàé êåòåäi. ʼøåäå êåòiï áàðà æàòºàí áið ¸éåë ê¼ðå ñàëûï æ¾ãiðiï ºàñûíà êåëåäi. °éåë: – Íå áîëûï ºàëäû, ºûçûì, ì½íû» íå? – äåãåí êåçäå ²½ðàëàé òàëûºñûï áàðàäû. °éåë: – Ñêîðàÿ ïîìîùü... Ñêîðóþ âûçûâàéòå! – äåï

Ìèðàñ ̽ºàøåâ àéºàéëàéäû. (Àé¹àé-øó. ľðáåëå». Æåäåë æ¸ðäåì. Ìèãàëêà). 31-ê¼ðiíiñ. Àóðóõàíà ïàëàòàñû. ²½ðàëàé ñèñòåìàäà æàòûð. ĸðiãåð ºà¹àçäàðäû ê¼ðiï: – Åíäi ñiçãå ê¼ï ºàé¹ûðó¹à áîëìàéäû. Ñiç áàëà ê¾òiï æ¾ðãåí àäàìñûç, æàºñûëàï òûíû¹ûï äåì àëû»ûç, – äåï êåòåäi. ²½ðàëàé iði ïëàíäà: – Áàëà?! – äåï æûìèÿäû äà, áiðòiíäåï ¼»i ñóûï ê¼çi æàñºà òîëàäû. (Îñû êåçäå iði ïëàíäà ²½ðàëàé êðàíìåí ò¾ñiðiëåäi). ²½ðàëàéäû» ê¼ç àëäûíäà ¼ìiði åëåñòåéäi. 32-ê¼ðiíiñ. (1-ê¼ðiíiñ). ¶ø æàñòà¹û ²½ðàëàé ãîðøîêòà îòûð¹àí æåðiíäå áåñ æàñàð á½çûº áàëà áàñûíàí ½ðûï æûëàòûï êåòåäi. ²½ðàëàéäû» ºàñûíà Àðìàí êåëiï àðºàñûíàí ºà¹ûï æ½áàòàäû. ²½ðàëàé Àðìàí¹à ºàðàï æûëà¹àíûí òîºòàòàäû. (2-ê¼ðiíiñ). ²½ðàëàé áåñ-àëòû æàñòà. Äàëàäà ¸òêåíøåêòå òåðáåëiï îéíàï îòûð¹àí ²½ðàëàé¹à åêi áàëà òèiñiï, îðíûí òàðòûï àëìàºøû áîë¹àíäà Àðìàí æ¾ãiðiï êåëiï, åêi áàëàíû èòåðiï-èòåðiï ºóûï æiáåðåäi äå, òåðáåëiï îòûð¹àí ²½ðàëàé¹à: – Ìåí åíäi ñåíi ºîð¹àï æ¾ðåìií, ²½ðàëàé! – äåéäi. Òåðáåòiëiï ò½ð¹àí ²½ðàëàé Àðìàí¹à ñ¾éñiíå ºàðàï ñ¸ë ¹àíà æûìèûï: – Òåïåðü òû ìîé ïðèíö! – äåï æàóàï ºàòàäû. Åêi ñ¸áèäi» ê¼çiíåí áið-áiðiíå äåãåí àë¹àøºû ñ¾éiñïåíøiëiê ñåçiìiíi» ½øºûíäàðû ê¼ðiíåäi. (3-ê¼ðiíiñ). Àðìàí ìåí ²½ðàëàé îí áåñ-îí àëòû æàñòà. Êåøêi óàºûò. Áàëàëàð ¾éiíi» ìà»û. Åêåói ºîë ½ñòàñûï ò½ð. Àðìàí: – ²½ðàëàé, ìåí ñåíi æàºñû ê¼ðåìií. Áiç 츻ãi áiðãå áîëàìûç! (²½ðàëàé àºûðûí ¹àíà æûìèûï áàñûí èçåéäi. Åêåói áið-áiðiíå æàºûíäàï, áið-áiðií åðiíäåðiíåí ¼áåäi).

Àº øà¹àëà 33-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. ²½ðàëàéäû» ¼»i ñûíûº, ê¼çiíå æàñ òîë¹àí. Àóðóõàíà iøi. ĸðiãåð êåëiï ñèñòåìàñûí øåøiï, òàìûðûí ½ñòàï ê¼ðåäi. ĸðiãåð: – Ñiçãå ê¾òiíó êåðåê, àóûð æ½ìûñ iñòåìå»iç. ²àçið ºàí ºûñûìû»ûç ºàëïûíà ò¾ñòi. ʼï óàéûì¹à ñàëûíáà»ûç, – äåéäi. ²½ðàëàé ¾íäåìåé áàñûí èçåï îòûð. ĸðiãåð: – Ñàó áîëû»ûç! – äåéäi. ²½ðàëàé äà àðòûíøà øû¹ûï êåòåäi. 34-ê¼ðiíiñ. ²½ðàëàé ê¼øåäå íå iñòåðií áiëìåé æàí-æà¹ûíà ºàðàï ºîÿäû. ʼøåäåãi îðûíäûººà îòûðàäû. Áið êåçäå åñiíå ͽðëàí ò¾ñåäi. Ѽìêåñiíåí ͽðëàííû» âèçèòêàñûí òàóûï àëûï, ñî¹àí ºî»ûðàó øàëàäû. – ͽðëàí à¹à, ñàëàìàòñûç áà? Á½ë – ìåí, ²½ðàëàéìûí ¹îé. ͽðëàí: – ȸ, ²½ðàëàé, ºàëàéñû»? ²½ðàëàé: – À¹à ñiçäi» ê¼ìåãi»iç êåðåê áîëûï ò½ð. ͽðëàí: – Îíäà á¾ãií... “Àººó” ðåñòîðàíûíäà êåçäåñåéiê òå! 35-ê¼ðiíiñ. Ò¾ðìåíi» iøi. Àðìàííû» ºàñûíäà åêi-¾ø æiãiò. 1-æiãiò: – ²îë ºîé¹àíû», ¸ðèíå, ºèûí áîë¹àí åêåí. Àðìàí: – Ìåíi ì¸æá¾ðëåäi ¹îé. Åñiì êiðåñiëi-øû¹àñûëû áîëàòûí î ñ¸òòå. 1-æiãiò: – Îíû ñîòºà íå äåï ä¸ëåäåéñi»?! Åíäi ñòàòüÿ» äàéûí äåé áåðñåéøi. 2-æiãiò: – Êåìiíäå îí æûë áåðåäi, – äåãåíäå Àðìàí ê¾ðñiíiï, ò½íæûðàï îé¹à êåòåäi.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ 36-ê¼ðiíiñ. ²½ðàëàé ìåí ͽðëàí ìåéðàìõàíà¹à êiðiï êåëåäi. ²½ðàëàé æàí-æà¹ûíà ºàðàï êåëåäi. Ñòîë¹à æàé¹àñàäû. ²½ðàëàé: – Øûíûí àéòñàì, ì½íäàé ¼òå ñ¸óëåòòi ìåéðàìõàíà¹à áiðiíøi êåëóiì. Êåðåìåò åêåí! ͽðëàí: – Íè÷åãî. °ëi òàëàé êåëåñi» ì½íäà! – äåãåíøå äàÿøû äà çó åòiï æåòiï êåëiï: – ×òî æåëàåòå?! – äåï ìåíþäi ½ñûíàäû. Á½ëàð ä¸ì ì¸çiðiíå ºàðàï òàïñûðûñòàðûí áåðåäi. Äàÿøû ½çàï êåòêåí êåçäå ͽðëàí: – ȸ, ²½ðàëàé, øàðóà»äû àéòà áåð, åø ºûñûëìà!– äåéäi. ²½ðàëàé: – ͽðëàí à¹à, ìåíiêi ¼çi»içãå áåëãiëi í¸ðñå ¹îé. Ìåí áàÿ¹û îôèöèàíò ºûç¹à àºøà ½ñûíûï, ñîòòà áàð øûíäûºòû àéòóûí ¼òiíãiì êåëåäi. Îë ºûç êåëiññå Àðìàí¹à æå»iëiðåê áîëàð åäi. Ñîòºà äà ½ñûíûï ê¼ðåìiç. Ñiçäå ì¾ìêiíøiëiê áîëñà ìà¹àí åêi ìû» äîëëàðäàé ºàðûç áåðå ò½ðñà»ûç?!. ͽðëàí: – À... Îë ì¸ñåëåíi øåøåìiç ¹îé, ²½ðàëàé! Æàðàñû æå»ië î í¸ðñåíi»! Åøáið ñàñïà!.. ²½ðàëàé: – ʼï ðàõìåò ñiçãå. Ìåí áiðòiíäåï º½òûëàìûí ¹îé ºàðûçûìíàí. ͽðëàí: – Î æà¹ûíàí ºàì æåìå. Êåë, ºûçûë âèíîäàí ä¸ì òàòà îòûð! ²½ðàëàé: – Æîº, ìåí iøïåéìií ¹îé, à¹à! ͽðëàí: – Åøòå»å åòïåéäi, æàºñûëûº ¾øií iøåéiê. Îë ²½ðàëàéäû» “Ìà¹àí áîëìàéäû, à¹à! Á½ðûí iøiï ê¼ðãåí í¸ðñåì åìåñ” äåãåíiíå ºàðàìàé, ºîÿð äà ºîéìàñòàí, àçäàï-àçäàï iøêiçåäi. Íåä¸óið îòûð¹àí ñî» åêåói äàëà¹à øû¹àäû. ͽðëàí ²½ðàëàéäû º½øàºòàï àë¹àí. ²½ðàëàé º½øà¹ûíàí øû¹àéûí äåñå, àíàó ºàïñûðà ½ñòàï àë¹àí, æiáåðìåéäi.

Àº øà¹àëà ͽðëàí: – ²½ðàëàéæàí, ºàçið ìåíi» êâàðòèðàìà áàðàìûç. Ñîäàí ñî» ìåí ñà¹àí àºøà»äû áåðåìií... ²½ðàëàé: – À¹à, áiðàç êåø áîëûï êåòòi, ìåí åðòå» àëàðìûí... ͽðëàí: – Æîº, á¾ãií. Á¸ði á¾ãií! – äåï ²½ðàëàéäû ºàòòû ºûñûï, áàñ ñàëûï ñ¾éåäi. ͸çiê, òàëäûðìàø äåíåëi ²½ðàëàé îíû» º½øà¹ûíàí øû¹à àëìàé ò½íøû¹àäû. Æàí½øûðà ºàðñûëàñûï, áið ñ¸òòå ºàïñûðà ½ñòà¹àí ºàðóëû ºîëäàí çîð¹à áîñà¹àí ²½ðàëàé: – À¹à, ì½íû»ûç íå?! – äåï àøóëàíàäû ºàòòû åíòiãiï. ͽðëàí: – Æàíûì ²½ðàëàé, ìåí ê¼ïòåí ê¾òòiì ¹îé îñû ê¾íäi! Ѿéåì ìåí ñåíi, æàíûì! Åññiç ñ¾éåì-ì-ì! – äåï ¼»ìå»äåï ºàéòàäàí àéìàëàé áàñòàéäû. ²½ðàëàé: – Æiáåði»iç ìåíi, æiáåði»iç! – äåï, ͽðëàííû» º½øà¹ûíàí ûøºûíà áîñà¹àí ²½ðàëàé îíû øàïàëàºïåí òàðòûï æiáåðåäi. ͽðëàí: – Ìåí ñà¹àí åêi ìû» äîëëàð áåðãåëi îòûðìûí ¹îé. Ñîíäà äà ê¼íãi» êåëìåé ìå, ñàëäàºû?! Íåìåíåãå á½ëäàíàñû»! Îé, äóðà åêåíñi» íà¹ûç! ²½ðàëàé: – Êåò áàð, î»áà¹àí! – äåï îíû ºîñ ºîëäàï èòåðiï ºàëàäû äà, ºàðñû áà¹ûòºà ºàðàé òåç àäûìäàï æ¾ðiï êåòåäi. Áiðàçäàí êåéií ºàòòû ºîðëàíûï, ¼êñiï-¼êñiï æûëàï æiáåðåäi. 37-ê¼ðiíiñ. °ñèÿ àïàé ¾éiíäå äàìûëäàï æàòûð. ʼçäåði æ½ìóëû. ²½ðàëàé àºûðûí áàñûï êiðåäi. Ñûáäûðäàí òåç îÿíûï êåòêåí °ñèÿ: – ²àéäà æ¾ðñi», æàíûì-îó?! Êåøiêêåíãå ìåí óàéûìäàï... ²½ðàëàé: – Äîñòàðûììåí îòûðûï ºàëûï åì. °ñèÿ: – Áiðåó ðåíæiòòi ìå, ¼»i» ºàøûï êåòiïòi ¹îé.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ ²½ðàëàé: – Æîº, àïà. Àðìàíäû óàéûìäàï... Ѹë ê¼»iëiì áîñà¹àí øû¹àð, – äåï ê¼çiíå æàñ àëàäû. – °ñèÿ: – Å-å... øûðà¹ûì, ºàéòåéií...(°ñèÿíû» äà ê¼çiíå æàñ êåëåäi). Áiçäi ¼ñòiï ºîéäû ¹îé... ²½ðàëàé á¼ëìåñiíå êiðiï, øåøiíiï, äóøºà ò¾ñåäi. 38-ê¼ðiíiñ. Êàôå. Äàÿøû ºûç øåòòå îòûð¹àí ºûç¹à êåëiï: – Ѹëåìåòñiç áå? Íå iøêi»iç êåëåäi? ²½ðàëàé: – Ѹëåìåòñiç áå? Ìà¹àí áið ñòàêàí øàé áîëñà, – äåãåíäå äàÿøû ²½ðàëàéäû òàíûï, ñàñºàëàºòàï ºàëàäû. ²½ðàëàé: – Àáûðæûìà»ûç. Åøòå»å åòïåéäi. Ìåí ñiçäi ò¾ñiíåìií. Äàÿøû: – Ò¾ñiíñå»iç íåñiíå êåëäi»iç? ²½ðàëàé: – Æàé, ñiçäi ê¼ðå êåòåéií äåï... Äàÿðøû: – Ìåí ñåíäåðãå áîëà æ½ìûñûìíàí àéðûë¹ûì êåëìåéäi. Ñåíäåð ñèÿºòûëàð ê¼ï ì½íäà. Ìåí îëàðäû» ¸ðºàéñûí àºòàï æ¾ðåòií æà¹äàéûì æîº. Àë ìåíi» æà¹äàéûìäû êiì îéëàéäû åêåí... °êåñiç ¼ñêåí æåòiìäi? – äåãåíäå ²½ðàëàé á½¹àí à»òàðûëà ºàðàï ºàëàäû. Æàíàðûíà æàñ òîëûï: – Ìåíi» äå åøêiìiì æîº. Ìåí äåòäîìäà ¼ñêåíìií. °êå-øåøåìíi» êiì åêåíií äå áiëìåéìií. Æàë¹ûç Àðìàí åäi áàºûòûì, åðòå» îíû äà ñîòòà¹àëû æàòûð. Îíû» ¾ñòiíå àÿ¹ûì àóûð. Òà¹äûð ºàíäàé ¸äiëåòñiç... Æàðàéäû, º½ðáûì, ìåíi» ê¼ðãåíiìäi ñåíi» áàñû»à áåðìåñií! – äåï åãiëå æûëàéäû äà, ò½ðûï êåòåäi. Äàÿøû ì½íû» ñûðòûíàí ½çຠîéëàíûï ò½ðûï ºàëàäû. 39-ê¼ðiíiñ. Ñåðiê ¼ç êàáèíåòiíäå Àðìàííû» iñ-ºà¹àçäàðûí ºàðàï îòûð. Îéûíà Àðìàííû» ñîòòà¹û ñ¼çi îðàëàäû – “Ìåíi» êií¸ì æîº, ñóäüÿ ìûðçà!”. Îë òåðå» îé¹à áàòàäû.

Àº øà¹àëà 40-ê¼ðiíiñ. Ãóëÿíû» êàáèíåòi. Ãóëÿ òåëåôîíäû òåðiï çâîíäàéäû. Àð¹û æàºòà¹û äàóûñ: – Äà, ñòàðøèé ñëåäîâàòåëü ñëóøàåò! Ãóëÿ: – Çäðàâñòâóéòå, òîâàðèù ñòàðøèé ñëåäîâàòåëü! Ñ âàìè ðàçãîâàðèâàåò Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà. À¹à òåðãåóøi: – Çäðàâñòâóéòå, Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà! Ãóëÿ: – Êàê âàøè äåëà? Íàäåþñü, óáèéöà ïðèçíàëñÿ â ñîäåÿííîì?!. À¹à òåðãåóøi: – Êîíå÷íî, Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà! Îí âî âñåì ïðèçíàëñÿ. Âñå î-êýé! Ãóëÿ: – Íå çàáûëè, ÷òî çàâòðà ñóä? Âèíîâíèê äîëæåí ïîíåñòè íàêàçàíèå ïî âñåé ñòðîãîñòè çàêîíà, – äåï òåëåôîíäû òàñòàé ñàëàäû äà, – È â ýòîì ÿ “ïîìîãó” ýòîìó ñâîëî÷ó! – äåéäi. 36-ê¼ðiíiñòi» æàë¹àñû. Ñîò çàëû. – Âñòàòü, ñóä èäåò! – Á¸ði îðíûíàí ò½ðûï ê¾òiï àëàäû. Ñîò iñòi æ¾ðãiçå áàñòàéäû. – Êiì òà¹û íå ºîñàäû? – äåãåíäå çàëäà ê¼çiíå ºàðà ê¼çiëäiðiê, áàñûíà ຠîðàìàë ò຺àí ºûç îðíûíàí ò½ðûï, ìiíáåãå áàðàäû. Îë àñûºïàé, áàïïåí îðàìàëû ìåí ê¼çiëäiðiãií øåøiï, îºè¹àíû» áàð øûíäû¹ûí áàÿíäàé áàñòàéäû. Äàÿøû: – Ñóäüÿ ìûðçà, ìåí – Àºïàíîâà þëøàò... Êàôåäå äàÿøû áîëûï iñòåéìií. Ìûíà ñîòòàëóøû Àðìàí¹à áàéëàíûñòû îºè¹àíû» êó¸ãåðiìií... – äåãåíäå çàë ãóiëäåï êåòåäi. Á½ë ºûç¹à Àðìàí ìåí ²½ðàëàé äà áið æà¹ûíàí ¾ðåéëåíå... Áið æà¹ûíàí òà»ûðºàé, ¾ìiòòåíå ºàðàï ºàëûïòû.

Ìèðàñ ̽ºàøåâ Äàÿøû: – 15-ìàé ê¾íi ìåí æ½ìûñòà áîëàòûíìûí. Ñà¹àò àëòûëàð øàìàñû... Êàôåãå áið ºûç áåí æiãiò êåëãåí. Æèíàë¹àí æ½ðò Àðìàí ìåí ²½ðàëàé¹à êåçåê-êåçåê ºàðàéäû. Äàÿøû: – ²àéòûñ áîë¹àí æiãiò ïåí ìûíà åêi äîñû áiçäi» êàôåãå æèi êåëiï ¸ðºàøàíäà æ½ðòòû» ìàçàñûí àëàòûí. Ñîë ê¾íi òà¹û äà ¾øåói êiðiï êåëäi. °ðèíå, iøiï àë¹àí.... (Õðîíèêà). Äàÿøû ºûç: – Ìûíàëàð òà¹û êåëäi... – (¶ø æiãiò ²½ðàëàéäû» ºàñûíà êåëiï òèiñå áàñòàéäû. Àðìàí áiðåóií ïåðiï ºàë¹àíäà, ¾øiíøi æiãiò Àðìàíäû ½ðàìûí äåï, ñåðiãiíi» àÿ¹ûíà øàëûíûñàäû äà, ºîë òiðåéòií æåð òàïïàé øàëºàëàºòàï áàðûï º½ëàéäû). – Àðìàííû» åø êií¸ñû æîº á½ë æåðäå. Æà¹äàéäû» ºàëàé áîë¹àíûí ìåí ¼ç ê¼çiììåí àíûº ê¼ðäiì. Æiãiò àÿ¹û òàéûï ¼çi º½ëàäû. Ñîäàí áàðäþðãå æåëêåñiìåí æû¹ûëûï ê¼ç æ½ìäû, – äåãåíäå Àðìàí ìåí ²½ðàëàé äà, çàëäà¹û áàñºà æ½ðò òà à»-òà» ºàðàï ºàë¹àí. Ñîò: – Ñiç àë¹àøºû ò¾ñiíiêòåìå»içäå ì¾ëäå áàñºàøà ê¼ðñåòêåí åäi»iç, ºàçiðãi ñ¼çi»iç áàñºàøà. Äàÿøû: – Ľðûñ àéòàñûç. Ìåíi ì¸æá¾ðëåäi, ºîðºûòòû, º½ðòûï æiáåðåìiç äåäi. Áàñòàïºûäà ºîðûººàíííàí æàë¹àí ò¾ñiíiê áåðãåíiì ðàñ. ´çiì ¸êåñiç ¼ñiï, ¼ìiðäi» ºèûíøûëû¹ûí ê¼ï ê¼ðäiì. Ìûíàëàðäû» òàñ æåòiì åêåíií áiëãåíäå æàé æàòà àëìàäûì... Ñîë êåçäå °ñèÿ: – Àéíàëàéûí-àé, àéíàëàéûí-àé! – äåï æûëàï æiáåðåäi. Äàÿøû: – Ѽéòiï, á¸ði äå º½ðûñûí, á¾éòiï æåòiìãå ºèÿíàò æàñà¹àíøà ¼ëãåíiì àðòûº äåï ¸äåéi êåëäiì... Çàë ãóiëäåï îòûð. Àðìàí ìåí ²½ðàëàéäû»... °ñiðåñå, °ñèÿ àïàéäû» ºóàíûøòàðûíäà øåê æîº. Ñîò òà ø½¹ûë ñåðïiëiï, åëãå “Àë, åíäi íå äåð åêåíñi»äåð” äåãåíäåé ñûíàé ºàðàï ºàë¹àí. ²àðñû æàºòû» àäâîêàòû: – Ñîò ìûðçà, á½ë êiñiíi» àéòºàíûí ºàáûëäàìà»ûç! Áiðåñå áûëàé, áiðäå îëàé äåï åëäi» áàñûí ºàòûðûï ò½ð¹àí á½ë àäàìäû æàóàïºà òàðòó êåðåê, äåãåíäå çàë

Àº øà¹àëà á½ðûí¹ûäàí áåòåð ó-øó áîëûï êåòåäi. Ñîò áàë¹àñûìåí ñòîëäû ½ðûï, æ½ðòòû òûíûøòàíäûðàäû äà, ¶êiìäi îºè áàñòàéäû: – Òà¹ûë¹àí êií¸ ñîòòà ä¸ëåëäåíáåãåíäiêòåí, Àðìàí ²½äàéáåðãåíîâ êií¸ñiç äåï òàíûëûï, ñîò çàëûíàí áîñàòûëñûí! – äåéäi äå òåç æèíàëûï çàëäàí øû¹ûï êåòåäi. ²½ðàëàé Àðìàí¹à æ¾ãiðåäi, º½øàºòàñûï ê¼ðiñåäi. ´çi ºóàí¹àííàí, òîëºû¹àííàí åáië-äåáië æûëàï æ¾ð. °ñèÿ àïà äà áàëäà¹ûíà ñ¾éåíiï ñ¾ðiíå-ºàáûíà áàëàñûíà ºàðàé æåäåë æ¾ðiï êåëåäi. ¶øåói ê¼ðiñiï áiðàç ò½ð¹àí ñî» Àðìàí: – Àïàòàé... ²½ðàëàé, á½ë æåðäåí òåçiðåê êåòåéiêøi! °ñèÿ: – Êåòåéiê, º½ëûíûì, êåòåéiê! ²½ðàëàé: – °ëãi îôèöèàíò ºûç ºàéäà? Àðìàí: – ȸ, ºàéäà? – äåï içäåé áàñòàéäû. ¶øåói äàëà¹à øû¹ûï æàí-æà¹ûíà ºàðàï, òàáà àëìàéäû. ²½ðàëàé Àðìàííû» èû¹ûíà áàñûí ºîéûï ñ¾éñiíåäi. Á½ëàðäû» ñûðòûíàí, òàëäû» àðàñûíàí òû¹ûëà ºàðàï äàÿøû ºûç ò½ð. Îë äà ºàòòû ºóàí¹àí ñèÿºòû. Îñû êåçäå ¾øåóiíi» ºàñûíà áið æå»ië ìàøèíà êåëiï òîºòàéäû. Òåðåçåñiíåí áàñûí øû¹àð¹àí æ¾ðãiçóøiñi: – Òåç-òåç îòûðû»ûçäàð! – äåéäi. Àðìàí: – Ðàõìåò, áiçãå òàêñè êåðåê åìåñ! – äåãåíäå, °ñèÿ àïà: – Æî-æîº, îòûðû»äàð, îòûðû»äàð! – äåï îòûð¹ûçàäû. Àðìàí ìåí ²½ðàëàé ñàñºàëàºòàï, ê¼ëiêêå æàé¹àñà áàñòàéäû. Øîôåð ìàøèíàíû á½ðûï àëûï, äåðåó êåði áà¹ûòºà ºàðàé çàóëàé æ¼íåëåäi. 41-ê¼ðiíiñ. Ãóëÿíû» à¹àðû çâîíäàï ò½ð. κºà¹àð: – Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà, äåëà ïëîõè! Ãóëÿ: –  ÷åì äåëî?

Ìèðàñ ̽ºàøåâ κºà¹àð: – Ýòîãî... Äåòäîìñêîãî ïàðíÿ îñâîáîäèëè.. 42-ê¼ðiíiñ. Ãóëÿ ¾éiíäå. Ãóëÿ: – ×òî òû íåñåøü, áëèí?! κºà¹àð: – Îñâîáîäèëè ïðÿìî èç çàëà ñóäà. Ãóëÿ: – ×òî?! Îí îõðåíåë ÷òî ëè. ß ñïðàøèâàþ, îí îõðåíåë äà?! κºà¹àð: – ß íå çíàþ... Ãóëÿ: – Ñåé÷àñ ÿ åìó ïîêàæó...– äåï çâîíäàé áàñòàéäû. 43-ê¼ðiíiñ. Ñåðiê ìàøèíàäà êåëåäi. Øûëäûðëà¹àí òåëåôîíûí àëàäû: – Àëëî! Ãóëÿ: – Ñåðèê, ïî÷åìó òû îñâîáîäèë òîãî íåãîäÿÿ? Òû ìíå çà ïðîøëîå ìñòèøü, äà?! Ãîâîðè! Òû, íå óäà÷íèê òâîþ ìàòü! ß ïîêàæó òåáå ãäå ðàêè çèìóþò!.. Ñåðiê: – Òîºòàñàéøû... Ãóëÿ: – Òîºòàìàéìûí, òû, âîíþ÷àÿ ñâîëî÷ü! Ñåðiê: – Îë ñåí åêåóìiçäi» áàëàìûç ¹îé... Àºûìàº!.. Ãóëÿ: – ×åãî, ÷åãî?! Ñåðiê: – Îë ñåí åêåóìiçäi» ½ëûìûç! Ãóëÿ: –Òû ÷òî, ÷åêíóëñÿ? Ñâåõíóëñÿ äà?! Ñåðiê: – Ñåí ìåíi áàëà ïåðçåíòõàíàäà ¼ëiï ºàëäû äåï àëäàïñû» ¹îé! Ìåí îíû àñûðàï àë¹àí ¸éåëìåí ñ¼éëåñòiì. Îë ¸éåë ìà¹àí á¸ðií äå ¼çi àéòûï áåðäi. ²àçið ñà¹àí áàðàìûç. ʼçi» æåòåòií áîëàäû á¸ðiíå...

Àº øà¹àëà 44-ê¼ðiíiñ. Àðìàíäàð ìiíãåí ìàøèíà òîºòàï ò½ð. Àðìàí ìåí ²½ðàëàé ò¾êêå ò¾ñiíáåé øåøåñiíåí ñ½ðàéäû. Àðìàí: – Áiç íå¹ûï ò½ðìûç, ìàìà? °ñèÿ: – ²àçið, áàëàì, ºàçið! – äåï ò½ð¹àíäà ñîò òà êåëiï òîºòàéäû. Ñåðiê Àðìàíäàð îòûð¹àí ìàøèíà¹à òåç îòûðàäû äà, ê¼ëiê æ¾ðiï êåòåäi. Ò¾êêå ò¾ñiíáåãåí Àðìàí: – Ìàìà, áiç ºàéäà áàðàìûç? – ²àçið, áàëàì... – Àïà, ìåí ò¾êêå ò¾ñiíáåé îòûðìûí. – ²àçið á¸ðií ò¾ñiíåñi»! 45-ê¼ðiíiñ. Ãóëÿíû» ¾éiíi» àëäûíà êåëiï òîºòàéäû. Ñåðiê ìàøèíàäàí ò¾ñiï, åñiê ºî»ûðàóûí áàñàäû. Áèiê ºîð¹àíäû ºàºïàíû» àð¹û æà¹ûíàí: – Êòî òàì? – äåãåí äàóûñ åñòiëåäi. Ñåðiê: – Áiç Ãóëÿ Íèÿòáåêîâíà¹à êåëiï åäiê. Ìåíi» àòûì – Ñåðiê, – äåãåíäå åñiê àøûëà áàñòàéäû. Ñåðiê °ñèÿ àïàéäû áàñûí èçåï øàºûðàäû. Á¸ði ìàøèíàäàí ò¾ñiï, iøêå êiðåäi. Ñåðiê ºàëòàñûíàí áàÿ¹û àëºàíû àëûï, Àðìàííû» ìîéíûíà òà¹àäû. Àðìàí ìåí ²½ðàëàé à»-òà». Àóëàñû åóðîïàëûº ì¸íåðìåí áåçåíäiðiëãåí, ¾ëêåí ã¾ëçàðëû, ê¼êîðàé-øàë¹ûíäû, ä¸óëåòi øàëºû¹àí ¾éäåí ºàñûíäà ºûçìåòøiñi áàð Ãóëÿ øû¹ûï êåëåäi. Àðìàí ìåí ²½ðàëàé îíû ê¼ðiï òiêñiíiï, ºàóiïòåíå áàñòàéäû. Ãóëÿ àíàäàéäàí äàóûñòàï: – Òû, ñëóøàé, äîðîãîé, ñ ÷åãî âçÿë ÷òî îí ìîé ñûí?!.. – äåé áåðãåíäå Ñåðiê Àðìàííû» àëºàñûí ºîëûìåí ½ñòàï ê¼ðñåòiï: – Åñi»äå ìå ìûíàó?! – äåéäi. Ãóëÿ òàºàëûï êåëå áåðiï: – ×òî ýòî òàêîå?! – äåï ê¼çi áàºûðàéûï êåòåäi. Àðìàííû» æ¾çiíå à»òàðûëûï ºàðàéäû. ̸í-æàéäû åíäi ò¾ñiíãåí ñèÿºòû. (Ѽéòiï òàëûºñûï º½ëàé áåðåäi). ƽðò àáûð-ñàáûð. Àçàí-ºàçàí. Àëûñòàí ¾çiëiï-òàëûï ê¼êåê ¾íi åñòiëåäi.

ÌÀÇÌμÍÛ ÆÅÒIÌ ØÀË.................................................................3 ÈÒÒÅÐ ÄÅ ÆÛËÀÉÄÛ..................................................5 ÌÅÐÓÅÐÒ..........................................................................11 ÀÙÛ ÀËÌÀ.................................................................19 ÆÅÐ ÌÅÍ Ê´Ê...............................................................23 ÊÅËÅÑÀÓ........................................................................31 ÁÀ²μË ÁÎË, ÀÒÀ!..........................................................35 ÑÎÐ................................................................................44 ²ÀÐÀØÀÍÛ³ ²ÀÒ²À±Û...............................................52 À² ØÀ±ÀËÀ..................................................................58 ÁIÐ ±ÀÍÀ °Í................................................................73 Ê´ÊÅÊ ¶ÍI.....................................................................76 Ìèðàñ ̽ºàøåâ Àº øà¹àëà Ñàðàøûñû — μëæàë¹àñ Ǹóiðáåêîâà Òåõíèêàëûº ñàðàøûñû, áåçåíäiðãåí æ¸íå áåòòåãåí — ͽðã¾ë Ñåéäàõìåòîâà Òåðóãå 20.04.12 æiáåðiëäi. Áàñó¹à 13.06.12 ºîë ºîéûëäû. ²à¹àçû îôñåòòiê. ²àðiï ò¾ði “Òàéìñ”. Ïiøiìi 84õ1081/32. Îôñåòòiê áàñûëûñ. Áàñïà òàáà¹û 7,0 á.ò. Øàðòòû áàñïà òàáà¹û 6,0. Òàðàëûìû 2000 äàíà. Òàïñûðûñ N Êåëiñiìäi áà¹à. “Æàëûí áàñïàñû” Æàóàïêåðøiëiãi øåêòåóëi ñåðiêòåñòiãi. 050009. Àëìàòû ºàëàñû, Àáàé ä໹ûëû, 143/93-¾é. Òåë.: (727) 394-36-40