Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан келген
John Gray
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
Қарым-қатынасты жақсарту және жұбыңыздан қалағаныңызды алуға арналған практикалық нұсқаулық
Джон Грей, Ph.D.
Алғыс
Осы кітапты жазу сапарында менімен бірге болғаны үшін жұбайым Бонниге алғыс айтамын. Оқиғаларымызбен бөлісуге рұқсат бергені үшін және әсіресе әйелдердің көзқарасын түсіну мен құрметтеу қабілетімді кеңейткені үшін оған ризамын.
Үш қызымыз — Шеннон, Джули және Лоренге — үздіксіз махаббаты мен ризашылығы үшін алғыс айтамын. Ата-ана болудың қиындығы маған өз ата-анамның күресін түсінуге және оларды бұрынғыдан да қатты жақсы көруге мүмкіндік берді. Әке болу маған әсіресе өз әкемді түсінуге және жақсы көруге көмектесті.
Жеті баланы өсірудегі сүйіспеншілікке толы еңбектері үшін әкем мен анама алғыс айтамын. Сезімдерімді түсініп, сөздеріме тәнті болғаны үшін үлкен ағам Дэвидке рақмет. Жоғары жетістіктерге жетуге ынталандырғаны үшін ағам Уильямға алғыс айтамын. Таң атқанша созылған ұзақ әрі қызықты әңгімелеріміз үшін және мен әрқашан пайдасын көретін керемет идеялары үшін ағам Робертке ризамын. Қолдауы мен позитивті рухы үшін ағам Томға рақмет. Маған сенгені және семинарларымды бағалағаны үшін әпкем Вирджинияға алғыс айтамын. Қиын сәттерімде маған қолдау көрсетуін жалғастырып келе жатқан махаббаты мен сүйіспеншілігі үшін марқұм інім Джиммиге алғыс айтамын.
Осы кітаптың идеясынан бастап аяқталуына дейін көмегін, керемет шығармашылығын және ынтасын аямаған агентім Патти Брейтманға алғыс айтамын. Осы жобаның басында шабыттандыратын қолдауы үшін Кэрол Бидничке рақмет. Сарапшылық пікірлері мен кеңестері үшін Сьюзан Молдоу мен Нэнси Пескеге алғыс айтамын. Менің қажеттіліктеріме үнемі жауап бергені үшін HarperCollins ұжымына рақмет.
Менің қарым-қатынас семинарларыма қатысқан, өз оқиғаларымен бөліскен және осы кітапты жазуға жігерлендірген мыңдаған адамдарға алғыс айтамын. Олардың оң және сүйіспеншілікке толы пікірлері осындай күрделі тақырыптың қарапайым презентациясын жасауға қолдау көрсетті.
Өз қиындықтарымен соншалықты ашық бөліскен және сапарларында менің көмегіме сенім артқан клиенттеріме алғыс айтамын.
Осы кітаптың өн бойында кездесетін шебер даналығы мен ықпалы үшін Стив Мартиноға рақмет.
Бұл материал сыналған, тексерілген және дамытылған Джон Грейдің қарым-қатынас семинарларын ұйымдастыруға жанын салған түрлі промоутерлеріме алғыс айтамын: Санта-Круздағы Элли мен Ян Коренге; Гонолулудағы Дебра Мадд, Гэри және Хелен Франселлге; Сан-Францискодағы Билл мен Джуди Элбрингке; Вашингтондағы Дэвид Обстфельд пен Фред Клинерге; Балтимордағы Элизабет Клингке; Сиэтлдегі Кларк пен Дотти Бартеллге; Феникстегі Майкл Наджарианға; Лос-Анджелестегі Глория Манчестерге; Хьюстондағы Санди Макқа; Лас-Вегастағы Эрлин Каррильоға; Сан-Диегодағы Дэвид Фарлоуға; Далластағы Барт пен Меррил Джейкобсқа; және Стокгольмдегі Ове Йоханссон мен Ева Мартенссонға.
Осы кітаптағы идеялардың туындауына себеп болған менің соңғы кітабым — "Ерлер, Әйелдер және Қарым-қатынастарға" көрсеткен шынайы қолдауы үшін Beyond Words Publishing баспасындағы Ричард Коэн мен Синди Блэкке алғыс айтамын.
Семинарымды толықтай кәсіби аудиожазбаға түсіргені үшін Trianon Studios-тағы Джон Вестманға және осы материалды үнемі бағалап, сапалы қызмет көрсеткені үшін Cassette Express ұжымы мен Дэйв Мортонға рақмет.
Өз оқиғаларымен бөліскені үшін ерлер тобының мүшелеріне, әсіресе қолжазбаны өңдеуге құнды пікірлерін қосқан Ленни Эйгер, Чарльз Вуд, Жак Эрли, Дэвид Плачек және Крис Джонсқа ерекше алғыс айтамын.
Осы жоба кезінде кеңсені тиімді және жауапкершілікпен басқарғаны үшін хатшым Арланаға рақмет.
Әрқашан жанымнан табылғаны үшін заңгерім (және балаларымның өкіл атасы) Джерри Рифолдқа алғыс айтамын.
Жиырма жылдық үздіксіз достығы үшін Клиффорд МакГуайрға рақмет. Одан артық сырлас және дос тілемес едім.
Кіріспе
Қызымыз Лорен дүниеге келгеннен кейін бір апта өткен соң, жұбайым Бонни екеуміз қатты шаршадық. Лорен түн сайын бізді оятатын. Босану кезінде Бонни жарақат алып, ауырсынуды басатын дәрілер қабылдап жүрген. Ол әрең жүретін. Көмектесу үшін үйде бес күн болған соң, мен жұмысқа қайта оралдым. Оның жағдайы жақсарып келе жатқандай көрінді.
Мен жоқта оның ауырсынуды басатын дәрілері таусылып қалыпты. Маған кеңсеге қоңырау шалудың орнына, ол қонаққа келген ағамнан дәрі сатып әкелуді сұраған. Алайда ағам дәріні әкелмеді. Соның салдарынан ол күні бойы ауырсынумен және жаңа туған нәрестеге қараумен әлек болды.
Мен оның күні соншалықты ауыр өткенін білмедім. Үйге келгенімде ол қатты ренжулі еді. Мен оның күйзелісінің себебін дұрыс түсінбей, мені кінәлап тұр деп ойладым.
Ол: "Мен күні бойы ауырсынумен жаттым... Дәрім таусылып қалды. Төсекте дәрменсіз жаттым, ешкімге бәрібір!" — деді.
Мен қорғанып: "Неге маған қоңырау шалмадың?" — дедім.
Ол: "Мен сенің ағаңнан сұрадым, бірақ ол ұмытып кетті! Мен оның келуін күні бойы күттім. Мен не істеуім керек еді? Әрең жүрмін. Өзімді тастанды сезінемін!" — деді.
Осы сәтте мен жарылдым. Сол күні менің де жүйкем жұқарып тұрған еді. Маған қоңырау шалмағанына ашуландым. Оның ауырып жатқанын білмесем де, мені кінәлағанына ыза болдым. Бірнеше ауыр сөз алмасудан кейін мен есікке қарай беттедім. Мен шаршадым, ашулымын және бәрін естіп болдым. Екеуміз де шегімізге жеткен едік.
Содан кейін менің өмірімді өзгертетін бір жағдай орын алды.
Бонни: "Тоқташы, өтінемін, кетпеші. Дәл қазір сен маған бәрінен де қатты керексің. Мен ауырып тұрмын. Бірнеше күн ұйықтамадым. Өтінемін, мені тыңдашы", — деді.
Мен тыңдау үшін бір сәтке тоқтадым.
Ол: "Джон Грей, сен жай күнгі доссың! Мен сүйкімді, мейірімді Бонни болсам, сен жанымдасың, бірақ олай болмасам, сен есіктен шығып кетесің", — деді.
Содан кейін ол үнсіз қалды, көздері жасқа толды. Даусы өзгеріп: "Дәл қазір мен қиналып тұрмын. Менің берерім жоқ, дәл осы сәтте сен маған қатты керексің. Өтінемін, бері келіп мені құшақташы. Ештеңе айтудың қажеті жоқ. Маған тек сенің құшағыңды сезіну керек. Өтінемін, кетпеші", — деді.
Мен жанына барып, үнсіз құшақтадым. Ол құшағымда жылады. Бірнеше минуттан кейін ол кетпегенім үшін алғыс айтты. Ол маған тек менің құшақтағанымды сезіну қажет болғанын айтты.
Сол сәтте мен махаббаттың шынайы мағынасын — шартсыз махаббатты түсіне бастадым. Мен өзімді әрқашан сүйіспеншілікке толы адаммын деп санайтынмын. Бірақ ол дұрыс айтты. Мен "жай күнгі дос" болдым. Ол бақытты және жақсы болғанда, мен де оны жақсы көрдім. Бірақ ол бақытсыз немесе ренжулі болса, мен өзімді кінәлі сезініп, дауласатынмын немесе өзімді алшақтататынмын.
Сол күні, алғаш рет, мен оны тастап кетпедім. Мен қалдым, және бұл керемет сезім еді. Оған шынымен қажет болған кезде қолдау көрсете алдым. Бұл нағыз махаббат сияқты сезілді. Басқа адамға қамқорлық жасау. Махаббатымызға сену. Қиын сәтте жанында болу. Маған жол көрсетілгенде, оған қолдау көрсетудің қаншалықты оңай екеніне таң қалдым.
Мұны қалай байқамағанмын? Оған бар болғаны менің жанына барып, құшақтағаным керек еді. Басқа әйел болса, Бонниге не керектігін инстинктивті түрде білер еді. Бірақ ер адам ретінде мен жанасудың, құшақтаудың және тыңдаудың ол үшін қаншалықты маңызды екенін білмедім. Осы айырмашылықтарды мойындай отырып, мен әйеліммен қарым-қатынастың жаңа жолын үйрене бастадым. Мен жанжалды осылай оңай шеше алатынымызға ешқашан сенбес едім.
Бұрынғы қарым-қатынастарымда мен қиын сәттерде немқұрайлы және суық болып кететінмін, себебі басқа не істеу керектігін білмейтінмін. Нәтижесінде, менің бірінші некем өте ауыр және қиын болды.
Боннимен болған бұл оқиға маған осы үлгіні қалай өзгертуге болатынын көрсетті.
Бұл оқиға осы кітаптағы ерлер мен әйелдер туралы түсініктерді дамытуға және жетілдіруге көмектескен жеті жылдық зерттеуіме шабыт берді. Ерлер мен әйелдердің қалай ерекшеленетіні туралы өте практикалық және нақты терминдермен үйрене отырып, мен кенеттен некемнің соншалықты күрес болуы шарт емес екенін түсіне бастадым. Айырмашылықтарымыз туралы осы жаңа түсінікпен Бонни екеуміз қарым-қатынасымызды айтарлықтай жақсартып, бір-бірімізден көбірек ләззат ала алдық.
Айырмашылықтарымызды тануды және зерттеуді жалғастыра отырып, біз барлық қарым-қатынастарымызды жақсартудың жаңа жолдарын аштық. Біз қарым-қатынас туралы ата-анамыз ешқашан білмеген, сондықтан бізге үйрете алмаған жолдармен білдік. Осы түсініктерді кеңес сұрап келген клиенттеріммен бөлісе бастағанымда, олардың да қарым-қатынастары байыды. Менің демалыс күндеріндегі семинарларыма қатысқан мыңдаған адамдар қарым-қатынастарының бір түнде түбегейлі өзгергенін көрді.
Жеті жылдан кейін де жеке тұлғалар мен жұптар сәтті нәтижелер туралы хабарлауда. Мен бақытты жұптар мен олардың балаларының суреттерін, некелерін сақтап қалғаным үшін алғыс хаттар аламын. Олардың некесін махаббат сақтап қалғанымен, егер олар қарсы жынысты тереңірек түсінбегенде, ажырасып кетер еді.
Сьюзан мен Джим тоғыз жыл некеде болған. Көптеген жұптар сияқты олар бір-бірін сүюден бастады, бірақ жылдар бойы өсіп келе жатқан күйзеліс пен көңілсіздіктен кейін олар құмарлықтарын жоғалтып, берілуге шешім қабылдады. Алайда ажырасуға дейін олар менің демалыс күнгі қарым-қатынас семинарыма қатысты. Сьюзан: "Біз бұл қарым-қатынасты сақтау үшін бәрін жасап көрдік. Біз тым әртүрліміз", — деді.
Семинар барысында олар айырмашылықтарының тек қалыпты ғана емес, сонымен қатар күтілетін жағдай екенін біліп таң қалды. Басқа жұптардың да осындай қарым-қатынас үлгілерін бастан өткергені оларға жұбаныш болды. Бар болғаны екі күннің ішінде Сьюзан мен Джим ерлер мен әйелдер туралы мүлдем жаңа түсінікке ие болды.
Олар қайтадан ғашық болды. Олардың қарым-қатынасы ғажайып түрде өзгерді. Енді ажырасуға бет бұрмай, олар қалған өмірлерін бірге өткізуді асыға күтті. Джим: "Айырмашылықтарымыз туралы бұл ақпарат маған әйелімді қайтарып берді. Бұл мен ала алатын ең үлкен сыйлық. Біз бір-бірімізді қайтадан жақсы көреміз", — деді.
Алты жылдан кейін, олар мені жаңа үйлері мен отбасына қонаққа шақырғанда, олар әлі де бір-бірін жақсы көретін. Олар маған бір-бірін түсінуге және некелерін сақтап қалуға көмектескенім үшін әлі де алғыс айтып жатты.
Ерлер мен әйелдердің әртүрлі екенімен барлығы дерлік келіссе де, олардың қаншалықты әртүрлі екені көпшілік үшін әлі анықталмаған. Соңғы он жылда көптеген кітаптар осы айырмашылықтарды анықтауға тырысып, алға ұмтылды. Маңызды жетістіктерге қол жеткізілгенімен, көптеген кітаптар біржақты және өкінішке орай, қарсы жынысқа деген сенімсіздік пен ренішті күшейтеді. Бір жыныс әдетте екіншісінің құрбаны ретінде қарастырылады. Дені сау ерлер мен әйелдердің қалай ерекшеленетінін түсіну үшін нақты нұсқаулық қажет болды.
Жыныстар арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін өзара сенімді, жеке жауапкершілікті, ынтымақтастықты және үлкен махаббатты шабыттандыра отырып, өзін-өзі бағалау мен жеке қадір-қасиетті арттыратын айырмашылықтарымыз туралы түсінік қалыптастыру қажет. Менің қарым-қатынас семинарларыма қатысқан 25 000-нан астам қатысушыға сұрақ қою нәтижесінде мен ерлер мен әйелдердің қалай ерекшеленетінін жағымды тұрғыдан анықтай алдым. Осы айырмашылықтарды зерттей отырып, сіз реніш пен сенімсіздік қабырғаларының еріп бара жатқанын сезінесіз.
Жүректі ашу кешірімділікті арттырады және махаббат пен қолдауды беруге және алуға деген ынтаны күшейтеді. Осы жаңа түсінікпен сіз осы кітаптағы ұсыныстардан асып түсіп, қарсы жыныспен сүйіспеншілікпен байланыс орнатудың жолдарын дамытуды жалғастырасыз деп үміттенемін.
Бұл кітаптағы барлық қағидалар сыналған және тексерілген. Сұралған 25 000-нан астам адамның кем дегенде 90 пайызы осы сипаттамалардан өздерін ынтамен таныды. Егер сіз осы кітапты оқып отырып басыңызды изеп: "Иә, иә, бұл мен туралы айтылып жатыр", — десеңіз, онда сіз жалғыз емессіз. Басқалар осы кітаптағы түсініктерді қолданудан пайда көргендей, сіз де пайда көре аласыз.
"Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан" кітабы қарым-қатынастағы шиеленісті азайтудың және ерлер мен әйелдердің егжей-тегжейлі қалай ерекшеленетінін алдымен тану арқылы көбірек махаббат құрудың жаңа стратегияларын ашады. Содан кейін ол көңілсіздік пен түңілуді азайту және бақыт пен жақындықты арттыру туралы практикалық ұсыныстар береді. Қарым-қатынас соншалықты күрес болуы шарт емес. Біз бір-бірімізді түсінбеген кезде ғана шиеленіс, реніш немесе жанжал туындайды.
Көптеген адамдар қарым-қатынастарында күйзеліске ұшырайды. Олар серіктестерін жақсы көреді, бірақ шиеленіс болған кезде жағдайды жақсарту үшін не істеу керектігін білмейді. Ерлер мен әйелдердің қаншалықты мүлдем басқаша екенін түсіну арқылы сіз қарсы жыныспен сәтті қарым-қатынас жасаудың, тыңдаудың және қолдаудың жаңа жолдарын үйренесіз. Сіз өзіңізге лайықты махаббатты қалай құру керектігін білесіз. Осы кітапты оқи отырып, сіз біреудің онсыз қалай сәтті қарым-қатынас орната алатынына таң қалуыңыз мүмкін.
"Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан" — 1990 жылдардағы сүйіспеншілікке толы қарым-қатынастарға арналған нұсқаулық. Ол ерлер мен әйелдердің өмірлерінің барлық салаларында қалай ерекшеленетінін ашады. Ерлер мен әйелдер тек қарым-қатынас жасауда ғана емес, сонымен қатар ойлау, сезіну, қабылдау, реакция жасау, жауап беру, сүю, қажетсіну және бағалау жағынан да ерекшеленеді. Олар әртүрлі тілдерде сөйлейтін және әртүрлі қоректі қажет ететін әртүрлі планеталардан келгендей көрінеді.
Айырмашылықтарымыз туралы осы кеңейтілген түсінік қарсы жыныспен мәміле жасау және оны түсінуге тырысу кезіндегі көптеген көңілсіздіктерді шешуге көмектеседі. Түсініспеушіліктер тез арада жойылады немесе олардың алдын алуға болады. Дұрыс емес үміттер оңай түзетіледі. Серіктесіңіздің сізден басқа планетадан келген адам сияқты ерекшеленетінін есте сақтасаңыз, айырмашылықтарға қарсы тұрудың немесе оларды өзгертуге тырысудың орнына, босаңсып, ынтымақтаса аласыз.
Ең бастысы, осы кітап барысында сіз айырмашылықтарымыздан туындайтын мәселелерді шешудің практикалық әдістерін үйренесіз. Бұл кітап тек психологиялық айырмашылықтардың теориялық талдауы ғана емес, сонымен қатар сүйіспеншілікке толы қарым-қатынастарды құруда қалай табысқа жетуге болатыны туралы практикалық нұсқаулық.
Бұл қағидалардың ақиқаттығы өз-өзінен айқын және оны сіздің жеке тәжірибеңіз бен парасаттылығыңыз растай алады. Көптеген мысалдар сіз әрқашан интуитивті түрде білген нәрселерді қарапайым және қысқаша түрде білдіреді. Бұл растау сізге өзіңіз болып қалуға және қарым-қатынастарыңызда өзіңізді жоғалтпауға көмектеседі.
Осы түсініктерге жауап ретінде ерлер жиі: "Бұл дәл мен ғой. Сіз мені аңдып жүрсіз бе? Мен енді өзімде бірдеңе дұрыс емес деп сезінбеймін", — дейді.
Әйелдер жиі: "Ақыры күйеуім мені тыңдайтын болды. Мақұлдану үшін күресудің қажеті жоқ. Сіз біздің айырмашылықтарымызды түсіндіргенде, күйеуім түсінеді. Рақмет!" — дейді.
Бұл — ерлердің Марстан, ал әйелдердің Шолпаннан екенін білгеннен кейін адамдар бөліскен мыңдаған шабыттандыратын пікірлердің бірнешеуі ғана. Қарсы жынысты түсінуге арналған осы жаңа бағдарламаның нәтижелері тек драмалық және лезде ғана емес, сонымен қатар ұзаққа созылады.
Әрине, сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас құру сапары кейде қиын болуы мүмкін. Мәселелер сөзсіз туындайды. Бірақ бұл мәселелер реніш пен бас тартудың көзі бола алады немесе жақындықты тереңдету және сүйіспеншілікті, қамқорлық пен сенімді арттыру мүмкіндігі бола алады. Бұл кітаптың түсініктері барлық мәселелерді жоюға арналған "жылдам шешім" емес. Оның орнына олар сіздің қарым-қатынастарыңыз өмірлік мәселелер туындаған кезде оларды шешуде сізге сәтті қолдау көрсете алатын жаңа тәсілді ұсынады. Осы жаңа түсінікпен сізде өзіңізге лайықты махаббатты алуға және серіктесіңізге ол лайықты махаббат пен қолдауды беруге қажетті құралдар болады.
Мен бұл кітапта ерлер мен әйелдер туралы көптеген жалпылама пікірлер айтамын. Сіз кейбір пікірлердің басқаларына қарағанда шындыққа жақынырақ екенін байқайсыз... ақыр соңында, біз бірегей тәжірибесі бар бірегей тұлғалармыз. Кейде менің семинарымда жұптар мен жеке тұлғалар ерлер мен әйелдердің мысалдарына қарама-қарсы түрде қатысты екенін бөліседі. Ер адам әйелдер туралы сипаттамаларыма, ал әйел адам ерлер туралы сипаттамаларыма сәйкес келеді. Мен мұны рөлдердің ауысуы деп атаймын.
Егер сіз рөлдердің ауысуын бастан кешіріп жатқаныңызды байқасаңыз, бәрі дұрыс екеніне сендіргім келеді. Осы кітаптағы бір нәрсе сізге қатысты болмаса, оны елемеуді (өзіңізге қатысты нәрсеге көшуді) немесе ішкі дүниеңізге тереңірек үңілуді ұсынамын. Көптеген ерлер сүйіспеншілікке толы және қамқор болу үшін өздерінің кейбір еркектік қасиеттерінен бас тартқан. Сол сияқты, көптеген әйелдер еркектік қасиеттерді марапаттайтын жұмыс күшінде ақша табу үшін өздерінің кейбір әйелдік қасиеттерінен бас тартқан. Егер жағдай осылай болса, онда осы кітаптағы ұсыныстарды, стратегияларды және әдістерді қолдану арқылы сіз қарым-қатынастарыңызда көбірек құмарлық тудырып қана қоймай, сонымен қатар еркектік және әйелдік қасиеттеріңізді теңестіресіз.
Бұл кітапта мен ерлер мен әйелдердің неге әртүрлі екендігі туралы сұрақты тікелей қарастырмаймын. Бұл биологиялық айырмашылықтардан, ата-аналық ықпалдан, білім беруден және туу ретінен бастап қоғамның, бұқаралық ақпарат құралдарының және тарихтың мәдени шарттарына дейінгі көптеген жауаптары бар күрделі сұрақ. (Бұл мәселелер менің "Ерлер, Әйелдер және Қарым-қатынастар: Қарсы жыныспен бітімге келу" кітабымда тереңірек зерттелген.)
Бұл кітаптағы түсініктерді қолданудың пайдасы бірден байқалса да, бұл кітап қиын қарым-қатынастар немесе дисфункционалды отбасынан шыққандар үшін терапия мен кеңес беру қажеттілігін алмастырмайды. Тіпті сау адамдар да қиын кезеңдерде терапияға немесе кеңес алуға мұқтаж болуы мүмкін. Мен терапияда, некелік кеңес беруде және он екі қадамдық сауықтыру топтарында орын алатын күшті және біртіндеп трансформацияға қатты сенемін.
Дегенмен, мен адамдардың жылдар бойғы терапиядан гөрі қарым-қатынас туралы осы жаңа түсініктен көбірек пайда көргенін жиі естимін. Алайда мен олардың жылдар бойғы терапиясы немесе сауықтыру жұмыстары осы түсініктерді өмірлері мен қарым-қатынастарына сәтті қолдануға мүмкіндік беретін негіз қалады деп есептеймін.
Егер біздің өткеніміз дисфункционалды болса, онда жылдар бойы терапиядан немесе сауықтыру топтарына қатысқаннан кейін де бізге сау қарым-қатынастардың оң бейнесі қажет. Бұл кітап сол көріністі ұсынады. Екінші жағынан, біздің өткеніміз өте сүйіспеншілікке толы және қамқор болса да, заман өзгерді және жыныстар арасындағы қарым-қатынасқа жаңа көзқарас әлі де қажет. Қарым-қатынас пен байланыс орнатудың жаңа және сау жолдарын үйрену өте маңызды.
Мен бұл кітаптағы түсініктерден әркім пайда көре алады деп сенемін. Семинарларыма қатысушылардан және алған хаттарымнан еститін жалғыз теріс жауап: "Мұны маған біреу бұрын айтқанда ғой", — деген өкініш.
Өміріңіздегі махаббатты арттыру ешқашан кеш емес. Сізге тек жаңа жолды үйрену керек. Терапияда болсаңыз да, болмасаңыз да, егер сіз қарсы жыныспен толығырақ қарым-қатынас орнатқыңыз келсе, бұл кітап сізге арналған.
Сіздермен "Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан" кітабын бөлісу — бір ғанибет. Әрқашан даналық пен махаббатта өсе беріңіздер. Ажырасу жиілігі азайып, бақытты некелер саны көбейсін. Біздің балаларымыз жақсырақ әлемге лайық.
1-тарау Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан
Ерлер Марстан, ал әйелдер Шолпаннан деп елестетіңіз. Күндердің күнінде марстықтар телескоптары арқылы қарап отырып, шолпандықтарды ашады. Шолпандықтарды бір көрудің өзі олар бұрын-соңды білмеген сезімдерді оятады. Олар ғашық болып, тез арада ғарышқа саяхат жасауды ойлап тауып, Шолпанға ұшады.
Шолпандықтар марстықтарды құшақ жая қарсы алды. Олар бұл күннің келетінін іштей сезген еді. Олардың жүректері бұрын-соңды сезілмеген махаббатқа айқара ашылды.
Шолпандықтар мен марстықтар арасындағы махаббат сиқырлы болды. Олар бірге болудан, бірге іс-әрекет жасаудан және бөлісуден ләззат алды. Әртүрлі әлемдерден болса да, олар айырмашылықтарына қуанды. Олар бір-бірін тануға, әртүрлі қажеттіліктерін, қалауларын және мінез-құлық үлгілерін зерттеуге және бағалауға айлар жұмсады. Жылдар бойы олар махаббат пен үйлесімділікте өмір сүрді.
Содан кейін олар Жерге ұшуды шешті. Бастапқыда бәрі керемет және әдемі болды. Бірақ Жер атмосферасының әсері күшіне еніп, бір күні таңертең бәрі ерекше амнезиямен — таңдамалы амнезиямен оянды!
Марстықтар да, шолпандықтар да әртүрлі планеталардан екендерін және әртүрлі болуы керек екенін ұмытып қалды. Бір таңда олардың айырмашылықтары туралы білгендерінің бәрі жадынан өшірілді. Содан бері ерлер мен әйелдер жанжалдасып келеді.
АЙЫРМАШЫЛЫҚТАРЫМЫЗДЫ ЕСКЕ ТҮСІРУ
Біздің әртүрлі болуымыз керек екендігі туралы түсінік болмаса, ерлер мен әйелдер бір-бірімен келіспей қалады. Біз әдетте қарсы жынысқа ашуланамыз немесе ренжиміз, өйткені біз осы маңызды шындықты ұмытып кеттік. Біз қарсы жыныстың өзімізге көбірек ұқсағанын күтеміз. Біз олардың "біз қалағанды қалауын" және "біз сезінгендей сезінуін" қалаймыз.
Біз қателікпен егер серіктестеріміз бізді жақсы көрсе, олар белгілі бір жолмен әрекет етеді және жауап береді деп болжаймыз — біз біреуді жақсы көргенде қалай әрекет етсек, солай. Бұл көзқарас бізді қайта-қайта көңілсіздікке ұшыратады және айырмашылықтарымыз туралы сүйіспеншілікпен сөйлесуге қажетті уақытты бөлуге кедергі келтіреді.
Ерлер қателікпен әйелдер ерлер сияқты ойлайды, сөйлеседі және әрекет етеді деп күтеді; әйелдер қателікпен ерлер әйелдер сияқты сезінеді, сөйлеседі және жауап береді деп күтеді. Біз ерлер мен әйелдердің әртүрлі болуы керек екенін ұмытып кеттік. Нәтижесінде біздің қарым-қатынастарымыз қажетсіз үйкеліс пен жанжалға толы.
Бұл айырмашылықтарды анық тану және құрметтеу қарсы жыныспен қарым-қатынас жасау кезіндегі шатасуды айтарлықтай азайтады. Ерлердің Марстан, ал әйелдердің Шолпаннан екенін есте сақтасаңыз, бәрін түсіндіруге болады.
АЙЫРМАШЫЛЫҚТАРЫМЫЗҒА ШОЛУ
Бұл кітапта мен біздің айырмашылықтарымызды егжей-тегжейлі талқылаймын. Әр тарау сізге жаңа және маңызды түсініктер әкеледі. Міне, біз зерттейтін негізгі айырмашылықтар:
2-тарауда біз ерлер мен әйелдердің құндылықтарының табиғи түрде қалай ерекшеленетінін зерттейміз және қарсы жыныспен қарым-қатынаста жасайтын ең үлкен екі қатені түсінуге тырысамыз: ерлер қателікпен шешімдер ұсынып, сезімдерді жоққа шығарады, ал әйелдер сұралмаған кеңес пен бағыт береді. Марстық/Шолпандық тегімізді түсіну арқылы ерлер мен әйелдердің бұл қателіктерді білместікпен неге жасайтыны айқын болады. Осы айырмашылықтарды есте сақтау арқылы біз қателіктерімізді түзете аламыз және бір-бірімізге бірден өнімдірек жауап бере аламыз.
3-тарауда біз ерлер мен әйелдердің күйзеліспен күресудің әртүрлі жолдарын ашамыз. Марстықтар оқшауланып, оларды мазалап жүрген нәрсе туралы үнсіз ойлануға бейім болса, шолпандықтар оларды мазалап жүрген нәрсе туралы сөйлесуге инстинктивті қажеттілікті сезінеді. Сіз осы қарама-қайшы уақытта қалағаныңызды алудың жаңа стратегияларын үйренесіз.
Біз 4-тарауда қарсы жынысты қалай ынталандыру керектігін зерттейміз. Ерлер өздерінің керек екенін сезінгенде ынталанады, ал әйелдер өздерінің қадірлі екенін сезінгенде ынталанады. Біз қарым-қатынасты жақсартудың үш қадамын талқылаймыз және ең үлкен қиындықтарымызды қалай жеңуге болатынын зерттейміз: ерлер махаббат беруге қарсылығын жеңуі керек, ал әйелдер оны қабылдауға қарсылығын жеңуі керек.
5-тарауда сіз ерлер мен әйелдердің әртүрлі тілдерде сөйлейтіндіктен бір-бірін жиі қалай дұрыс түсінбейтінін білесіз. Жиі дұрыс түсінілмейтін сөз тіркестерін аудару үшін Марстық/Шолпандық сөздік берілген. Сіз ерлер мен әйелдердің мүлдем басқа себептермен сөйлейтінін және тіпті сөйлеуді тоқтататынын білесіз. Әйелдер ер адам сөйлеуді тоқтатқанда не істеу керектігін, ал ерлер ашуланбай қалай жақсырақ тыңдау керектігін үйренеді.
6-тарауда сіз ерлер мен әйелдердің жақындыққа деген қажеттіліктерінің әртүрлі екенін ашасыз. Ер адам жақындайды, бірақ содан кейін сөзсіз алшақтауы керек болады. Әйелдер бұл алшақтау процесін қолдауды үйренеді, сонда ол резеңке таспа сияқты оған қайта оралады. Әйелдер сондай-ақ ер адаммен жақын әңгімелесу үшін ең жақсы уақытты біледі.
Біз 7-тарауда әйелдің сүйіспеншілікке толы көзқарасының толқын қозғалысы сияқты ырғақты түрде қалай көтеріліп, төмендейтінін зерттейміз. Ерлер сезімдердің кейде кенеттен өзгеруін қалай дұрыс түсіндіру керектігін үйренеді. Ерлер сондай-ақ олардың қашан көбірек қажет екенін және сол кездерде құрбандыққа бармай-ақ қалай шебер қолдау көрсетуге болатынын біледі.
8-тарауда сіз ерлер мен әйелдердің қарсы жынысқа қажет нәрсені емес, өздеріне қажет махаббат түрін қалай беретінін ашасыз. Ерлерге негізінен сенімді, қабылдаушы және бағалайтын махаббат түрі қажет. Әйелдерге негізінен қамқор, түсіністікпен қарайтын және құрметтейтін махаббат түрі қажет. Сіз серіктесіңізді білместікпен теріс айналдыруыңыз мүмкін ең көп таралған алты жолды ашасыз.
9-тарауда біз ауыр даулардан қалай аулақ болуға болатынын зерттейміз. Ерлер әрқашан дұрыс сияқты әрекет ету арқылы әйелдің сезімдерін жоққа шығаруы мүмкін екенін біледі. Әйелдер келіспеушіліктің орнына құптамау хабарламаларын білместікпен қалай жіберетінін, осылайша ер адамның қорғанысын тұтандыратынын біледі. Даудың анатомиясы қолдаушы қарым-қатынас орнатуға арналған көптеген практикалық ұсыныстармен бірге зерттеледі.
10-тарау ерлер мен әйелдердің ұпайларды қалай әртүрлі санайтынын көрсетеді. Ерлер шолпандықтар үшін махаббаттың әрбір сыйы, көлеміне қарамастан, кез келген басқа сыйлықпен бірдей ұпай жинайтынын біледі. Бір үлкен сыйлыққа назар аударудың орнына, ерлерге махаббаттың кішкентай көріністерінің де маңызды екені ескертіледі; әйелдермен ұпай жинаудың 101 жолы тізімделген. Алайда әйелдер ерлерге қалағанын беру арқылы ерлермен үлкен ұпай жинайтын жолдарға күш-қуатын қайта бағыттауды үйренеді.
11-тарауда сіз қиын сәттерде бір-біріңізбен қарым-қатынас жасау жолдарын үйренесіз. Ерлер мен әйелдердің сезімдерін жасырудың әртүрлі жолдары сезімдермен бөлісудің маңыздылығымен бірге талқыланады. "Махаббат хаты" техникасы серіктесіңізге жағымсыз сезімдерді білдіру үшін, үлкен махаббат пен кешірімділік табудың жолы ретінде ұсынылады.
12-тарауда сіз шолпандықтардың қолдау сұрауда неге қиналатынын, сондай-ақ марстықтардың өтініштерге неге жиі қарсылық білдіретінін түсінесіз. Сіз "істей алар ма едіңіз" (could you) және "істей аласыз ба" (can you) тіркестерінің ерлерді қалай теріс айналдыратынын және оның орнына не айту керектігін білесіз. Сіз ер адамды көбірек беруге ынталандырудың құпияларын үйренесіз және қысқа, нақты болудың және дұрыс сөздерді қолданудың күшін әртүрлі жолдармен ашасыз.
13-тарауда сіз махаббаттың төрт мезгілін ашасыз. Махаббаттың қалай өзгеретіні және өсетіні туралы бұл шынайы көзқарас кез келген қарым-қатынаста пайда болатын сөзсіз кедергілерді жеңуге көмектеседі. Сіз өзіңіздің немесе серіктесіңіздің өткені қазіргі қарым-қатынасыңызға қалай әсер ететінін білесіз және махаббат сиқырын сақтап қалу үшін басқа да маңызды түсініктерді ашасыз.
"Ерлер Марстан, Әйелдер Шолпаннан" кітабының әр тарауында сіз сүйіспеншілікке толы және ұзаққа созылатын қарым-қатынастар құрудың жаңа құпияларын ашасыз. Әрбір жаңа жаңалық сіздің толыққанды қарым-қатынас орнату қабілетіңізді арттырады.
ЖАҚСЫ НИЕТТЕР ЖЕТКІЛІКСІЗ
Ғашық болу әрқашан сиқырлы. Бұл мәңгілік сияқты, махаббат мәңгі жасайтындай сезіледі. Біз аңғалдықпен ата-анамыздың проблемаларынан адамыз, махаббаттың өлу ықтималдығынан азатпыз, бұл тағдыр жазған нәрсе және біз өмір бойы бақытты өмір сүруге жаралғанбыз деп сенеміз.
Бірақ сиқыр азайып, күнделікті өмір басталғанда, ерлер әйелдердің ерлер сияқты ойлауын және әрекет етуін, ал әйелдер ерлердің әйелдер сияқты сезінуін және өзін ұстауын күтуді жалғастыратыны белгілі болады. Айырмашылықтарымызды анық түсінбестен, біз бір-бірімізді түсінуге және құрметтеуге уақыт бөлмейміз. Біз талапшыл, ренішті, сыни және төзімсіз боламыз.
Ең жақсы және сүйіспеншілікке толы ниеттермен махаббат өлуін жалғастырады. Әйтеуір проблемалар кіріп кетеді. Реніштер жиналады. Қарым-қатынас бұзылады. Сенімсіздік артады. Бас тарту және басып-жаншу нәтиже береді. Махаббат сиқыры жоғалады.
Біз өзімізден сұраймыз:
Бұл қалай болады?
Неге бұлай болады?
Неге бұл бізбен болады?
Бұл сұрақтарға жауап беру үшін біздің ұлы ақыл-ой иелері керемет және күрделі философиялық және психологиялық модельдерді жасады. Дегенмен ескі үлгілер қайта оралады. Махаббат өледі. Бұл барлығында дерлік болады.
Күн сайын миллиондаған адамдар сол ерекше сүйіспеншілік сезімін бастан кешіру үшін серіктес іздейді. Жыл сайын миллиондаған жұптар махаббатпен қосылып, содан кейін сол сүйіспеншілік сезімін жоғалтқандықтан ауыр түрде ажырасады. Махаббатты үйленуге дейін сақтай алғандардың тек 50 пайызы ғана некеде қалады. Бірге қалғандардың ішінде тағы 50 пайызы толыққанды бақытты болмауы мүмкін. Олар адалдық пен міндеттемеден немесе бәрін қайта бастау қорқынышынан бірге қалады.
Шынында да, махаббатта өсе алатын адамдар өте аз. Дегенмен, бұл болады. Ерлер мен әйелдер айырмашылықтарын құрметтеп, қабылдай алғанда, махаббаттың гүлденуіне мүмкіндік туады.
Қарсы жыныстың жасырын айырмашылықтарын түсіну арқылы біз жүрегіміздегі махаббатты сәтті беріп, ала аламыз. Айырмашылықтарымызды растап, қабылдау арқылы біз қалағанымызға қол жеткізуде табысқа жететін шығармашылық шешімдерді таба аламыз. Ең бастысы, біз жақын адамдарымызды қалай жақсы көруді және қолдауды үйрене аламыз.
Махаббат сиқырлы және егер біз айырмашылықтарымызды есте сақтасақ, ол ұзаққа созылуы мүмкін.
2-тарау Мистер "Жөндеуші" және "Үйді жақсарту" комитеті
Әйелдердің ерлерге қатысты ең жиі айтатын шағымы — ерлер тыңдамайды. Ер адам ол сөйлегенде оны мүлдем елемейді немесе бірнеше сәт тыңдап, оны не мазалап жүргенін бағалайды да, содан кейін мақтанышпен Мистер Жөндеуші қалпағын киіп, оның көңіл-күйін көтеру үшін шешім ұсынады. Ол әйелдің бұл махаббат қимылын бағаламағанына таң қалады. Әйел оған тыңдамай тұрғанын қанша рет айтса да, ол түсінбейді және сол әрекетін жалғастыра береді. Әйел эмпатияны қалайды, бірақ ол әйел шешімдерді қалайды деп ойлайды.
Ерлердің әйелдерге қатысты ең жиі айтатын шағымы — әйелдер үнемі оларды өзгертуге тырысады. Әйел ер адамды жақсы көргенде, ол оның өсуіне көмектесуге жауапты сезінеді және оның іс-әрекеттерін жақсартуға тырысады. Ол "Үйді жақсарту" комитетін құрады және ер адам оның басты назарына айналады. Ол оның көмегіне қаншалықты қарсылық білдірсе де, әйел табандылық танытады — оған көмектесу немесе не істеу керектігін айту үшін кез келген мүмкіндікті күтеді. Ол оны қамқорлап жатырмын деп ойлайды, ал ол өзін бақылауда сезінеді. Оның орнына ол әйелдің оны қабылдағанын қалайды.
Бұл екі мәселені ерлердің неге шешім ұсынатынын және әйелдердің неге жақсартуға ұмтылатынын түсіну арқылы шешуге болады. Планеталар бір-бірін ашқанға дейін немесе Жерге келгенге дейін Марс пен Шолпандағы өмірді бақылау арқылы ерлер мен әйелдер туралы кейбір түсініктерге ие болу үшін уақытқа саяхат жасап көрейік.
БІЗ МАРСТА
Марстықтар күш-қуатты, құзыреттілікті, тиімділікті және жетістікті бағалайды. Олар әрқашан өздерін дәлелдеу және күштері мен дағдыларын дамыту үшін іс-әрекет жасайды. Олардың өзіндік сезімі нәтижеге жету қабілеті арқылы анықталады. Олар қанағаттануды негізінен сәттілік пен жетістік арқылы сезінеді.
Марстағы барлық нәрсе осы құндылықтардың көрінісі. Тіпті олардың киімдері де дағдылары мен құзыреттілігін көрсетуге арналған. Полиция қызметкерлері, сарбаздар, кәсіпкерлер, ғалымдар, такси жүргізушілері, техниктер және аспаздар — барлығы өздерінің құзыреттілігі мен күшін көрсету үшін форма немесе кем дегенде бас киім киеді.
Олар Psychology Today, Self немесе People сияқты журналдарды оқымайды. Оларды аң аулау, балық аулау және автокөлік жарысы сияқты ашық ауадағы іс-шаралар көбірек қызықтырады. Олар жаңалықтарға, ауа райына және спортқа қызығушылық танытады және махаббат романдары мен өзіне-өзі көмек көрсету кітаптарына мән бермейді.
Оларды адамдар мен сезімдерден гөрі "объектілер" мен "заттар" көбірек қызықтырады. Тіпті бүгінгі күні Жерде әйелдер романтика туралы қиялдаса, ерлер қуатты көліктер, жылдам компьютерлер, гаджеттер, құрылғылар және жаңа қуатты технологиялар туралы қиялдайды. Ерлер нәтиже жасау және мақсаттарына жету арқылы күш-қуатын білдіруге көмектесетін "заттармен" әлек.
Мақсаттарға жету марстық үшін өте маңызды, өйткені бұл оның құзыреттілігін дәлелдеудің және сол арқылы өзін жақсы сезінудің жолы. Өзін жақсы сезіну үшін ол бұл мақсаттарға өзі жетуі керек. Ол үшін басқа біреу жете алмайды. Марстықтар істі өз бетінше жасауды мақтан тұтады. Автономия — тиімділіктің, күштің және құзыреттіліктің белгісі.
Бұл марстық қасиетті түсіну әйелдерге ерлердің түзетуге немесе не істеу керектігін айтуға неге соншалықты қарсылық білдіретінін түсінуге көмектеседі. Ер адамға сұралмаған кеңес беру — ол не істеу керектігін білмейді немесе оны өз бетінше жасай алмайды деп болжау. Ерлер бұған өте сезімтал келеді, өйткені құзыреттілік мәселесі олар үшін өте маңызды.
Өз проблемаларын өз бетінше шешетіндіктен, марстық сарапшының кеңесі қажет болмаса, өз проблемалары туралы сирек айтады. Ол: "Өзім жасай алатын болсам, басқа біреуді неге араластырамын?" — деп пайымдайды. Ол шешім табу үшін басқаның көмегін қажет етпесе, проблемаларын өзінде сақтайды. Өзіңіз жасай алатын кезде көмек сұрау әлсіздік белгісі ретінде қабылданады.
Алайда, егер оған шынымен көмек қажет болса, оны алу — даналықтың белгісі. Бұл жағдайда ол өзі құрметтейтін біреуді тауып, содан кейін проблемасы туралы сөйлеседі. Марста проблема туралы айту — кеңес сұрауға шақыру. Басқа марстық бұл мүмкіндікке ие болғанын мақтан тұтады. Ол автоматты түрде Мистер Жөндеуші қалпағын киіп, біраз уақыт тыңдайды, содан кейін бірнеше құнды кеңес ұсынады.
Бұл марстық әдет — әйелдер проблемалар туралы айтқанда ерлердің инстинктивті түрде шешім ұсынуының себептерінің бірі. Әйел жай ғана ренжіген сезімдерімен бөліскенде немесе күні бойғы проблемаларын дауыстап айтқанда, ер адам қателікпен ол сарапшылық кеңес іздеп тұр деп болжайды. Ол Мистер Жөндеуші қалпағын киіп, кеңес бере бастайды; бұл оның махаббатын көрсету және көмектесуге тырысу жолы.
Ол оның проблемаларын шешу арқылы оның көңіл-күйін жақсартуға көмектескісі келеді. Ол оған пайдалы болғысы келеді. Ол өзінің қабілеттері оның проблемаларын шешуге жұмсалғанда, өзін бағалы және оның махаббатына лайықты сезінеді.
Алайда, ол шешім ұсынғаннан кейін де әйел ренжулі күйінде қалса, оған тыңдау барған сайын қиындай түседі, өйткені оның шешімі қабылданбайды және ол өзін барған сайын пайдасыз сезінеді.
Ол жай ғана эмпатиямен және қызығушылықпен тыңдау арқылы қолдау көрсете алатынын білмейді. Ол Шолпанда проблемалар туралы айту шешім ұсынуға шақыру емес екенін білмейді.
ШОЛПАНДАҒЫ ӨМІР
Шолпандықтардың құндылықтары басқа. Олар махаббатты, қарым-қатынасты, сұлулықты және байланыстарды бағалайды. Олар бір-бірін қолдауға, көмектесуге және қамқорлық жасауға көп уақыт жұмсайды. Олардың өзіндік сезімі сезімдері және қарым-қатынастарының сапасы арқылы анықталады. Олар қанағаттануды бөлісу және қарым-қатынас жасау арқылы сезінеді.
Шолпандағы барлық нәрсе осы құндылықтарды көрсетеді. Автожолдар мен биік ғимараттар салудың орнына, шолпандықтар үйлесімділікте, қауымдастықта және сүйіспеншілікке толы ынтымақтастықта бірге өмір сүруге көбірек көңіл бөледі. Қарым-қатынас жұмыс пен технологиядан маңыздырақ. Көп жағынан олардың әлемі Марсқа қарама-қарсы.
Олар марстықтар сияқты (құзыреттілігін көрсету үшін) форма кимейді. Керісінше, олар сезімдеріне қарай күн сайын әртүрлі киім кигенді ұнатады. Жеке көрініс, әсіресе сезімдерін білдіру өте маңызды. Олар көңіл-күйі өзгерген сайын күніне бірнеше рет киім ауыстыруы мүмкін.
Қарым-қатынас бірінші орында тұрады. Жеке сезімдерімен бөлісу мақсаттар мен жетістіктерге жетуден әлдеқайда маңызды. Бір-бірімен сөйлесу және қарым-қатынас жасау — орасан зор қанағаттанудың көзі.
Бұны ер адамға түсіну қиын. Ол жарыста жеңгенде, мақсатқа жеткенде немесе проблеманы шешкенде сезінетін қанағаттану сезімін салыстыру арқылы әйелдің бөлісу және қарым-қатынас жасау тәжірибесін түсінуге жақындай алады.
Мақсатқа бағдарланудың орнына, әйелдер қарым-қатынасқа бағдарланған; олар өздерінің мейірімділігін, махаббатын және қамқорлығын білдіруге көбірек көңіл бөледі. Екі марстық жобаны немесе бизнес мақсатты талқылау үшін түскі асқа барады; оларда шешетін проблема бар. Сонымен қатар, марстықтар мейрамханаға баруды тамақтанудың тиімді жолы деп санайды: дүкен аралау жоқ, тамақ пісіру жоқ және ыдыс жуу жоқ. Шолпандықтар үшін түскі асқа бару — қарым-қатынасты дамыту, досқа қолдау көрсету және достан қолдау алу мүмкіндігі. Әйелдердің мейрамханадағы әңгімесі өте ашық және жақын болуы мүмкін, терапевт пен пациент арасындағы диалогқа ұқсас.
Шолпанда барлығы психологияны оқиды және кем дегенде кеңес беру саласында магистр дәрежесі бар. Олар жеке өсуге, руханилыққа және өмірді, сауығуды және өсуді қамтамасыз ететін барлық нәрсеге қатты қызығушылық танытады. Шолпан саябақтармен, органикалық бақтармен, сауда орталықтарымен және мейрамханалармен қамтылған.
Шолпандықтар өте интуитивті. Олар бұл қабілетті ғасырлар бойы басқалардың қажеттіліктерін алдын ала болжау арқылы дамытқан. Олар басқалардың қажеттіліктері мен сезімдеріне мұқият болуды мақтан тұтады. Үлкен махаббаттың белгісі — басқа шолпандыққа сұрамай-ақ көмек және жәрдем ұсыну.
Шолпандық үшін құзыреттілігін дәлелдеу онша маңызды емес болғандықтан, көмек ұсыну қорлық емес, ал көмекке мұқтаж болу әлсіздік белгісі емес. Алайда ер адам ренжуі мүмкін, өйткені әйел кеңес ұсынғанда, ол оның өз бетінше істеу қабілетіне сенбейтінін сезеді.
Әйелде бұл еркектік сезімталдық туралы түсінік жоқ, өйткені ол үшін біреу көмек ұсынса, бұл тағы бір мәртебе. Бұл оны сүйікті және қадірлі сезіндіреді. Бірақ ер адамға көмек ұсыну оны дәрменсіз, әлсіз және тіпті сүйкімсіз сезіндіруі мүмкін.
Шолпанда кеңес және ұсыныс беру — қамқорлықтың белгісі. Шолпандықтар бірдеңе жұмыс істеп тұрса, оны әрқашан жақсартуға болатынына кәміл сенеді. Олардың табиғаты — нәрселерді жақсартуға ұмтылу. Олар біреуге қамқорлық жасағанда, нені жақсартуға болатынын еркін көрсетіп, оны қалай жасау керектігін ұсынады. Кеңес және сындарлы сын ұсыну — махаббат актісі.
Марс өте басқаша. Марстықтар шешімге көбірек бағдарланған. Егер бірдеңе жұмыс істеп тұрса, олардың ұраны — оны өзгертпе. Олардың инстинкті — егер ол жұмыс істеп тұрса, оны жайына қалдыру. "Бұзылмаса, жөндеме" — кең таралған тіркес.
Әйел ер адамды жақсартуға тырысқанда, ол оны жөндеуге тырысып жатқандай сезінеді. Ол өзінің бұзылғаны туралы хабарлама алады. Әйел оған көмектесуге бағытталған қамқор әрекеттері оны қорлауы мүмкін екенін түсінбейді. Ол қателікпен оған өсуге көмектесіп жатырмын деп ойлайды.
КЕҢЕС БЕРУДЕН БАС ТАРТУ
Ерлердің табиғаты туралы осы түсініксіз, әйелдің өзі жақсы көретін ер адамды білместікпен және байқаусызда ренжітіп алуы өте оңай.
Мысалы, Том мен Мэри кешке бара жатты. Көлікті Том жүргізді. Шамамен жиырма минуттан кейін және бір кварталды бірнеше рет айналып өткен соң, Мэриге Томның адасып кеткені анық болды. Ол ақыры көмек сұрауды ұсынды. Том үнсіз қалды. Олар ақыры кешке жетті, бірақ сол сәттегі шиеленіс кеш бойы сақталды. Мэри оның неге сонша ренжігенін түсінбеді.
Өз тарапынан ол: "Мен сені жақсы көремін және саған қамқормын, сондықтан саған осы көмекті ұсынып отырмын", — деп айтып тұрған еді.
Оның тарапынан ол ренжіді. Оның естігені: "Мен сенің бізді жеткізетініңе сенбеймін. Сен дәрменсізсің!" — болды.
Марстағы өмір туралы білместен, Мэри Том үшін мақсатына көмексіз жетудің қаншалықты маңызды екенін бағалай алмады. Кеңес ұсыну ең үлкен қорлық болды. Біз зерттегендей, марстықтар сұралмаса, ешқашан кеңес бермейді. Басқа марстықты құрметтеудің жолы — ол көмек сұрамайынша, әрқашан ол өз проблемасын шеше алады деп болжау.
Мэри Том адасып, бір кварталды айнала бастағанда, бұл оны жақсы көруге және қолдауға арналған ерекше мүмкіндік екенін білмеді. Сол кезде ол әсіресе осал болды және қосымша махаббатқа мұқтаж еді. Ешқандай
Алғашқы қадам...
Ер адамның бұл үлгіні өзгерту үшін жасай алатын қадамы — жай ғана жоғарыдағыдай пікірлерді айтуды доғару (біз бұл тақырыпты 5-тарауда толығырақ қарастырамыз). Дегенмен, ешқандай құнсыздандыратын пікірлер немесе шешімдер ұсынбастан тыңдауға машықтану — бұл үлкен қадам.
Оның шешімдері емес, уақыты мен жеткізу тәсілі қабылданбай жатқанын анық түсіну арқылы ер адам әйелдің қарсылығын әлдеқайда жақсы қабылдай алады. Ол мұны тым жеке қабылдамайтын болады. Тыңдауды үйрену арқылы ол бірте-бірте әйелдің оған басында ренжіп тұрса да, кейін оны көбірек бағалайтынын сезінеді.
ЕР АДАМ «ҮЙДІ АБАТТАНДЫРУ КОМИТЕТІНЕ» ҚАРСЫЛЫҚ БІЛДІРГЕНДЕ
Ер адам әйелдің ұсыністарына қарсылық білдіргенде, әйелге ол бәрібір сияқты көрінеді; ол өз қажеттіліктері құрметтелмей жатқанын сезінеді. Нәтижесінде ол өзін қолдаусыз қалғандай сезініп, оған сенуді доғарады.
Мұндай сәттерде ерлердің Марстан екенін еске түсіру арқылы әйел оның неге қарсыласып жатқанын дұрыс түсіне алады. Ол жай ғана өз қажеттіліктерімен бөлісудің, ақпарат берудің немесе өтініш жасаудың орнына, оған сұралмаған кеңес немесе сын айтып жатқанын ой елегінен өткізіп, байқай алады.
Төменде әйелдің кеңес беру немесе зиянсыз болып көрінетін сын айту арқылы ер адамның ашуына тиюі мүмкін жолдарының қысқаша мысалдары келтірілген. Бұл тізімді зерттей отырып, осы ұсақ-түйектер жиналып, қарсылық пен реніштің үлкен қабырғаларын құрайтынын есте сақтаңыз. Кейбір мәлімдемелерде кеңес немесе сын жасырын түрде берілген. Оның неліктен өзін бақылауда сезінуі мүмкін екенін байқап көріңіз.
«Оны сатып алуды қалай ойладың? Сенде ондай бар ғой».
«Ана ыдыстар әлі дымқыл. Олар дақ болып кебеді».
«Шашың біраз өсіп кеткен сияқты, солай емес пе?»
«Ана жерде көлік тұрағы бар, [көлікті] бұр».
«Сен достарыңмен уақыт өткізгің келеді, ал мен ше?»
«Сен соншалықты қатты жұмыс істемеуің керек. Бір күн демалыс ал».
«Оны ол жерге қойма. Жоғалып кетеді».
«Сен сантехник шақыруың керек. Ол не істеу керектігін біледі».
«Біз неге үстел күтіп тұрмыз? Сен алдын ала тапсырыс бермедің бе?»
«Сен балалармен көбірек уақыт өткізуің керек. Олар сені сағынады».
«Кеңсең әлі былық болып жатыр. Мұнда қалай ойланасың? Оны қашан тазалайсың?»
«Сен оны үйге әкелуді тағы ұмытып кеттің. Мүмкін оны есіңде қалатын арнайы жерге қоюың керек шығар».
«Сен тым жылдам айдап келесің. Баяулат, әйтпесе айыппұл аласың».
«Келесі жолы біз фильмге пікірлерді оқуымыз керек».
«Мен сенің қайда болғаныңды білмедім». (Сен хабарласуың керек еді).
«Біреу шырын бөтелкесінен ішіпті».
«Қолыңмен жеме. Сен жаман үлгі көрсетіп отырсың».
«Анау картоп чипстері тым майлы. Олар жүрегіңе зиян».
«Сен өзіңе жеткілікті уақыт қалдырмайсың».
«Сен маған көбірек [алдын ала] ескертуің керек. Мен бәрін тастап, сенімен түскі асқа бара алмаймын».
«Жейдең шалбарыңа сәйкес келмейді».
«Билл үшінші рет қоңырау шалды. Оған қашан қайта хабарласасың?»
«Сенің құрал-сайман жәшігің нағыз былық. Мен ештеңе таба алмаймын. Сен оны ретке келтіруің керек».
Әйел ер адамнан қолдауды қалай тікелей сұрауды (12-тарау) немесе пікір қайшылығын сындарлы түрде бөлісуді (9-тарау) білмегенде, ол сұралмаған кеңес немесе сын айтпай-ақ қажеттілігін алуға дәрменсіз сезінуі мүмкін (бұл тақырыпты кейінірек толығырақ қарастырамыз). Дегенмен, кеңес пен сын айтудың орнына қабылдауды үйрену — үлкен қадам.
Оның әйелдің қажеттіліктерін емес, әйелдің оған жақындау тәсілін қабылдамай жатқанын анық түсіну арқылы, әйел оның бас тартуын жеке қабылдамай, өз қажеттіліктерін жеткізудің неғұрлым қолдау көрсететін жолдарын іздей алады. Бірте-бірте ол ер адамның өзіне проблеманың шешімі ретінде емес, проблеманың өзі ретінде қаралғанда ғана жақсартулар жасағысы келетінін түсінеді.
Егер сіз әйел болсаңыз, келесі аптада кез келген сұралмаған кеңес немесе сын айтудан тыйылуға машықтануды ұсынамын. Өміріңіздегі ер адамдар мұны бағалап қана қоймай, сізге көбірек көңіл бөліп, жауап беретін болады.
Егер сіз ер адам болсаңыз, келесі аптада әйел сөйлеген кезде, оның не бастан кешіріп жатқанын құрметпен түсіну ниетімен ғана тыңдауға машықтануды ұсынамын. Шешім ұсынуға немесе оның сезімін өзгертуге құлшыныс пайда болғанда, [*IDIOM]тіліңізді тістеп қалуға[*IDIOM] машықтаныңыз. Оның сізді қаншалықты бағалайтынын көргенде таңғаласыз.
3-тарау
Ерлер өз үңгірлеріне кетеді, ал әйелдер сөйлеседі
Ерлер мен әйелдер арасындағы ең үлкен айырмашылықтардың бірі — олардың күйзеліспен қалай күресетінінде. Ерлер бар зейінін шоғырландырып, тұйықталып кетеді, ал әйелдер барған сайын күйзеліске түсіп, эмоцияға беріледі. Мұндай сәттерде ер адамның жақсы сезіну қажеттіліктері әйелдікінен өзгеше болады. Ол проблемаларды шешу арқылы өзін жақсы сезінеді, ал әйел проблемалар туралы сөйлесу арқылы өзін жақсы сезінеді. Бұл айырмашылықтарды түсінбеу және қабылдамау біздің қарым-қатынасымызда қажетсіз үйкеліс тудырады.
Кең таралған мысалды қарастырайық.
Том үйге келгенде, ол жаңалықтарды тыныш оқып, демалып, тыныққысы келеді. Ол күні бойғы шешілмеген проблемалардан күйзеліске түскен және оларды ұмыту арқылы жеңілдік табады.
Оның әйелі Мэри де күйзелісті күннен кейін демалғысы келеді. Алайда ол күні бойғы проблемалары туралы сөйлесу арқылы жеңілдік тапқысы келеді. Олардың арасында баяу жиналған шиеленіс бірте-бірте ренішке айналады.
Том іштей Мэри тым көп сөйлейді деп ойлайды, ал Мэри өзін еленбей қалғандай сезінеді. Айырмашылықтарын түсінбесе, олар бір-бірінен алыстай береді.
Сіз бұл жағдайды таныған боларсыз, өйткені бұл ерлер мен әйелдердің келіспей қалатын көптеген мысалдарының бірі ғана. Бұл проблема тек Том мен Мэриде ғана емес, барлық дерлік қарым-қатынаста кездеседі.
Том мен Мэри үшін бұл мәселені шешу олардың бір-бірін қаншалықты жақсы көретініне емес, қарсы жынысты қаншалықты түсінетініне байланысты болды.
Әйелдердің жақсы сезіну үшін шынымен де проблемалар туралы сөйлесуі керек екенін білмесе, Том Мэриді тым көп сөйлейді деп ойлап, оны тыңдауға қарсылық білдіре берер еді. Томның жақсы сезіну үшін жаңалықтар оқып жатқанын білмесе, Мэри өзін еленбей қалғандай және қараусыз қалғандай сезінер еді. Ол Том сөйлескісі келмесе де, оны сөйлетуге тырыса берер еді.
Бұл екі айырмашылықты алдымен ерлер мен әйелдердің күйзеліспен қалай күресетінін егжей-тегжейлі түсіну арқылы шешуге болады. Марс пен Венерадағы өмірді тағы да бақылап, ерлер мен әйелдер туралы кейбір түсініктерді жинайық.
МАРС ПЕН ВЕНЕРАДА КҮЙЗЕЛІСПЕН КҮРЕСУ
Марстық ренжіген кезде ол ешқашан өзін мазалаған нәрсе туралы айтпайды. Ол ешқашан басқа марстыққа өз проблемасын артпайды, егер досының көмегі проблеманы шешу үшін қажет болмаса. Оның орнына ол өте тыныш болып, проблемасы туралы ойлану үшін өзінің жеке [*TERM]үңгіріне[*TERM] кетеді, шешім табу үшін оны жан-жақты ойластырады. Шешім тапқан кезде ол өзін әлдеқайда жақсы сезініп, үңгірінен шығады.
Егер ол шешім таба алмаса, онда ол жаңалықтар оқу немесе ойын ойнау сияқты проблемаларын ұмыттыратын нәрсе жасайды. Ақыл-ойын күні бойғы проблемалардан ажырату арқылы ол бірте-бірте босаңси алады. Егер оның күйзелісі шынымен үлкен болса, көлік жарыстыру, жарысқа қатысу немесе тауға шығу сияқты одан да қиын нәрсемен айналысуды қажет етеді.
Венералық ренжігенде немесе күні бойғы жағдайдан күйзеліске түскенде, жеңілдік табу үшін ол өзі сенетін адамды іздеп, содан кейін күні бойғы проблемалары туралы егжей-тегжейлі айтып береді. Венералықтар шарасыздық сезімдерімен бөліскенде, олар кенеттен өздерін жақсы сезінеді. Бұл — венералық әдіс.
Венерада проблемаларыңызды басқа біреумен бөлісу ауыртпалық емес, шын мәнінде махаббат пен сенімнің белгісі болып саналады. Венералықтар проблемалары бар екенінен ұялмайды. Олардың эгосы «құзыретті» көрінуге емес, сүйіспеншілікке толы қарым-қатынаста болуға тәуелді. Олар шарасыздық, шатасу, үмітсіздік және шаршау сезімдерін ашық бөліседі.
Венералық сезімдері мен проблемаларын бөлісе алатын сүйікті достары болған кезде өзін жақсы сезінеді. Марстық өз үңгірінде проблемаларын өз бетінше шеше алғанда өзін жақсы сезінеді. Жақсы сезінудің бұл құпиялары бүгінгі күні де қолданылады.
ҮҢГІРДЕН ЖЕҢІЛДІК ТАБУ
Ер адам күйзеліске түскенде, ол өз ақыл-ойының үңгіріне шегініп, проблеманы шешуге назар аударады. Ол әдетте ең шұғыл немесе ең қиын проблеманы таңдайды. Ол осы бір проблеманы шешуге соншалықты зейін қоятыны сонша, уақытша басқа нәрселерді сезбей қалады. Басқа проблемалар мен жауапкершіліктер артқы планға өтеді.
Мұндай сәттерде ол қарым-қатынаста барған сайын алыстап, ұмытшақ, жауапсыз және ойға шомған күйде болады. Мысалы, үйде онымен сөйлескенде, оның ақыл-ойының тек 5 пайызы ғана қарым-қатынас үшін қолжетімді, ал қалған 95 пайызы әлі жұмыста сияқты көрінеді. Оның толық санасы осында емес, өйткені ол шешім табуға үміттеніп, проблемасын ойластырумен әлек. Ол неғұрлым күйзелісте болса, проблема оны соғұрлым қатты баурап алады. Мұндай сәттерде ол әйелге әдетте алатын және сөзсіз лайықты назар мен сезімді бере алмайды. Оның ақыл-ойы бос емес және ол оны босатуға дәрменсіз. Алайда, егер ол шешім таба алса, ол бірден өзін әлдеқайда жақсы сезініп, үңгірінен шығады; кенеттен ол қайтадан қарым-қатынасқа дайын болады.
Алайда, егер ол проблемасына шешім таба алмаса, онда ол үңгірде қалып қояды. Тұйықтан шығу үшін ол жаңалықтар оқу, теледидар көру, көлік жүргізу, дене жаттығуларын жасау, футбол ойынын көру, баскетбол ойнау және т.б. сияқты кішігірім проблемаларды шешуге тартылады. Бастапқыда оның ақыл-ойының тек 5 пайызын қажет ететін кез келген қиын әрекет оған проблемаларын ұмытуға және тұйықтан шығуға көмектеседі. Содан кейін келесі күні ол назарын проблемасына үлкен сәттілікпен қайта бағыттай алады.
Бірнеше мысалды толығырақ қарастырайық. Джим әдетте проблемаларын ұмыту үшін газет оқуды қолданады. Газет оқығанда ол енді күні бойғы проблемалармен бетпе-бет келмейді. Жұмыс проблемаларына бағытталмаған ақыл-ойының 5 пайызымен ол әлемдік проблемалар туралы пікір қалыптастырып, шешімдер таба бастайды. Бірте-бірте оның ақыл-ойы жаңалықтардағы проблемаларға көбірек араласып, өз проблемаларын ұмытады. Осылайша ол жұмыстағы проблемаларға назар аударудан әлемнің көптеген проблемаларына (олар үшін ол тікелей жауапты емес) назар аударуға ауысады. Бұл процесс оның ақыл-ойының жұмыстағы ауыр проблемалардан босатып, әйелі мен отбасына қайта назар аударуына мүмкіндік береді.
Том күйзелісін шығару және тынығу үшін футбол ойынын көреді. Ол сүйікті командасының проблемаларын шешу арқылы өз проблемаларын шешуге тырысудан ақыл-ойының босатады. Спортты көру арқылы ол әрбір ойын сәтінде проблеманы шешкендей сезіне алады. Командасы ұпай жинағанда немесе жеңгенде, ол сәттілік сезімінен ләззат алады. Егер командасы жеңілсе, ол олардың жеңілісін өзінікіндей қабылдайды. Қалай болғанда да, оның ақыл-ойы шынайы проблемаларының құрсауынан босатылады.
Том және көптеген ерлер үшін кез келген спорттық іс-шара, жаңалықтар немесе фильм аяқталғанда пайда болатын сөзсіз шиеленістің тарауы оның өмірінде сезінетін шиеленістен босатуды қамтамасыз етеді.
ӘЙЕЛДЕР ҮҢГІРГЕ ҚАЛАЙ РЕАКЦИЯ БІЛДІРЕДІ
Ер адам үңгірінде қалып қойғанда, ол серіктесіне лайықты сапалы назар аударуға дәрменсіз болады. Әйелге мұндай сәттерде оны қабылдау қиын, өйткені ол ер адамның қаншалықты күйзелісте екенін білмейді. Егер ол үйге келіп, барлық проблемалары туралы айтса, онда әйел жанашырлық танытар еді. Оның орнына ол проблемалары туралы айтпайды, ал әйел ол оны елемей жатыр деп сезінеді. Ол оның ренжулі екенін байқайды, бірақ ол сөйлеспейтіндіктен, ол мені ойламайды деп қате болжайды.
Әйелдер әдетте марстықтардың күйзеліспен қалай күресетінін түсінбейді. Олар ерлерден венералықтар сияқты ашылып, барлық проблемалары туралы сөйлесуді күтеді. Ер адам үңгірінде қалып қойғанда, әйел оның ашық болмағанына ренжиді. Ол жаңалықтарды қосқанда немесе далаға баскетбол ойнауға шығып, оны елемегенде, әйел жараланады.
Үңгірдегі ер адамнан бірден ашық, жауапты және сүйіспеншілікке толы болуды күту — ренжулі әйелден бірден тынышталып, толықтай ақылға қонымды болуды күту сияқты шындыққа жанаспайды. Ер адамнан әрқашан сүйіспеншілік сезімдерімен байланыста болуды күту қателік, дәл сол сияқты әйелдің сезімдері әрқашан ұтымды және логикалық болуын күту де қателік.
Марстықтар үңгірлеріне кеткенде, олар достарының да проблемалары болуы мүмкін екенін ұмытып кетеді. Басқа біреуге қамқорлық жасамас бұрын, алдымен өзіңе қамқорлық жасауың керек деген түйсік билеп алады. Әйел ер адамның осылай әрекет еткенін көргенде, ол әдетте бұған қарсылық білдіріп, ер адамға ренжиді.
Ол одан талапшыл дауыспен қолдау сұрауы мүмкін, бейне бір осы немқұрайлы еркекпен өз құқықтары үшін күресуге тура келетіндей. Ерлердің Марстан екенін еске түсіру арқылы әйел оның күйзеліске реакциясын оның өзіне деген сезімінің көрінісі ретінде емес, күресу механизмі ретінде дұрыс түсіндіре алады. Ол оған қарсыласудың орнына, қажетті нәрсені алу үшін онымен ынтымақтаса бастай алады.
Екінші жағынан, ерлер үңгірде болған кезде қаншалықты алыстап кететінін аз сезінеді. Ер адам үңгіріне шегіну әйелдерге қалай әсер ететінін түсінгенде, ол әйел өзін қараусыз және маңызды емес сезінгенде жанашырлық таныта алады. Әйелдердің Венерадан екенін есте сақтау оған әйелдің реакциялары мен сезімдерін көбірек түсінуге және құрметтеуге көмектеседі. Оның реакцияларының негізділігін түсінбестен, ер адам әдетте өзін қорғайды және олар дауласады. Міне, бес кең таралған түсініспеушілік:
Әйел: «Сен тыңдамайсың», — дегенде, ол: «Тыңдамайсың дегенің не? Мен сенің айтқаныңның бәрін айтып бере аламын», — дейді.
Ер адам үңгірде болғанда, ол тыңдап тұрған ақыл-ойының 5 пайызымен әйелдің не айтып жатқанын жазып ала алады. Ер адам егер ол 5 пайызбен тыңдап тұрса, онда ол тыңдап тұр деп пайымдайды. Алайда, әйелдің сұрап тұрғаны — оның толық, бөлінбеген назары.
- Әйел: «Сен тіпті осында емес сияқтысың», — дегенде, ол: «Осында емеспін дегенің не? Әрине, мен осындамын. Денемді
- көрмей тұрсың ба?» — дейді.
Ол: «Егер денем осында болса, ол мені жоқ деп айтпауы керек», — деп пайымдайды. Алайда, оның денесі осында болса да, әйел оның толық қатысуын сезбейді және оның айтқысы келгені — осы.
- Әйел: «Сен мені ойламайсың», — дегенде, ол: «Әрине, мен сені ойлаймын. Мен неге бұл проблеманы шешуге тырысып
- жатырмын деп ойлайсың?» — дейді.
Ол қандай да бір жолмен әйелге пайда әкелетін проблеманы шешумен айналысып жатқандықтан, әйел оның қамқор екенін білуі керек деп пайымдайды. Алайда, әйел оның тікелей назары мен қамқорлығын сезінуі керек және оның шын мәнінде сұрап тұрғаны — осы.
- Әйел: «Мен өзімді саған маңызды емес сияқты сезінемін», — дегенде, ол: «Бұл күлкілі. Әрине, сен маңыздысың», — дейді.
Ол әйелдің сезімдері негізсіз деп санайды, өйткені ол әйелдің пайдасы үшін проблемаларды шешіп жатыр. Ол бір проблемаға назар аударып, әйелді мазалап жүрген проблемаларды елемегенде, кез келген дерлік әйел дәл осындай реакция танытып, оны жеке қабылдап, өзін маңызды емес сезінетінін түсінбейді.
- Әйел: «Сенде сезім жоқ. Сен ойыңмен кеткенсің», — дегенде, ол: «Мұның несі жаман? Бұл проблеманы басқаша қалай
- шешемін деп күтесің?» — дейді.
Ол әйел тым сыни және талапшыл болып тұр деп санайды, өйткені ол проблемаларды шешу үшін өзіне қажетті нәрсені істеп жатыр. Ол өзін бағаланбағандай сезінеді. Сонымен қатар, ол әйелдің сезімдерінің негізділігін мойындамайды. Ерлер әдетте жылы және сезімтал күйден жауапсыз және алыс күйге қаншалықты қатты және тез ауысатынын түсінбейді. Үңгірінде ер адам проблемасын шешумен әлек және оның немқұрайлы көзқарасы басқаларға қалай сезілетінін білмейді.
Ынтымақтастықты арттыру үшін ерлер де, әйелдер де бір-бірін жақсырақ түсінуі керек. Ер адам әйелін елемеуді бастағанда, әйел көбінесе мұны жеке қабылдайды. Оның күйзеліспен өз жолымен күресіп жатқанын білу өте пайдалы, бірақ бұл әрқашан әйелге ауырсынуды жеңілдетуге көмектесе бермейді.
Мұндай сәттерде әйел осы сезімдер туралы сөйлесу қажеттілігін сезінуі мүмкін. Бұл кезде ер адамның оның сезімдерін растауы маңызды. Ол әйелдің еленбеу және қолдаусыз қалу сезімдері туралы айтуға құқығы бар екенін түсінуі керек, дәл өзінің үңгіріне шегініп, сөйлеспеуге құқығы бар сияқты. Егер әйел өзін түсінілгендей сезінбесе, оған ренішін шығару қиынға соғады.
СӨЙЛЕСУ АРҚЫЛЫ ЖЕҢІЛДІК ТАБУ
Әйел күйзеліске түскенде, ол инстинктивті түрде өз сезімдері және сол сезімдермен байланысты барлық мүмкін проблемалар туралы сөйлесу қажеттілігін сезінеді. Ол сөйлей бастағанда ешқандай проблеманың маңыздылығына басымдық бермейді. Егер ол ренжулі болса, онда ол үлкенді-кішілі барлық нәрсеге ренжулі. Ол бірден проблемаларына шешім табуды ойламайды, керісінше өзін білдіру және түсіністік табу арқылы жеңілдік іздейді. Проблемалары туралы ретсіз сөйлесу арқылы ол азырақ ренжиді.
Күйзелістегі ер адам бір проблемаға назар аударып, басқаларын ұмытуға бейім болса, күйзелістегі әйел кеңейіп, барлық проблемалардан қажып кетуге бейім. Проблеманы шешуге назар аудармай, барлық мүмкін проблемалар туралы сөйлесу арқылы ол өзін жақсы сезінеді. Осы процесте өз сезімдерін зерттеу арқылы ол өзін шын мәнінде не мазалап жүргенін тереңірек түсінеді, содан кейін кенеттен ол енді соншалықты қажымайды.
Жақсы сезіну үшін әйелдер өткен проблемалар, болашақ проблемалар, ықтимал проблемалар, тіпті шешімі жоқ проблемалар туралы сөйлеседі. Көбірек сөйлесіп, зерттеген сайын, олар өздерін жақсы сезінеді. Әйелдер осылай жұмыс істейді. Басқаша күту — әйелдің болмысын жоққа шығару.
Әйел қажыған кезде, ол өзінің әртүрлі проблемалары туралы егжей-тегжейлі сөйлесу арқылы жеңілдік табады. Бірте-бірте, егер ол өзінің тыңдалып жатқанын сезсе, оның күйзелісі жоғалады. Бір тақырып туралы сөйлескеннен кейін ол кідіріп, содан кейін келесісіне көшеді. Осылайша ол проблемалар, уайымдар, көңілсіздіктер және реніштер туралы сөйлесуді кеңейте береді. Бұл тақырыптардың қандай да бір ретте болуы міндетті емес және логикалық тұрғыдан байланыссыз болуы мүмкін. Егер ол өзінің түсінілмей жатқанын сезсе, оның санасы одан әрі кеңейіп, көбірек проблемаларға ренжуі мүмкін.
Үңгірде қалып қойған ер адамға алаңдау үшін кішігірім проблемалар қажет болғаны сияқты, өзінің тыңдалғанын сезбеген әйелге жеңілдік сезіну үшін аз маңызды басқа проблемалар туралы сөйлесу қажет болады. Өзінің ауыр сезімдерін ұмыту үшін ол басқалардың проблемаларына эмоционалды түрде араласуы мүмкін. Сонымен қатар, ол достарының, туыстарының және әріптестерінің проблемаларын талқылау арқылы жеңілдік таба алады. Ол өз проблемалары туралы айтса да, басқалардың проблемалары туралы айтса да, сөйлесу — күйзеліске табиғи және сау венералық реакция.
ӘЙЕЛДЕР СӨЙЛЕСУДІ ҚАЖЕТ ЕТКЕНДЕ ЕРЛЕР ҚАЛАЙ РЕАКЦИЯ БІЛДІРЕДІ
Әйелдер проблемалар туралы сөйлескенде, ерлер әдетте қарсылық білдіреді. Ер адам әйел онымен проблемалары туралы сөйлесіп жатыр, өйткені ол оны жауапты санап отыр деп болжайды. Проблемалар неғұрлым көп болса, ол өзін соғұрлым кінәлі сезінеді. Ол әйелдің жақсы сезіну үшін сөйлеп жатқанын түсінбейді. Ер адам егер ол жай ғана тыңдаса, әйелдің мұны бағалайтынын білмейді.
Марстықтар проблемалар туралы тек екі себеппен сөйлеседі: олар біреуді кінәлап жатыр немесе кеңес сұрап жатыр. Егер әйел қатты ренжісе, ер адам ол оны кінәлап жатыр деп болжайды. Егер ол азырақ ренжіген болса, онда ол кеңес сұрап жатыр деп болжайды.
Егер ол әйел кеңес сұрап жатыр деп болжаса, онда ол оның проблемаларын шешу үшін өзінің «[*TERM]Бәрін жөндегіш мырза[*TERM]» қалпағын киеді. Егер ол әйел оны кінәлап жатыр деп болжаса, онда ол шабуылдан қорғану үшін қылышын суырады. Екі жағдайда да оған көп ұзамай тыңдау қиынға соғады.
Егер ол әйелдің проблемаларына шешім ұсынса, әйел жай ғана көбірек проблемалар туралы сөйлесуді жалғастырады. Екі немесе үш шешім ұсынғаннан кейін, ол әйелдің өзін жақсы сезінуін күтеді. Себебі марстықтардың өздері шешімдермен жақсы сезінеді, егер олар шешім ұсынуды сұраған болса. Әйел өзін жақсы сезінбегенде, ол шешімдері қабылданбады деп сезінеді және өзін бағаланбағандай сезінеді.
Екінші жағынан, егер ол өзіне шабуыл жасалғандай сезінсе, онда ол өзін қорғай бастайды. Ол егер өзін түсіндірсе, әйел оны кінәлауды тоқтатады деп ойлайды. Алайда ол өзін неғұрлым көп қорғаса, әйел соғұрлым ренжиді. Ол әйелге түсініктемелер қажет емес екенін түсінбейді. Әйелге оның сезімдерін түсінуі және көбірек проблемалар туралы сөйлесуге мүмкіндік беруі қажет. Егер ол дана болып, жай ғана тыңдаса, онда әйел оған шағымданғаннан кейін бірнеше сәттен соң тақырыпты өзгертіп, басқа проблемалар туралы да сөйлеседі.
Ерлер сондай-ақ әйел ол ештеңе істей алмайтын проблемалар туралы сөйлескенде қатты ашуланады. Мысалы, әйел күйзеліске түскенде былай деп шағымдануы мүмкін:
«Мен жұмыста жеткілікті ақы алмаймын».
«Луиза тәте барған сайын ауырып барады, жыл сайын нашарлап барады».
«Біздің үй жеткілікті үлкен емес».
«Бұл сондай құрғақ маусым. Жаңбыр қашан жауады?»
«Біздің банк шотымыз таусылуға жақын».
Әйел жоғарыдағы пікірлердің кез келгенін уайымдарын, көңілсіздіктерін және реніштерін білдіру тәсілі ретінде айтуы мүмкін. Ол бұл проблемаларды шешу үшін бұдан артық ештеңе істеуге болмайтынын білуі мүмкін, бірақ жеңілдік табу үшін оған әлі де олар туралы сөйлесу керек. Егер тыңдаушы оның реніші мен көңілсіздігіне ортақтасса, ол қолдауды сезінеді. Алайда, ол серіктесін ашуландыруы мүмкін — егер ер адам әйелдің жай ғана сөйлесуі керек екенін және содан кейін өзін жақсы сезінетінін түсінбесе.
Ерлер сондай-ақ әйелдер проблемалар туралы егжей-тегжейлі сөйлескенде шыдамсыз болады. Ер адам әйел егжей-тегжейлі сөйлескенде, оның проблемасына шешім табу үшін барлық мәліметтер қажет деп қате болжайды. Ол олардың өзектілігін табуға тырысып, шыдамсыз болады. Тағы да ол әйелдің одан шешім емес, қамқорлық пен түсіністік іздеп отырғанын түсінбейді.
Сонымен қатар, ер адамға тыңдау қиын, өйткені әйел бір проблемадан екіншісіне кездейсоқ ауысқанда, ол логикалық тәртіп бар деп қате болжайды. Әйел үш немесе төрт проблемамен бөліскеннен кейін, ол бұл проблемаларды логикалық түрде байланыстыруға тырысып, қатты ашуланады және шатасады.
Ер адамның тыңдауға қарсылық білдіруінің тағы бір себебі — ол түпкі нәтижені іздейді. Ол нәтижені білмейінше шешімін тұжырымдай бастай алмайды. Әйел неғұрлым көп егжей-тегжей айтса, ол тыңдау кезінде соғұрлым ашуланады. Егер ол егжей-тегжейлі сөйлесу әйелге үлкен пайда әкелетінін есіне түсіре алса, оның ашуы басылады. Ер адам проблеманы шешудің күрделі егжей-тегжейлерін пысықтау арқылы қанағаттанатыны сияқты, әйел де проблемаларының егжей-тегжейлері туралы сөйлесу арқылы қанағаттанады.
Әйел ер адамға сәл жеңіл болуы үшін жасай алатын нәрсе — оқиғаның нәтижесін алдын ала хабарлап, содан кейін қайтып оралып, егжей-тегжейлерін айту. Оны белгісіздікте ұстаудан аулақ болыңыз. Әйелдер әдетте белгісіздіктің күшеюін ұнатады, өйткені бұл оқиғаға көбірек сезім әкеледі. Басқа әйел бұл шиеленісті бағалайды, бірақ ер адам тез ашулануы мүмкін.
Ер адамның әйелді түсінбеу дәрежесі — оның әйел проблемалар туралы сөйлескенде қарсылық білдіру дәрежесімен тең. Ер адам әйелді қанағаттандыруды және оған эмоционалдық қолдау көрсетуді көбірек үйренген сайын, тыңдаудың соншалықты қиын емес екенін түсінеді. Ең бастысы, егер әйел ер адамға жай ғана проблемалары туралы сөйлескісі келетінін және оның ешқайсысын шешудің қажеті жоқ екенін ескертсе, бұл оған босаңсуға және тыңдауға көмектеседі.
МАРСТЫҚТАР МЕН ВЕНЕРАЛЫҚТАР БЕЙБІТШІЛІКТІ ҚАЛАЙ ТАПТЫ
Марстықтар мен венералықтар бірге бейбіт өмір сүрді, өйткені олар айырмашылықтарын құрметтей алды. Марстықтар венералықтардың жақсы сезіну үшін сөйлесуі керек екенін құрметтеуді үйренді. Оның айтарлықтай көп сөзі болмаса да, ол тыңдау арқылы үлкен қолдау көрсете алатынын білді. Венералықтар марстықтардың күйзеліспен күресу үшін оқшаулануы керек екенін құрметтеуді үйренді. Үңгір енді үлкен жұмбақ немесе дабыл қағуға себеп болмады.
МАРСТЫҚТАРДЫҢ ҮЙРЕНГЕНІ
Марстықтар тіпті венералықтар тарапынан шабуылға ұшырағандай, кінәланғандай немесе сынға алынғандай сезінгенде де, бұл тек уақытша екенін түсінді; көп ұзамай венералықтар кенеттен өздерін жақсы сезініп, өте ризашылық білдіріп, қабылдайтын болады. Тыңдауды үйрену арқылы марстықтар венералықтардың проблемалар туралы сөйлесу арқылы қаншалықты жанданатынын байқады.
Әрбір марстық венералықтың проблемалары туралы сөйлесу қажеттілігі оның қандай да бір жолмен сәтсіздікке ұшырағанынан емес екенін түсінгенде жан тыныштығын тапты. Сонымен қатар, ол венералықтың тыңдалғанын сезінгеннен кейін проблемаларына тоқталуды қойып, өте позитивті болатынын білді. Осы түсінікпен марстық оның барлық проблемаларын шешуге жауапты сезінбестен тыңдай алды.
Көптеген ерлер мен тіпті әйелдер проблемалар туралы сөйлесу қажеттілігіне өте сыни қарайды, өйткені олар оның қаншалықты емдік болатынын ешқашан бастан кешірмеген. Олар тыңдалғанын сезінген әйелдің кенеттен өзгеріп, өзін жақсы сезініп, позитивті көзқарасты сақтай алатынын көрмеген. Әдетте олар тыңдалғанын сезбеген әйелдің (мүмкін анасының) проблемаларына тоқталуды жалғастырғанын көрген. Бұл әйелдер ұзақ уақыт бойы сүйіспеншілікті немесе тыңдалғанын сезбегенде болады. Алайда нағыз проблема — оның проблемалар туралы сөйлесуінде емес, сүйіспеншілікті сезінбеуінде.
Марстықтар тыңдауды үйренгеннен кейін ең таңғаларлық жаңалық ашты. Олар венералықтың проблемалар туралы сөйлегенін тыңдау, шын мәнінде, теледидардан жаңалықтар көру немесе газет оқу сияқты оларға үңгірлерінен шығуға көмектесетінін түсіне бастады.
Сол сияқты, ерлер кінәлі немесе жауапты сезінбестен тыңдауды үйренген сайын, тыңдау әлдеқайда жеңілдейді. Ер адам тыңдауға машықтанған сайын, тыңдау күні бойғы проблемаларды ұмытудың тамаша тәсілі, сонымен қатар серіктесіне үлкен қанағат әкелетінін түсінеді. Бірақ ол қатты күйзеліске түскен күндері үңгірінде болуы және жаңалықтар немесе бәсекелестік спорт сияқты басқа алаңдатушы нәрселер арқылы баяу шығуы қажет болуы мүмкін.
ВЕНЕРАЛЫҚТАРДЫҢ ҮЙРЕНГЕНІ
Венералықтар да марстықтың үңгіріне кіруі оның оны соншалықты жақсы көрмейтінінің белгісі емес екенін түсінгенде жан тыныштығын тапты. Олар мұндай сәттерде оны көбірек қабылдауды үйренді, өйткені ол үлкен күйзелісті бастан кешіріп жатты.
Венералықтар марстықтар оңай алаңдаған кезде ренжімеді. Венералық сөйлеп жатқанда марстық алаңдап кетсе, ол өте сыпайы түрде сөйлеуін тоқтатып, сол жерде тұрып, оның байқауын күтетін. Содан кейін ол қайтадан сөйлей бастайтын. Ол кейде оған толық назар аудару қиын екенін түсінді. Венералықтар марстықтардың назарын босаңсыған және қабылдаушы түрде сұрау арқылы марстықтардың назарын қайта бағыттауға қуанышты екенін байқады.
Марстықтар толығымен ойға шомып, үңгірлерінде болғанда, венералықтар да мұны жеке қабылдамады. Олар бұл уақыттың жақын әңгімелесу уақыты емес, достарымен проблемалар туралы сөйлесу немесе көңіл көтеру және дүкен аралау уақыты екенін білді. Марстықтар осылайша сүйіспеншілік пен қабылдауды сезінгенде, венералықтар марстықтардың үңгірлерінен тезірек шығатынын байқады.
4-тарау
Қарсы жынысты қалай ынталандыруға болады
Марстықтар мен венералықтар қосылмас бұрын ғасырлар бойы өздерінің бөлек әлемдерінде өте бақытты өмір сүрген. Содан кейін бір күні бәрі өзгерді. Тиісті планеталарындағы марстықтар мен венералықтар кенеттен күйзеліске түсті. Алайда, дәл осы күйзеліс оларды ақырында бірігуге итермеледі.
Олардың трансформациясының құпияларын түсіну бүгінгі күні ерлер мен әйелдердің әртүрлі жолдармен қалай ынталанатынын тануға көмектеседі. Осы жаңа түсінікпен сіз серіктесіңізге қолдау көрсетуге, сондай-ақ қиын және күйзелісті сәттерде қажетті қолдауды алуға жақсырақ дайындаласыз. Уақытқа кері саяхат жасап, не болғанына куә болайық.
Марстықтар күйзеліске түскенде, планетадағы барлық адамдар қалаларды тастап, ұзақ уақытқа үңгірлеріне кетті. Олар тұйықталып, шыға алмай қалды, бір күні марстық телескопы арқылы сұлу венералықтарды көріп қалғанға дейін. Ол телескопымен тез бөліскенде, бұл сұлу жаратылыстардың көрінісі марстықтарды шабыттандырды және олардың күйзелісі ғажайып түрде жойылды. Кенеттен олар өздерінің қажет екенін сезінді. Олар үңгірлерінен шығып, Венераға ұшу үшін ғарыш кемелерінің флотын құра бастады.
Венералықтар күйзеліске түскенде, жақсы сезіну үшін олар шеңбер құрып, бір-бірімен проблемалары туралы сөйлесе бастады. Бірақ бұл күйзелісті жеңілдететіндей көрінбеді. Олар түйсіктері арқылы аян көргенге дейін ұзақ уақыт бойы күйзелісте болды. Күшті және ғажайып жаратылыстар (марстықтар) оларды сүю, қызмет ету және қолдау үшін ғаламды кесіп өтіп келе жатты. Кенеттен олар өздерінің аяулы екенін сезінді. Олар аяндарымен бөліскенде күйзелістері сейіліп, марстықтардың келуіне қуана дайындала бастады.
Ынталандырудың бұл құпиялары әлі де қолданылады. Ерлер өздерінің қажет екенін сезінгенде ынталанады және күш-қуат алады. Ер адам қарым-қатынаста өзінің қажет екенін сезбесе, ол бірте-бірте енжар және аз қуатты болады; күн өткен сайын оның қарым-қатынасқа берері азаяды. Екінші жағынан, ол әйелдің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін барын салатынына сенім білдірілгенін және күш-жігері бағаланғанын сезгенде, ол күш-қуат алып, көбірек бере алады.
Венералықтар сияқты, әйелдер де өздерінің аяулы екенін сезінгенде ынталанады және күш-қуат алады. Әйел қарым-қатынаста аяулы екенін сезбесе, ол бірте-бірте мәжбүрлі түрде жауапты болып, тым көп беруден шаршайды. Екінші жағынан, ол қамқорлық пен құрметті сезінгенде, ол қанағаттанады және оның да берері көбірек болады.
ЕР АДАМ ӘЙЕЛДІ СҮЙГЕНДЕ
Ер адамның әйелге ғашық болуы бірінші марстық венералықтарды ашқан кезде болған жағдайға ұқсас. Үңгірінде қалып қойған және күйзелісінің көзін таба алмаған ол телескопымен аспанды тінтіп жатқан. Бейне бір найзағай соққандай, бір ғажайып сәтте оның өмірі түбегейлі өзгерді. Ол телескопы арқылы ғаламат сұлулық пен рақым ретінде сипаттаған көріністі көрді.
Ол венералықтарды ашты. Оның денесі отқа оранды. Венералықтарды бақылай отырып, ол өмірінде бірінші рет өзінен басқа біреуді ойлай бастады. Бір ғана көзқарастан оның өмірі жаңа мағынаға ие болды. Оның күйзелісі сейілді.
Марстықтарда жеңу/жеңілу философиясы бар — мен жеңгім келеді және сенің жеңілгенің маған бәрібір. Әрбір марстық өзіне қамқорлық жасаған кезде бұл формула жақсы жұмыс істеді. Ол ғасырлар бойы жұмыс істеді, бірақ енді оны өзгерту керек болды. Негізінен өздеріне беру енді қанағаттанарлық болмады. Ғашық болғандықтан, олар венералықтардың да өздері сияқты жеңгенін қалады.
Бүгінгі таңдағы көптеген спорт түрлерінде біз осы марстық бәсекелестік кодексінің жалғасын көре аламыз. Мысалы, теннисте мен жеңгім келіп қана қоймай, досымның соққыларымды қайтаруын қиындату арқылы оның жеңілуіне тырысамын. Досым жеңілсе де, мен жеңістен ләззат аламын.
Бұл марстық көзқарастардың көпшілігінің өмірде орны бар, бірақ бұл жеңу/жеңілу көзқарасы біздің ересек қарым-қатынастарымызда зиянды болады. Егер мен серіктесімнің есебінен өз қажеттіліктерімді қанағаттандыруға тырыссам, біз бақытсыздыққа, ренішке және қақтығысқа тап боламыз. Сәтті қарым-қатынас құрудың құпиясы — екі серіктестің де жеңуі.
Айырмашылықтар тартымды
Бірінші марстық ғашық болғаннан кейін, ол барлық бауырлас марстықтар үшін телескоптар жасай бастады. Өте тез арада олардың барлығы күйзелістерінен шықты. Олар да венералықтарға деген сүйіспеншілікті сезіне бастады. Олар венералықтарды өздеріндей ойлай бастады.
Біртүрлі және сұлу венералықтар марстықтар үшін жұмбақ тартымдылық болды. Олардың айырмашылықтары марстықтарды ерекше қызықтырды. Марстықтар қатты болған жерде, венералықтар жұмсақ болды. Марстықтар бұрышты болған жерде, венералықтар жұмыр болды. Марстықтар салқын болған жерде, венералықтар жылы болды. Сиқырлы және мінсіз түрде олардың айырмашылықтары бір-бірін толықтыратын сияқты көрінді.
Айтылмаған тілде венералықтар қатты және анық хабарлады: «Біз сіздерге мұқтажбыз. Сіздердің күштеріңіз бен қуаттарыңыз бізге үлкен қанағат әкеліп, болмысымыздың тереңіндегі бостықты толтыра алады. Бірге біз үлкен бақытта өмір сүре алар едік». Бұл шақыру марстықтарды ынталандырды және күш-қуат берді.
Көптеген әйелдер бұл хабарламаны қалай беру керектігін инстинктивті түрде түсінеді. Қарым-қатынастың басында әйел ер адамға «сен мені бақытты ете алатын жан болуың мүмкін» деген қысқаша көзқарас береді. Осы нәзік жолмен ол іс жүзінде олардың қарым-қатынасын бастайды. Бұл көзқарас оны жақындауға ынталандырады. Бұл оған қарым-қатынасқа түсу қорқынышын жеңуге күш береді. Өкінішке орай, олар қарым-қатынаста болғаннан кейін және проблемалар пайда бола бастағанда, ол бұл хабарламаның ер адам үшін әлі де қаншалықты маңызды екенін білмейді және оны жіберуді елемейді.
Марстықтар Венерада өзгеріс жасау мүмкіндігімен қатты ынталандырылды. Марстық нәсіл эволюцияның жаңа деңгейіне өтіп жатты. Олар енді өздерін дәлелдеумен және күштерін дамытумен ғана қанағаттанбады. Олар өз күштері мен дағдыларын басқаларға қызмет етуде, әсіресе венералықтарға қызмет етуде қолданғысы келді. Олар жаңа философияны, жеңу/жеңу философиясын дамыта бастады. Олар әркім өзіне де, басқаларға да қамқорлық жасайтын әлемді қалады.
Махаббат марстықтарды ынталандырады
Марстықтар оларды аспан арқылы Венераға алып баратын ғарыш кемелерінің флотын құра бастады. Олар ешқашан мұндай өміршеңдікті сезінбеген еді. Венералықтарды көру арқылы олар тарихында бірінші рет риясыз сезімдерді бастан кешіре бастады.
Сол сияқты, ер адам ғашық болғанда, ол басқаларға қызмет ету үшін қолдан келгеннің бәрін жасауға ынталанады. Жүрегі ашық болғанда, ол өзіне соншалықты сенімді болады, тіпті үлкен өзгерістер жасауға қабілетті болады. Өз әлеуетін дәлелдеуге мүмкіндік берілгенде, ол өзінің ең жақсы қырларын көрсетеді. Тек сәттілікке жете алмайтынын сезгенде ғана ол өзінің ескі өзімшіл жолдарына қайта оралады.
Ер адам ғашық болғанда, ол басқа біреуді өзіндей ойлай бастады. Ол кенеттен тек өзі үшін ынталанудың бұғауларынан босатылып, жеке пайда үшін емес, қамқорлықтан туындаған басқаға беру еркіндігіне ие болады. Ол серіктесінің қанағаттануын өзінікіндей сезінеді. Ол оны бақытты ету үшін кез келген қиындыққа оңай төзе алады, өйткені оның бақыты оны бақытты етеді. Оның күресі жеңілдейді. Ол жоғары мақсатпен қуаттанады.
Жастық шағында ол тек өзіне қызмет етумен қанағаттана алады, бірақ есейген сайын өзін-өзі қанағаттандыру енді соншалықты қанағаттанарлық болмайды. Қанағаттануды сезіну үшін ол өмірін махаббатпен ынталандырылып сүруді бастауы керек. Осындай еркін және риясыз түрде беруге шабыттану оны басқаларға қамқорлықсыз өзін-өзі қанағаттандыру инерциясынан босатады. Ол әлі де сүйіспеншілікті қабылдауды қажет етсе де, оның ең үлкен қажеттілігі — сүйіспеншілік беру.
Көптеген ерлер сүйіспеншілік беруге аш болып қана қоймай, оған шөлдеп жүр. Олардың ең үлкен проблемасы — олар не жетіспейтінін білмейді. Олар әкелерінің аналарын беру арқылы қанағаттандыруда сәттілікке жеткенін сирек көрді. Нәтижесінде олар ер адам үшін қанағаттанудың негізгі көзі беру арқылы келетінін білмейді. Қарым-қатынастары сәтсіз болғанда, ол өзін күйзелісте және үңгірінде қалып қойғандай сезінеді. Ол қамқорлық жасауды тоқтатады және неге соншалықты күйзелісте екенін білмейді.
Мұндай сәттерде ол қарым-қатынастан немесе жақындықтан бас тартып, үңгірінде қалып қояды. Ол өзінен мұның бәрі не үшін және неге әуре болу керек деп сұрайды. Ол өзінің қажет екенін сезбегендіктен қамқорлық жасауды тоқтатқанын білмейді. Ол өзіне мұқтаж біреуді табу арқылы күйзелісінен арылып, қайтадан ынталана алатынын түсінбейді.
Ер адам басқа біреудің өміріне оң өзгеріс әкеліп жатқанын сезбесе, оған өмірі мен қарым-қатынастарына қамқорлық жасауды жалғастыру қиынға соғады. Қажет болмаған кезде ынталану қиын. Қайтадан ынталану үшін ол бағаланғанын, сенім білдірілгенін және қабылданғанын сезінуі керек. Қажет болмау — ер адам үшін баяу өлім.
ӘЙЕЛ ЕР АДАМДЫ СҮЙГЕНДЕ
Әйелдің ер адамға ғашық болуы бірінші венералық марстықтар келе жатыр деп сенген кезде болған жағдайға ұқсас. Ол аспаннан ғарыш кемелерінің флоты қонып, күшті және қамқор марстықтар нәсілі пайда болады деп армандады. Бұл жаратылыстар қамқорлықты қажет етпейді, керісінше венералықтарды қамтамасыз еткісі және оларға қамқорлық жасағысы келеді.
Бұл марстықтар өте берілген және венералық сұлулық пен мәдениеттен шабыт алған еді. Марстықтар қызмет ететін ешкім болмаса, олардың күші мен құзыреттілігі мағынасыз екенін түсінді. Бұл ғажайып және таңқаларлық жаратылыстар венералықтарға қызмет ету, қуанту және қанағаттандыру уәдесінен жеңілдік пен шабыт тапты. Қандай ғажап!
Басқа венералықтар да осындай түстер көріп, бірден күйзелістерінен шықты. Венералықтарды өзгерткен түсінік — көмек жолда келе жатыр деген сенім болды, өйткені марстықтар келе жатқан еді. Венералықтар оқшауланған және жалғыз сезінгендіктен күйзелісте болды. Күйзелістен шығу үшін олар сүйіспеншілікке толы көмектің жолда екенін сезінуі керек болды.
Көптеген ерлер қамқор адамның қолдауын сезіну әйел үшін қаншалықты маңызды екенін аз түсінеді. Әйелдер қажеттіліктері қанағаттандырылады деп сенгенде бақытты болады. Әйел ренжігенде, қажығанда, шатасқанда, шаршағанда немесе үмітсіз болғанда, оған ең керегі — қарапайым серіктестік. Ол өзінің жалғыз емес екенін сезінуі керек. Ол сүйікті және аяулы екенін сезінуі керек.
Эмпатия, түсіністік, растау және жанашырлық оның ер адамның қолдауына неғұрлым қабылдаушы және ризашылықпен қарауына көмектесуде үлкен рөл атқарады. Ерлер мұны түсінбейді, өйткені олардың марстық инстинктері ренжіген кезде жалғыз болған дұрыс деп айтады. Әйел ренжігенде, құрмет көрсету мақсатында ол оны жалғыз қалдырады, немесе егер қалса, оның проблемаларын шешуге тырысу арқылы жағдайды ушықтырады. Ол жақындық, сырласу және бөлісу әйел үшін қаншалықты маңызды екенін инстинктивті түрде түсінбейді. Оған ең керегі — жай ғана тыңдайтын адам.
Сезімдерімен бөлісу арқылы ол өзінің сүйіспеншілікке лайық екенін және қажеттіліктері қанағаттандырылатынын есіне түсіре бастайды. Күмән мен сенімсіздік жоғалады. Оның мәжбүрлі болуға бейімділігі бәсеңдейді, өйткені ол сүйіспеншілікке лайық екенін есіне түсіреді — ол үшін еңбектенудің қажеті жоқ; ол босаңсып, азырақ беріп, көбірек ала алады. Ол бұған лайық.
Шексіз беру шаршатады
Күйзеліспен күресу үшін венералықтар сезімдерімен бөлісумен және проблемалары туралы сөйлесумен айналысты. Сөйлесе келе олар күйзелістерінің себебін тапты. Олар үнемі тым көп беруден шаршаған еді. Олар әрқашан бір-біріне жауапты сезінуден ренжіді. Олар демалып, біраз уақыт өздеріне қамқорлық жасалғанын қалады. Олар барлығын басқалармен бөлісуден шаршады. Олар ерекше болғысы және өздеріне тиесілі нәрселерге ие болғысы келді. Енді олар құрбан болып, басқалар үшін өмір сүруге қанағаттанбады.
Венерада олар жеңілу/жеңу философиясымен өмір сүрді — «Сен жеңуің үшін мен жеңілемін». Барлығы басқалар үшін құрбандыққа барған кезде, барлығына қамқорлық жасалды. Бірақ мұны ғасырлар бойы жасағаннан кейін венералықтар әрқашан бір-біріне қамқорлық жасаудан және бәрін бөлісуден шаршады. Олар да жеңу/жеңу философиясына дайын болды.
Сол сияқты, бүгінде көптеген әйелдер де беруден шаршаған. Олар демалыс уақытын қалайды. Өздері болуды зерттеу уақытын. Алдымен өздерін ойлау уақытын. Олар эмоционалдық қолдау көрсететін, өздері қамқорлық жасауға міндетті емес біреуді қалайды. Марстықтар бұған өте жақсы сәйкес келді.
Бұл кезеңде марстықтар беруді үйреніп жатты, ал венералықтар енді қабылдауды үйренуге дайын болды. Ғасырлардан кейін венералықтар мен марстықтар эволюциясының маңызды кезеңіне жетті. Венералықтар қабылдауды үйренуі керек болса, марстықтар беруді үйренуі керек болды.
Дәл осы өзгеріс әдетте ерлер мен әйелдер есейген сайын орын алады. Жастық шағында әйел серіктесінің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін құрбандыққа баруға және өзін қалыптауға әлдеқайда дайын болады. Ер адамның жастық шағында ол әлдеқайда өзіне шоғырланған және басқалардың қажеттіліктерін білмейді. Әйел есейген сайын серіктесіне ұнамды болу үшін өзінен қалай бас тартқанын түсінеді. Ер адам есейген сайын басқаларға қалай жақсырақ қызмет етіп, құрметтей алатынын түсінеді.
Ер адам есейген сайын өзінен бас тартуы мүмкін екенін де біледі, бірақ оның негізгі өзгерісі — беруде қалай сәттілікке жетуге болатынын көбірек түсіну. Сол сияқты, әйел есейген сайын берудің жаңа стратегияларын үйренеді, бірақ оның негізгі өзгерісі — қалағанын алу үшін шек қоюды үйренуге бейім болады.
Кінәлаудан бас тарту
Әйел тым көп бергенін түсінгенде, ол бақытсыздықтары үшін серіктесін кінәлауға бейім болады. Ол алғанынан гөрі көп бергенінің әділетсіздігін сезінеді.
Ол лайықты нәрсесін алмаса да, қарым-қатынасын жақсарту үшін ол проблемаға қалай үлес қосқанын мойындауы керек. Әйел тым көп бергенде, ол серіктесін кінәламауы керек. Сол сияқты, аз беретін ер адам серіктесін жағымсыз немесе оған қабылдаушы емес деп кінәламауы керек. Екі жағдайда да кінәлау жұмыс істемейді.
Түсіністік, сенім, жанашырлық, қабылдау және қолдау — шешім болып табылады, серіктестерімізді кінәлау емес. Бұл жағдай орын алғанда, әйел серіктесін ренжігені үшін кінәлаудың орнына, ер адам жанашырлық танытып, ол сұрамаса да қолдау ұсына алады, тіпті бастапқыда кінәлау сияқты естілсе де оны тыңдай алады және оған қамқорлық жасайтынын көрсету үшін кішігірім нәрселер жасау арқылы оның сеніміне кіріп, ашылуына көмектесе алады.
Ер адамды аз бергені үшін кінәлаудың орнына, әйел серіктесінің кемшіліктерін қабылдап, кешіре алады, әсіресе ол көңілін қалдырғанда; ол қолдау ұсынбаған кезде көбірек бергісі келетініне сене алады; және оның бергенін бағалап, қолдау сұрауды жалғастыру арқылы оны көбірек беруге ынталандыра алады.
ШЕКТЕРДІ БЕЛГІЛЕУ ЖӘНЕ ҚҰРМЕТТЕУ
Ең бастысы, әйел серіктесіне ренжіместен не бере алатынының шекараларын тануы керек. Серіктесінен есепті теңестіруді күтудің орнына, ол қанша беретінін реттеу арқылы оны тең ұстауы керек.
Мысалды қарастырайық. Джим отыз тоғызда, ал оның әйелі Сьюзан қырық бірде болғанда кеңес алуға келді. Сьюзан ажырасқысы келді. Ол он екі жыл бойы одан гөрі көп бергенін және бұдан әрі шыдай алмайтынын айтып шағымданды. Ол Джимді енжар, өзімшіл, бақылаушы және романтикалық емес деп кінәлады. Ол беретін ештеңесі қалмағанын және кетуге дайын екенін айтты. Ол оны терапияға келуге көндірді, бірақ ол күмәнмен қарады. Алты ай ішінде олар қарым-қатынасты сауықтырудың үш қадамынан өте алды. Бүгінде олар үш баласымен бақытты некеде тұрады.
- қадам: Ынталандыру
Мен Джимге әйелінің он екі жыл бойы жиналған ренішті бастан кешіріп жатқанын түсіндірдім. Егер ол бұл некені сақтап қалғысы келсе, әйелі некелерімен жұмыс істеуге ынталануы үшін оны көп тыңдауы керек еді. Бірге өткізген алғашқы алты сессияда мен Сьюзанды сезімдерімен бөлісуге ынталандырдым және Джимге оның жағымсыз сезімдерін шыдамдылықпен түсінуге көмектестім. Бұл олардың сауығу процесінің ең қиын бөлігі болды. Ол оның ауырсынуы мен қанағаттандырылмаған қажеттіліктерін шынымен ести бастағанда, сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас орнату үшін қажетті өзгерістерді жасай алатынына барған сайын ынталанып, сенімді бола бастады.
Сьюзан қарым-қатынастарымен жұмыс істеуге ынталанбас бұрын, ол тыңдалуы және Джимнің оның сезімдерін растағанын сезінуі керек болды: бұл бірінші қадам еді. Сьюзан өзін түсінілгендей сезінгеннен кейін, олар келесі қадамға өте алды.
- қадам: Жауапкершілік
Екінші қадам жауапкершілікті алу болды. Джим әйелін қолдамағаны үшін жауапкершілікті алуы керек болса, Сьюзан шекараларды белгілемегені үшін жауапкершілікті алуы керек болды. Джим оны ренжіткен жолдары үшін кешірім сұрады. Сьюзан Джим оған құрметсіздік таныту (айқайлау, күңкілдеу, өтініштерге қарсылық білдіру және сезімдерді құнсыздандыру сияқты) арқылы оның шекарасынан аттап өткені сияқты, өзінің де шекараларын белгілемегенін түсінді. Оған кешірім сұраудың қажеті болмаса да, ол проблемалары үшін белгілі бір жауапкершілікті мойындады.
Ол шек қоя алмауы және көбірек беруге бейімділігі олардың проблемаларына үлес қосқанын бірте-бірте қабылдаған сайын, ол кешірімді бола алды. Проблемасы үшін жауапкершілікті алу оның ренішін босату үшін маңызды болды. Осылайша олардың екеуі де шектерді құрметтеу арқылы бір-біріне қолдау көрсетудің жаңа жолдарын үйренуге ынталанды.
- қадам: Тәжірибе
Джим әсіресе оның шекараларын құрметтеуді үйренуі керек болса, Сьюзан оларды белгілеуді үйренуі керек болды. Екеуі де шынайы сезімдерін құрметпен білдіруді үйренуі керек болды. Олар осы үшінші қадамда кейде қателіктер жіберетінін біле отырып, шектерді белгілеуге және құрметтеуге машықтануға келісті. Қателіктер жібере алу мүмкіндігі екеуі жаттығу кезінде оларға қауіпсіздік торын берді. Міне, олардың үйренген және машықтанған кейбір мысалдары:
Сьюзан: «Маған сенің сөйлеу мәнерің ұнамайды. Өтінемін, айқайлауды тоқтат, әйтпесе мен бөлмеден шығып кетемін», — деп айтуға машықтанды. Бөлмеден бірнеше рет шығып кеткеннен кейін, оған бұдан былай мұны істеудің қажеті болмады.
Джим кейіннен Сьюзан ренжитін өтініштер жасағанда, ол: «Жоқ, маған демалу керек», — немесе: «Жоқ, мен бүгін тым бос емеспін», — деп айтуға машықтанды. Ол Джимнің оған көбірек көңіл бөле бастағанын байқады, өйткені ол оның қаншалықты бос емес немесе шаршағанын түсінді.
Сьюзан Джимге демалысқа барғысы келетінін айтты, ал ол тым бос емес екенін айтқанда, ол жалғыз баратынын айтты. Кенеттен ол кестесін өзгертіп, барғысы келді.
Олар сөйлесіп жатқанда Джим сөзін бөлгенде, ол: «Мен бітірген жоқпын, өтінемін, мені тыңдап ал», — деп айтуға машықтанды. Кенеттен ол көбірек тыңдап, азырақ бөле бастады.
Сьюзанның ең қиын тапсырмасы қалаған нәрсесін сұрауға машықтану болды. Ол маған: «Мен ол үшін жасаған барлық нәрседен кейін неге сұрауым керек?» — деді. Мен оны қалауларын білуге жауапты ету шындыққа жанаспайтынын және оның проблемасының үлкен бөлігі екенін түсіндірдім. Ол қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жауапты болуы керек еді.
Джимнің ең қиын сынағы оның өзгерістеріне құрметпен қарау және одан бастапқыда үйленген кездегідей ыңғайлы серіктес болуды күтпеу болды. Ол үшін шектерге бейімделу қаншалықты қиын болса, әйелі үшін шек қою соншалықты қиын екенін мойындады. Ол тәжірибе жинақтаған сайын олардың сыпайы бола түсетінін түсінді.
Ер адам шектерді сезінгенде, ол көбірек беруге ынталанады. Шектерді құрметтеу арқылы ол автоматты түрде өзінің мінез-құлық үлгілерінің тиімділігіне күмән келтіруге және өзгерістер жасай бастауға ынталанады. Әйел алу үшін шек қою керектігін түсінгенде, ол автоматты түрде серіктесін кешіре бастайды және қолдау сұрау мен алудың жаңа жолдарын іздейді. Әйел шек қойғанда, ол бірте-бірте босаңсуды және көбірек алуды үйренеді.
ҚАБЫЛДАУДЫ ҮЙРЕНУ
Шек қою және қабылдау әйел үшін өте қорқынышты. Ол әдетте тым көп нәрсені қажет етуден және содан кейін қабылданбаудан, сыналудан немесе тастап кетуден қорқады. Қабылданбау, сыналу және тастап кету ең ауыр тиеді, өйткені оның санасының тереңінде ол көбірек алуға лайық емес деген қате сенім жатыр. Бұл сенім балалық шақта ол сезімдерін, қажеттіліктерін немесе тілектерін басуға мәжбүр болған сайын қалыптасып, күшейіп отырған.
37
Әйел адам өзін сүюге лайық емеспін деген жаңсақ әрі жағымсыз сенімге өте бейім келеді. Егер ол бала кезінде қатыгездіктің куәгері болса немесе тікелей зорлық-зомбылық көрсе, онда оның өзін махаббатқа лайықсыз сезіну қаупі тіпті жоғары; оған өз құндылығын анықтау қиынырақ соғады. Сананың түкпірінде жатқан бұл лайықсыздық сезімі өзгелерге мұқтаж болудан қорқу сезімін тудырады. Оның бір бөлігі өзін ешкім қолдамайды деп елестетеді.
Өзін қолдаусыз қаламын деп қорыққандықтан, ол байқаусызда өзіне қажетті қолдауды кері итереді. Ер адам әйелден "оның қажеттіліктерін өтейтініне сенбейді" деген белгі алғанда, ол бірден өзін қабылдамағандай сезінеді және қызығушылығы суып кетеді. Әйелдің үмітсіздігі мен сенімсіздігі оның орынды қажеттіліктерін "мұқтаждықтың" (neediness) шарасыз көріністеріне айналдырады және ер адамға оның қолдауына сенбейтінін жеткізеді. Бір қызығы, ер адамдарды ең алдымен қажет болу сезімі ынталандырады, бірақ мұқтаждық оларды шошытады.
Мұндай сәттерде әйел қателесіп, оның қажеттіліктері ер адамды суытты деп ойлайды, бірақ шын мәнінде оны суытқан — әйелдің үмітсіздігі, шарасыздығы мен сенімсіздігі. Ер адамдарға сенім білдіру қажет екенін түсінбей, әйелдер үшін мұқтаж болу (needing) мен [TERM] мұқтаждық [B] (neediness) арасындағы айырмашылықты түсіну қиын әрі түсініксіз болады.
"Мұқтаж болу" (Needing) — бұл ер адамға ашық түрде қол созу және оның барын салатынына сенім арта отырып, қолдау сұрау. Бұл оған күш береді. "Мұқтаждық" (Neediness) — бұл қолдау алатыныңызға сенбегендіктен, оған шарасыз түрде зәру болу. Бұл ер адамдарды итереді және оларды қадірсіз, шеттетілгендей сезіндіреді.
Әйелдер үшін өзгелерге мұқтаж болу тек түсініксіз ғана емес, сонымен қатар көңіл қалу немесе жалғыз қалу — тіпті ұсақ-түйек болса да — өте ауыр тиеді. Оған өзгелерге иек арту, сосын оның еленбеуі, ұмытылуы немесе шеттетілуі оңай емес. Өзгелерге мұқтаж болу оны қорғансыз күйге түсіреді. Еленбеу немесе көңіл қалу оған көбірек ауыр тиеді, өйткені бұл оның "мен лайықсызбын" деген қате сенімін растай түседі.
ЕНДІ ВЕНЕРАЛЫҚТАР ӨЗДЕРІН ЛАЙЫҚТЫ СЕЗІНУДІ ҮЙРЕНЕДІ
Ғасырлар бойы венералықтар бұл ішкі лайықсыздық қорқынышының орнын өзгелердің қажеттіліктеріне зейін қою және жауап беру арқылы толтырып келді. Олар бере берді, бере берді, бірақ іштей өздерін алуға лайықты сезінбеді. Олар бере отырып, өздерін лайықтырақ етеміз деп үміттенді. Ғасырлар бойы бергеннен кейін, олар ақыры өздерінің де махаббат пен қолдау алуға лайықты екенін түсінді. Содан кейін олар өткенге қарап, өздерінің әрқашан қолдауға лайықты болғанын ұқты.
Өзгелерге беру процесі оларды өзін-өзі құрметтеу даналығына дайындады. Өзгелерге бере отырып, олар басқалардың алуға шынымен лайықты екенін көрді, осылайша әрбір адам сүюге лайықты екенін түсіне бастады. Ақырында, олар өздерінің де алуға лайықты екенін көрді.
Бұл жерде, Жер бетінде, кішкентай қыз анасының махаббат алып жатқанын көргенде, ол автоматты түрде өзін лайықты сезінеді. Ол венералықтардың шамадан тыс беруге мәжбүрлігін оңай жеңе алады. Оған алудан қорқу сезімін жеңудің қажеті жоқ, өйткені ол өзін анасымен тығыз байланыстырады. Егер анасы осы даналықты меңгерсе, бала оны анасын бақылау және сезіну арқылы автоматты түрде үйренеді. Егер анасы қабылдауға ашық болса, бала қабылдауды үйренеді.
Алайда, венералықтардың үлгі аларлық тұлғалары болмады, сондықтан олардың шамадан тыс беру әдетінен бас тартуына мыңдаған жылдар кетті. Басқалардың қабылдауға лайықты екенін бірте-бірте көре отырып, олар өздерінің де қабылдауға лайықты екенін түсінді. Осы сиқырлы сәтте марстықтар да трансформациядан өтіп, ғарыш кемелерін құра бастады.
38
ВЕНЕРАЛЫҚ ДАЙЫН БОЛҒАНДА, МАРСТЫҚ ПАЙДА БОЛАДЫ
Әйел өзінің шынымен де сүюге лайықты екенін түсінгенде, ол ер адамның оған беруіне есік ашады. Бірақ егер ол некеде он жыл бойы шамадан тыс беріп, содан кейін ғана өзінің көбірек нәрсеге лайықты екенін түсінсе, өкінішке орай, ол есікті жауып, оған мүмкіндік бергісі келмей қалуы мүмкін.
Ол шамамен былай сезінуі мүмкін: "Мен саған бердім, ал сен мені елемедің. Сенің мүмкіндігің болды. Мен жақсырақ нәрсеге
лайықтымын. Саған сене алмаймын. Мен шаршадым, берер ештеңем қалмады. Мені қайтадан ренжітуіңе жол бермеймін".
лайықтымын. Саған сене алмаймын. Мен шаршадым, берер ештеңем қалмады. Мені қайтадан ренжітуіңе жол бермеймін".
Осындай жағдайларда мен әйелдерді қарым-қатынасты жақсарту үшін көбірек берудің қажеті жоқ деп сендіремін. Егер олар азырақ берсе , олардың серігі шын мәнінде көбірек бере бастайды. Ер адам оның қажеттіліктерін елемей келген болса, бұл екеуінің де ұйқыда болғаны сияқты. Ол оянып, өз қажеттіліктерін еске алғанда, ол да оянады және оған көбірек бергісі келеді.
Болжам бойынша, оның серігі өзінің пассивті күйінен оянып, әйел талап ететін көптеген өзгерістерді шынымен жасайды. Ол өзін іштей лайықты сезінгендіктен шамадан тыс беруді тоқтатқанда, ол өз "үңгірінен" шығып, оны бақытты ету үшін ғарыш кемелерін соға бастайды. Оған көбірек беруді үйрену үшін біраз уақыт кетуі мүмкін, бірақ ең маңызды қадам жасалды — ол әйелді назардан тыс қалдырғанын түсінді және өзгергісі келеді.
Бұл керісінше де жұмыс істейді. Әдетте, ер адам өзінің бақытсыз екенін және өмірінде көбірек романтика мен махаббат қалайтынын түсінгенде, оның әйелі кенеттен ашылып, оны қайтадан сүйе бастайды. Реніш қабырғалары ери бастайды және махаббат қайта тіріледі. Егер ұзақ уақыт бойы немқұрайлылық болса, жинақталған реніштерді емдеу үшін біраз уақыт кетуі мүмкін, бірақ бұл мүмкін. 11-тарауда мен бұл реніштерді емдеудің оңай әрі практикалық әдістерін талқылаймын.
Жиі жағдайда, бір серіктес оң өзгеріс жасағанда, екіншісі де өзгереді. Бұл болжамды сәйкестік — өмірдің сиқырлы сәттерінің бірі. Шәкірт дайын болғанда, ұстаз пайда болады. Сұрақ қойылғанда, жауап естіледі. Біз қабылдауға шынымен дайын болғанда, бізге қажет нәрсе қолжетімді болады. Венералықтар қабылдауға дайын болғанда, марстықтар беруге дайын болды.
БЕРУДІ ҮЙРЕНУ
Ер адамның ең терең қорқынышы — оның жеткілікті деңгейде жақсы емес екендігі немесе қабілетсіздігі. Ол бұл қорқынышты өз күші мен құзыреттілігін арттыруға назар аудару арқылы өтейді. Сәттілік, жетістік және тиімділік оның өмірінде бірінші орында. Венералықтарды тапқанға дейін, марстықтарды бұл қасиеттер соншалықты мазалағаны сонша, олар басқа ештеңеге немесе ешкімге мән бермеді. Ер адам қорыққан кезде өте немқұрайлы көрінеді.
Әйелдер қабылдаудан қорықса, ер адамдар беруден қорқады. Өзін өзгелерге беруге арнау — сәтсіздікке ұшырау, түзетілу немесе мақұлданбау қаупін білдіреді. Бұл салдарлар өте ауыр, өйткені оның түпсанасында "ол жеткілікті деңгейде жақсы емес" деген жаңсақ сенім бар. Бұл сенім балалық шағында одан әрқашан жақсырақ болу күтілген сайын қалыптасып, нығая түскен. Оның жетістіктері байқалмай қалғанда немесе бағаланбағанда, оның түпсанасында жеткілікті деңгейде жақсы емес екендігі туралы қате сенім қалыптаса бастады.
39
Ер адам бұл қате сенімге өте осал келеді. Бұл оның ішінде сәтсіздікке ұшырау қорқынышын тудырады. Ол бергісі келеді, бірақ сәтсіздікке ұшыраудан қорқады, сондықтан талпынбайды. Егер оның ең үлкен қорқынышы — дәрменсіздік болса, ол әрине кез келген қажетсіз тәуекелдерден аулақ болады.
Бір қызығы, ер адам қатты қамқор болған сайын, оның сәтсіздік қорқынышы артып, ол азырақ бере бастайды. Сәтсіздікке ұшырамау үшін ол өзі ең көп бергісі келетін адамдарға беруді тоқтатады.
Ер адам өзіне сенімсіз болғанда, ол өзінен басқа ешкімге мән бермеу арқылы мұның орнын толтыруы мүмкін. Оның ең автоматты қорғаныс реакциясы — "Маған бәрібір" деп айту. Осы себепті, марстықтар өздеріне басқалар үшін тым көп сезінуге немесе қамқор болуға жол бермеді. Сәтті әрі қуатты бола отырып, олар ақыры өздерінің жеткілікті деңгейде жақсы екенін және беруде табысқа жете алатындарын түсінді. Содан кейін олар венералықтарды тапты.
Олар әрқашан жеткілікті деңгейде жақсы болса да, өз күштерін дәлелдеу процесі оларды өзін-өзі құрметтеу даналығына дайындады. Табысты болып, кейін өткенге көз жүгірте отырып, олар әрбір сәтсіздіктің кейінгі жетістіктерге жету үшін қажет болғанын түсінді. Әрбір қателік оларға мақсаттарына жету үшін өте маңызды сабақ берді. Осылайша олар әрқашан жеткілікті деңгейде жақсы болғанын түсінді.
Қателік жасау — қалыпты жағдай
Ер адам үшін көбірек беруді үйренудің алғашқы қадамы — қателік жасаудың, сәтсіздікке ұшыраудың қалыпты екенін және оның барлық сұрақтарға жауабы болуы міндетті емес екенін түсіну.
Серігінің ешқашан некеге тұруға ниет білдірмейтініне шағымданған бір әйелдің оқиғасы есімде. Оған ер адам өзі сияқты қамқор емес болып көрінетін. Бірақ бір күні әйел онымен бірге болғанына өте бақытты екенін айтып қалды. Тіпті олар кедей болса да, ол онымен бірге болғысы келетінін айтты. Келесі күні ол үйленуге ұсыныс жасады. Оған өзінің ол үшін жеткілікті деңгейде жақсы екендігі туралы қабылдау мен қолдау қажет болды, содан кейін ғана ол өзінің қаншалықты қамқор екенін сезіне алды.
Марстықтарға да махаббат керек
Әйелдер өздеріне қажетті көңіл бөлінбегенде өздерін шеттетілгендей сезінетіні сияқты, ер адамдар да әйел проблемалар туралы айтқанда өздерін сәтсіздікке ұшырағандай сезінеді. Сондықтан кейде оған тыңдау өте қиын. Ол оның батыры болғысы келеді. Ол кез келген нәрсеге көңілі толмай немесе бақытсыз болғанда, ол өзін сәтсіздікке ұшырағандай сезінеді. Әйелдің бақытсыздығы оның ең терең қорқынышын растайды: ол жай ғана жеткілікті деңгейде жақсы емес. Көптеген әйелдер бүгінде ер адамдардың қаншалықты осал екенін және оларға да махаббат қаншалықты қажет екенін түсінбейді. Махаббат оған басқаларды қанағаттандыру үшін жеткілікті екенін білуге көмектеседі.
Әкесінің анасын қанағаттандыруда табысты болғанын көріп өскен жас бала ересек өмірде серігін бақытты ете алатынына сирек кездесетін сеніммен қарым-қатынасқа түседі. Ол міндеттемелерден қорықпайды, өйткені ол өз уәдесінде тұра алатынын біледі. Сондай-ақ ол сәтсіздікке ұшыраған кезде де өзінің әлі де лайықты екенін және барын салғаны үшін махаббат пен бағалауға лайықты екенін біледі. Ол өзін айыптамайды, өйткені ол өзінің кемелді емес екенін және әрқашан қолынан келгеннің бәрін жасап жатқанын, ал оның барын салғаны — жеткілікті екенін біледі. Ол өз қателіктері үшін кешірім сұрай алады, өйткені ол кешірімді, махаббатты және барын салғаны үшін ризашылықты күтеді.
Ол әркімнің қателік жасайтынын біледі. Ол әкесінің қателік жасап, соған қарамастан өзін сүюді жалғастырғанын көрді. Ол анасының әкесін барлық қателіктеріне қарамастан қалай жақсы көргенін және кешіргенін көрді. Ол әкесі оның көңілін қалдырған кездерде де анасының оған деген сенімі мен қолдауын сезінді.
Көптеген ер адамдар өсіп келе жатқанда мұндай сәтті үлгілерді көрмеді. Олар үшін ғашық болып қалу, үйлену және отбасылы болу — ешқандай дайындықсыз алып ұшақты (jumbo jet) басқарумен бірдей. Ол ұшып шығуы мүмкін, бірақ құлауы анық. Ұшақты бірнеше рет құлатқаннан кейін ұшуды жалғастыру қиын. Немесе әкесінің құлағанын көрсе. Қарым-қатынастарға арналған жақсы нұсқаулық болмағандықтан, көптеген ерлер мен әйелдердің қарым-қатынастан неге бас тартатынын түсіну оңай.
40
41
5-тарау
Әртүрлі тілдерде сөйлеу
Марстықтар мен венералықтар алғаш қосылғанда, олар бүгінгі біз кездестіретін көптеген қарым-қатынас мәселелеріне тап болды. Олар бір-бірінің әртүрлі екенін мойындағандықтан, бұл мәселелерді шеше алды. Олардың табысының құпияларының бірі — жақсы қарым-қатынас (коммуникация) болды.
Бір қызығы, олар әртүрлі тілдерде сөйлегендіктен жақсы тіл табысты. Проблемалар туындағанда, олар жай ғана аудармашының көмегіне жүгінетін. Барлығы Марстан келгендер мен Венерадан келгендердің әртүрлі тілдерде сөйлейтінін білетін, сондықтан қақтығыс болған кезде олар бір-бірін айыптамай немесе төбелеспей, керісінше, бір-бірін толық түсіну үшін өздерінің сөздік-нұсқаулықтарын шығаратын. Егер ол көмектеспесе, аудармашыға баратын.
Көрдіңіз бе, марстық және венералық тілдерде сөздер бірдей болғанымен, олардың қолданылу тәсілі әртүрлі мағына беретін. Олардың сөз орамдары ұқсас болғанымен, олардың астарлы мағыналары немесе эмоционалдық екпіні әртүрлі еді. Бір-бірін қате түсіну өте оңай болатын. СОНДЫҚТАН қарым-қатынас мәселелері туындағанда, олар мұны жай ғана күтілген түсінбеушілік деп қабылдап, аздаған көмекпен бір-бірін міндетті түрде түсінетіндеріне сенетін. Олар бүгінде біз сирек сезінетін сенім мен қабылдауды бастан кешірді.
СЕЗІМДЕРДІ БІЛДІРУ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ ЖЕТКІЗУ
Бүгінгі таңда бізге әлі де аудармашылар қажет. Ерлер мен әйелдер бірдей сөздерді қолданса да, сирек бірдей мағынаны білдіреді. Мысалы, әйел "Мен сенің мені ешқашан тыңдамайтыныңды сеземін" дегенде, ол "ешқашан" сөзінің сөзбе-сөз қабылдануын күтпейді. "Ешқашан" сөзін қолдану — бұл жай ғана сол сәттегі ренішін білдіру тәсілі. Бұл нақты ақпарат ретінде қабылданбауы керек.
Өз сезімдерін толық жеткізу үшін әйелдер "поэтикалық еркіндікке" жүгініп, әртүрлі асыра сілтеулерді, метафораларды және жалпылама сөздерді қолданады. Ер адамдар бұл сөздерді қателесіп, сөзбе-сөз қабылдайды. Олар айтылған мағынаны дұрыс түсінбегендіктен, әдетте қолдау көрсетпейтін түрде жауап береді. Төмендегі кестеде жиі қате түсінілетін он шағым және ер адамның оған қалай дұрыс емес жауап беруі мүмкін екендігі көрсетілген.
| Әйелдер былай дейді | Ерлер былай жауап береді |
| :--- | :--- |
| "Біз ешқашан сыртқа шықпаймыз." | "Бұл өтірік. Біз өткен аптада ғана шықтық." |
| "Мені бәрі елемейді." | "Кейбір адамдар сені байқайтынына сенімдімін." |
| "Мен сондай шаршадым, ештеңе істей алмаймын." | "Егер жұмысың ұнамаса, шығып кет." |
| "Мен бәрін ұмытқым келеді." | "Бұл ақылға сыйымсыз." |
| "Үйдің іші әрқашан шашылып жатады." | "Ол әрқашан шашылып жатқан жоқ." |
| "Мені ешкім тыңдамайды." | "Бірақ мен сені дәл қазір тыңдап тұрмын ғой." |
| "Ештеңе дұрыс істеліп жатқан жоқ." | "Сен мұның бәріне мен кінәлімін дегің келіп тұр ма?" |
| "Сен мені енді жақсы көрмейсің." | "Әрине, жақсы көремін. Сондықтан мен осындамын." |
| "Біз әрқашан асығыс жүреміз." | "Олай емес. Жұма күні біз жайбарақат болдық." |
| "Маған көбірек романтика керек." | "Сен мені романтик емес дегің келіп тұр ма?" |
42
Әйелдің сөздерін тек фактілер мен ақпаратты жеткізу құралы ретінде қолдануға үйренген ер адам үшін "сөзбе-сөз" аударма оны қалай адастыратынын көруге болады. Сондай-ақ, ер адамның жауаптары қалайша ұрыс-керіске әкелетінін де байқаймыз. Түсініксіз және махаббатсыз қарым-қатынас — қарым-қатынастағы ең үлкен мәселе. Әйелдердің қарым-қатынастағы нөмірі бірінші шағымы: "Мені ешкім естімейтіндей сезінемін" . Тіпті бұл шағымның өзі қате түсініледі!
Ер адамның "Мен естілмей жатырмын" деген сөзді сөзбе-сөз аударуы оны әйелдің сезімдерін жоққа шығаруға және онымен дауласуға итермелейді. Ол әйелдің айтқандарын қайталап бере алса, оны "естідім" деп ойлайды. Ер адам дұрыс түсінуі үшін әйелдің "Мен естілмей жатырмын" деген сөзінің нақты аудармасы мынадай: "Менің айтқым келгенін сен толық түсінбейтін сияқтысың немесе менің сезімім саған бәрібір сияқты. Маған менің айтып жатқаныма қызығушылық танытып жатқаныңды көрсетесің бе?"
Егер ер адам оның шағымын шынымен түсінсе, ол азырақ дауласып, жағымдырақ жауап бере алар еді. Ерлер мен әйелдер ұрысудың алдында тұрғанда, олар әдетте бір-бірін түсінбей тұрады. Мұндай кездерде естіген нәрселерін қайта ойластыру немесе аудару маңызды.
Көптеген ер адамдар әйелдердің сезімдерін басқаша білдіретінін түсінбегендіктен, олар өз серіктестерінің сезімдерін орынсыз бағалайды немесе жоққа шығарады. Бұл ұрыс-керіске әкеледі. Ежелгі марстықтар дұрыс түсіну арқылы көптеген ұрыстардан аулақ болуды үйренген. Тыңдау кезінде қандай да бір қарсылық туындаған сайын, олар дұрыс түсіндіру үшін өздерінің Венералық/Марстық сөздігіне жүгінетін.
ВЕНЕРАЛЫҚТАР СӨЙЛЕГЕНДЕ
Келесі бөлімде жоғалған Венералық/Марстық фразалар сөздігінен алынған үзінділер берілген. Жоғарыда аталған он шағымның әрқайсысы ер адам олардың шынайы мағынасын түсінуі үшін аударылған. Әрбір аудармада оның ер адамнан қандай жауап күтетіні туралы ишара да бар.
Көрдіңіз бе, венералық әйел ренжігенде, ол тек жалпылама сөздерді қолданып қана қоймайды, сонымен қатар белгілі бір қолдау түрін де сұрайды. Ол бұл қолдауды тікелей сұрамайды, өйткені Венерада бәрі "драмалық" тілдің астарында нақты өтініш жататынын білетін.
Әрбір аудармада бұл жасырын қолдау өтініші ашылады. Егер әйелді тыңдап тұрған ер адам астарлы өтінішті танып, соған сәйкес жауап берсе, әйел өзін шынымен естілген және сүйікті сезінеді.
Венералық/Марстық фразалар сөздігі
"Біз ешқашан сыртқа шықпаймыз" деген сөз марс тіліне аударылғанда мынаны білдіреді: "Менің сыртқа шығып, бірге уақыт өткізгім келеді. Біз әрқашан көңілді уақыт өткіземіз және мен сенімен бірге болғанды жақсы көремін. Сен қалай ойлайсың? Мені кешкі асқа апарасың ба? Біздің сыртқа шықпағанымызға бірнеше күн болды."
Бұл аудармасыз, әйел "Біз ешқашан сыртқа шықпаймыз" дегенде, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Сен өз жұмысыңды істеп жатқан жоқсың. Сен қандай үлкен өкініш болдың. Сен жалқау, романтик емес және іш пыстыратын адам болғандықтан біз ештеңені бірге істемейміз."
43
"Мені бәрі елемейді" марс тілінде: [TERM] "Бүгін мен өзімді еленбеген және ескерілмегендей сезініп
тұрмын. Мені ешкім көрмейтін сияқты. Әрине, кейбіреулер көретініне сенімдімін, бірақ олар маған мән бермейтін сияқты.
Сондай-ақ, сенің соңғы уақытта тым бос болмағаныңа көңілім толыңқырамай тұрған сияқты. Сенің қаншалықты көп жұмыс
істейтініңді бағалаймын, бірақ кейде мен сен үшін маңызды емес сияқты сезіне бастаймын. Сенің жұмысың менден маңыздырақ
деп қорқамын. Мені құшақтап, менің сен үшін қаншалықты ерекше екенімді айтасың ба?" [TERM]
тұрмын. Мені ешкім көрмейтін сияқты. Әрине, кейбіреулер көретініне сенімдімін, бірақ олар маған мән бермейтін сияқты.
Сондай-ақ, сенің соңғы уақытта тым бос болмағаныңа көңілім толыңқырамай тұрған сияқты. Сенің қаншалықты көп жұмыс
істейтініңді бағалаймын, бірақ кейде мен сен үшін маңызды емес сияқты сезіне бастаймын. Сенің жұмысың менден маңыздырақ
деп қорқамын. Мені құшақтап, менің сен үшін қаншалықты ерекше екенімді айтасың ба?" [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Мен өте бақытсызбын. Маған қажетті көңілді еш ала алмаймын. Бәрі мүлдем үмітсіз. Тіпті сен де — мені сүюі тиіс адам да — мені байқамайсың. Ұялуың керек. Сен сондай тасбауырсың. Мен сені ешқашан бұлай елемес едім."
"Мен сондай шаршадым, ештеңе істей алмаймын" марс тілінде: [TERM] "Бүгін мен көп нәрсе істедім. Тағы
бір нәрсе істемес бұрын маған демалу керек. Сенің қолдауың барына сондай қуаныштымын. Мені құшақтап, менің жақсы жұмыс
істеп жатқаныма және демалуға лайықты екеніме сендіресің бе?" [TERM]
бір нәрсе істемес бұрын маған демалу керек. Сенің қолдауың барына сондай қуаныштымын. Мені құшақтап, менің жақсы жұмыс
істеп жатқаныма және демалуға лайықты екеніме сендіресің бе?" [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Бәрін мен істеймін, ал сен ештеңе істемейсің. Сен көбірек істеуің керек. Мен бәріне үлгере алмаймын. Мен өзімді сондай үмітсіз сезінемін. Мен 'нағыз еркекпен' бірге тұрғым келеді. Сені таңдағаным үлкен қателік болды."
"Мен бәрін ұмытқым келеді" марс тілінде: [TERM] "Мен өз жұмысымды және өмірімді жақсы көретінімді
білсең деймін, бірақ бүгін мен сондай шаршадым. Қайтадан жауапкершілікті алмас бұрын, өзім үшін бір жақсы нәрсе істегім
келеді. Менен 'Не болды?' деп сұрап, ешқандай шешім ұсынбай, жанашырлықпен тыңдайсың ба? Менің сезініп жүрген қысымымды
түсінгеніңді қалаймын. Бұл мені жақсы сезіндірер еді. Бұл маған босаңсуға көмектеседі. Ертең мен қайтадан
жауапкершілікті алып, бәрін реттеймін." [TERM]
білсең деймін, бірақ бүгін мен сондай шаршадым. Қайтадан жауапкершілікті алмас бұрын, өзім үшін бір жақсы нәрсе істегім
келеді. Менен 'Не болды?' деп сұрап, ешқандай шешім ұсынбай, жанашырлықпен тыңдайсың ба? Менің сезініп жүрген қысымымды
түсінгеніңді қалаймын. Бұл мені жақсы сезіндірер еді. Бұл маған босаңсуға көмектеседі. Ертең мен қайтадан
жауапкершілікті алып, бәрін реттеймін." [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Мен істегім келмейтін көп нәрсені істеуге мәжбүрмін. Мен сенімен және біздің қарым-қатынасымызбен сондай бақытсызбын. Мен өмірімді мағыналы ететін жақсырақ серіктес қалаймын. Сен өз міндетіңді нашар атқарып жүрсің."
"Бұл үй әрқашан шашылып жатады" марс тілінде: [TERM] "Бүгін демалғым келеді, бірақ үй сондай шашылып
жатыр. Менің ашуым келіп тұр және маған демалыс керек. Сен мені бәрін жинайды деп күтпейсің деп үміттенемін. Үйдің
шашылып жатқанымен келісіп, оның бір бөлігін жинауға көмектесесің бе?" [TERM]
жатыр. Менің ашуым келіп тұр және маған демалыс керек. Сен мені бәрін жинайды деп күтпейсің деп үміттенемін. Үйдің
шашылып жатқанымен келісіп, оның бір бөлігін жинауға көмектесесің бе?" [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Бұл үй сенің кесіріңнен шашылып жатыр. Мен оны жинау үшін қолымнан келгеннің бәрін істеймін, бірақ мен бітірмей жатып сен оны қайтадан шашасың. Сен жалқау арамтамақсың және сен өзгермейінше мен сенімен бірге тұрғым келмейді. Не жина, не кет!"
"Енді мені ешкім тыңдамайды" марс тілінде: [TERM] "Мен сен үшін қызықсыз болып бара жатырмын ба деп
қорқамын. Сенің маған деген қызығушылығың жоғалды ма деп қорқамын. Бүгін мен тым сезімтал болып тұрған сияқтымын. Маған
ерекше көңіл бөлесің бе? Маған бұл сондай ұнар еді. Бүгінгі күнім ауыр болды және менің айтарымды ешкім тыңдағысы
келмейтіндей сезіледі." [TERM]
қорқамын. Сенің маған деген қызығушылығың жоғалды ма деп қорқамын. Бүгін мен тым сезімтал болып тұрған сияқтымын. Маған
ерекше көңіл бөлесің бе? Маған бұл сондай ұнар еді. Бүгінгі күнім ауыр болды және менің айтарымды ешкім тыңдағысы
келмейтіндей сезіледі." [TERM]
44
"Маған мынадай қолдау көрсететін сұрақтар қойып, мені тыңдайсың ба: 'Бүгін не болды? Тағы не болды? Қалай сезіндің? Не
қаладың? Тағы қалай сезінесің?' Сондай-ақ маған қамқорлықпен, мақұлдаумен: 'Маған көбірек айтшы' немесе 'Бұл дұрыс'
немесе 'Сенің не айтқың келгенін түсінемін' немесе 'Мен түсінемін' деген сөздермен қолдау көрсетші. Немесе жай ғана
тыңдап, мен сәл тоқтағанда мынадай мақұлдау дыбыстарын шығар: 'оо', 'хмм', 'аха', 'иә'. (Ескерту: Марстықтар Венераға
келгенге дейін мұндай дыбыстарды ешқашан естімеген.)"
қаладың? Тағы қалай сезінесің?' Сондай-ақ маған қамқорлықпен, мақұлдаумен: 'Маған көбірек айтшы' немесе 'Бұл дұрыс'
немесе 'Сенің не айтқың келгенін түсінемін' немесе 'Мен түсінемін' деген сөздермен қолдау көрсетші. Немесе жай ғана
тыңдап, мен сәл тоқтағанда мынадай мақұлдау дыбыстарын шығар: 'оо', 'хмм', 'аха', 'иә'. (Ескерту: Марстықтар Венераға
келгенге дейін мұндай дыбыстарды ешқашан естімеген.)"
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Мен саған көңіл бөлемін, бірақ сен мені тыңдамайсың. Бұрын тыңдайтынсың. Сен сондай іш пыстыратын адам болып кеттің. Маған көңілді әрі қызықты адам керек, ал сен ондай емессің. Сен менің көңілімді қалдырдың. Сен өзімшіл, тасбауыр және жамансың."
"Ештеңе дұрыс істеліп жатқан жоқ" марс тілінде: [TERM] "Бүгін мен сондай шаршадым және өз сезімдерімді
сенімен бөлісе алатыныма сондай ризамын. Бұл маған жақсы сезінуге көп көмектеседі. Бүгін менің істегендерімнің ешқайсысы
нәтиже бермейтіндей көрінеді. Мен мұның шындық емес екенін білемін, бірақ әлі істеуім керек көп нәрсені ойлағанда,
өзімді солай сезінемін. Мені құшақтап, менің керемет жұмыс істеп жатқанымды айтасың ба? Бұл маған күш берер еді." [TERM]
сенімен бөлісе алатыныма сондай ризамын. Бұл маған жақсы сезінуге көп көмектеседі. Бүгін менің істегендерімнің ешқайсысы
нәтиже бермейтіндей көрінеді. Мен мұның шындық емес екенін білемін, бірақ әлі істеуім керек көп нәрсені ойлағанда,
өзімді солай сезінемін. Мені құшақтап, менің керемет жұмыс істеп жатқанымды айтасың ба? Бұл маған күш берер еді." [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Сен ештеңені дұрыс істемейсің. Саған сене алмаймын. Егер мен сені тыңдамағанда, бұндай қиындыққа тап болмас едім. Басқа еркек бәрін реттер еді, ал сен бәрін құрттың."
"Сен мені енді жақсы көрмейсің" марс тілінде: [TERM] "Бүгін мен сені мені жақсы көрмейтін сияқтысың
деп сезініп тұрмын. Мен сені өзімнен итеріп жібердім бе деп қорқамын. Сенің мені шынымен жақсы көретініңді білемін, сен
мен үшін көп нәрсе істейсің. Бүгін мен жай ғана сәл сенімсіз болып тұрмын. Маған өз махаббатыңды тағы бір рет растап,
сол үш сиқырлы сөзді айтасың ба: 'Мен сені сүйемін'. Сен солай айтқанда, мен өзімді сондай жақсы сезінемін." [TERM]
деп сезініп тұрмын. Мен сені өзімнен итеріп жібердім бе деп қорқамын. Сенің мені шынымен жақсы көретініңді білемін, сен
мен үшін көп нәрсе істейсің. Бүгін мен жай ғана сәл сенімсіз болып тұрмын. Маған өз махаббатыңды тағы бір рет растап,
сол үш сиқырлы сөзді айтасың ба: 'Мен сені сүйемін'. Сен солай айтқанда, мен өзімді сондай жақсы сезінемін." [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Мен саған өмірімнің ең жақсы жылдарын бердім, ал сен маған ештеңе бермедің. Сен мені пайдаландың. Сен өзімшіл және суықсың. Сен тек өзің үшін, тек өзіңе ұнайтынды істейсің. Сен ешкімді ойламайсың. Сені жақсы көрген мен ақымақпын. Енді менде ештеңе қалмады."
"Біз әрқашан асығыс жүреміз" марс тілінде: [TERM] "Бүгін мен сондай асығыс сезімдемін. Маған асыққан
ұнамайды. Біздің өміріміздің мұншалықты асығыс болмағанын қалаймын. Мен мұның ешкімнің кінәсі емес екенін білемін және
сені де айыптамаймын. Бізді межелі жерге уақытында жеткізу үшін барыңды салып жатқаныңды білемін және сенің
қамқорлығыңды жоғары бағалаймын. Маған жанашырлық танытып: 'Әрқашан асығып жүру қиын. Маған да асыққан ұнамайды' деп
айтасың ба?" [TERM]
ұнамайды. Біздің өміріміздің мұншалықты асығыс болмағанын қалаймын. Мен мұның ешкімнің кінәсі емес екенін білемін және
сені де айыптамаймын. Бізді межелі жерге уақытында жеткізу үшін барыңды салып жатқаныңды білемін және сенің
қамқорлығыңды жоғары бағалаймын. Маған жанашырлық танытып: 'Әрқашан асығып жүру қиын. Маған да асыққан ұнамайды' деп
айтасың ба?" [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Сен сондай жауапсызсың. Сен бәрін соңғы минутқа дейін қалдырасың. Мен сенімен бірге болғанда ешқашан бақытты бола алмаймын. Біз кешікпеу үшін әрқашан асығып жүреміз. Сен мен сенімен болған сайын бәрін құртасың. Сенің жаныңда болмағанда мен әлдеқайда бақыттымын."
"Маған көбірек романтика керек" марс тілінде: [TERM] "Жаным, сен соңғы кездері көп жұмыс істедің.
Біраз уақытты өзімізге арнайықшы. Мен балаларсыз және жұмыссыз, тек екеуміз оңаша демалғанды жақсы көремін. Сен сондай
романтиксің. Күндердің күнінде мені гүлмен таңғалдырып, кездесуге шақырасың ба? Маған романтика сондай ұнайды." [TERM]
Біраз уақытты өзімізге арнайықшы. Мен балаларсыз және жұмыссыз, тек екеуміз оңаша демалғанды жақсы көремін. Сен сондай
романтиксің. Күндердің күнінде мені гүлмен таңғалдырып, кездесуге шақырасың ба? Маған романтика сондай ұнайды." [TERM]
Бұл аудармасыз, ер адам мынаны естуі мүмкін: "Сен мені енді қанағаттандырмайсың. Саған деген қызығушылығым жоқ. Сенің романтикалық қабілеттерің өте төмен. Сен мені ешқашан толық бақытты еткен емессің. Сенің басқа еркектерге ұқсағаныңды қалаймын."
Бұл сөздікті бірнеше жыл қолданғаннан кейін, ер адам өзін айыпталғандай немесе сыналғандай сезінген сайын оны ашудың қажеті болмайды. Ол әйелдердің ойлау және сезіну тәсілін түсіне бастайды. Ол мұндай драмалық фразалардың сөзбе-сөз қабылданбауы керектігін үйренеді. Бұл — әйелдердің өз сезімдерін толық жеткізу тәсілі. Венерада солай болатын және Марстан келгендер мұны есте сақтауы керек!
45
МАРСТЫҚТАР СӨЙЛЕМЕЙ ҚАЛҒАНДА
Ер адамдар үшін ең үлкен қиындықтардың бірі — әйел өз сезімдері туралы айтқанда оны дұрыс түсіну және қолдау. Ал әйелдер үшін ең үлкен қиындық — ер адам сөйлемей қалғанда оны дұрыс түсіну және қолдау. Үнсіздік — әйелдер тарапынан ең жиі қате түсінілетін нәрсе.
Жиі жағдайда ер адам кенеттен қарым-қатынасты тоқтатып, үнсіз қалады. Венерада мұндай нәрсе естілмеген еді. Басында әйел ер адамды саңырау деп ойлайды. Ол айтылғанды естімей жатыр, сондықтан жауап бермейді деп ойлайды.
Көрдіңіз бе, ерлер мен әйелдер ақпаратты мүлдем басқаша өңдейді. Әйелдер дауыстап ойлайды , өздерінің ішкі ашылу процесін мүдделі тыңдаушымен бөліседі. Тіпті бүгінде әйел адам не айтқысы келетінін жай ғана сөйлеу процесі арқылы түсінеді. Ойларды еркін ағынмен шығару және оларды дауыстап айту оған өз түйсігіне (интуициясына) сүйенуге көмектеседі. Бұл процесс — қалыпты және кейде өте қажет нәрсе.
Бірақ ер адамдар ақпаратты басқаша өңдейді. Олар сөйлемес немесе жауап бермес бұрын, алдымен естігенін немесе бастан өткергенін іштей "қорытады" немесе ойлайды. Олар іштей және үнсіз ең дұрыс немесе пайдалы жауапты іздейді. Олар оны алдымен іштей тұжырымдап, содан кейін ғана айтады. Бұл процесс бірнеше минуттан бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Әйелдерді одан сайын шатастыратын жайт — егер ер адамда жауап беру үшін ақпарат жеткіліксіз болса, ол мүлдем жауап бермеуі мүмкін.
Әйелдер мынаны түсінуі керек: ер адам үнсіз болғанда, ол: "Мен не айтарымды әлі білмеймін, бірақ бұл туралы ойланып жатырмын" деп тұр. Бірақ әйелдердің еститіні: "Мен саған жауап бермеймін, өйткені сен маған бәрібірсің және мен сені елемеймін. Сенің айтқаның маңызды емес, сондықтан мен жауап бермеймін."
Енді ол оның үнсіздігіне реакция береді
Әйелдер ер адамның үнсіздігін қате түсінеді. Сол күнгі көңіл-күйіне байланысты ол ең жаман нәрселерді елестете бастайды: "Ол мені жек көреді, ол мені сүймейді, ол мені мәңгілікке тастап кетеді." Бұл оның ең терең қорқынышын оятуы мүмкін: "Егер ол мені итерсе, мені ешкім ешқашан сүймейді. Мен сүюге лайық емеспін."
Ер адам үнсіз болғанда, әйелге ең жаманды елестету оңай, өйткені әйел адам тек айтатын сөзі біреуге ауыр тиетін болса немесе біреуге сенбей, онымен ешқандай байланыста болғысы келмесе ғана үнсіз қалады. Ер адам кенеттен үндемей қалғанда, әйелдердің мазасыздануы таңқаларлық емес!
Әйел басқа әйелді тыңдағанда, ол оны тыңдап тұрғанын және қамқор екенін үнемі білдіріп отырады. Сөйлеуші кідіргенде,
тыңдаушы әйел түйсік бойынша: "оо, аха, хмм, ах, иә" сияқты мақұлдау сөздерімен қолдау көрсетеді.
тыңдаушы әйел түйсік бойынша: "оо, аха, хмм, ах, иә" сияқты мақұлдау сөздерімен қолдау көрсетеді.
Мұндай мақұлдау жауаптары болмағанда, ер адамның үнсіздігі өте қорқынышты болып көрінуі мүмкін. Ер адамның үңгірін түсіну арқылы әйелдер оның үнсіздігін дұрыс түсінуді және оған жауап беруді үйрене алады.
46
Үңгірді түсіну
Әйелдер қарым-қатынасы шынымен баянды болуы үшін ер адамдар туралы көп нәрсені үйренуі керек. Олар ер адам мазасызданғанда немесе стресске түскенде, автоматты түрде сөйлеуді тоқтатып, мәселені шешу үшін өз "үңгіріне" кететінін білуі тиіс. Олар бұл үңгірге ешкімнің, тіпті ер адамның ең жақын достарының да кіруіне рұқсат етілмейтінін білуі керек. Марста солай болатын. Әйелдер "бірдеңені бүлдіріп алдым ба" деп қорықпауы тиіс. Олар ер адамдарды өз үңгіріне жіберсе, біраз уақыттан кейін олар шығатынын және бәрі жақсы болатынын бірте-бірте үйренуі қажет.
Бұл сабақ әйелдерге қиын соғады, өйткені Венерадағы алтын ережелердің бірі — досың ренжіп тұрғанда оны ешқашан тастамау еді. Сүйікті марстығы мазасызданып тұрғанда, оны жалғыз қалдыру махаббатқа жатпайтындай көрінеді. Ол оған қамқор болғандықтан, әйел оның үңгіріне кіріп, көмек ұсынғысы келеді.
Бұған қоса, ол қателесіп, егер оған сезімдері туралы көп сұрақ қойып, жақсы тыңдаушы болса, оның жағдайы жақсарады деп ойлайды. Бұл марстықтарды одан сайын ашуландырады. Ол өзіне қандай қолдау қажет болса, оған да сондай қолдау көрсеткісі келеді. Оның ниеті жақсы, бірақ нәтижесі керісінше болады.
Ерлер де, әйелдер де өздері қалайтын қамқорлық әдісін ұсынуды тоқтатып, серіктестерінің қалай ойлайтынын, сезінетінін және әрекет ететінін үйренуі керек.
Неліктен ер адамдар өз үңгірлеріне кетеді
1. Оған мәселе туралы ойлану және оның практикалық шешімін табу керек. 2. Оның сұраққа немесе мәселеге жауабы жоқ. Ер адамдарға: "Білесің бе, менде жауап жоқ. Оны табу үшін маған үңгіріме бару керек" деп айту үйретілмеген. Басқа ер адамдар ол үндемей қалғанда оның дәл осыны істеп жатқанын түсінеді. 3. Ол мазасызданған немесе стресске түскен. Мұндай кездерде оған салқындап, өз бақылауын қайта табу үшін жалғыз болу керек. Ол кейін өкінетін нәрсе істегісі немесе айтқысы келмейді. 4. Оған өз-өзіне келу керек. Ер адамдар ғашық болғанда бұл төртінші себеп өте маңызды болады. Кейде олар өздерін жоғалтып, ұмыта бастайды. Олар тым жақындық өз күштерінен айырады деп сезінуі мүмкін. Олар арақашықтықты реттеп отыруы керек. Өздерін жоғалтатындай тым жақындап кеткенде, дабыл белгілері іске қосылып, олар үңгірге бет алады. Нәтижесінде олар күш жинап, өздерінің сүйіспеншілікке толы әрі қуатты қалпын қайта табады.
Неліктен әйелдер сөйлейді
Әйелдер әртүрлі себептермен сөйлейді. Кейде әйелдер ер адамдар сөйлеуді тоқтататын себептермен сөйлей бастайды. Әйелдердің сөйлеуінің төрт ортақ себебі:
1. Ақпарат беру немесе жинау үшін. (Бұл — әдетте ер адамның сөйлеуінің жалғыз себебі.) 2. Не айтқысы келетінін зерттеу және анықтау үшін. (Ер адам не айтқысы келетінін іштей түсіну үшін сөйлеуді тоқтатады. Әйел дауыстап ойлану үшін сөйлейді.) 3. Ренжіген кезде өзін жақсырақ және жинақы сезіну үшін. (Ер адам ренжігенде сөйлеуді тоқтатады. Үңгірінде оның салқындауға мүмкіндігі бар.)
47
- Жақындық орнату үшін. Ішкі сезімдерімен бөлісу арқылы ол өзінің сүйіспеншілікке толы болмысын тани алады. (Марстық
- өз-өзін қайта табу үшін сөйлеуді тоқтатады. Ол тым көп жақындық өзін жоғалтуға әкеледі деп қорқады.)
Біздің айырмашылықтарымыз бен қажеттіліктерімізді осылай маңызды түсінбейінше, жұптардың қарым-қатынаста неге соншалықты қиналатынын түсіну оңай.
Айдаһардың отына күйіп қалу
Әйелдер үшін ер адам дайын болмайынша оны сөйлетуге тырыспау маңызды. Менің семинарларымның бірінде осы тақырыпты талқылап жатқанда, бір үндіс әйел өз тайпасында аналары тұрмысқа шығатын жас қыздарға мынаны үйрететінін айтты: ер адам ренжігенде немесе стресске түскенде, ол өз үңгіріне тығылады. Ол мұны жеке басына қабылдамауы керек, өйткені бұл мезгіл-мезгіл болып тұрады. Бұл оның оны сүймейтінін білдірмейді. Олар оның міндетті түрде оралатынына сендіреді. Бірақ ең бастысы, олар жас әйелге ешқашан оның соңынан үңгірге кірмеуді ескертеді. Егер ол кірсе, үңгірді қорғайтын айдаһардың отына күйіп қалады.
Әйелдің ер адамның соңынан үңгірге кіруінен көптеген қажетсіз қақтығыстар туындаған. Әйелдер ер адамдар ренжігенде шынымен де жалғыз болуы немесе үндемеуі керек екенін түсінбеген. Ер адам үңгірге кеткенде, әйел не болып жатқанын түсінбейді. Ол табиғи түрде оны сөйлетуге тырысады. Егер мәселе болса, ол онымен сөйлесіп, оны баурап алу арқылы жұбатқысы келеді.
Ол: "Бірдеңе болды ма?" — деп сұрайды.
Ол: "Жоқ", — дейді. Бірақ әйел оның ренжулі екенін сезеді. Ол оның сезімдерін неге жасырып жатқанын түсінбейді. Оны
үңгірінде іштей шешуге мүмкіндік берудің орнына, ол байқаусызда оның ішкі процесін бұзады.
Ол тағы да сұрайды: "Мен сені бірдеңе мазалап тұрғанын білемін, не болды?"
Ол: "Ештеңе емес".
Ол: "Бұл 'ештеңе емес' емес. Бірдеңе мазалап тұр. Не сезініп тұрсың?"
Ол: "Тыңдашы, менде бәрі жақсы. Енді мені жайыма қалдыр!"
Ол: "Сен маған қалайша бұлай қарайсың? Сен менімен мүлдем сөйлеспейсің. Сенің не сезініп жатқаныңды мен қайдан білемін?
Сен мені сүймейсің. Мен сенің мені итергеніңді сезіп тұрмын".
Осы сәтте ер адам бақылауды жоғалтып, кейін өкінетін сөздер айта бастайды. Оның айдаһары шығып, әйелді отқа орайды.
Ол: "Жоқ", — дейді. Бірақ әйел оның ренжулі екенін сезеді. Ол оның сезімдерін неге жасырып жатқанын түсінбейді. Оны
үңгірінде іштей шешуге мүмкіндік берудің орнына, ол байқаусызда оның ішкі процесін бұзады.
Ол тағы да сұрайды: "Мен сені бірдеңе мазалап тұрғанын білемін, не болды?"
Ол: "Ештеңе емес".
Ол: "Бұл 'ештеңе емес' емес. Бірдеңе мазалап тұр. Не сезініп тұрсың?"
Ол: "Тыңдашы, менде бәрі жақсы. Енді мені жайыма қалдыр!"
Ол: "Сен маған қалайша бұлай қарайсың? Сен менімен мүлдем сөйлеспейсің. Сенің не сезініп жатқаныңды мен қайдан білемін?
Сен мені сүймейсің. Мен сенің мені итергеніңді сезіп тұрмын".
Осы сәтте ер адам бақылауды жоғалтып, кейін өкінетін сөздер айта бастайды. Оның айдаһары шығып, әйелді отқа орайды.
МАРСТЫҚТАР СӨЙЛЕГЕНДЕ
Әйелдер тек ер адамның ішкі ойлану уақытына басып кіргенде ғана емес, сонымен қатар оның үңгірде екенін немесе үңгірге бара жатқанын білдіретін ескертулерін қате түсінгенде де "күйіп қалады". "Не болды?" деп сұрағанда, марстық: "Ештеңе емес" немесе "Мен жақсымын" сияқты қысқа сөздер айтады.
48
Бұл қысқа сигналдар — венералық әйел үшін оған сезімдерін жалғыз шешуге кеңістік беру керектігін білдіретін жалғыз тәсіл. "Мен ренжулімін және маған жалғыз болу үшін уақыт керек" деудің орнына, ер адамдар жай ғана үнсіз қалады.
Төмендегі кестеде алты ортақ қысқа ескерту сигналы және әйелдің оған қалай байқаусызда басып кіріп, қолдау көрсетпейтін түрде жауап беруі мүмкін екендігі берілген:
| Ер адам былай дегенде | Әйел былай жауап береді |
| :--- | :--- |
| "Мен жақсымын" немесе "Бәрі жақсы." | "Мен бірдеңе дұрыс емес екенін білемін. Не болды?" |
| "Менде бәрі дұрыс" немесе "Бәрі дұрыс." | "Бірақ сен ренжулі сияқтысың. Сөйлесейікші." |
| "Ештеңе емес." | "Мен көмектескім келеді. Бірдеңе мазалап тұрғанын білемін. Не ол?" |
| "Бәрі дұрыс" немесе "Менде бәрі дұрыс." | "Сенімдісің бе? Мен саған көмектесуге қуаныштымын." |
| "Үлкен мәселе емес." | "Бірақ бірдеңе сені мазалап тұр ғой. Меніңше, сөйлесуіміз керек." |
| "Проблема жоқ." | "Бірақ бұл — проблема. Мен көмектесе алар едім." |
Ер адам жоғарыдағы қысқа сөздердің бірін айтқанда, ол әдетте үнсіз қабылдауды немесе кеңістікті қалайды. Мұндай кездерде қате түсіну мен қажетсіз үрейден аулақ болу үшін венералықтар өздерінің Марстық/Венералық сөздігіне жүгінетін. Бұл көмексіз әйелдер бұл қысқа сөздерді қате түсінеді.
Әйелдер мынаны білуі керек: ер адам "Мен жақсымын" дегенде, бұл оның шынайы мағынасының қысқаша нұсқасы: "Мен жақсымын, өйткені мен мұны жалғыз шеше аламын. Маған ешқандай көмек керек емес. Мен үшін уайымдамау арқылы маған қолдау көрсетші. Мұны өзім реттей алатыныма сенші."
Бұл аудармасыз, ол ренжіп тұрып "Мен жақсымын" десе, әйелге ол өз сезімдерін немесе мәселелерін жоққа шығарып тұрғандай естіледі. Содан кейін ол сұрақтар қою немесе мәселе туралы сөйлеу арқылы оған көмектесуге тырысады. Ол оның қысқа тілде сөйлеп тұрғанын білмейді. Төменде олардың сөздігінен үзінділер берілген.
Марстық/Венералық фразалар сөздігі
"Мен жақсымын" венера тілінде: [TERM] "Мен жақсымын, ренішімді өзім реттей аламын. Маған көмек керек
емес, рақмет." [TERM]
емес, рақмет." [TERM]
Бұл аудармасыз, ол "Мен жақсымын" дегенде, әйел: "Мен ренжіп тұрған жоқпын, өйткені маған бәрібір" немесе "Мен өз ренішімді сенімен бөліскім келмейді. Маған қолдау көрсететініңе сенбеймін" дегенді естуі мүмкін.
"Менде бәрі дұрыс" венера тілінде: [TERM] "Менде бәрі дұрыс, өйткені мен өз ренішімді немесе мәселемді
сәтті шешіп жатырмын. Маған көмек керек емес. Керек болса, өзім сұраймын." [TERM]
сәтті шешіп жатырмын. Маған көмек керек емес. Керек болса, өзім сұраймын." [TERM]
Бұл аудармасыз, ол "Менде бәрі дұрыс" дегенде, әйел: "Не болғаны маған бәрібір. Бұл мәселе мен үшін маңызды емес. Сені ренжітсе де, маған бәрібір" дегенді естуі мүмкін.
"Ештеңе емес" венера тілінде: [TERM] "Мені өзім жалғыз шеше алмайтындай ештеңе мазалап тұрған жоқ. Бұл
туралы артық сұрақ қоймауыңды өтінемін." [TERM]
туралы артық сұрақ қоймауыңды өтінемін." [TERM]
49
Бұл аудармасыз, ол "Ештеңе мазалап тұрған жоқ" дегенде, әйел: "Мені не мазалап тұрғанын өзім де білмеймін. Не болып жатқанын анықтау үшін сенің сұрақ қойғаның керек" деп түсінуі мүмкін. Осы сәтте ол ер адам жалғыз қалғысы келгенде сұрақ қойып, оның ашуына тиеді.
"Бәрі дұрыс" венера тілінде: [TERM] "Бұл — проблема, бірақ сен кінәлі емессің. Егер сен артық сұрақ
қоймай немесе кеңес бермей, менің ішкі процесіме кедергі жасамасаң, мен мұны іштей шеше аламын. Ештеңе болмағандай
әрекет етсең, мен оны іштей тиімдірек өңдей аламын." [TERM]
қоймай немесе кеңес бермей, менің ішкі процесіме кедергі жасамасаң, мен мұны іштей шеше аламын. Ештеңе болмағандай
әрекет етсең, мен оны іштей тиімдірек өңдей аламын." [TERM]
Бұл аудармасыз, ол "Бәрі дұрыс" дегенде, әйел: "Бәрі осылай болуы керек. Ештеңені өзгертудің қажеті жоқ. Сен мені қорлай аласың, мен сені қорлай аламын" немесе "Бұл жолы бәрі дұрыс, бірақ бұл сенің кінәң екенін ұмытпа. Бұл бір рет болды, бірақ қайталанбасын" дегенді естуі мүмкін.
"Үлкен мәселе емес" венера тілінде: [TERM] "Бұл үлкен мәселе емес, өйткені мен бәрін қайтадан қалпына
келтіре аламын. Бұл мәселеге тоқталмауыңды немесе ол туралы көбірек сөйлеспеуіңді өтінемін. Бұл мені одан сайын
ашуландырады. Мен бұл мәселені шешу жауапкершілігін өз мойныма аламын. Оны шешу маған бақыт сыйлайды." [TERM]
келтіре аламын. Бұл мәселеге тоқталмауыңды немесе ол туралы көбірек сөйлеспеуіңді өтінемін. Бұл мені одан сайын
ашуландырады. Мен бұл мәселені шешу жауапкершілігін өз мойныма аламын. Оны шешу маған бақыт сыйлайды." [TERM]
Бұл аудармасыз, ол "Үлкен мәселе емес" дегенде, әйел: "Сен түкке тұрмайтын нәрсені үлкен мәселе қылып жүрсің. Сенің уайымың маңызды емес. Артық реакция берме" дегенді естуі мүмкін.
"Проблема жоқ" венера тілінде: [TERM] "Мен үшін мұны істеу немесе бұл мәселені шешу проблема емес.
Саған бұл сыйды ұсыну — мен үшін мәртебе." [TERM]
Саған бұл сыйды ұсыну — мен үшін мәртебе." [TERM]
Бұл аудармасыз, ол "Проблема жоқ" дегенде, әйел: "Бұл проблема емес. Неге сен оны проблема қылып немесе көмек сұрап тұрсың?" дегенді естуі мүмкін. Содан кейін ол қателесіп, оған неге бұл проблема екенін түсіндіре бастайды.
Бұл Марстық/Венералық фразалар сөздігін қолдану әйелдерге ер адамдар өз айтқандарын қысқартқанда шын мәнінде не айтқысы келетінін түсінуге көмектеседі. Кейде оның шын мәнінде айтып тұрғаны әйелдің естігеніне мүлдем қарама-қайшы келеді.
ОЛ ҮҢГІРІНЕ КЕТКЕНДЕ НЕ ІСТЕУ КЕРЕК
Семинарларымда мен үңгірлер мен айдаһарлар туралы айтқанда, әйелдер ер адамдардың үңгірде өткізетін уақытын қалай қысқартуға болатынын білгісі келеді. Осы сәтте мен ер адамдардан жауап беруін сұраймын, олар әдетте әйелдер оларды сөйлетуге немесе шығаруға тырысқан сайын, бұл уақыт ұзара түсетінін айтады.
Ер адамдардың тағы бір ортақ пікірі: "Егер серігім менің үңгірде өткізген уақытымды айыптайтынын сезсем, үңгірден шығу
қиындай түседі". Ер адамды үңгірге кеткені үшін кінәлі сезіндіру, ол шыққысы келген күннің өзінде оны қайтадан үңгірге
итереді.
қиындай түседі". Ер адамды үңгірге кеткені үшін кінәлі сезіндіру, ол шыққысы келген күннің өзінде оны қайтадан үңгірге
итереді.
Ер адам үңгіріне кеткенде, ол әдетте жараланған немесе стресске түскен және мәселені жалғыз шешуге тырысады. Әйел өзі қалайтын қолдауды ұсынуы — нәтиже бермейді. Ол үңгірге кеткенде оны қолдаудың негізгі алты жолы бар. (Бұл қолдауды көрсету оның жалғыз өткізетін уақытын да қысқартады.)
Ер адамды үңгірінде қалай қолдау керек
1. Оның оңашалану қажеттілігін айыптамаңыз.
50
- Шешімдер ұсыну арқылы мәселесін шешуге көмектесуге тырыспаңыз.
- Оның сезімдері туралы сұрақтар қою арқылы оны жұбатпаңыз.
- Үңгірдің есігінің жанында отырып, оның шығуын күтпеңіз.
- Ол үшін уайымдамаңыз немесе оған жаныңыз ашымасын.
- Өзіңізді бақытты ететін нәрсемен айналысыңыз.
Егер сізге "сөйлесу" керек болса, ол шыққанда оқуы үшін хат жазыңыз, ал егер жұбату керек болса, құрбыңызбен сөйлесіңіз. Оны бақытыңыздың жалғыз көзі етпеңіз.
Ер адам сүйікті венералығының оны мазалаған нәрсені шеше алатынына сенгенін қалайды. Мәселелерді шеше алатынына сенім білдіру — оның абыройы, мақтанышы және өзін-өзі бағалауы үшін өте маңызды.
Ол үшін уайымдамау әйелге қиын соғады. Басқалар үшін уайымдау — әйелдердің махаббаты мен қамқорлығын білдіру тәсілі. Әйел үшін өзі жақсы көретін адам ренжіп тұрғанда бақытты болу дұрыс емес сияқты көрінеді. Ер адам әрине ол ренжігендіктен оның бақытты болғанын қаламайды, бірақ ол оның бақытты болғанын қалайды. Ол оның бақытты болғанын қалайды, өйткені бұл оның уайымдайтын мәселелерін бір мәселеге азайтады. Сонымен қатар, оның бақытты болуы оған әйел тарапынан сүйікті екенін сезінуге көмектеседі. Әйел бақытты әрі уайымсыз болғанда, ер адамға үңгірден шығу оңайырақ.
Бір қызығы, ер адамдар өз махаббатын уайымдамау арқылы көрсетеді. Ер адам: "Өзің құрметтейтін және сенетін адам үшін қалай уайымдауға болады?" — деп сұрайды. Ер адамдар бір-біріне: "Уайымдама, сен мұны реттей аласың" немесе "Бұл олардың проблемасы, сенікі емес" немесе "Бәрі жақсы болатынына сенімдімін" деп қолдау көрсетеді. Ер адамдар бір-бірін уайымдамау немесе қиындықтарды жеңілдетіп көрсету арқылы қолдайды.
Әйелімнің ол ренжігенде менің ол үшін уайымдағанымды қалайтынын түсінуіме көп жылдар кетті. Біздің әртүрлі қажеттіліктерімізді білмегендіктен, мен оның уайымдарын елемейтінмін. Бұл оны одан сайын ашуландыратын.
Ер адам үңгіріне кеткенде, ол әдетте мәселені шешуге тырысады. Егер оның серігі бұл уақытта бақытты болса немесе мұқтаж (needy) болмаса, онда оның шыққанға дейін шешетін бір мәселесі азаяды. Оның оған риза екенін білу, оған үңгірде болған кезде мәселемен күресуге көбірек күш береді.
Оның назарын басқа жаққа аударатын немесе өзін жақсы сезінуге көмектесетін кез келген нәрсе оған пайдалы болады. Міне, кейбір мысалдар:
* Кітап оқу * Құрбысына телефон соғып, жақсылап сөйлесу * Музыка тыңдау * Күнделік жазу * Бақшада жұмыс істеу * Шоппингке бару * Жаттығу жасау * Дұға ету немесе медитация жасау * Массаж алу * Серуендеу * Дәмді бірдеңе жеу * Көбікті ванна қабылдау * Теледидар немесе видео көру * Терапевтке бару
Марстықтар венералықтарға да ұнамды бірдеңе істеуді ұсынды. Досың ауырып тұрғанда бақытты болуды елестету қиын еді, бірақ венералықтар оның жолын тапты. Сүйікті марстығы үңгіріне кеткен сайын, олар шоппингке немесе басқа да жағымды саяхаттарға шығатын. Венералықтар шоппингті жақсы көреді. Әйелім Бонни кейде осы әдісті қолданады.
51
Ол менің үңгірімде екенімді көргенде, шоппингке кетеді. Мен марстық жағым үшін ешқашан кешірім сұрау керек деп сезінбеймін. Ол өзіне қамқорлық жасай алғанда, мен де өзіме қамқорлық жасап, үңгіріме баруды қалыпты сезінемін. Ол менің оралатыныма және одан да сүйіспеншілікке толы болатыныма сенеді.
Ол менің үңгірде болған кезім сөйлесу үшін дұрыс уақыт емес екенін біледі. Мен оған қызығушылық белгілерін көрсете бастағанда, ол менің үңгірден шығып жатқанымды таниды және сол кезде сөйлесуге болады. Кейде ол жайбарақат қана: "Сөйлескің келгенде, мен сенімен бірге уақыт өткізгім келеді. Қашан екенін маған айтасың ба?" — дейді. Осылайша ол тым талапшыл болмай, жағдайды байқап көре алады.
ЕНДІ МАРСТЫҚҚА ҚОЛДАУДЫ ҚАЛАЙ ЖЕТКІЗУ КЕРЕК
Үңгірден шыққаннан кейін де ер адамдар өздеріне сенім білдірілгенін қалайды. Оларға сұрамаған кеңес немесе жанашырлық ұнамайды. Олар өздерін дәлелдеуі керек. Басқалардың көмегінсіз бір нәрсеге қол жеткізу — олар үшін мақтаныш. (Әйел үшін біреу оған көмектессе, қолдау көрсететін қарым-қатынастың болуы — мақтаныш.) Ер адам әйелдің: "Сен тікелей көмек сұрамасаң, мен сенің бәрін реттей алатыныңа сенемін" деген мағынадағы қарым-қатынасын сезгенде, өзін қолдау тапқандай сезінеді.
Ер адамдарды бұлай қолдауды үйрену басында өте қиын болуы мүмкін. Көптеген әйелдер қарым-қатынаста қажет нәрсені алудың жалғыз жолы — ер адам қателік жасағанда оны сынау және сұрамаған кеңес беру деп ойлайды. Ер адамнан қолдау ала білетін ананың үлгісі болмағандықтан, әйелдердің ақылына ер адамды сынамай немесе кеңес бермей, тікелей қолдау сұрау арқылы оны көбірек беруге ынталандыруға болатыны келмейді. Бұған қоса, егер ол оған ұнамайтын әрекет жасаса, ол оны кінәламай немесе жаман деп бағаламай-ақ, жай ғана оның әрекеті ұнамайтынын тікелей айта алады.
Ер адамға сынмен немесе кеңеспен қалай келу керек
Сұрамаған кеңестерімен және сындарымен ер адамдарды өздерінен қалай итеріп жатқандарын түсінбей, көптеген әйелдер ер адамнан қалағанын алуда өздерін дәрменсіз сезінеді. Нэнси өз қарым-қатынастарында шаршаған еді. Ол былай деді: "Мен әлі де ер адамға сын мен кеңесті қалай айту керектігін білмеймін. Егер оның үстел басындағы әдебі нашар болса немесе ол өте талғамсыз киінсе не істеу керек? Егер ол жақсы жігіт болса, бірақ оның адамдармен қарым-қатынасы оны ақымақ етіп көрсетсе және бұл оның басқалармен қарым-қатынасына нұқсан келтіріп жатса ше? Мен не істеуім керек? Мен қалай айтсам да, ол ашуланады немесе қорғанады, не болмаса мені елемейді".
Жауап — ол сұрамаса, ол міндетті түрде сын немесе кеңес бермеуі керек. Оның орнына, оған сүйіспеншілікпен қабылдауды беріп көру керек. Оған лекциялар емес, дәл осы қажет. Ол оның қабылдауын сезіне бастағанда, ол оның не ойлайтынын өзі сұрай бастайды. Алайда, егер ол әйелдің оны өзгертуді талап етіп тұрғанын байқаса, ол кеңес немесе ұсыныс сұрамайды. Әсіресе жақын қарым-қатынаста, ер адамдар ашылып, қолдау сұрау үшін өздерін өте қауіпсіз сезінуі керек.
Өз серіктесінің өсуі мен өзгеруіне сабырмен сенумен қатар, егер әйел қалағанын ала алмаса, ол өз сезімдерімен бөлісіп, өтініш жасай алады (бірақ тағы да кеңессіз және сынсыз). Бұл — қамқорлық пен шығармашылықты қажет ететін өнер. Міне, төрт ықтимал тәсіл:
1. Әйел ер адамға оның киінуі қалай киіну керектігі туралы лекция оқымай-ақ ұнамайтынын айта алады. Ол киініп жатқанда жай ғана: "Маған мына жейде сенің үстіңде ұнамай тұр. Бүгін кешке басқасын киесің бе?" — деп айта алады. Егер ол бұл сөзге ашуланса, онда оның сезімталдығын құрметтеп, кешірім сұрау керек. Ол: "Кешір, мен саған қалай киіну керектігін айтқым келмеп еді", — дей алады.
52
- Егер ол соншалықты сезімтал болса — ал кейбір ерлер сондай — онда ол бұл туралы басқа уақытта сөйлесіп көре алады.
- Ол: "Жасыл шалбармен киген көк жейдең есіңде ме? Маған ол үйлесім ұнамады. Оны сұр шалбарыңмен киіп көресің бе?" — дей
- алады.
- Ол тікелей: "Күндердің күнінде менімен бірге шоппингке барасың ба? Мен саған бір киім үлгісін таңдап бергім келеді",
- — деп сұрай алады. Егер ол "жоқ" десе, демек оған артық қамқорлық (mothering) керек емес екеніне сенімді бола аласыз.
- Егер ол "иә" десе, тым көп кеңес бермеуді ұмытпаңыз. Оның сезімталдығын ескеріңіз.
- Ол былай дей алады: "Менің бір айтқым келген нәрсе бар, бірақ оны қалай жеткізуді білмей тұрмын. [Кідіріс.] Мен сені
- ренжіткім келмейді, бірақ мұны айту мен үшін маңызды. Сен мені тыңдап, содан кейін мұны айтудың жақсырақ жолын маған
- ұсынасың ба?" Бұл оған өзін "шокқа" дайындауға көмектеседі, содан кейін ол мұның соншалықты үлкен мәселе емес екенін
- қуана түсінеді.
Тағы бір мысалды қарастырайық. Егер оған оның үстел басындағы әдебі ұнамаса және олар оңаша болса, ол (айыптаусыз көзқараспен): "Күміс аспаптарыңды қолданасың ба?" немесе "Стақаныңнан ішесің бе?" деп айта алады. Алайда, егер сіз басқа адамдардың көзінше болсаңыз, үндемеген және тіпті байқамаған абзал. Басқа күні сіз: "Балалардың алдында тамақ ішкенде күміс аспаптарды қолданасың ба?" немесе "Сен саусақтарыңмен тамақ жегенде, маған ұнамайды. Мен осындай ұсақ-түйекке тым кірпиязбын. Менімен тамақтанғанда күміс аспаптарды қолданасың ба?" дей аласыз.
Егер ол сізді ұялтатындай әрекет жасаса, жаныңызда ешкім болмаған уақытты күтіп, сосын сезімдеріңізбен бөлісіңіз. Оған қалай "әрекет етуі керектігін" немесе оның қате екенін айтпаңыз; оның орнына адал сезімдеріңізді сүйіспеншілікпен және қысқаша жеткізіңіз. Сіз: "Кеше кеште кешкі аста сенің қатты сөйлегенің маған ұнамады. Мен қасыңда болғанда, сәл бәсеңірек сөйлеуге тырысасың ба?" дей аласыз. Егер ол ашуланып, бұл ескертуді ұнатпаса, жай ғана сын айтқаныңыз үшін кешірім сұраңыз.
Теріс пікір білдіру және қолдау сұрау өнері 9 және 12-тарауларда егжей-тегжейлі талқыланады. Сонымен қатар, мұндай әңгімелер үшін ең қолайлы уақыт келесі тарауда қарастырылады.
Ер адамға көмек қажет болмағанда
Әйел адам оны жұбатқысы келгенде немесе мәселесін шешуге көмектескісі келгенде, ер адам өзін тұншығып қалғандай сезінуі мүмкін. Ол әйел оның мәселелерді шеше алатынына сенбейді деп ойлайды. Ол өзін бақылауда тұрғандай, әйел оған бала сияқты қарайтындай немесе оны өзгерткісі келетіндей сезінуі мүмкін.
Бұл ер адамға жұбатушы махаббат керек емес дегенді білдірмейді. Әйелдер ер адамның мәселесін шешу үшін сұрамаған кеңес беруден тартынғанда, оған қамқорлық (nurturing) көрсетіп жатқандарын түсінуі керек. Оған оның сүйіспеншілікке толы қолдауы керек, бірақ ол ойлағаннан басқаша тәсілмен. Ер адамды түзетуден немесе оны жақсартуға тырысудан бас тарту — оған қамқорлық жасаудың жолдары. Кеңес беру тек ол тікелей сұрағанда ғана қамқорлық бола алады.
Ер адам кеңес немесе көмекті тек өзі жалғыз қолынан келгеннің бәрін жасағаннан кейін ғана іздейді. Егер ол тым көп көмек алса немесе оны тым ерте алса, ол өз күші мен қуатын жоғалтады. Ол не жалқау, не сенімсіз болып кетеді. Түйсік бойынша, ер адамдар бір-біріне арнайы өтініш жасалмаса, кеңес немесе көмек ұсынбау арқылы қолдау көрсетеді.
Мәселелермен күресуде ер адам алдымен белгілі бір қашықтықты өзі жүріп өтуі керек екенін біледі, содан кейін ғана көмек қажет болса, ол өз күшін, қуатын және абыройын жоғалтпай сұрай алады. Көмек ұсыну...
53
Еркекке орынсыз уақытта айтылған сөз оңайлықпен қорлық ретінде қабылдануы мүмкін.
Еркек Алғыс айту күніне күркетауықты турап жатқанда, оның серігі қалай және нені кесу керектігі туралы үнемі кеңес беріп отырса, ол өзіне сенімсіздік танытылып жатқандай сезінеді. Ол оған қарсылық көрсетіп, бәрін өз бетінше, өз қалауымен жасауға бекінеді. Керісінше, егер еркек әйелге күркетауықты кесуге көмек ұсынса, әйел өзін сүйікті және қамқорлыққа бөленгендей сезінеді.
Әйел күйеуіне қандай да бір сарапшының кеңесіне құлақ асуды ұсынғанда, ол бұған шамдануы мүмкін. Бір әйелдің маған келіп, күйеуінің оған неліктен соншалықты ашуланғанын сұрағаны есімде. Ол маған жыныстық қатынас алдында күйеуінен менің таспаға жазылған «керемет секстің құпиялары» туралы дәрісімнен алған жазбаларын қарап шықты ма деп сұрағанын түсіндірді. Ол бұл сұрақтың күйеуі үшін ең ауыр қорлық екенін түсінбеген еді. Күйеуі таспаларды жоғары бағалағанымен, ол әйелінің менің кеңестеріме сілтеме жасап, не істеу керектігін үйреткенін қаламады. Ол әйелінің оған, яғни оның не істеу керектігін білетініне сенгенін қалады!
Еркектер өздеріне сенім артқанын қаласа, әйелдер қамқорлықты қалайды. Еркек әйелге алаңдаулы жүзбен: «Не болды, жаным?» — десе, әйел оның қамқорлығынан жұбаныш табады. Ал әйел адам дәл сондай қамқорлықпен және алаңдаушылықпен еркекке: «Не болды, жаным?» — десе, ол мұны қорлық немесе жиіркенішті нәрсе ретінде қабылдауы мүмкін. Ол әйелінің мәселені шеше алатынына сенбейтіндей сезінеді.
Еркек үшін эмпатия мен аяушылықты (симпатия) ажырату өте қиын. Ол өзіне мүсіркеп қарағанды жек көреді. Әйел: «Сені ренжіткенім үшін өкінемін», — деуі мүмкін. Ол болса: «Түк те болған жоқ», — деп, оның қолдауынан бас тартады. Ал әйел болса, оның: «Сені ренжіткенім үшін кешір», — деген сөзін естуді жақсы көреді. Сонда ол еркектің шынымен де қамқор екенін сезінеді. Еркектер өз қамқорлығын көрсетудің жолдарын табуы керек, ал әйелдер өздерінің сенімін көрсетудің жолдарын табуы тиіс.
Артық қамқорлық тұншықтырады
Мен Боннимен алғаш үйленгенде, демалыс күндері семинар өткізу үшін қаладан кетер алдындағы түнде ол менен сағат нешеде тұратынымды сұрайтын. Сосын ұшағымның сағат нешеде ұшатынын сұрайтын. Содан кейін ол іштей есептеп, ұшаққа жету үшін уақытты аз қалдырғанымды ескертетін. Ол әр кез маған қолдау көрсетіп жатырмын деп ойлайтын, бірақ мен оны сезбейтінмін. Мен шамданатынмын. Мен он төрт жыл бойы бүкіл әлемді аралап, курстар өткізіп жүрдім және бірде-бір рет ұшақтан кешіккен емеспін.
Сосын таңертең мен кетер алдында ол маған бірқатар сұрақтар қоятын:
— Билетің қасыңда ма?
— Әмияныңды алдың ба?
— Ақшаң жете ме?
— Шұлықтарыңды салып алдың ба?
— Қайда тұратыныңды білесің бе?
— Билетің қасыңда ма?
— Әмияныңды алдың ба?
— Ақшаң жете ме?
— Шұлықтарыңды салып алдың ба?
— Қайда тұратыныңды білесің бе?
Ол мені сүйгендіктен осылай істеп жатырмын деп ойлайтын, бірақ мен өзіме сенімсіздік танытылғанын сезіп, ашуланатынмын. Соңында мен оған оның сүйіспеншілікке толы ниетін бағалайтынымды, бірақ маған олай «аналық» қамқорлық көрсеткені ұнамайтынын білдірдім.
Мен онымен мынадай ойыммен бөлістім: егер ол маған аналық қамқорлық көрсеткісі келсе, онда мен қалайтын аналық қамқорлық — шартсыз сүйіспеншілік пен сенім. Мен: «Егер мен ұшақтан кешігіп қалсам, маған "айттым ғой" деп айтпа. Менің бұдан сабақ алып, тиісінше әрекет ететініме сен. Егер тіс щеткамды немесе қырыну құралдарымды ұмытып кетсем, мұны өзім шешуге мүмкіндік бер. Мен хабарласқанда бұл туралы айтпа», — дедім. Оның өзі қалаған нәрсеге емес, менің қалауыма назар аударуы оған маған қолдау көрсетуде сәттілікке жетуді жеңілдетті.
Табыс тарихы
Бірде Швецияға қарым-қатынас семинарын өткізуге бара жатқанда, мен Нью-Йорктен Калифорнияға қоңырау шалып, Бонниге төлқұжатымды үйде ұмытып кеткенімді айттым. Ол бұған өте әдемі және сүйіспеншілікпен жауап берді. Ол маған жауапкершілікті болу туралы дәріс оқыған жоқ. Керісінше, ол күліп жіберіп: «Ой, Құдайым-ай, Джон, сен нағыз шытырман оқиғалардың адамысың. Енді не істейсің?» — деді.
54
Мен одан төлқұжатымды Швеция консулдығына факспен жіберуін өтіндім және мәселе шешілді. Ол сондай түсіністік танытты. Бірде-бір рет ол мені «дайындығың жоқ» деп сөгуге жол бермеді. Тіпті мәселенің шешімін тапқаным үшін мені мақтан тұтты.
КІШІГІРІМ ӨЗГЕРІСТЕР ЕНГІЗУ
Бір күні мен балаларым бірдеңе істеп беруімді өтінгенде, үнемі «проблема жоқ» (no problem) деп жауап беретінімді байқадым. Бұл менің «мұны қуана орындаймын» дегенді білдіретін тәсілім еді. Бір күні өгей қызым Джули менен: «Неге сіз үнемі "проблема жоқ" дейсіз?» — деп сұрады. Мен бірден жауап бере алмадым. Біраз уақыттан кейін бұл менің бойыма әбден сіңіп кеткен тағы бір «марстық» әдет екенін түсіндім. Осыны түсінгеннен кейін мен «мұны қуана орындаймын» деп айта бастадым. Бұл тіркес менің ішкі ойымды нақты жеткізді және менің «венералық» қызыма әлдеқайда сүйіспеншілікке толы болып көрінді.
КІНӘЛАМАЙ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖАСАУ
Еркек әйелдің сезімдерінен, әсіресе әйел ренжіп, мәселелер туралы айтқанда, өзіне шабуыл жасалып, кінә артылып жатқандай сезінеді. Біздің айырмашылықтарымызды түсінбегендіктен, ол әйелдің барлық сезімдері туралы сөйлесу қажеттілігін оңай қабылдай алмайды.
Ол әйел бұл сезімдерін «оны кінәлі деп санағандықтан айтып жатыр» деп қате түсінеді. Әйел ренжіп, онымен сөйлесіп жатқандықтан, ол әйелін «маған ренжіп тұр» деп ойлайды. Әйел шағымданғанда, ол оны «кінәлау» деп естиді. Көптеген еркектер сүйікті адамдарымен ренжіген сезімдерін бөлісудің (венералық) қажеттілігін түсінбейді.
Тәжірибе жинақтап, айырмашылықтарымызды ескере отырып, әйелдер өз сезімдерін кінәлау сияқты естілмейтіндей етіп білдіруді үйрене алады. Еркекке оны кінәлап жатпағанын сендіру үшін, әйел сезімін білдіріп жатқанда бірнеше минуттан кейін үзіліс жасап, оған тыңдағаны үшін қаншалықты алғыс айтатынын білдіре алады.
Ол мынадай пікірлердің бірін айта алады:
* «Бұл туралы сөйлесе алғаныма өте қуаныштымын». * «Бұл туралы айту маған жеңілдік сыйлайды». * «Бұл туралы сөйлесе алатыныма сондай жеңілдеп қалдым». * «Осының бәрін айтып, шағымдана алғаныма өте қуаныштымын. Бұл маған өзімді әлдеқайда жақсы сезінуге көмектеседі». * «Міне, осыны айтып алған соң, өзімді әлдеқайда жақсы сезініп тұрмын. Рақмет саған».
Осы қарапайым өзгеріс үлкен айырмашылық тудыруы мүмкін.
Сонымен қатар, ол өз мәселелерін сипаттай отырып, еркектің оның өмірін жеңілдету және мағыналы ету үшін жасаған істерін бағалау арқылы оған қолдау көрсете алады. Мысалы, егер ол жұмысына шағымданып жатса, арасында үйге келгенде оның жанында болғаны қандай жақсы екенін айта алады; егер үй туралы шағымданса, оның қоршауды жөндеп бергенін бағалайтынын айта алады; егер қаржы мәселесіне шағымданса, оның қаншалықты көп жұмыс істейтінін
55
шынымен бағалайтынын айта алады; немесе егер ата-ана болудың қиындықтарына шағымданса, оның көмегі бар болғанына қуанышты екенін айта алады.
Жауапкершілікті бөлісу
Жақсы қарым-қатынас екі тараптың да қатысуын талап етеді. Еркек мәселелер туралы шағымдану «кінәлау» дегенді білдірмейтінін және әйел шағымданғанда, әдетте, жай ғана өз реніштерін айту арқылы олардан арылатынын есте сақтауға тырысуы керек. Әйел болса, шағымданып жатса да, оны бағалайтынын білдіруге тырыса алады.
Мысалы, жаңа ғана әйелім келіп, осы тарауды қалай жазып жатқанымды сұрады. Мен: «Аяқтауға жақынмын. Сенің күнің қалай өтті?» — дедім. Ол: «Ой, істейтін шаруа өте көп. Бірге өткізетін уақытымыз мүлдем жоқ», — деді. Бұрынғы «мен» болса, бірден қорғанысқа көшіп, бірге өткізген уақыттарымызды есіне түсірер едім немесе маған жұмысты уақытында тапсыру қаншалықты маңызды екенін айтар едім. Бұл тек шиеленіс тудырар еді. Жаңа «мен» болса, айырмашылықтарымызды біле отырып, оның ақталу немесе түсініктеме емес, жұбаныш пен түсіністік іздеп тұрғанын түсіндім. Мен: «Сенікі дұрыс, біз шынымен де өте бос болмадық. Мұнда, тіземе отыршы, сені құшақтайын. Күн ұзақ болды ғой», — дедім.
Сонда ол: «Сенің жаныңда өзімді сондай жақсы сезінемін», — деді. Бұл маған оған көбірек көңіл бөлу үшін қажет болған
бағалау еді. Содан кейін ол күнінің қалай өткені және қаншалықты шаршағаны туралы көбірек шағымдана бастады. Бірнеше
минуттан кейін ол тоқтады. Мен оған кешкі ас алдында демалып, медитация жасауы үшін бала күтушіні үйіне апарып тастауды
ұсындым.
Ол: «Шынымен бе, бала күтушіні үйіне өзің апарып тастайсың ба? Бұл тамаша болар еді. Рақмет!» — деді. Ол тағы да шаршап
тұрса да, маған өзімді табысты серік ретінде сезіну үшін қажетті бағалау мен қабылдауды сыйлады.
бағалау еді. Содан кейін ол күнінің қалай өткені және қаншалықты шаршағаны туралы көбірек шағымдана бастады. Бірнеше
минуттан кейін ол тоқтады. Мен оған кешкі ас алдында демалып, медитация жасауы үшін бала күтушіні үйіне апарып тастауды
ұсындым.
Ол: «Шынымен бе, бала күтушіні үйіне өзің апарып тастайсың ба? Бұл тамаша болар еді. Рақмет!» — деді. Ол тағы да шаршап
тұрса да, маған өзімді табысты серік ретінде сезіну үшін қажетті бағалау мен қабылдауды сыйлады.
Әйелдер алғыс айту туралы ойламайды, өйткені олар еркек «өзін тыңдағаны үшін қаншалықты бағалайтынын біледі» деп есептейді. Ол білмейді. Әйел мәселелер туралы айтқанда, еркек әлі де сүйікті және бағалы екеніне сенімді болуы керек.
Еркектер мәселені шешу үшін бірдеңе жасамайынша, одан қынжылыс сезінеді. Әйел оны бағалай отырып, жай ғана тыңдау арқылы да көмектесіп жатқанын түсінуге көмектесе алады.
Әйел өз серігіне қолдау көрсету үшін сезімдерін жасыруға немесе оларды өзгертуге тиіс емес. Дегенмен, ол оларды еркекке шабуыл жасалғандай, ол айыпталғандай немесе кінәланғандай сезілмейтіндей етіп білдіруі керек. Бірнеше кішігірім өзгерістер үлкен айырмашылық тудыруы мүмкін.
Қолдаудың төрт сиқырлы сөзі
Еркекке қолдау көрсетуге арналған төрт сиқырлы сөз: **«Бұл сенің кінәң емес»**. Әйел өз реніштерін білдіріп жатқанда, арасында кідіріп: «Мені тыңдағаныңды шынымен бағалаймын, егер бұл сенің кінәң сияқты естілсе, менің айтқым келгені ол емес. Бұл сенің кінәң емес», — деп айту арқылы еркекті жігерлендіре алады.
Әйел адам еркектің көптеген мәселелерді естігенде өзін «сәтсіздікке ұшырағандай» сезінетін үрдісін түсінгенде, өз тыңдаушысына сезімтал болуды үйрене алады.
56
Жақында ғана қарындасым маған хабарласып, басынан кешіріп жатқан қиын жағдайы туралы айтты. Оны тыңдап отырып, мен қарындасыма қолдау көрсету үшін ешқандай шешім ұсынудың қажеті жоқтығын есіме алдым. Оған тек біреудің тыңдағаны керек болды. Он минут бойы жай ғана тыңдап, арасында «иә-иә», «охо», «түсінікті!» деген сияқты сөздер айтқаннан кейін, ол: «Жақсы, рақмет саған, Джон. Өзімді әлдеқайда жақсы сезініп тұрмын», — деді.
Оны тыңдау маған әлдеқайда оңай болды, өйткені оның мені кінәлап отырмағанын білдім. Ол басқа біреуді кінәлап отырды. Әйелім бақытсыз болғанда маған қиынырақ, өйткені мен өзімді кінәлі сезінуге бейіммін. Дегенмен, әйелім мені бағалау арқылы тыңдауға ынталандырғанда, жақсы тыңдаушы болу әлдеқайда оңайға соғады.
Кінәлағыңыз келгенде не істеу керек
Еркекке бұл оның кінәсі емес екенін айтып сендіру — әйел оны шынымен кінәламай, айыптамай немесе сынамай тұрғанда ғана іске асады. Егер ол оған шабуыл жасап жатса, онда ол өз сезімдерін басқа біреумен бөлісуі керек. Ол күйеуімен сөйлесу үшін өзінің сүйіспеншілікке толы және салмақты күйге келгенін күтуі тиіс. Ол өзінің өкпе-ренішін өзі ренжімеген және оған қажетті қолдау көрсете алатын адамға айта алады. Содан кейін өзін кешірімді және мейірімді сезінгенде, ол өз сезімдерін бөлісу үшін серігіне сәтті жақындай алады. 11-тарауда біз қиын сезімдерді қалай жеткізу керектігін егжей-тегжейлі қарастырамыз.
Кінәламай тыңдауды үйрену
Еркек көбіне әйел адам мәселелер туралы жай ғана айтып жатқанда, оны «мені кінәлап жатыр» деп айыптайды. Бұл қарым-қатынас үшін өте зиянды, өйткені ол өзара түсінісуді блоктайды.
Мысалы, әйелінің: «Біз тек жұмыс, жұмыс, жұмыс деп жүреміз. Ешқандай қызық жоқ. Сен тым салмақтысың», — дегенін елестетіңіз. Еркек мұны оған кінә артып жатқандай оңай қабылдауы мүмкін.
Егер ол өзін кінәлі сезінсе, мен оған қарсы кінә тағып: «Сен мені кінәлап жатқандай сезінемін», — деп айтпауды ұсынамын. Оның орнына былай айтуды ұсынамын: **«Сенің мені "тым салмақтысың" дегеніңді есту маған ауыр. Сен біздің көңіл көтермейтінімізге тек мен кінәлімін деп тұрсың ба?»** Немесе ол былай айта алады: **«Сенің мені "тым салмақтысың" және "біз көңіл көтермейміз" дегенің жаныма батады. Сен мұның бәріне мені ғана кінәлі деп ойлайсың ба?»**
Сонымен қатар, қарым-қатынасты жақсарту үшін ол оған жауап беру мүмкіндігін бере алады. Ол: **«Сенің сөзіңнен біздің көп жұмыс істейтінімізге тек мен кінәлімін дегенді естіп тұрғандаймын. Бұл рас па?»** — деп айта алады. Немесе: **«Сен "бізде ешқандай қызық жоқ" және "мен тым салмақтымын" дегенде, мен өзімді барлығына кінәлідей сезінемін. Сен шынымен солай ойлайсың ба?»** — деуге болады.
Бұл жауаптардың бәрі құрметке негізделген және әйелге еркек сезінген кінәні алып тастауға мүмкіндік береді. Әйел: «Ой, жоқ, мен бәріне сен кінәлісің деп жатқан жоқпын», — дегенде, еркек біршама жеңілдеп қалады.
Мен үшін ең пайдалы тәсілдердің бірі — оның әрқашан ренжуге құқығы бар екенін және ол ішіндегісін айтып алған соң өзін әлдеқайда жақсы сезінетінін есте сақтау. Бұл түсінік маған сабыр сақтауға және егер мен мұны жеке басыма қабылдамай тыңдай алсам, ол шағымдануы керек болғанда маған өте риза болатынын ұмытпауға көмектеседі. Тіпті ол мені кінәлап тұрса да, ол бұл сезімді ұзақ сақтамайды.
57
Тыңдау өнері
Еркек әйелдің сезімдерін дұрыс тыңдауды және түсінуді үйренген сайын, қарым-қатынас жеңілдей түседі. Кез келген өнер сияқты, тыңдау да жаттығуды талап етеді. Күн сайын үйге келгенде, мен әдетте Бонниді тауып алып, оның күні қалай өткенін сұраймын, осылайша тыңдау өнерін шыңдаймын.
Егер ол ренжіп тұрса немесе күні стрессті болса, мен басында ол мені қандай да бір дәрежеде жауапты, демек, кінәлі деп жатқандай сезінемін. Менің ең үлкен сынағым — мұны жеке басыма қабылдамау, оны қате түсінбеу. Мен мұны өзіме «біз әртүрлі тілдерде сөйлейміз» деп үнемі ескерту арқылы жасаймын. Мен «Тағы не болды?» деп сұрауды жалғастырған сайын, оны мазалайтын басқа да көптеген нәрселер бар екенін байқаймын. Біртіндеп оның ренішіне тек мен ғана жауапты емес екенімді көре бастаймын. Біраз уақыттан кейін ол мені тыңдағаным үшін бағалай бастағанда, тіпті оның жайсыздығына мен ішінара жауапты болсам да, ол өте ризашылық танытып, қабылдаушы және мейірімді болады.
Тыңдау — маңызды дағды болғанымен, кейбір күндері еркек оның сөздерінің астарлы мағынасын түсіну үшін тым сезімтал немесе күйзелісте болуы мүмкін. Мұндай кездері ол тыңдауға тіпті әрекет жасамауы керек. Оның орнына ол сыпайы түрде: **«Қазір мен үшін қолайлы уақыт емес. Сәл кейінірек сөйлесейікші»**, — дей алады.
Кейде еркек әйелі сөйлей бастағанға дейін өзінің тыңдай алмайтынын түсінбейді. Егер ол тыңдап отырып қатты қынжыла бастаса, жалғастыруға тырыспауы керек — ол тек көбірек ашулана береді. Бұл оған да, әйелге де пайда әкелмейді. Оның орнына құрметпен былай деген дұрыс: **«Мен сенің айтып жатқаныңды шынымен естігім келеді, бірақ дәл қазір маған тыңдау өте қиын. Меніңше, маған сенің жаңа ғана айтқандарың туралы ойлануға біраз уақыт керек»**.
Бонни екеуміз айырмашылықтарымызды құрметтейтін және бір-біріміздің қажеттіліктерімізді түсінетіндей етіп сөйлесуді үйренгендіктен, некеміз әлдеқайда жеңілдей түсті. Мен мұндай өзгерісті мыңдаған адамдар мен жұптардан көрдім. Қарым-қатынас — қарым-қатынас адамдардың туа біткен айырмашылықтарын дайын қабылдау мен құрметтеуді көрсеткенде гүлденеді.
Өзара түсініспеушілік туындағанда, біздің әртүрлі тілдерде сөйлейтінімізді есте сақтаңыз; серігіңіздің шынымен не айтқысы келетінін немесе не қалайтынын аудару үшін қажетті уақытты бөліңіз. Бұл сөзсіз жаттығуды талап етеді, бірақ ол соған тұрарлық.
58
6-тарау. Еркектер резеңке таспа сияқты
Еркектер резеңке таспа сияқты. Олар алыстағанда, тек белгілі бір қашықтыққа дейін созыла алады, содан кейін қайтадан серпіліп кері оралады. Резеңке таспа — еркектің жақындық циклін түсінуге арналған тамаша метафора. Бұл цикл жақындасуды, алыстауды және кейін қайтадан жақындасуды қамтиды.
Көптеген әйелдер еркек адам әйелді жақсы көрсе де, оған қайтадан жақынырақ болу үшін мезгіл-мезгіл алыстап кетуі керек екенін білгенде таңғалады. Еркектер бұл алыстауға деген ішкі талпынысты инстинктивті түрде сезінеді. Бұл шешім немесе таңдау емес. Бұл жай ғана болады. Бұл оның да, оның да кінәсі емес. Бұл табиғи цикл.
Әйелдер еркектің алыстауын қате түсінеді, өйткені әдетте әйел адам басқа себептермен алыстайды. Ол серігінің оның сезімдерін түсінетініне сенбегенде, жаны жараланғанда және қайтадан зардап шегуден қорыққанда немесе ол бірдеңені дұрыс істемей, оның көңілін қалдырғанда шегінеді.
Әрине, еркек те осы себептермен алыстауы мүмкін, бірақ ол әйел ешнәрсені бүлдірмесе де алыстайды. Ол оны жақсы көруі және сенуі мүмкін; бірақ кенеттен ол алыстай бастайды. Созылған резеңке таспа сияқты, ол арақашықтық сақтайды, содан кейін өздігінен қайта оралады.
Еркек өзінің тәуелсіздікке немесе автономияға деген қажеттілігін қанағаттандыру үшін алыстайды. Ол толық созылған кезде, бірден кері серпіліп оралады. Ол толық оқшауланғанда, кенеттен қайтадан сүйіспеншілік пен жақындыққа деген қажеттілікті сезінеді. Ол өз сүйіспеншілігін беруге және өзіне қажетті махаббатты алуға автоматты түрде көбірек ынталанады. Еркек кері оралғанда, ол қарым-қатынасты алыстап кеткен кездегі жақындық деңгейінен жалғастырады. Ол қайтадан танысу немесе бейімделу кезеңінің қажеттілігін сезінбейді.
ӘРБІР ӘЙЕЛ ЕРКЕКТЕР ТУРАЛЫ НЕ БІЛУІ КЕРЕК
Егер бұл түсінікті болса, еркектің жақындық циклі қарым-қатынасты байытады, бірақ ол қате түсінілгендіктен, қажетсіз мәселелер тудырады. Бір мысалды қарастырайық.
Мэгги қатты күйзеліп, мазасызданып, абдырап қалды. Ол және оның жігіті Джефф алты ай бойы кездесіп жүрді. Барлығы сондай романтикалық болатын. Содан кейін ешқандай айқын себепсіз ол эмоционалды түрде алыстай бастады. Мэгги оның неліктен кенеттен алыстап кеткенін түсіне алмады. Ол маған: «Бір сәтте ол сондай зейінді болды, ал келесі сәтте ол тіпті менімен сөйлескісі де келмеді. Мен оны қайтару үшін бәрін жасап көрдім, бірақ бұл жағдайды тек қиындата түсетін сияқты. Ол сондай суық болып көрінеді. Мен неден қателескенімді білмеймін. Мен сондай нашармын ба?» — деді.
Джефф алыстағанда, Мэгги мұны жеке басына қабылдады. Бұл жиі кездесетін реакция. Ол бірдеңені дұрыс істемедім деп ойлап, өзін кінәлады. Ол бәрін «қайтадан дұрыстағысы» келді, бірақ ол Джеффке жақындауға тырысқан сайын, ол соғұрлым алыстай түсті.
Менің семинарыма қатысқаннан кейін Мэгги сондай жеңілдеп қалды. Оның мазасыздығы мен түсінбеушілігі бірден жойылды. Ең бастысы, ол өзін кінәлауды тоқтатты. Ол Джефф алыстағанда, бұл оның кінәсі емес екенін түсінді. Сонымен қатар ол оның неге алыстағанын және онымен қалай сыпайы түрде күресу керектігін білді. Бірнеше айдан кейін басқа семинарда Джефф Мэггидің үйренгендері үшін маған алғыс айтты. Ол маған олардың қазір некелесуге уағдаласқанын айтты. Мэгги өте аз
59
әйелдер білетін еркектер туралы құпияны ашты.
Мэгги Джефф алыстауға тырысып жатқанда оған жақындауға тырысуы арқылы, шын мәнінде оның толық қашықтыққа созылуына, содан кейін кері серпілуіне кедергі келтіргенін түсінді. Оның соңынан жүгіру арқылы ол оның өзіне мұқтаж екенін сезінуіне және онымен бірге болғысы келуіне мүмкіндік бермеді. Ол мұны әрбір қарым-қатынасында жасап келгенін түсінді. Өзі де білмей, ол маңызды циклге кедергі келтірген. Жақындықты сақтап қалуға тырысу арқылы ол оған бөгет болған.
Еркек қалай кенеттен өзгереді
Егер еркекте алыстап кетуге мүмкіндік болмаса, ол ешқашан жақын болуға деген күшті қалауын сезінуге мүмкіндік алмайды. Әйелдер мынаны түсінуі өте маңызды: егер олар үздіксіз жақындықты талап етсе немесе өздерінің жақын ер серігі алыстағанда оның «соңынан жүгірсе», онда ол әрқашан қашуға және оқшаулануға тырысатын болады; ол ешқашан махаббатқа деген өзінің құмарлық сағынышын сезінуге мүмкіндік алмайды.
Мен өз семинарларымда мұны үлкен резеңке таспамен көрсетемін. Қолыңызда резеңке таспа ұстап тұрмын деп елестетіңіз. Енді резеңке таспаны оңға қарай тартып, соза бастаңыз. Бұл нақты резеңке таспа он екі дюймге дейін созыла алады. Резеңке таспа он екі дюймге созылғанда, оның кейін қайтудан басқа жолы қалмайды. Ол қайтып оралғанда, оның үлкен күші мен серпіні болады.
Сол сияқты, еркек адам өзінің ең шекті қашықтығына дейін созылғанда, ол үлкен күшпен және серпінмен оралады. Ол өзінің шегіне дейін алыстағаннан кейін, ол трансформациядан өте бастайды. Оның бүкіл көзқарасы өзгере бастайды. (Алыстап бара жатқанда) өз серігіне көңіл бөлмейтін немесе қызықпайтын сияқты көрінген бұл еркек, кенеттен онсыз өмір сүре алмайтындай күй кешеді. Ол енді жақындыққа деген қажеттілігін қайта сезінеді. Оның күші қайтып оралады, өйткені оның сүюге және сүйікті болуға деген талпынысы қайта оянды.
Бұл әдетте әйел адам үшін түсініксіз болады, өйткені оның тәжірибесінде егер ол алыстап кетсе, қайтадан жақындасу үшін қайта танысу кезеңі қажет болады. Егер ол еркектердің бұл тұрғыда басқаша екенін түсінбесе, ол еркектің кенеттен пайда болған жақындыққа деген құштарлығына сенімсіздікпен қарап, оны итеріп жіберуі мүмкін.
Еркектер де бұл айырмашылықты түсінуі керек. Еркек кері серпіліп оралғанда, әйел оған қайтадан ашылуы үшін, әдетте оған қайта байланыс орнату үшін уақыт пен әңгіме қажет болады. Егер еркек әйелге, әсіресе ол алыстап кеткенде жаны жараланған болса, жақындықтың бұрынғы деңгейіне оралу үшін көбірек уақыт қажет болуы мүмкін екенін түсінсе, бұл өту кезеңі жеңілірек болады. Айырмашылықтарды түсінбесе, еркек шыдамсыздық танытуы мүмкін, өйткені ол жақындықты алыстап кеткен кездегідей қарқындылықпен жалғастыруға дайын, ал әйел оған дайын емес.
Еркектер неге алыстайды
Еркектер жақындыққа деген қажеттілігін қанағаттандырғаннан кейін автономия мен тәуелсіздікке деген қажеттілігін сезіне бастайды. Ол алыстай бастағанда, әйел автоматты түрде дүрбелеңге түседі. Оның түсінбейтіні — ол алыстап, автономияға деген қажеттілігін қанағаттандырған соң, кенеттен қайтадан жақын болғысы келеді. Еркек жақындық пен автономия қажеттіліктерінің арасында автоматты түрде ауысып отырады.
Мысалы, қарым-қатынасының басында Джефф күшті және құштарлыққа толы болды. Оның резеңке таспасы толық созылған еді. Ол оған әсер қалдыруды, оны қанағаттандыруды, оған ұнауды және оған жақын болуды қалады. Ол бұған қол жеткізген сайын, ол да жақындауды қалады. Ол жүрегін оған ашқан сайын, ол жақындай
60
түсті. Олар жақындыққа қол жеткізгенде, ол өзін керемет сезінді. Бірақ қысқа уақыттан кейін өзгеріс орын алды.
Резеңке таспамен не болатынын елестетіп көріңізші. Резеңке таспа босап қалады. Оның күші мен созылуы жоғалады. Енді ешқандай қозғалыс жоқ. Жақындыққа қол жеткізгеннен кейін еркектің жақындасуға деген құштарлығымен дәл осы нәрсе болады. Бұл жақындық еркекті қанағаттандырса да, ол сөзсіз ішкі ауысуды бастан кеше бастайды. Ол алыстауға деген ұмтылысты сезінеді. Жақындыққа деген аштығын уақытша қанағаттандырып, ол енді тәуелсіз болуға, өз бетінше болуға деген аштықты сезінеді. Басқа адамға деген бұл мұқтаждық жетерлік болды. Ол өзін тым тәуелді болып кеткендей сезінуі мүмкін немесе неге алыстағысы келетінін өзі де білмеуі мүмкін.
Әйелдер неге дүрбелеңге түседі
Джефф Мэггиге (немесе өзіне) ешқандай түсініктеме берместен инстинктивті түрде алыстағанда, Мэгги қорқынышпен жауап береді. Ол дүрбелеңге түсіп, оның соңынан жүгіреді. Ол бірдеңені дұрыс істемедім және оны өзімнен суытып алдым деп ойлайды. Ол оны жақындықты қайта орнатуымды күтіп тұр деп елестетеді. Ол оның ешқашан қайтып оралмайтынынан қорқады.
Жағдайды қиындата түсетіні, ол оны қайтаруға дәрменсіз сезінеді, өйткені оны суытып алу үшін не істегенін білмейді. Ол бұл оның жақындық циклінің бір бөлігі ғана екенін білмейді. Ол одан не болғанын сұрағанда, оның нақты жауабы болмайды, сондықтан ол бұл туралы сөйлесуге қарсылық білдіреді. Ол оны одан сайын алыстата береді.
Неліктен еркектер мен әйелдер өз махаббаттарына күмәнданады
Бұл циклді түсінбесе, еркектер мен әйелдердің өз махаббаттарына күмәндана бастауын көру оңай. Өзінің Джеффке оның құштарлығын табуға қалай кедергі келтіріп жатқанын көрмесе, Мэгги Джефф оны жақсы көрмейді деп оңай есептей алар еді. Алыстап кетуге мүмкіндік алмаса, Джефф жақын болуға деген құштарлығы мен сезімін жоғалтар еді. Ол Мэггиді енді жақсы көрмеймін деп оңай ойлап қалуы мүмкін еді.
Джеффке оның арақашықтығын немесе «кеңістігін» беруді үйренгеннен кейін, Мэгги оның қайтып оралғанын көрді. Ол ол шегінген кезде оның соңынан жүгірмеуге жаттықты және бәрі жақсы болатынына сенді. Әр жолы ол қайтып оралып отырды.
Оның бұл үдеріске деген сенімі артқан сайын, оған дүрбелеңге түспеу оңайырақ болды. Ол алыстағанда, ол оның соңынан жүгірмеді, тіпті бірдеңе дұрыс емес деп ойламады. Ол Джеффтің осы қырын қабылдады. Ол оны сол сәттерде неғұрлым көбірек қабылдаса, ол соғұрлым тезірек оралатын болды. Джефф өзінің өзгермелі сезімдері мен қажеттіліктерін түсіне бастағанда, ол өз махаббатына сенімдірек болды. Ол жауапкершілік алуға (commitment) қабілетті болды. Мэгги мен Джеффтің жетістігінің құпиясы — олар еркектердің резеңке таспа сияқты екенін түсініп, қабылдауында болды.
ӘЙЕЛДЕР ЕРКЕКТЕРДІ ҚАЛАЙ ҚАТЕ ТҮСІНЕДІ
Еркектердің резеңке таспа сияқты екенін түсінбей, әйелдерге еркектің реакцияларын қате түсіну өте оңай. Жиі кездесетін түсініспеушілік әйел «Сөйлесейікші» дегенде, еркектің бірден эмоционалды түрде алыстауынан туындайды. Дәл ол ашылып, жақындағысы келгенде, ол алыстағысы келеді. Жиі мен мынадай шағымды естимін: «Мен сөйлескім келген сайын, ол алыстап кетеді. Маған ол мені ойламайтын сияқты көрінеді». Ол оның менімен ешқашан
61
сөйлескісі келмейді деген қате қорытынды жасайды.
Бұл резеңке таспа аналогиясы еркектің өз серігін қатты жақсы көре тұра, қалай кенеттен алыстап кететінін түсіндіреді. Ол алыстағанда, бұл оның сөйлескісі келмейтіндігінен емес. Керісінше, оған жалғыз қалуға уақыт керек; басқа ешкім үшін жауапты болмайтын, өзімен-өзі болатын уақыт қажет. Бұл оның өзіне қамқорлық жасайтын уақыты. Ол оралғанда, сөйлесуге дайын болады.
Белгілі бір дәрежеде еркек өз серігімен байланыс орнату арқылы өзін жоғалтып алады. Оның қажеттіліктерін, мәселелерін, қалаулары мен эмоцияларын сезіну арқылы ол өзінің жеке «менін» жоғалтып алуы мүмкін. Алыстау оған өз жеке шекараларын қайта орнатуға және автономияны сезіну қажеттілігін қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
Алайда кейбір еркектер бұл алыстауды басқаша сипаттауы мүмкін. Олар үшін бұл жай ғана «маған біраз кеңістік керек» немесе «маған жалғыз болу керек» деген сезім. Қалай сипатталса да, еркек алыстағанда, ол біраз уақыт өзіне қамқорлық жасау туралы заңды қажеттілігін қанағаттандырып жатады.
Біз ашығу туралы шешім қабылдамайтынымыз сияқты, еркек те алыстау туралы шешім қабылдамайды. Бұл инстинктивті ұмтылыс. Ол тек белгілі бір деңгейге дейін жақындай алады, содан кейін ол өзін жоғалта бастайды. Осы сәтте ол автономияға деген қажеттілігін сезініп, алыстай бастайды. Осы үдерісті түсіну арқылы әйелдер бұл алыстауды дұрыс түсіне бастайды.
Әйелдер жақындағанда еркектер неге алыстайды
Көптеген әйелдер үшін еркек дәл ол сөйлескісі және жақын болғысы келген уақытта алыстауға бейім болып көрінеді. Бұл екі себепке байланысты орын алады:
1. Әйел адам еркектің алыстап бара жатқанын бейсаналы түрде сезеді және дәл сол кезде олардың жақын байланысын қайта орнатуға тырысып, «Сөйлесейікші» дейді. Ол алыстауды жалғастырған сайын, әйел ол сөйлескісі келмейді немесе мені жақсы көрмейді деген қате қорытынды жасайды. 2. Әйел адам ашылып, тереңірек және жақынырақ сезімдерімен бөліскенде, бұл іс жүзінде еркектің алыстау қажеттілігін тудыруы (trigger) мүмкін. Еркек жақындықтың тек белгілі бір мөлшерін ғана көтере алады, содан кейін оның «дабыл қоңыраулары» соғылып, алыстау арқылы тепе-теңдік табу уақыты келгенін айтады. Ең жақын сәттерде еркек кенеттен автоматты түрде автономия қажеттілігін сезінуге ауысып, алыстап кетуі мүмкін.
Әйел үшін бұл өте түсініксіз, өйткені көбінесе ол айтқан немесе істеген бірдеңе оның кетуіне түрткі болады. Әдетте әйел сезіммен сөйлей бастағанда, еркек алыстауға деген осы ұмтылысты сезіне бастайды. Себебі сезімдер еркектерді жақындатып, жақындық орнатады, ал еркек тым жақындап кеткенде, ол автоматты түрде алыстайды.
Бұл оның оның сезімдерін естігісі келмейтіндігінен емес. Оның жақындық циклінің басқа уақытында, ол жақындауды қажет етіп тұрғанда, оның кетуіне түрткі болуы мүмкін дәл сол сезімдер оны жақындата түседі. Оның кетуіне түрткі болатын нәрсе — оның не айтқаны емес, оны **қашан** айтқаны.
ЕРКЕКПЕН ҚАШАН СӨЙЛЕСУ КЕРЕК
Еркек алыстап бара жатқанда — сөйлесетін немесе жақындауға тырысатын уақыт емес. Оған алыстауға мүмкіндік беріңіз. Біраз уақыттан кейін ол оралады. Ол мейірімді әрі қолдаушы болып көрінеді және ештеңе болмағандай әрекет етеді. Сөйлесетін уақыт — міне, осы.
Осы «алтын уақытта», еркек жақындықты қалап, іс жүзінде сөйлесуге дайын болғанда, әйелдер
62
әдетте әңгіме бастамайды. Бұл мынадай үш ортақ себепке байланысты болады:
1. Әйел сөйлесуден қорқады, өйткені ол соңғы рет сөйлескісі келгенде ол алыстап кеткен болатын. Ол қате түрде ол мені ойламайды және тыңдағысы келмейді деп есептейді. 2. Әйел еркек оған ренжіп жүр ме деп қорқады және оның өз сезімдері туралы әңгіме бастауын күтеді. Ол біледі: егер ол кенеттен одан алыстап кетсе, қайта байланыс орнатпас бұрын не болғаны туралы сөйлесуі керек болар еді. Ол оның не ренжіткені туралы әңгіме бастауын күтеді. Алайда ол өзінің ренжіген сезімдері туралы сөйлесуді қажет етпейді, өйткені ол ренжіген жоқ. 3. Әйелдің айтары соншалықты көп, ол дөрекілік танытпау үшін жай ғана сөйлей бастағысы келмейді. Әдептілік сақтау үшін, өз ойлары мен сезімдері туралы айтудың орнына, ол оның сезімдері мен ойлары туралы сұрақтар қою қателігін жасайды. Оның айтары болмағанда, ол оны менімен сөйлескісі келмейді деп қорытындылайды.
Еркектің неге сөйлемейтіні туралы осы қате нанымдардың бәрін ескерсек, әйелдердің еркектерге неге ренжитіні таңқаларлық емес.
ЕРКЕКТІ СӨЙЛЕТУДІҢ ЖОЛЫ
Әйел сөйлескісі келгенде немесе жақын болу қажеттілігін сезінгенде, ол әңгімені өзі бастауы керек және еркектің әңгіме бастауын күтпеуі тиіс. Әңгіме бастау үшін ол серігінің айтары аз болса да, бірінші болып бөлісуді бастауы қажет. Ол оны тыңдағаны үшін бағалаған сайын, біртіндеп оның да айтары көбейеді.
Еркек әйелмен сөйлесуге өте ашық болуы мүмкін, бірақ басында оның айтары болмауы мүмкін. Әйелдердің марстықтар туралы білмейтін нәрсесі — оларға сөйлесу үшін себеп керек. Олар жай ғана бөлісу үшін сөйлеспейді. Бірақ әйел біраз уақыт сөйлегенде, еркек ашыла бастайды және оның айтқандарына өзінің қалай қатысы бар екенін бөліседі.
Мысалы, егер ол күнделікті кейбір қиындықтары туралы айтса, ол да бір-бірін түсіну үшін өз күнінің қиындықтарын бөлісуі мүмкін. Егер ол балалар туралы сезімдерін айтса, ол да балалар туралы сезімдерін айтуы мүмкін. Ол ашылған сайын және ол өзін кінәлі немесе қысым астында сезінбесе, сонда ол біртіндеп ашыла бастайды.
Әйелдер еркектерді сөйлесуге қалай мәжбүрлейді
Әйелдің өз ойларымен бөлісуі еркекті сөйлеуге табиғи түрде ынталандырады. Бірақ ол өзінен сөйлеуді талап етіп жатқанын сезгенде, оның ойы сап тыйылады. Оның айтары болмай қалады. Тіпті айтар сөзі болса да, ол қарсылық көрсетеді, өйткені ол оның талабын сезеді.
Әйел одан сөйлеуді талап еткенде еркекке қиын болады. Ол оны сұрақтың астына алу арқылы байқаусызда оның зауқын қайтарады. Әсіресе ол сөйлеу қажеттілігін сезінбеген кезде. Әйел қате түрде еркекке «сөйлеу керек», сондықтан ол «сөйлеуге тиіс» деп есептейді. Ол оның Марстан келгенін және онша көп сөйлеу қажеттілігін сезінбейтінін ұмытып кетеді.
Ол тіпті ол сөйлемесе, мені жақсы көрмейді деп сезінеді. Еркекті сөйлемегені үшін қабылдамау — оның айтар сөзінің болмауын қамтамасыз ету. Еркек өзін сол қалпында қабылданғанын сезінуі керек, сонда ғана ол біртіндеп ашылады. Ол әйел оның көбірек сөйлеуін қалағанда немесе алыстап кеткені үшін ренжігенде, өзін қабылданғандай сезінбейді.
63
Бөлісуді және ашылуды үйренбес бұрын жиі алыстап кетуді қажет ететін еркекке алдымен көп тыңдау керек болады. Оны тыңдағаны үшін бағалау керек, сонда ғана ол біртіндеп көбірек айта бастайды.
Еркекпен әңгімені қалай бастау керек
Әйел еркекті сөйлетуге неғұрлым көп тырысса, ол соғұрлым көп қарсылық көрсетеді. Оны тікелей сөйлетуге тырысу — ең жақсы тәсіл емес, әсіресе ол алыстап бара жатқанда. Оны қалай сөйлетуге болады деп ойлағаннан көрі, «Мен өз серігіммен қалай үлкенірек жақындыққа, әңгімеге және қарым-қатынасқа қол жеткізе аламын?» деген сұрақ дұрысырақ болар еді.
Егер әйел қарым-қатынаста көбірек сөйлесу қажеттілігін сезінсе (көптеген әйелдер солай сезінеді), онда ол көбірек әңгіме бастай алады, бірақ кейде оның қолжетімді болатынын, ал кейде инстинктивті түрде алыстап кететінін тек қабылдап қана қоймай, соны күтетін кемелді түсінікпен жасауы керек.
Ол қолжетімді болғанда, оған жиырма сұрақ қоюдың немесе сөйлеуді талап етудің орнына, ол тіпті жай ғана тыңдаса да, оны бағалайтынын білдіре алады. Бастапқыда ол тіпті оның сөйлеуіне кедергі жасауы (discourage) керек.
Мысалы, Мэгги: **«Джефф, мені біраз тыңдайсың ба? Күнім ауыр болды және мен бұл туралы айтқым келеді. Бұл менің көңіл-күйімді әлдеқайда жақсы етеді»**, — деп айта алады. Мэгги бірнеше минут сөйлегеннен кейін кідіріп: **«Менің сезімдерімді тыңдағаныңды шынымен бағалаймын, бұл мен үшін өте маңызды»**, — деуіне болады. Бұл бағалау еркекті көбірек тыңдауға ынталандырады.
Бағалау мен ынталандыру болмаса, еркек қызығушылығын жоғалтуы мүмкін, өйткені ол өзінің «тыңдауын» «түк істемеу» сияқты сезінеді. Ол өзінің тыңдауы ол үшін қаншалықты құнды екенін түсінбейді. Алайда көптеген әйелдер тыңдаудың қаншалықты маңызды екенін инстинктивті түрде біледі. Еркектің мұны арнайы үйретусіз білуін күту — оның әйел сияқты болуын күтумен бірдей. Бақытқа орай, әйелді тыңдағаны үшін бағаланғаннан кейін, еркек сөйлесудің құндылығын құрметтеуді үйренеді.
ЕРКЕК СӨЙЛЕСКІСІ КЕЛМЕГЕНДЕ
Сандра мен Ларри жиырма жыл бойы некеде болды. Сандра ажырасқысы келді, ал Ларри қарым-қатынасты сақтап қалғысы келді. Ол: «Ол қалайша некені сақтағым келеді деп айта алады? Ол мені жақсы көрмейді. Ол ештеңе сезбейді. Маған оның сөйлескені керек болғанда, ол кетіп қалады. Ол суық және тасжүрек. Жиірме жыл бойы ол өз сезімдерін жасырып келді. Мен оны кешіруге дайын емеспін. Мен бұл некеде қалмаймын. Мен оны ашылуға, сезімдерімен бөлісуге және осал болуға көндіруге тырысудан шаршадым», — деді.
Сандра өздерінің мәселелеріне өзінің қалай үлес қосқанын білмеді. Ол бәріне күйеуі кінәлі деп ойлады. Ол жақындықты, әңгіме мен қарым-қатынасты дамыту үшін бәрін жасадым деп есептеді, ал ол жиырма жыл бойы оған қарсылық көрсетті.
Семинарда еркектер мен резеңке таспалар туралы естігеннен кейін, ол күйеуіне деген кешіріммен көзіне жас алды. Ол «оның» мәселесі «олардың» ортақ мәселесі екенін түсінді. Ол олардың мәселесіне өзінің қалай үлес қосқанын таныды.
Ол: «Есімде, некеміздің бірінші жылында мен ашылып, сезімдерім туралы айта бастағанда, ол жай ғана кетіп қалатын. Мен ол мені жақсы көрмейді деп ойладым. Бұл бірнеше рет қайталанғаннан кейін, мен қоя салдым. Мен қайтадан жанымның жараланғанын қаламадым. Мен оның басқа уақытта
64
менің сезімдерімді тыңдай алатынын білмедім. Мен оған мүмкіндік бермедім. Мен осал болуды тоқтаттым. Мен өзім ашылмас бұрын, оның бірінші болып ашылуын қаладым», — деді.
Біржақты әңгімелер
Сандраның әңгімелері әдетте біржақты болатын. Ол оған бірқатар сұрақтар қою арқылы алдымен оны сөйлетуге тырысатын. Содан кейін, өзі бөліскісі келген нәрсені айтпас бұрын, оның қысқа жауаптарына ренжіп қалатын. Ол соңында өз сезімдерімен бөліскенде, олар әрқашан бірдей болатын. Ол оның ашық, мейірімді емес екеніне және бөліспейтініне ренжитін.
Біржақты әңгіме былай өтуі мүмкін еді:
САНДРА: Күнің қалай өтті?
ЛАРРИ: Жақсы.
САНДРА: Не болды?
ЛАРРИ: Әдеттегідей.
САНДРА: Осы демалыста не істегің келеді?
ЛАРРИ: Маған бәрібір. Сен не істегің келеді?
САНДРА: Достарымызды қонаққа шақырайық па?
ЛАРРИ: Білмеймін. Теледидар бағдарламасы қайда екенін білмейсің бе?
САНДРА: (ренжіп) Неге сен менімен сөйлеспейсің?
ЛАРРИ: (Абдырап қалған және үнсіз.)
САНДРА: Сен мені жақсы көресің бе?
ЛАРРИ: Әрине, жақсы көремін. Мен саған үйлендім ғой.
САНДРА: Сен мені қалай жақсы көре аласың? Біз енді ешқашан сөйлеспейміз. Сен қалайша жай ғана отырып, ештеңе айтпайсың.
Сенің түк шаруаң жоқ па?
САНДРА: Күнің қалай өтті?
ЛАРРИ: Жақсы.
САНДРА: Не болды?
ЛАРРИ: Әдеттегідей.
САНДРА: Осы демалыста не істегің келеді?
ЛАРРИ: Маған бәрібір. Сен не істегің келеді?
САНДРА: Достарымызды қонаққа шақырайық па?
ЛАРРИ: Білмеймін. Теледидар бағдарламасы қайда екенін білмейсің бе?
САНДРА: (ренжіп) Неге сен менімен сөйлеспейсің?
ЛАРРИ: (Абдырап қалған және үнсіз.)
САНДРА: Сен мені жақсы көресің бе?
ЛАРРИ: Әрине, жақсы көремін. Мен саған үйлендім ғой.
САНДРА: Сен мені қалай жақсы көре аласың? Біз енді ешқашан сөйлеспейміз. Сен қалайша жай ғана отырып, ештеңе айтпайсың.
Сенің түк шаруаң жоқ па?
Осы сәтте Ларри тұрып, серуендеуге кетіп қалатын. Ол қайтып келгенде ештеңе болмағандай әрекет ететін. Сандра да бәрі жақсы сияқты кейіп танытатын, бірақ іштей өзінің махаббаты мен жылуын тартып алатын. Сыртынан ол мейірімді болуға тырысатын, бірақ іштей реніші арта беретін. Мезгіл-мезгіл ол іштен қайнап шығатын да, ол күйеуінің сезімдерін тағы бір біржақты сұрақ-жауапқа ала бастайтын. Жиырма жыл бойы оның өзін жақсы көрмейтініне дәлел жинағаннан кейін, ол енді жақындықсыз қалуға төзгісі келмеді.
Өзгермей-ақ бір-біріне қолдау көрсетуді үйрену
Семинарда Сандра: «Мен жиырма жылымды Ларриді сөйлетуге тырысумен өткіздім. Мен оның ашылуын және осал болуын қаладым. Менің түсінбегенім — маған жетіспейтін нәрсе менің ашық және осал болуыма қолдау көрсететін еркек екен. Маған шын мәнінде керегі осы болатын. Мен осы демалыс күндері күйеуіме жиырма жылда айтпаған терең сезімдерімді айттым. Мен өзімді сондай сүйікті сезінемін. Маған жетіспей жүрген нәрсе осы екен. Мен ол өзгеруі керек деп ойладым. Енді мен оның да, менің де ешқандай кінәміз жоқтығын білемін. Біз жай ғана бір-бірімізге қалай қолдау көрсетуді білмедік», — деді.
Сандра әрқашан Ларри сөйлемейді деп шағымданатын. Ол оның үнсіздігі жақындықты мүмкін емес етеді деп өзін сендірген болатын. Семинарда ол Ларриден дәл солай жауап беруді күтпей немесе талап етпей, өз сезімдерімен бөлісуді үйренді. Оның үнсіздігін қабылдамаудың орнына, ол оны бағалауды үйренді. Бұл оны жақсырақ тыңдаушыға айналдырды.
Ларри тыңдау өнерін үйренді. Ол оны түзетуге тырыспай тыңдауға жаттықты. Еркекті ашылуға және осал болуға үйреткеннен көрі, тыңдауға үйрету әлдеқайда тиімдірек. Ол өзі жақсы көретін адамды тыңдауды үйреніп, оған жауап ретінде бағалау алған сайын, ол
65
автоматты түрде көбірек ашылатын болады.
Еркек тыңдағаны үшін бағаланғанын сезінгенде және көбірек бөліспегені үшін шеттетілмегенде, ол біртіндеп ашыла бастайды. Ол көбірек сөйлеуге міндетті емес екенін сезінгенде, ол табиғи түрде сөйлейтін болады. Бірақ алдымен ол өзін қабылданғандай сезінуі керек. Егер ол әлі де оның үнсіздігінен қынжылса, ол еркектердің Марстан келгенін ұмытып бара жатыр!
ЕРКЕК АЛЫСТАМАҒАНДА
Лиза мен Джим екі жыл бойы некеде болды. Олар бәрін бірге істейтін. Олар ешқашан бір-бірінен ажырамайтын. Біраз уақыттан кейін Джим барған сайын ашуланшақ, енжар, көңіл-күйі тұрақсыз және ашушаң бола бастады.
Жеке кеңес беру сессиясында Лиза маған: «Онымен бірге болу енді қызық емес. Мен оның көңілін көтеру үшін бәрін жасап көрдім, бірақ ол көмектеспейді. Мен мейрамханаларға, дүкендерге бару, саяхаттау, театрларға, кештерге және биге бару сияқты қызықты нәрселерді бірге істегім келеді, бірақ ол қаламайды. Біз енді ешнәрсе істемейміз. Тек теледидар көреміз, тамақ ішеміз, ұйықтаймыз және жұмыс істейміз. Мен оны жақсы көруге тырысамын, бірақ ашулымын. Ол бұрын сондай сүйкімді және романтикалық болатын. Қазір онымен бірге тұру — ұлумен (slug) бірге тұрғандай. Не істерімді білмеймін. Ол орнынан қозғалмайды!» — деді.
Еркектің жақындық циклі — резеңке таспа теориясы — туралы білгеннен кейін, Лиза да, Джим де не болғанын түсінді. Олар бірге тым көп уақыт өткізген болатын. Джим мен Лизаға бөлек көбірек уақыт өткізу керек болды.
Еркек тым жақындап кеткенде және алыстамағанда, жиі кездесетін белгілер — көңіл-күйдің бұзылуы, ашуланшақтық, енжарлық және қорғанысқа бейімділік. Джим алыстауды үйренбеген болатын. Ол жалғыз уақыт өткізгені үшін өзін кінәлі сезінетін. Ол бәрін әйелімен бөлісуім керек деп ойлады.
Лиза да олар бәрін бірге істеуі керек деп ойлады. Кеңес беру барысында мен Лизадан неге Джиммен соншалықты көп уақыт өткізгенін сұрадым. Ол: «Егер мен онсыз қызықты бірдеңе істесем, ол ренжіп қала ма деп қорықтым. Бірде мен дүкенге бардым, ол маған қатты ренжіді», — деді. Джим: «Сол күні есімде. Бірақ мен саған ренжіген жоқпын. Мен бизнес келісімде біраз ақша жоғалтқаныма ренжіп тұрдым. Шын мәнінде мен сол күнді есімде сақтап қалдым, өйткені бүкіл үй өзіме қалғанда өзімді қаншалықты жақсы сезінгенімді байқадым. Мен саған оны айтуға батпадым, өйткені бұл сенің сезімдеріңді жаралайды деп ойладым», — деді. Лиза: «Мен сені менің сенсіз сыртқа шыққанымды қаламайсың деп ойладым. Сен сондай суық болып көріндің», — деді.
Тәуелсіз бола түсу
Осы жаңа түсінікпен Лиза Джим туралы соншалықты көп уайымдамауға рұқсат алды. Джимнің алыстауы іс жүзінде оның өзінің де автономиялы және тәуелсіз болуына көмектесті. Ол өзіне жақсырақ қамқорлық жасай бастады. Ол өзі қалаған нәрселерді істей бастағанда және құрбыларынан көбірек қолдау алғанда, ол әлдеқайда бақыттырақ болды.
Ол Джимге деген ренішін босатты. Ол одан тым көп нәрсе күтіп келгенін түсінді. Резеңке таспа туралы естігеннен кейін, ол өздерінің мәселесіне қалай үлес қосқанын түсінді. Ол оған жалғыз болу үшін көбірек уақыт керек екенін ұқты. Оның сүйіспеншілікке толы құрбандықтары оның алыстауына және кейін серпіліп оралуына кедергі келтіріп қана қоймай, оның тәуелді көзқарасы оны
66
тұншықтырып жүрген еді.
Лиза Джимсіз қызықты істермен айналыса бастады. Ол бұрыннан істегісі келіп жүрген кейбір нәрселерді істеді. Бір түні ол құрбыларымен бірге тамақтануға шықты. Басқа бір түні театрға барды. Тағы бір түні туған күн кешінде боулингке барды.
Нағыз ғажайып
Оны таңғалдырғаны — олардың қарым-қатынасының қаншалықты тез өзгергені болды. Джим оған әлдеқайда зейінді және қызығушылық танытатын болды. Бірнеше аптаның ішінде Джим қайтадан бұрынғы қалпына келе бастады. Ол онымен бірге қызықты нәрселер істегісі келіп, кездесулер жоспарлай бастады. Оның ынтасы қайтып оралды.
Кеңес беру барысында ол: «Мен сондай жеңілдеп қалдым. Өзімді сүйікті сезінемін... Лиза үйге келгенде мені көргеніне
қуанышты болады. Ол жоқ кезде оны сағыну сондай жақсы сезім. Қайтадан "сезіну" сондай жақсы. Мен оның қандай екенін
ұмытып кете жаздаппын. Бұрын не істесем де жақпайтын сияқты көрінетін. Лиза мені үнемі бірдеңе істеуге мәжбүрлейтін, не
істеу керектігін айтатын және сұрақтар қоя беретін», — деді.
қуанышты болады. Ол жоқ кезде оны сағыну сондай жақсы сезім. Қайтадан "сезіну" сондай жақсы. Мен оның қандай екенін
ұмытып кете жаздаппын. Бұрын не істесем де жақпайтын сияқты көрінетін. Лиза мені үнемі бірдеңе істеуге мәжбүрлейтін, не
істеу керектігін айтатын және сұрақтар қоя беретін», — деді.
Лиза: «Мен өз бақытсыздығыма оны кінәлап жүргенімді түсіндім. Мен өз бақытым үшін жауапкершілікті өз қолыма алғанда, Джимнің қуаттырақ және жандырақ болғанын көрдім. Бұл ғажайып сияқты», — деді.
ЖАҚЫНДЫҚ ЦИКЛІНЕ КЕДЕРГІ ЖАСАУ
Әйел адам өзі байқамай өз ер серігінің табиғи жақындық цикліне екі жолмен кедергі келтіруі мүмкін: (1) ол алыстағанда соңынан қуу; және (2) алыстағаны үшін оны жазалау.
- Төменде әйел адамның «еркекті қууына» және оның алыстауына кедергі келтіретін ең көп таралған тәсілдерінің тізімі
- берілген:
ҚУУ ӘРЕКЕТТЕРІ
1. **Физикалық** Ол алыстағанда, ол оның соңынан физикалық түрде ереді. Ол басқа бөлмеге кіріп кетуі мүмкін, ал ол артынан барады. Немесе Лиза мен Джимнің мысалындағыдай, ол өз серігімен бірге болу үшін өзі қалаған нәрселерді істемейді. 2. **Эмоционалды** Ол алыстағанда, ол оның соңынан эмоционалды түрде ереді. Ол ол туралы уайымдайды. Оның өзін жақсы сезінуіне көмектескісі келеді. Оны аяйды. Оны назармен және мақтаумен тұншықтырады. Алыстауына эмоционалды түрде кедергі келтірудің тағы бір жолы — оның жалғыз болу қажеттілігін мақұлдамау. Мақұлдамау арқылы ол оны эмоционалды түрде кері тартып тұрады. Тағы бір тәсіл — ол алыстағанда мұңды немесе жаралы кейіппен қарау. Осылайша ол оның жақындығын өтініп сұрайды, ал ол өзін бақылауда (controlled) сезінеді. 3. **Ментальды**
67
Ол оны ментальды түрде кері тартуға тырысып, оған кінә сезімін тудыратын сұрақтар қоюы мүмкін: «Маған қалайша бұлай істейсің?» немесе «Саған не болған?» немесе «Сен алыстағанда маған қаншалықты ауыр тиетінін түсінбейсің бе?»
- Оны кері қайтаруға тырысудың тағы бір жолы — оған жағуға тырысу. Ол тым көнбіс болып кетеді. Ол оның алыстауына ешқандай
- себеп болмауы үшін мінсіз болуға тырысады. Ол өзінің «менін» жоғалтып, ол қалайды-ау деген кейіпке енуге тырысады.
- Ол оны алыстап кете ме деп қорқып, «қайықты шайқаудан» қорқады, сондықтан ол өзінің шынайы сезімдерін жасырады және оны
- ренжітуі мүмкін кез келген нәрседен аулақ болады.
Әйел адам еркектің жақындық циклін байқаусызда бұзатын екінші негізгі жол — алыстағаны үшін оны жазалау. Төменде әйел адамның «еркекті жазалауына» және оның қайтып келуіне, оған ашылуына кедергі келтіретін ең көп таралған тәсілдерінің тізімі берілген:
ЖАЗАЛАУ ӘРЕКЕТТЕРІ
1. **Физикалық** Ол оны қайтадан қалай бастағанда, ол оны қабылдамайды. Оның физикалық мейірімін итеріп тастайды. Оны жыныстық жағынан қабылдамауы мүмкін. Оған өзіне тиісуге немесе жақын болуға рұқсат бермейді. Ол өз наразылығын көрсету үшін оны ұруы немесе заттарды сындыруы мүмкін. Еркек алыстағаны үшін жазаланғанда, ол мұны қайтадан істеуден қорқатын болады. Бұл қорқыныш оның болашақта алыстауына кедергі келтіруі мүмкін. Сонда оның табиғи циклі бұзылады. Бұл сондай-ақ оның жақындыққа деген құштарлығын сезінуіне бөгет болатын ашу-ыза тудыруы мүмкін. Ол алыстап кеткенде қайтып келмеуі де мүмкін. 2. **Эмоционалды** Ол оралғанда, ол бақытсыз болады және оны кінәлайды. Оны елеусіз қалдырғаны үшін кешірмейді. Оған жағу үшін немесе оны бақытты ету үшін ол істей алатын ешнәрсе жоқ. Ол оны қанағаттандыруға қабілетсіз сезініп, беріле салады. Ол оралғанда, ол өз наразылығын сөздермен, дауыс ырғағымен және серігіне белгілі бір жаралы кейіппен қарау арқылы білдіреді. 3. **Ментальды** Ол оралғанда, ол ашылудан және сезімдерін бөлісуден бас тартады. Ол суық болып кетеді және оның ашылмағаны мен сөйлемегені үшін оған өкпелейді. Ол оның шынымен қамқор екеніне сенуді тоқтатады және оған тыңдауға, «жақсы» жігіт болуға мүмкіндік бермеу арқылы оны жазалайды. Ол оған қуанышпен оралғанда, ол «ит қорада» (doghouse – кінәлі жағдайда) болады.
Еркек алыстағаны үшін жазаланғанын сезгенде, ол алыстаса махаббатынан айырылып қаламын ба деп қорқуы мүмкін. Егер ол алыстаса, өзін оның махаббатына лайықсыз сезіне бастайды. Ол өзін лайықсыз сезінгендіктен, оның махаббатына қайта қол созудан қорқуы мүмкін; ол мені қабылдамайды деп есептейді. Бұл қабылданбау қорқынышы оның өз «үңгіріне» жасаған саяхатынан қайтып оралуына кедергі келтіреді.
ЕРКЕКТІҢ ӨТКЕНІ ОНЫҢ ЖАҚЫНДЫҚ ЦИКЛІНЕ ҚАЛАЙ ӘСЕР ЕТУІ МҮМКІН
68
Еркектің бұл табиғи циклі оның балалық шағынан бастап-ақ бұзылған болуы мүмкін. Ол алыстаудан қорқуы мүмкін, өйткені ол анасының әкесінің эмоционалды түрде алыстауын мақұлдамағанына куә болған. Мұндай еркек тіпті өзінің алыстауы керек екенін де білмеуі мүмкін. Ол алыстауын ақтау үшін бейсаналы түрде ұрыс-керіс шығаруы мүмкін.
Мұндай еркек табиғи түрде өзінің әйелдік жағын көбірек дамытады, бірақ бұл өзінің еркектік күшін басу есебінен болады. Ол — сезімтал еркек. Ол жағуға және сүйіспеншілік танытуға көп тырысады, бірақ бұл үдерісте еркектік «менінің» бір бөлігін жоғалтады. Ол алыстағаны үшін өзін кінәлі сезінеді. Не болғанын білмей, ол өз құштарлығын, күшін және жалынын жоғалтады; ол енжар немесе тым тәуелді болып кетеді.
Ол жалғыз қалудан немесе өз үңгіріне кіруден қорқуы мүмкін. Ол жалғыз болғанды ұнатпаймын деп ойлауы мүмкін, өйткені іштей махаббатты жоғалтып алудан қорқады. Ол балалық шағында анасының әкесін қабылдамағанын немесе оны тікелей қабылдамағанын бастан өткерген.
Кейбір еркектер алыстауды білмесе, басқалары жақындауды білмейді. «Мачо» еркектің алыстауда мәселесі жоқ. Ол жай ғана қайтып келіп, ашыла алмайды. Түпсанасында ол өзін махаббатқа лайықсызмын деп қорқуы мүмкін. Ол жақын болудан және қатты қамқорлық жасаудан қорқады. Ол жақындаған жағдайда оны қалай қарсы алатыны туралы елесі жоқ. Сезімтал еркек те, мачо еркек те өздерінің табиғи жақындық циклі туралы жағымды елеске немесе тәжірибеге ие емес.
Еркектің бұл жақындық циклін түсіну еркектер үшін де, әйелдер үшін де бірдей маңызды. Кейбір еркектер өз үңгірлерінде уақыт өткізу қажеттілігі үшін өзін кінәлі сезінеді немесе олар алыстай бастағанда, сосын кейін кері серпілгенде абдырап қалуы мүмкін. Олар қате түрде өздерінде бірдеңе дұрыс емес деп ойлауы мүмкін. Еркектер туралы бұл құпияларды түсіну еркектер үшін де, әйелдер үшін де үлкен жеңілдік.
ДАЛА ПАЙҒАМБАРЛАРЫ МЕН ДАНА ӘЙЕЛДЕР
Еркектер әдетте олардың кенеттен алыстауы, содан кейін қайтып оралуы әйелдерге қалай әсер ететінін түсінбейді. Оның жақындық циклі әйелдерге қалай әсер ететіні туралы осы жаңа түсінікпен, еркек әйел сөйлеген кезде оны шын жүрекпен тыңдаудың маңыздылығын тани алады. Ол оның серігінің оған қызығушылық танытатынына және қамқор екеніне сенімді болу қажеттілігін түсінеді және құрметтейді. Алыстау қажеттілігі болмаған кез келген уақытта, дана еркек өз әйел серігінен оның көңіл-күйі қалай екенін сұрап, әңгіме бастауға уақыт бөледі.
Ол өз циклдерін түсіне бастайды және алыстаған кезде оған қайтып оралатынына сендіреді. Ол: **«Маған біраз жалғыз болу керек, содан кейін біз ешнәрсеге алаңдамай, арнайы уақыт өткіземіз»**, — деп айтуы мүмкін. Немесе ол сөйлеп жатқанда алыстай бастаса: **«Маған бұл туралы ойлануға біраз уақыт керек, сосын біз қайтадан сөйлесе аламыз»**, — деуіне болады.
Ол сөйлесуге оралғанда, әйел оның неге кеткенін түсіну үшін оны сұрақтың астына алуы мүмкін. Егер ол нақты білмесе (көбінесе солай болады), ол былай деуі мүмкін: **«Нақты білмеймін. Маған жай ғана өзіммен-өзім болуға уақыт керек болды. Бірақ әңгімемізді жалғастырайық»**.
Ол оның тыңдалуы керектігін және өзі алыстап кетпеген кезде көбірек тыңдауы керектігін жақсырақ түсінеді. Сонымен қатар ол тыңдау оған әңгімеде немен бөліскісі келетінін түсінуге көмектесетінін біледі.
Әңгіме бастау үшін дана әйел еркектен сөйлеуді талап етпеуді, керісінше оның оны шын тыңдауын өтінуді үйренеді. Оның екпіні (emphasis) өзгерген сайын, еркекке түсетін қысым азаяды. Ол ашылуды және
69
серігінен де соны талап етпей, өз сезімдерімен бөлісуді үйренеді.
Ол оны қабылдаған сайын және оның сезімдерін тыңдаған сайын, оның біртіндеп көбірек ашылатынына сенеді. Ол оны жазаламайды немесе соңынан қумайды. Ол кейде оның жақын сезімдері оның алыстау қажеттілігін тудыратынын (trigger), ал басқа уақытта (ол қайтып келе жатқанда) оның жақын сезімдерді естуге толық қабілетті екенін түсінеді. Бұл дана әйел берілмейді. Ол өте аз әйелдерде болатын біліммен, шыдамдылықпен және сүйіспеншілікпен өз жолын жалғастырады.
70
7-тарау. Әйелдер толқын тәріздес
Әйел заты толқынға ұқсайды. Ол өзін сүйікті сезінгенде, оның өзін-өзі бағалауы толқын қозғалысы секілді көтеріліп, төмендеп отырады. Бойында күш-қуат тасып, өзін керемет сезінгенде, ол шыңға жетеді, бірақ содан кейін кенеттен оның көңіл-күйі өзгеріп, «толқыны» күйреп төмен құлайды. Бұл құлау — уақытша құбылыс. Ең төменгі нүктеге жеткеннен кейін, оның көңіл-күйі кенеттен өзгеріп, ол қайтадан өзін жақсы сезіне бастайды. Оның толқыны автоматты түрде қайта көтеріледі.
Әйелдің толқыны көтерілгенде, ол бойында басқаларға беретін махаббат мол екенін сезеді, бірақ толқын төмендегенде, ол өзінің ішкі бостығын сезініп, оны махаббатпен толтыруды қажет етеді. Бұл «түпке жету» кезеңі — эмоционалдық «үй тазалау» уақыты.
Егер ол толқынның көтерілу кезеңінде көбірек мейірімді болу үшін қандай де бір жағымсыз сезімдерді басып тастаса немесе өз қалауларынан бас тартса, онда толқын төмендегенде ол осы жағымсыз сезімдер мен орындалмаған қажеттіліктерді бастан өткере бастайды. Осы төмендеу уақытында ол әсіресе проблемалар туралы сөйлесуге, тыңдалуға және түсінілуге мұқтаж болады.
Менің әйелім Бонни бұл «төмен түсу» тәжірибесін қараңғы құдыққа түсумен теңейді. Әйел өзінің «құдығына» түскенде, ол
саналы түрде өзінің бейсаналық болмысына, қараңғылық пен бұлдыр сезімдерге батады. Ол кенеттен түсініксіз эмоциялар мен
белгісіз сезімдерді бастан кешуі мүмкін. Ол өзін жалғыз немесе қолдаусыз қалғандай сезініп, үмітсіздікке бой алдыруы
мүмкін. Бірақ түпке жеткеннен кейін көп ұзамай, егер ол махаббат пен қолдауды сезінсе, автоматты түрде өзін жақсы сезіне
бастайды. Күйреуі қаншалықты кенет болса, қайта көтерілуі де сондай автоматты түрде болады және ол қарым-қатынаста
қайтадан махаббат нұрын шашады.
саналы түрде өзінің бейсаналық болмысына, қараңғылық пен бұлдыр сезімдерге батады. Ол кенеттен түсініксіз эмоциялар мен
белгісіз сезімдерді бастан кешуі мүмкін. Ол өзін жалғыз немесе қолдаусыз қалғандай сезініп, үмітсіздікке бой алдыруы
мүмкін. Бірақ түпке жеткеннен кейін көп ұзамай, егер ол махаббат пен қолдауды сезінсе, автоматты түрде өзін жақсы сезіне
бастайды. Күйреуі қаншалықты кенет болса, қайта көтерілуі де сондай автоматты түрде болады және ол қарым-қатынаста
қайтадан махаббат нұрын шашады.
Әйелдің қарым-қатынаста махаббат беру және қабылдау қабілеті, әдетте, оның өзін қалай сезінетінінің көрінісі болып табылады. Өзін жақсы сезінбеген кезде, ол серігін қабылдауға және бағалауға қауқарсыз болады. Төмендеу кезеңдерінде ол есеңгіреп қалуға немесе эмоционалды түрде тым реактивті болуға бейім. Толқыны түпке тигенде, ол осал болады және көбірек махаббатты қажет етеді. Бұл кезде серігі оның не нәрсеге мұқтаж екенін түсінуі өте маңызды, әйтпесе ол оған орынсыз талаптар қоюы мүмкін.
ЕРКЕКТЕРДІҢ ТОЛҚЫНҒА РЕАКЦИЯСЫ
Еркек әйелді сүйгенде, әйел махаббат пен қанағаттанудан нұрлана бастайды. Көптеген еркектер бұл нұр мәңгілікке созылады деп аңғалдықпен сенеді. Бірақ оның мейірімді табиғаты тұрақты болады деп күту — ауа райы ешқашан өзгермейді немесе күн үнемі жарқырап тұрады деп күтумен бірдей. Өмір ырғақтарға толы: күн мен түн, ыстық пен суық, жаз бен қыс, көктем мен күз, бұлтты және ашық күн. Сол сияқты қарым-қатынаста да еркектер мен әйелдердің өз ырғақтары мен циклдері болады. Еркектер алшақтап, кейін қайта жақындайды (резеңке тәрізді), ал әйелдер өздерін және өзгелерді сүю қабілетінде толқын тәрізді көтеріліп, төмендейді.
Еркек әйелдің көңіл-күйінің кенет өзгеруін тек өз іс-әрекетінен көреді. Әйел бақытты болса, еркек мұны өз еңбегі деп біледі, бірақ ол бақытсыз болса, өзін кінәлі сезінеді. Ол жағдайды қалай жақсартуды білмегендіктен, қатты таусылуы мүмкін. Бір сәтте әйел бақытты көрінеді, сондықтан еркек бәрін дұрыс істеп жатырмын деп ойлайды, ал келесі сәтте ол бақытсыз болып шығады. Еркек есеңгіреп қалады, өйткені ол бәрі жақсы деп ойлаған болатын.
71
Оны түзетуге тырыспаңыз
Билл мен Мэридің үйленгеніне алты жыл болған. Билл Мэридің бойындағы осы толқын үлгісін байқаған, бірақ оны түсінбегендіктен, «түзетуге» тырысты, бұл жағдайды одан сайын ушықтырды. Ол әйелінің жоғары-төмен құбылуын бір ақау деп ойлады. Ол оған ренжудің қажеті жоқ екенін түсіндіруге тырысатын. Мэри бұдан өзін одан сайын түсінілмегендей сезініп, күйзеліске түсетін.
Ол жағдайды «түзетіп» жатырмын деп ойлағанымен, шын мәнінде әйелінің өзін жақсы сезінуіне кедергі келтіріп жүрді. Әйел өз «құдығына» түскенде, еркек оның дәл осы кезде өзіне көбірек мұқтаж екенін түсінуі керек. Бұл шешілуі немесе түзетілуі керек проблема емес, бұл оған шартсыз махаббатпен қолдау көрсетудің мүмкіндігі.
Билл былай деді: «Мен әйелім Мэриді түсіне алмаймын. Бірнеше апта бойы ол әлемдегі ең керемет әйел болып жүреді. Ол
маған және айналасындағыларға махаббатын шартсыз сыйлайды. Сосын кенеттен бәрі үшін істеп жатқан істерінен қажып, маған
наразылық білдіре бастайды. Оның бақытсыздығына мен кінәлі емеспін ғой. Мен мұны оған түсіндіремін, сосын бізде үлкен
жанжал басталады».
маған және айналасындағыларға махаббатын шартсыз сыйлайды. Сосын кенеттен бәрі үшін істеп жатқан істерінен қажып, маған
наразылық білдіре бастайды. Оның бақытсыздығына мен кінәлі емеспін ғой. Мен мұны оған түсіндіремін, сосын бізде үлкен
жанжал басталады».
Көптеген еркектер сияқты Билл де серігінің «төмен түсуіне» немесе «түпке жетуіне» жол бермеуге тырысып, қателік жасады. Ол оны жоғарыға тартып, құтқармақ болды. Ол әйелі төмен түсіп жатқанда, қайта көтерілу үшін алдымен түпке жетуі керек екенін білмеді.
Мэридің толқыны күйрей бастағанда, оның алғашқы белгісі — есеңгіреу (overwhelmed) сезімі болды. Билл оны қамқорлықпен, жылулықпен және эмпатиямен тыңдаудың орнына, неге сонша ренжудің қажеті жоқ екенін түсіндіру арқылы оны қайта жоғарыға шығармақ болды.
Әйел төменге бағыт алғанда, оған ең соңғы керегі — біреудің «неге төмен түспеуің керек» екенін айтып ақыл үйретуі. Оған керегі — ол төмендеп бара жатқанда жанында болатын, сезімдерімен бөліскенде тыңдайтын және оның басынан өткеріп жатқан жағдайына жанашырлық танытатын адам. Еркек әйелдің неге есеңгіреп тұрғанын толық түсінбесе де, ол өз махаббатын, назарын және қолдауын ұсына алады.
Енді еркектер абдырап қалды
Әйелдердің толқын іспеттес екенін білгеннен кейін де Билл әлі де абдырап жүрді. Келесі жолы әйелі өз «құдығында» болғанда, ол оны тыңдауға тырысты. Әйелі өзін мазалаған кейбір нәрселер туралы айтып жатқанда, ол оны «түзетуге» немесе тез арада жақсы сезіндіруге кеңес бермеуге тырысты. Шамамен жиырма минуттан кейін Билл қатты мазасызданды, өйткені әйелі еш жақсара қоймады.
Ол маған былай деді: «Басында мен тыңдадым, ол ашылып, көбірек бөлісе бастағандай болды. Бірақ содан кейін ол одан сайын
ренжи бастады. Мен тыңдаған сайын, ол одан сайын күйзелетін сияқты көрінді. Мен оған бұлай ренжи бермеуің керек дедім,
сосын біз тағы да ұрысып қалдық».
ренжи бастады. Мен тыңдаған сайын, ол одан сайын күйзелетін сияқты көрінді. Мен оған бұлай ренжи бермеуің керек дедім,
сосын біз тағы да ұрысып қалдық».
Билл Мэриді тыңдап тұрса да, ол әлі де оны «түзетуге» тырысып жатты. Ол оның бірден жақсы сезінгенін күтті. Биллдің білмегені — әйел өз құдығына түскенде, қолдауды сезінсе, ол міндетті түрде бірден жақсы сезіне бермейді. Ол тіпті нашарлауы мүмкін. Бірақ бұл — серігінің қолдауы көмектесіп жатқанының белгісі. Оның қолдауы әйелге түпке тезірек жетуге көмектеседі, содан кейін ғана ол өзін жақсы сезіне алады. Шынайы түрде қайта көтерілу үшін оған алдымен түпке тию керек. Цикл осындай.
Билл тыңдап тұрғанда әйеліне бұл қолдаудан еш пайда жоқ сияқты көрінгендіктен абдырап қалды. Оның көзінше әйелі одан сайын тереңге батып бара жатқандай болды. Мұндай түсініспеушілікті болдырмау үшін еркек мынаны естен шығармауы керек:
72
Кейде еркек әйелге қолдау көрсетуде сәттілікке жетіп жатқанда, әйел одан сайын ренжуі мүмкін. Толқынның қайта көтерілуі үшін алдымен түпке жетуі керек екенін түсіну арқылы, ол әйелінің оның көмегіне бірден жақсы көңіл-күймен жауап беруін күтуден бас тарта алады.
Осы жаңа түсініктің арқасында Билл Мэриге деген шыдамдылық пен түсіністік таныта алды. Мэриді құдығында қолдауды үйренген соң, ол оның қанша уақыт ренжитінін алдын ала болжау мүмкін емес екенін де түсінді; кейде оның құдығы басқа кездерден гөрі тереңірек болатын.
ҚАЙТАЛАНАТЫН ӘҢГІМЕЛЕР МЕН ЖАНЖАЛДАР
Әйел құдықтан шыққанда, ол қайтадан өзінің үйреншікті мейірімді қалпына келеді. Бұл жағымды өзгерісті еркектер әдетте қате түсінеді. Еркек әдетте оны мазалаған нәрсе енді толық емделді немесе шешілді деп ойлайды. Бұл олай емес. Бұл — иллюзия. Ол кенеттен мейірімді әрі позитивті болғандықтан, еркек оның барлық мәселелері шешілді деп қате тұжырымдайды.
Оның толқыны қайта күйрегенде, ұқсас мәселелер қайтадан шығады. Оның мәселелері қайта көтерілгенде, еркек төзімсіздік танытады, өйткені ол бұл мәселелер шешіліп қойған деп ойлайды. Толқын циклін түсінбесе, ол әйел «құдықта» болған кезде оның сезімдерін мақұлдау және қолдау көрсету қиынға соғады.
Әйелдің шешілмеген сезімдері қайталанғанда, еркек орынсыз жауап беруі мүмкін:
1. «Біз бұны қанша рет бастан өткеруіміз керек?» 2. «Мен мұның бәрін бұрын да естігенмін». 3. «Мен біз мұны шештік деп ойлап едім». 4. «Қашан қоясың осыны?» 5. «Мен бұнымен қайтадан айналысқым келмейді». 6. «Бұл — ақылға сыйымсыз! Біз тағы да сол нәрсеге таласып жатырмыз». 7. «Неге сенің проблемаларың сонша көп?»
Әйел өз құдығына түскенде, оның ең терең мәселелері бетіне шығады. Бұл мәселелер қазіргі қарым-қатынасқа байланысты болуы мүмкін, бірақ әдетте олар оның өткен қарым-қатынастары мен балалық шағынан қалған ауыр жүктермен байланысты болады. Оның өткенінен емделмеген немесе шешілмеген не нәрсе қалса, ол міндетті түрде сыртқа шығады. Төменде әйел құдыққа түскенде сезінуі мүмкін кейбір жиі кездесетін сезімдер берілген.
ЕРКЕКТЕРГЕ АРНАЛҒАН ЕСКЕРТУ БЕЛГІЛЕРІ: ОЛ ҚҰДЫҚҚА ТҮСІП БАРА ЖАТҚАНДА НЕМЕСЕ ОҒАН МАХАББАТ ЕҢ ҚАТТЫ КЕРЕК КЕЗДЕ
| Ол өзін былай сезінеді: | Ол былай деуі мүмкін: |
| :--- | :--- |
| Есеңгіреген (Overwhelmed) | «Істейтін нәрсе өте көп». |
| Сенімсіз (Insecure) | «Маған көбірек нәрсе керек». |
| Ренішті (Resentful) | «Бәрін мен істеймін». |
| Мазасыз (Worried) | «Бірақ ... туралы не болады?» |
| Абдыраған (Confused) | «Мен түсінбеймін...» |
73
| Шаршаған (Exhausted) | «Мен енді ештеңе істей алмаймын». | | Үмітсіз (Hopeless) | «Не істерімді білмеймін». | | Пассивті (Passive) | «Маған бәрібір, не істесең де өзің біл». | | Талапшыл (Demanding) | «Сен ... істеуің керек еді». | | Тұйықталған (Withholding) | «Мен ... қаламаймын». | | Сенімсіздік танытушы (Mistrustful) | «Сенің бұл айтқаның нені білдіреді?» | | Бақылаушы (Controlling) | «Сен ... істедің бе?» | | Жазғырушы (Disapproving) | «Қалай ғана ұмытып кеттің?» |
Осы қиын сәттерде ол өзін қолдаулы сезінген сайын, ол қарым-қатынасқа көбірек сене бастайды және өміріндегі күрестерсіз немесе қарым-қатынастағы жанжалдарсыз құдығына кіріп-шығуды үйренеді. Бұл — махаббатқа толы қарым-қатынастың берекесі.
Әйел құдықта болғанда оны қолдау — ол өте жоғары бағалайтын ерекше сыйлық. Уақыт өте келе ол өткенінің қыспаққа алған ықпалынан босатыла бастайды. Оның көтерілулері мен төмендеулері әлі де болады, бірақ олар оның мейірімді табиғатына көлеңке түсіретіндей шектен шыққан болмайды.
МҰҚТАЖДЫҚТЫ ТҮСІНУ
Менің қарым-қатынас семинарымда Том былай деп шағымданды: «Қарым-қатынасымыздың басында Сьюзан өте мықты көрінетін,
бірақ кенеттен ол өте мұқтаж (needy) болып кетті. Мен оны жақсы көретінімді және ол мен үшін маңызды екенін айтып, оны
жұбатқаным есімде. Ұзақ сөйлескеннен кейін біз бұл кедергіден өттік, бірақ бір айдан кейін ол тағы да сол сенімсіздікті
бастан кешті. Ол мені бірінші ретте мүлдем естімеген сияқты болды. Мен оған соншалықты ренжігенімнен, біз үлкен жанжалға
түстік».
бірақ кенеттен ол өте мұқтаж (needy) болып кетті. Мен оны жақсы көретінімді және ол мен үшін маңызды екенін айтып, оны
жұбатқаным есімде. Ұзақ сөйлескеннен кейін біз бұл кедергіден өттік, бірақ бір айдан кейін ол тағы да сол сенімсіздікті
бастан кешті. Ол мені бірінші ретте мүлдем естімеген сияқты болды. Мен оған соншалықты ренжігенімнен, біз үлкен жанжалға
түстік».
Том басқа да көптеген еркектердің өз қарым-қатынастарында осындай тәжірибені бөлісетінін көріп таңғалды. Том Сьюзанмен танысқанда, ол өз толқынының көтерілу кезеңінде болатын. Қарым-қатынастары дамыған сайын Сьюзанның Томға деген махаббаты өсті. Оның толқыны шыңға жеткеннен кейін, кенеттен ол өзін өте мұқтаж және қызғаншақ сезіне бастады. Ол сенімсіз болып, көбірек назар талап етті.
Бұл оның құдыққа түсуінің бастауы еді. Том оның неге өзгергенін түсіне алмады, бірақ бірнеше сағатқа созылған қызу талқылаудан кейін Сьюзан өзін әлдеқайда жақсы сезінді. Том оны сүйетініне және қолдайтынына сендірді, Сьюзан енді қайтадан жоғарыға бағыт алды. Томның ішінде жеңілдік орнады.
Осы өзара әрекеттесуден кейін Том қарым-қатынастағы бұл мәселені сәтті шештім деп ойлады. Бірақ бір айдан кейін Сьюзан қайтадан күйреп, тағы да солай сезіне бастады. Бұл жолы Том оған әлдеқайда аз түсіністік пен қабылдау танытты. Ол шыдамсыздық көрсетті. Бір ай бұрын ғана махаббатына сендірген болса да, оның қайтадан сенімсіздік танытқанына намыстанды. Өзін қорғау мақсатында ол Сьюзанның жұбанышқа деген қайталанатын мұқтаждығын теріс бағалады. Нәтижесінде олар ұрсысып қалды.
Жұбатарлық түсініктер
Әйелдердің толқын іспеттес екенін түсіну арқылы Том Сьюзанның мұқтаждығы мен сенімсіздігінің қайталануы табиғи, сөзсіз және уақытша екенін түсінді. Ол өзінің мейірімді жауабы Сьюзанның ең терең өзекті мәселелерін біржола емдей алады деп ойлағаны қаншалықты аңғалдық болғанын түсінді.
Томның Сьюзан құдықта болған кезде оған қолдау көрсетуді сәтті үйренуі оның ішкі еміне көмектесіп қана қоймай, сондай-ақ сол кездерде төбелеспеуге де септігін тигізді. Том мына үш тұжырымнан жігер алды:
74
* Еркектің махаббаты мен қолдауы әйелдің мәселелерін бірден шеше алмайды. Алайда, оның махаббаты әйелге өз құдығына қауіпсіз тереңдеуге жағдай жасайды. Әйелден әрқашан мінсіз мейірімділікті күту — аңғалдық. Еркек бұл мәселелердің қайта-қайта туындайтынын күтуі керек. Дегенмен, әр жолы ол оны қолдауды жақсарта түсе алады. * Әйелдің құдыққа түсуі еркектің кінәсі немесе оның сәтсіздігі емес. Көбірек қолдау көрсету арқылы ол мұның алдын ала алмайды, бірақ ол оған осы қиын сәттерден өтуге көмектесе алады. * Әйелдің бойында түпке жеткеннен кейін өздігінен қайта көтерілу қабілеті бар. Еркекке оны «түзетудің» қажеті жоқ. Ол бұзылған жоқ, тек оның махаббатына, шыдамдылығына және түсіністігіне мұқтаж.
ӘЙЕЛ ӨЗ ҚҰДЫҒЫНДА ҚАУІПСІЗДІКТІ СЕЗІНБЕГЕНДЕ
Толқын тәрізді болу үрдісі әйел жақын қарым-қатынаста болғанда күшейе түседі. Оның осы циклден өтуі үшін өзін қауіпсіз сезінуі өте маңызды. Әйтпесе, ол бәрі жақсы болып жатқандай кейіп танытуға көп күш жұмсайды және жағымсыз сезімдерін басып тастайды.
Әйел өз құдығына түсуге қауіпсіздік сезінбесе, оның жалғыз баламасы — жақындық пен секстен қашу немесе ішімдік, артық тамақтану, шамадан тыс жұмыс істеу немесе басқаларға тым көп қамқорлық жасау сияқты тәуелділіктер арқылы өз сезімдерін басып, жансыздандыру. Тіпті осы тәуелділіктерге қарамастан, ол мезгіл-мезгіл құдығына құлайды және оның сезімдері ең бақылаусыз түрде сыртқа шығуы мүмкін.
Сіз ешқашан ұрыспайтын немесе таласпайтын ерлі-зайыптылар туралы оқиғаларды білетін шығарсыз, сосын кенеттен бәрін таңғалдырып, олар ажырасуға шешім қабылдайды. Мұндай жағдайлардың көбінде әйел ұрыс-керістен қашу үшін жағымсыз сезімдерін басып тастаған болады. Нәтижесінде ол сезімсіз (numb) болып, махаббатын сезіну қабілетінен айырылады.
Жағымсыз сезімдер басылғанда, жағымды сезімдер де басылады және махаббат өледі. Жанжалдар мен ұрыстардан аулақ болу әрине пайдалы, бірақ бұл сезімдерді басу арқылы болмауы керек. 9-тарауда біз сезімдерді баспай-ақ жанжалдан қалай құтылуға болатынын қарастырамыз.
Эмоционалдық үй тазалау
Әйел толқынының күйреуі — бұл эмоционалдық тазару немесе эмоционалдық «үй тазалау» уақыты. Бұл тазарусыз немесе эмоционалдық катарсиссіз әйел біртіндеп сүю және махаббатта өсу қабілетін жоғалтады. Сезімдерін бақылаулы түрде басу арқылы оның толқындық табиғаты бұзылады және ол уақыт өте келе сезімсіз және құмарлықсыз болып қалады.
Жағымсыз эмоциялармен айналысудан қашатын және сезімдерінің табиғи толқындық қозғалысына қарсылық көрсететін кейбір әйелдер етеккір алдындағы синдромды (PMS) бастан кешеді. PMS пен жағымсыз сезімдерді дұрыс жеңе алмау арасында тығыз байланыс бар. Кейбір жағдайларда өз сезімдерімен жұмыс істеуді үйренген әйелдердің PMS симптомдары жоғалып кеткені байқалған. 11-тарауда біз жағымсыз эмоциялармен жұмыс істеудің көбірек емдік әдістерін қарастырамыз.
Тіпті мықты, өзіне сенімді және табысты әйел де мезгіл-мезгіл өз құдығына барып тұруы керек. Еркектер егер әйел серігі жұмыс әлемінде табысты болса, ол мұндай эмоционалдық үй тазалауды бастан өткермейді деп қателеседі. Шындығында, керісінше.
75
Әйел жұмыс әлемінде болғанда, ол әдетте стресс пен эмоционалдық «ластануға» ұшырайды. Оның эмоционалдық үй тазалауға деген мұқтаждығы арта түседі. Сол сияқты, еркек жұмыста үлкен стресс астында болғанда, оның резеңке тәрізді кері шегінуге деген мұқтаждығы да артуы мүмкін.
Бір зерттеу әйелдің өзін-өзі бағалауы әдетте жиырма бір күн мен отыз бес күн аралығындағы циклде көтеріліп, төмендейтінін көрсетті. Еркектің резеңке тәрізді қаншалықты жиі артқа шегінетіні туралы зерттеулер жүргізілмеген, бірақ менің тәжірибем бойынша бұл мерзім шамамен бірдей. Әйелдің өзін-өзі бағалау циклі оның етеккір циклімен міндетті түрде сәйкес келе бермейді, бірақ орташа есеппен жиырма сегіз күнді құрайды.
Әйел өзінің іскерлік костюмін кигенде, ол бұл эмоционалдық «американдық горкадан» ажырай алады, бірақ үйге оралғанда, ол әрбір әйел мұқтаж болатын және бағалайтын нәзік мейірімді қолдауды серігінен күтеді.
Құдыққа түсу үрдісі әйелдің жұмыстағы біліктілігіне міндетті түрде әсер етпейтінін, бірақ бұл оның өзі жақсы көретін және мұқтаж болатын адамдармен қарым-қатынасына қатты әсер ететінін түсіну маңызды.
Еркек құдықтағы әйелге қалай қолдау көрсете алады
Дана еркек әйелдің толқын сияқты көтеріліп-төмендеуі кезінде өзін қауіпсіз сезінуіне көмектесу үшін барын салады. Ол өз сындары мен талаптарынан арылып, қажетті қолдау көрсетуді үйренеді. Нәтижесінде ол жылдар өткен сайын махаббаты мен құмарлығы арта түсетін қарым-қатынастан ләззат алады.
Ол бірнеше эмоционалдық дауылдарды немесе «құрғақшылықты» бастан өткеруі мүмкін, бірақ сыйақысы әлдеқайда жоғары. Ал бұған дайын емес еркек бәрібір дауылдар мен құрғақшылықтан зардап шегеді, бірақ ол әйелді құдықта болған кезінде сүю өнерін білмегендіктен, олардың махаббаты өсуін тоқтатып, біртіндеп басылып қалады.
ОЛ ҚҰДЫҚТА, АЛ ОЛ ҮҢГІРДЕ БОЛҒАНДА
Харрис былай деді: «Мен семинарда үйренгенімнің бәрін қолданып көрдім. Бұл шынымен жұмыс істеді. Біз өте жақын болдық.
Мен өзімді жұмақтағыдай сезіндім. Сосын кенеттен әйелім Кэти менің тым көп теледидар көретініме шағымдана бастады. Ол
маған бала сияқты қарай бастады. Біз үлкен жанжалға түстік. Не болғанын білмеймін. Бәрі жақсы болып жатыр еді».
Мен өзімді жұмақтағыдай сезіндім. Сосын кенеттен әйелім Кэти менің тым көп теледидар көретініме шағымдана бастады. Ол
маған бала сияқты қарай бастады. Біз үлкен жанжалға түстік. Не болғанын білмеймін. Бәрі жақсы болып жатыр еді».
Бұл — толқын мен резеңке циклі бір уақытта орын алғанда не болатынының мысалы. Семинардан кейін Харрис әйелі мен отбасына бұрынғыдан да көбірек көңіл бөле алды. Кэти риза болды. Ол бұған сене алмады. Олар бұрынғыдан да жақындаса түсті. Оның толқыны шыңға шығып тұрды. Бұл бірнеше аптаға созылды, содан кейін Харрис бір күні түнде кеш батып, теледидар көруге шешім қабылдады. Оның резеңкесі «босай» бастады. Оған өз үңгіріне шегіну керек болды.
Ол алшақтаған кезде, Кэти қатты ренжіді. Оның толқыны күйрей бастады. Ол оның алшақтауын жаңа ғана басталған жақындықтың соңы деп қабылдады. Өткен екі апта ол қалағанның бәрі еді, енді ол соны жоғалтамын деп ойлады. Кішкентай кезінен бері мұндай жақындық оның арманы болатын. Оның алшақтауы ол үшін үлкен соққы болды. Оның ішіндегі осал кішкентай қыз үшін бұл сәбиге кәмпит беріп, сосын оны қайтып алғанмен тең болды. Ол қатты ренжіді.
76
Марстық және венералық логика
Кэтидің тастанды болу сезімін марстық үшін түсіну қиын. Марстық логика былай дейді: «Мен соңғы екі апта бойы керемет болдым. Бұл маған аздап демалуға құқық бермей ме? Мен осы уақыт бойы саған көңіл бөлдім, енді өзіме уақыт бөлетін кез келді. Сен менің махаббатыма бұрынғыдан да сенімді болуың керек еді».
Венералық логика бұл тәжірибеге басқаша қарайды: «Осы соңғы екі апта керемет болды. Мен саған бұрынғыдан да көбірек ашылдым. Сенің мейірімді назарыңнан айырылу бұрынғыдан да ауыр тиіп жатыр. Мен саған шынымен ашыла бастаған едім, ал сен алшақтап кеттің».
Өткендегі сезімдер қалай бас көтереді
Толық сенбеу және ашылмау арқылы Кэти жылдар бойы өзін зардап шегуден қорғап келген. Бірақ махаббатпен өткізген екі апта ішінде ол ересек өмірінде болмаған деңгейде ашыла бастады. Харристің қолдауы оған ескі сезімдерімен бетпе-бет келуге қауіпсіз жағдай жасады.
Кенеттен ол өзін бала кезіндегідей — әкесі оған уақыт таба алмай, тым бос болмаған кездегідей сезіне бастады. Оның ашу-ыза мен дәрменсіздік туралы бұрынғы шешілмеген сезімдері Харристің теледидар көріп отырғанына проекцияланды. Егер бұл сезімдер көтерілмегенде, Кэти Харристің теледидар көргісі келген қалауын сабырмен қабылдай алар еді.
Оның өткендегі сезімдері сыртқа шыққандықтан, ол Харрис теледидар көргенде өзін қорланғандай сезінді. Егер оған өз ренішін бөлісуге және зерттеуге мүмкіндік берілсе, терең сезімдер шығар еді. Кэти түпке жетер еді, содан кейін ол айтарлықтай жақсы сезінер еді. Ол қайтадан жақындыққа сенуге дайын болар еді, тіпті оның алшақтап кеткен кезінде ауыр тиетінін білсе де.
Сезімдер жараланғанда
Бірақ Харрис оның неге ренжігенін түсінбеді. Ол оған ренжудің қажеті жоқ екенін айтты. Содан кейін жанжал басталды. Әйелге «сен ренжімеуің керек» деп айту — еркектің айта алатын ең нашар сөзі. Бұл ашық жараға таяқ тыққанмен тең, оны одан сайын ауыртады.
Әйел ренжіген кезде, ол оны кінәлап тұрғандай естілуі мүмкін. Бірақ егер оған қамқорлық пен түсіністік танытылса, кінәлау жоғалады. Оған неге ренжімеуі керек екенін түсіндіруге тырысу жағдайды әлдеқайда нашарлатады.
Кейде әйел ренжігенде интеллектуалды түрде ренжудің қажеті жоқ екенімен келісуі мүмкін. Бірақ эмоционалды түрде ол бәрібір ауырсынуды сезінеді және одан «ренжімеуің керек» дегенді естігісі келмейді. Оған керегі — оның неге қиналғанын түсінгені.
Еркектер мен әйелдер неге ұрсады
Харрис Кэтидің ренішті реакциясын мүлдем қате түсінді. Ол Кэти мені теледидардан мәңгілікке бас тартуымды талап етіп жатыр деп ойлады. Кэти Харристің теледидардан бас тартуын талап еткен жоқ. Ол тек бұл жағдайдың өзіне қаншалықты ауыр тигенін білгенін қалады.
Әйелдер инстинктивті түрде біледі: егер олардың ауырсынуы тыңдалса, олар серігінің қолынан келген өзгерістерді жасайтынына сене алады. Кэти өз ренішін бөліскенде, оған тек тыңдалу керек болды,
77
содан кейін Харристің бұрынғыдай теледидарға тәуелді және эмоционалды түрде қолжетімсіз қалпына біржола оралмайтынына сенім керек болды.
Әрине, Харристің теледидар көруге құқығы бар еді, бірақ Кэтидің де ренжуге құқығы бар еді. Ол тыңдалуға, түсінілуге және сендірілуге лайықты еді. Харрис теледидар көргені үшін кінәлі емес, Кэти де ренжігені үшін кінәлі емес.
Харрис Кэтидің толқынын түсінбегендіктен, оның реакциясын әділетсіз деп санады. Ол теледидар көргісі келсе, оның сезімдерін жоққа шығаруым керек деп ойлады. Ол ашуланып: «Мен үнемі мейірімді әрі жақын бола алмаймын!» — деп ойлады.
Харрис теледидар көруге, өз өмірін сүруге және өз болмысында қалуға құқық алу үшін оның сезімдерін қате деп дәлелдеу керек деп сезінді. Кэти тек тыңдалуды қажет еткенде, ол теледидар көру құқығы үшін таласты. Ал Кэти болса, ренжуге және ренжуге құқығы бар екенін айтып таласты.
ҚАЙШЫЛЫҚТАРДЫ ТҮСІНІСТІК АРҚЫЛЫ ШЕШУ
Харристің он екі жыл бойы назардан тыс қалудан туындаған Кэтидің ашу-ызасы, реніші және дәрменсіздік сезімі екі апталық махаббаттан кейін жоғалып кетеді деп ойлауы аңғалдық еді.
Сол сияқты Кэтидің Харрис өзіне көңіл бөліп, алшақтамай, үнемі отбасына назар аудара береді деп ойлауы да аңғалдық еді.
Харрис алшақтай бастағанда, бұл Кэтидің толқынының күйреуіне түрткі болды. Оның шешілмеген сезімдері сыртқа шыға бастады. Ол тек Харристің сол кеште теледидар көргеніне ғана емес, сонымен бірге жылдар бойы назардан тыс қалғанына реакция берді. Олардың дауысы айқайға ұласты. Екі сағаттық айқайдан кейін олар бір-бірімен сөйлеспей қалды.
Болған жағдайдың үлкен көрінісін түсіну арқылы олар жанжалды шешіп, татуласа алды. Харрис алшақтай бастағанда, бұл Кэтидің эмоционалдық «үй тазалау» уақытының келгенін түсінді. Оған сезімдері туралы сөйлесу керек болды және өзін кінәлі сезінбеуі керек еді. Харрис өзі еркіндік үшін күрескендей, әйелінің де тыңдалу үшін күресіп жатқанын түсінгенде жігерленді. Ол әйелінің тыңдалу қажеттілігін қолдау арқылы, әйелі де оның еркін болу қажеттілігін қолдай алатынын үйренді.
Кэти Харристің оның ренжіген сезімдерін әдейі жоққа шығарғысы келмегенін түсінді. Сонымен қатар, ол оның алшақтап бара жатқанына қарамастан, оның қайтып оралатынын және олардың қайтадан жақындықты сезіне алатынын түсінді. Ол олардың артқан жақындығы Харристің алшақтау қажеттілігін тудырғанын түсінді. Ол өзінің ренжіген сезімдері еркекті бақылауда ұстағандай әсер ететінін және оған өзінің не істеу керектігін ешкім айтпайтынын сезінуі керек екенін білді.
Ол тыңдай алмаған кезде әйел не істей алады
Харрис: «Егер мен тыңдай алмасам және маған үңгірімде болу керек болса ше? Кейде мен тыңдай бастаймын да, ашуым келеді», — деп сұрады.
Мен бұл қалыпты жағдай екеніне оны сендірдім. Әйелдің толқыны күйреп, оған ең көп тыңдалу керек болған кезде, кейде еркектің резеңкесі іске қосылып, оның алшақтауы керек болады. Ол әйелге қажет нәрсені бере алмайды. Ол мұнымен келісіп: «Иә, бұл дұрыс. Мен алшақтағым келгенде, ол сөйлескісі келеді», — деді.
Еркекке алшақтау керек болғанда, ал әйелге сөйлесу керек болғанда, еркектің тыңдауға тырысуы
78
тек жағдайды нашарлатады. Қысқа уақыттан кейін ол не оны сынай бастайды, не ашумен жарылады, немесе ол қатты шаршап, зейіні шашырайды, ал әйел бұған одан сайын ренжиді. Ол қамқорлықпен, түсіністікпен және құрметпен тыңдай алмаған кезде, мына үш қадам көмектесе алады:
ЕРКЕККЕ АЛШАҚТАУ КЕРЕК БОЛҒАНДА ОНЫ ҚОЛДАУДЫҢ ҮШ ҚАДАМЫ
1. Шектеулеріңізді қабылдаңыз. Ең бірінші істеуіңіз керек нәрсе — сізге алшақтау керек екенін және қазір берер ештеңеңіз жоқ екенін қабылдау. Қаншалықты мейірімді болғыңыз келсе де, сіз зейін қойып тыңдай алмайсыз. Қолыңыздан келмегенде тыңдауға тырыспаңыз. 2. Оның ауырсынуын түсініңіз. Әрі қарай, оның осы сәтте сіз бере алатыннан да көп нәрсеге мұқтаж екенін түсінуіңіз керек. Оның ауырсынуы — орынды. Оны көбірек мұқтаж болғаны немесе ренжігені үшін кінәламаңыз. Оған сіздің махаббатыңыз керек болғанда тастанды сезіну ауыр тиеді. Сізге кеңістік керек болғаны үшін кінәлі емессіз, ол да жақын болғысы келгені үшін кінәлі емес. Сіз оның кешірмейтінінен немесе енді сенбейтінінен қорқуыңыз мүмкін. Бірақ егер сіз оның ренішіне қамқорлықпен және түсіністікпен қарасаңыз, ол көбірек сенім артып, кешірімді бола алады. 3. Жанжалдан қашыңыз және сенімділік беріңіз. Оның ренішін түсіну арқылы сіз оны ренжігені және ауырсыну сезінгені үшін қате деп санамайсыз. Сіз оған қалаған қолдауын бере алмасаңыз да, ұрыс-керіс шығармай, жағдайды ушықтырудан аулақ бола аласыз. Оған қайтып оралатыныңызды және содан кейін ол лайықты қолдауды көрсете алатыныңызды айтып, сенімділік беріңіз.
Жанжалдасудың орнына не айтуға болады
Харристің жалғыз қалғысы келгені немесе теледидар көргісі келгені қате емес еді, Кэтидің ренжіген сезімдері де қате емес еді. Теледидар көру құқығы үшін таласудың орнына, ол оған былай айта алар еді: «Мен сенің ренжіп тұрғаныңды түсінемін, бірақ дәл қазір маған теледидар көріп, демалу керек. Мен өзімді жақсы сезінгенде, біз сөйлесе аламыз». Бұл оған теледидар көруге уақыт берер еді, сондай-ақ сабыр сақтап, серігінің ренішін кінәламай тыңдауға дайындалуға мүмкіндік берер еді.
Оған бұл жауап ұнамауы мүмкін, бірақ ол мұны құрметтейді. Әрине, ол оның әдеттегі мейірімді қалпында болғанын қалайды, бірақ егер оған алшақтау керек болса, бұл оның заңды қажеттілігі. Ол өзінде жоқ нәрсені бере алмайды. Оның қолынан келетіні — жағдайды ушықтырмау. Шешім оның да, әйелдің де қажеттіліктерін құрметтеуде жатыр. Ол өзіне қажетті уақытты алып, кейін оралып, оған қажет нәрсені беруі керек.
Еркек алшақтау қажеттілігінен әйелдің ренжіген сезімдерін тыңдай алмаса, ол: «Мен сенің ренжігеніңді түсінемін және маған бұл туралы ойлануға уақыт керек. Тайм-аут алайық», — дей алады. Еркек үшін осылайша кешірім сұрап, тыңдауды тоқтату оның ренішін жоққа шығарудан әлдеқайда жақсы.
Жанжалдасудың орнына әйел не істей алады
Осы ұсынысты естіген Кэти: «Егер ол өз үңгіріне кетсе, мен не істеймін? Мен оған кеңістік беремін, бірақ мен не аламын?» — деді.
79
Кэтидің алатыны — серігінің сол сәтте бере алатын ең жақсы нәрсесі. Ол сөйлескісі келгенде оның тыңдауын талап етпеу арқылы, ол үлкен жанжал шығарып, мәселені қиындатудан аулақ болады. Екіншіден, ол оның қолдауын ол қайтып келгенде — шынымен қолдау көрсетуге қабілетті болғанда алады.
Есіңізде болсын, егер еркекке резеңке тәрізді алшақтау керек болса, ол қайтып келгенде әлдеқайда көп махаббатпен оралады. Міне, сол кезде сөйлесуді бастауға ең жақсы уақыт.
Еркектің үңгірге бару қажеттілігін қабылдау — сөйлесу қажеттілігінен бас тарту дегенді білдірмейді. Бұл ол қашан сөйлескісі келсе, еркектің міндетті түрде тыңдауы керек деген талаптан бас тартуды білдіреді. Кэти кейде еркектің тыңдай алмайтынын немесе сөйлесе алмайтынын қабылдауды үйренді және басқа кездерде оның қолынан келетінін білді. Уақытты таңдау өте маңызды еді. Оған әңгіме бастаудан бас тартпау, бірақ еркек тыңдай алатын басқа уақыттарды табу ұсынылды.
Еркек алшақтаған кезде — бұл достардан көбірек қолдау алатын уақыт. Егер Кэтидің сөйлескісі келсе, бірақ Харрис тыңдай алмаса, онда Кэти достарымен көбірек сөйлесе алар еді. Еркекті махаббат пен қолдаудың жалғыз көзіне айналдыру оған тым үлкен қысым түсіреді. Әйелдің толқыны күйреп, серігі өз үңгірінде болғанда, оның басқа қолдау көздерінің болуы өте маңызды. Әйтпесе, ол өзін дәрменсіз сезініп, серігіне ренжуден басқа амалы қалмайды.
АҚША ҚАЛАЙ МӘСЕЛЕ ТУДЫРУЫ МҮМКІН
Крис былай деді: «Мен мүлдем түсінбеймін. Біз үйленгенде кедей едік. Екеуміз де көп жұмыс істедік, пәтерақыға әрең ақша
табатынбыз. Кейде әйелім Пэм өмірінің қаншалықты қиын екеніне шағымданатын. Мен оны түсінетінмін. Бірақ қазір біз
баймыз. Екеуміз де табыстымыз. Ол қалайша әлі де бақытсыз болып, шағымдана береді? Басқа әйелдер оның орнында болу үшін
бәрін берер еді. Біз тек ұрсамыз. Кедей кезде бақыттырақ едік; қазір ажырасқымыз келеді».
табатынбыз. Кейде әйелім Пэм өмірінің қаншалықты қиын екеніне шағымданатын. Мен оны түсінетінмін. Бірақ қазір біз
баймыз. Екеуміз де табыстымыз. Ол қалайша әлі де бақытсыз болып, шағымдана береді? Басқа әйелдер оның орнында болу үшін
бәрін берер еді. Біз тек ұрсамыз. Кедей кезде бақыттырақ едік; қазір ажырасқымыз келеді».
Крис әйелдердің толқын іспеттес екенін түсінбеді. Ол Пэмге үйленгенде, мезгіл-мезгіл оның толқыны күйреп тұратын. Ол кездерде Крис оның бақытсыздығын тыңдап, түсінетін. Оның жағымсыз сезімдерін мақұлдау ол үшін оңай еді, өйткені ол да сол сезімдерді бөлісетін. Оның көзқарасы бойынша, Пэмнің ренжуіне негіз бар еді — оларда ақша аз болатын.
Ақша эмоционалдық қажеттіліктерді өтемейді
Марстықтар ақша — барлық мәселенің шешімі деп ойлауға бейім. Крис пен Пэм кедей болып, күнкөріс үшін күрескенде, ол оның қиналғанын тыңдап, жанашырлық танытатын және ол бақытсыз болмауы үшін көбірек ақша табуға бел байлайтын. Пэм оны шынымен қамқор деп сезінетін.
Бірақ олардың қаржылық жағдайы жақсарған сайын, ол мезгіл-мезгіл бәрібір ренжи берді. Крис оның неге әлі де бақытты емес екенін түсіне алмады. Ол бай болғандықтан, оның үнемі бақытты болуы керек деп ойлады. Пэм болса, оны өзіне мән бермейді деп сезінді.
Крис ақша Пэмнің ренжуіне кедергі бола алмайтынын түсінбеді. Оның толқыны күйрегенде, олар ұрысатын, өйткені Крис оның ренжу қажеттілігін жоққа шығаратын. Бір қызығы, олар байыған сайын, соғұрлым көп ұрысатын болды.
Олар кедей болғанда, ақша оның қайғысының негізгі фокусы еді, бірақ олар қаржылық жағынан қауіпсіз болған сайын, ол өзінің эмоционалды түрде не ала алмай жүргенін көбірек сезіне бастады. Бұл процесс — табиғи, қалыпты және болжамды.
80
Бай әйелге ренжуге көбірек рұқсат керек
Бір мақаладан мынадай дәйексөз оқығаным есімде: «Бай әйел тек бай психиатрдан ғана эмпатия ала алады». Әйелдің ақшасы көп болғанда, адамдар (және әсіресе оның күйеуі) оған ренжуге құқық бермейді. Оған толқын сияқты болуға және мезгіл-мезгіл күйреуге рұқсат жоқ. Оған өз сезімдерін зерттеуге немесе өмірінің кез келген саласында көбірек нәрсені қажет етуге рұқсат берілмейді.
Бай әйел үнемі қанағаттануы керек деп күтіледі, өйткені оның өмірі осы қаржылық молшылықсыз әлдеқайда нашар болар еді. Бұл күту тек іс жүзінде мүмкін емес қана емес, сонымен бірге құрметсіздік. Байлыққа, мәртебеге, артықшылыққа немесе жағдайларға қарамастан, әйелге ренжуге және толқынының күйреуіне рұқсат керек.
Крис әйелін бақытты ете алатынын түсінгенде жігерленді. Ол кедей кездерінде әйелінің сезімдерін мақұлдағанын есіне түсірді және бай болса да соны қайталай алатынын түсінді. Үмітсіздікке салынудың орнына, ол оны қалай қолдау керектігін білетінін түсінді. Ол тек «ақшам оны бақытты етуі керек» деген оймен адасқан болатын, ал шын мәнінде оның қамқорлығы мен түсіністігі әйелінің ризашылығының қайнар көзі еді.
СЕЗІМДЕР МАҢЫЗДЫ
Егер әйелдің кейде бақытсыз болуына қолдау көрсетілмесе, ол ешқашан шынайы бақытты бола алмайды. Шынайы бақытты болу үшін эмоцияларды босату, емдеу және тазарту үшін құдыққа түсу қажет. Бұл — табиғи және сау процесс.
Егер біз махаббат, бақыт, сенім және ризашылық сияқты жағымды сезімдерді сезінгіміз келсе, біз мезгіл-мезгіл ашу-ыза, қайғы, қорқыныш және өкінішті де сезінуіміз керек. Әйел өз құдығына түскен кезде осы жағымсыз эмоцияларды емдей алады.
Еркектер де жағымды сезімдерді сезіну үшін өздерінің жағымсыз сезімдерін өңдеуі керек. Еркек өз үңгіріне барғанда, ол үнсіз түрде өз жағымсыз сезімдерін сезінеді және өңдейді. 11-тарауда біз әйелдерге де, еркектерге де бірдей тиімді болатын жағымсыз сезімдерді босату әдісін қарастырамыз.
Әйел толқынның көтерілу кезеңінде қолында бар нәрсеге қанағаттана алады. Бірақ төмендеу кезеңінде ол өзіне не жетіспейтінін сезе бастайды. Өзін жақсы сезінгенде, ол өміріндегі жақсы нәрселерді көруге және оларға жауап беруге қабілетті. Бірақ ол күйреп жатқанда, оның мейірімді көзқарасы бұлдырланып, ол өміріндегі жетіспейтін нәрселерге көбірек реакция береді.
Бір стақан суды «жартылай толы» немесе «жартылай бос» деп көруге болатыны сияқты, әйел жоғарыға бара жатқанда өмірінің толықтығын көреді. Төменге бара жатқанда ол бостықты көреді. Жоғарыға бара жатқанда ол мән бермеген кез келген бостық, ол өз құдығына түсіп бара жатқанда көбірек назарға ілігеді.
Әйелдердің толқын іспеттес екенін білмейінше, еркектер өз әйелдерін түсіне немесе қолдай алмайды. Сыртқы жағдай жақсарса да, қарым-қатынас нашарлап бара жатқанда, олар абдырап қалады. Осы айырмашылықты есте сақтау арқылы еркек өз серігіне ең қажет кезде ол лайықты махаббатты сыйлаудың кілтіне ие болады.
81
8-тарау. Біздің әртүрлі эмоционалдық қажеттіліктерімізді ашу
Еркектер мен әйелдер, әдетте, бір-бірінде әртүрлі эмоционалдық қажеттіліктер бар екенін білмейді. Нәтижесінде олар бір-бірін қалай қолдау керектігін инстинктивті түрде білмейді. Еркектер қарым-қатынаста әдетте еркектер қалайтын нәрсені береді, ал әйелдер әйелдер қалайтын нәрсені береді. Әрқайсысы екінші тарапта да сондай қажеттіліктер мен қалаулар бар деп қате ойлайды. Нәтижесінде екеуі де қанағаттанбай, реніш жинайды.
Еркектер де, әйелдер де «мен бере беремін, бірақ қайтарымы жоқ» деп сезінеді. Олар өз махаббаттары еленбейді және бағаланбайды деп есептейді. Шындығында, екеуі де махаббат беріп жатыр, бірақ ол қажетті түрде емес.
Мысалы, әйел көптеген қамқорлық сұрақтарын қойғанда немесе алаңдаушылық білдіргенде, өзін мейірімдімін деп ойлайды. Біз бұрын талқылағандай, бұл еркектің ашуын келтіруі мүмкін. Ол өзін бақылауда ұстағандай сезініп, кеңістікті қалауы мүмкін. Әйел таңғалады, өйткені егер оған осындай қолдау көрсетілсе, ол риза болар еді. Оның мейірімділікке ұмтылысы ең жақсы жағдайда еленбейді, ал ең нашар жағдайда ашу тудырады.
Сол сияқты еркектер де өздерін мейірімдіміз деп ойлайды, бірақ олардың махаббатын білдіру жолы әйелді қолдаусыз және еленбегендей сезіндіруі мүмкін. Мысалы, әйел ренжігенде, ол оның мәселелерінің маңыздылығын төмендететін пікірлер айту арқылы оны қолдап жатырмын деп ойлайды. Ол: «Уайымдама, бұл соншалықты үлкен мәселе емес», — деуі мүмкін. Немесе ол әйелге суып, өз «үңгіріне» баруы үшін көп «кеңістік» беріп жатырмын деп ойлап, оны мүлдем елемей қоюы мүмкін. Оның қолдау деп ойлағаны әйелді қорланған, сүйіспеншіліксіз қалған және еленбегендей сезіндіреді.
Біз айтып өткендей, әйел ренжігенде оған тыңдалу және түсінілу керек. Ер мен әйелдің қажеттіліктері әртүрлі екенін түсінбейінше, еркек неге оның көмектесу әрекеттері сәтсіз аяқталатынын түсіне алмайды.
МАХАББАТТЫҢ ОН ЕКІ ТҮРІ
Біздің күрделі эмоционалдық қажеттіліктеріміздің көпшілігін махаббатқа деген мұқтаждық ретінде жинақтауға болады. Еркектер мен әйелдердің әрқайсысында тең дәрежеде маңызды алты бірегей махаббат қажеттілігі бар. Еркектерге ең алдымен сенім, қабылдау, бағалау, таңдану, мақұлдау және жігерлендіру қажет. Әйелдерге ең алдымен қамқорлық, түсіністік, құрмет, берілгендік, мақұлдау (validation) және сендіру қажет. Серігімізге не керек екенін анықтаудың орасан зор міндеті осы он екі түрлі махаббат түрін түсіну арқылы айтарлықтай жеңілдейді.
Осы тізімді қарап шығу арқылы серігіңіздің неге өзін сүйікті сезінбейтінін оңай көруге болады. Ең бастысы, бұл тізім сізге не істеріңізді білмей қалғанда қарсы жыныспен қарым-қатынасыңызды жақсартуға бағыт береді.
Әйелдер мен еркектердің негізгі махаббат қажеттіліктері
| Әйелдерге алу керек: | Еркектерге алу керек: |
| :--- | :--- |
| 1. Қамқорлық (Caring) | 1. Сенім (Trust) |
82
| 2. Түсіністік (Understanding) | 2. Қабылдау (Acceptance) | | 3. Құрмет (Respect) | 3. Бағалау (Appreciation) | | 4. Берілгендік (Devotion) | 4. Таңдану (Admiration) | | 5. Мақұлдау (Validation) | 5. Мақұлдау (Approval) | | 6. Сендіру (Reassurance) | 6. Жігерлендіру (Encouragement) |
Негізгі қажеттіліктеріңізді түсіну
Әрине, әрбір еркек пен әйел сайып келгенде махаббаттың барлық он екі түріне де мұқтаж. Әйелдерге көбірек қажет алты махаббат түрін атап өту — еркектер бұл махаббат түрлеріне мұқтаж емес дегенді білдірмейді. Еркектерге де қамқорлық, түсіністік, құрмет, берілгендік, мақұлдау және сендіру қажет. «Негізгі қажеттілік» дегеніміз — басқа махаббат түрлерін толық қабылдап, бағалай алу үшін, алдымен осы негізгі қажеттіліктің орындалуы шарт деген сөз.
Еркектің өз негізгі қажеттіліктері (сенім, қабылдау, бағалау және т.б.) орындалғанда ғана, ол әйелдерге көбірек қажет алты махаббат түрін қабылдауға және бағалауға толық дайын болады. Сол сияқты, әйелге де сенім, қабылдау, бағалау, таңдану, мақұлдау және жігерлендіру қажет. Бірақ ол махаббаттың бұл түрлерін шынайы бағалай алуы үшін, алдымен оның негізгі қажеттіліктері өтелуі керек.
Серігіңізге қажет махаббаттың негізгі түрлерін түсіну — Жер бетіндегі қарым-қатынасты жақсартудың құдіретті құпиясы. Еркектердің Марстан екенін есте сақтау сізге еркектердің махаббат қажеттіліктері басқаша екенін есте сақтауға және қабылдауға көмектеседі.
Әйел өзіне не керек болса, соны беруге және өзінің сүйікті марстығына мүлдем басқа нәрсе керек болуы мүмкін екенін ұмытып кетуге бейім. Сол сияқты еркектер де өз қажеттіліктеріне назар аударып, өздеріне қажет махаббат түрі олардың сүйікті венералығына әрқашан сәйкес келе бермейтінін немесе қолдау болмайтынын ұмытып кетеді.
Махаббат туралы бұл жаңа түсініктің ең қуатты әрі практикалық аспектісі — махаббаттың бұл түрлерінің өзара байланысты (reciprocal) екендігінде. Мысалы, марстық өз қамқорлығы мен түсіністігін білдіргенде, венералық автоматты түрде оған оның негізгі қажеттілігі болып табылатын сенім мен қабылдауды қайтара бастайды. Венералық өз сенімін білдіргенде де солай болады — марстық автоматты түрде оған қажет қамқорлықпен жауап бере бастайды.
Келесі алты бөлімде біз махаббаттың он екі түрін практикалық тұрғыдан анықтап, олардың өзара байланысты табиғатын ашамыз.
1. Оған қамқорлық керек, ал оған сенім керек
Еркек әйелдің сезімдеріне қызығушылық танытып, оның амандығына шын жүректен алаңдаушылық білдіргенде, әйел өзін сүйікті және қамқорлықта сезінеді. Еркек оны осылайша ерекше сезіндіре алғанда, ол оның бірінші негізгі қажеттілігін өтейді. Табиғи түрде әйел оған көбірек сене бастайды. Ол сенген кезде, ол әлдеқайда ашық және қабылдауға дайын болады.
Әйелдің еркекке деген көзқарасы ашық және қабылдауға дайын болғанда, еркек өзін сенімді сезінеді. Еркекке сенім арту — оның барын салып жатқанына және серігі үшін ең жақсысын қалайтынына сену дегенді білдіреді. Әйелдің реакциялары еркектің қабілеттері мен ниеттеріне деген оң сенімін көрсеткенде, оның бірінші негізгі махаббат қажеттілігі орындалады. Сонда ол автоматты түрде әйелдің сезімдері мен қажеттіліктеріне көбірек қамқорлық танытып, зейінді болады.
2. Оған түсіністік керек, ал оған қабылдау керек
83
Еркек әйелдің сезімдерін еш сынамай, эмпатиямен және онымен байланыс сезімімен тыңдағанда, әйел өзін тыңдалған және түсінілгендей сезінеді. Түсіністік танытатын көзқарас адамның ойлары мен сезімдерін алдын ала білемін деп ойламайды; керісінше, ол естіген нәрсесінен мағына жинап, айтылып жатқан нәрсені мақұлдауға (validate) ұмтылады. Әйелдің тыңдалу және түсінілу қажеттілігі неғұрлым көбірек орындалса, оған еркекке қажет қабылдауды беру соғұрлым оңай болады.
Әйел еркекті өзгертуге тырыспай, оны мейіріммен қабылдағанда, еркек өзін қабылданғандай сезінеді. Қабылдаушы көзқарас оны жоққа шығармайды, керісінше оның құпталғанын растайды. Бұл әйел оны мінсіз деп санайды дегенді білдірмейді, бірақ ол оны жақсартуға тырыспайтынын, оның өз бетінше жақсаратынына сенетінін көрсетеді. Еркек өзін қабылданғандай сезінгенде, оған әйелді тыңдау және оған лайықты түсіністікті беру әлдеқайда оңай болады.
3. Оған құрмет керек, ал оған бағалау керек
Еркек әйелге оның құқықтарын, қалаулары мен қажеттіліктерін мойындайтын және бірінші орынға қоятын түрде жауап берсе, әйел өзін құрметтелгендей сезінеді. Оның іс-әрекеті әйелдің ойлары мен сезімдерін ескергенде, ол міндетті түрде құрметті сезінеді. Құрметтің гүл сыйлау немесе айтулы күндерді ұмытпау сияқты нақты және физикалық көріністері әйелдің үшінші негізгі махаббат қажеттілігін өтеу үшін өте маңызды. Ол өзін құрметті сезінгенде, оған еркекке лайықты бағалауды беру әлдеқайда оңай болады.
Әйел еркектің күш-жігері мен іс-әрекетінен жеке пайда мен құндылық алғанын мойындағанда, еркек өзін бағаланғандай сезінеді. Бағалау — қолдау алуға берілетін табиғи реакция. Еркек бағаланған кезде, ол өзінің еңбегі еш кетпегенін біледі және осылайша көбірек беруге жігерленеді. Еркек бағаланғанда, ол автоматты түрде өз серігін көбірек құрметтеуге күш алады және мотивацияланады.
4. Оған берілгендік керек, ал оған таңдану керек
Еркек әйелдің қажеттіліктеріне басымдық беріп, оны қолдау мен қанағаттандыруға мақтанышпен уәде бергенде, оның төртінші негізгі махаббат қажеттілігі орындалады. Әйел өзін сүйікті және ерекше сезінгенде гүлдейді. Еркек оның сезімдері мен қажеттіліктерін өзінің басқа қызығушылықтарынан (жұмыс, оқу немесе хобби сияқты) маңыздырақ еткенде, оның осы қажеттілігін өтейді. Әйел өзінің оның өміріндегі бірінші нөмір екенін сезінгенде, ол оған оңай таңданады.
Әйелге еркектің берілгендігі қажет болғаны сияқты, еркектің де әйелдің таңданысын сезінуге негізгі қажеттілігі бар. Еркекке таңдану — оған таңғалыспен, қуанышпен және ризашылықпен қарау дегенді білдіреді. Еркек әйел оның ерекше қасиеттеріне немесе талантына (әзіл-қалжыңы, күші, табандылығы, адалдығы, шынайылығы, романтикасы, мейірімділігі, махаббаты немесе басқа да «ескі сән» деп аталатын қасиеттеріне) қайран қалғанда өзін таңданысқа бөленгендей сезінеді. Еркек өзіне таңданыспен қарайтынын сезгенде, ол өз әйеліне берілуге және оны сүюге өзін жеткілікті деңгейде қауіпсіз сезінеді.
5. Оған мақұлдау (Validation) керек, ал оған мақұлдау (Approval) керек
Еркек әйелдің сезімдері мен қалауларына қарсы шықпай немесе таласпай, керісінше олардың орындылығын қабылдап, растағанда, әйел өзін шынымен сүйікті сезінеді, өйткені оның бесінші негізгі қажеттілігі орындалады. Еркектің мақұлдаушы көзқарасы әйелдің өз сезімдерін сезінуге құқығы бар екенін растайды. (Бір адамның көзқарасын мақұлдай отырып, өзіңнің басқа көзқарасыңды сақтап қалуға болатынын есте сақтау маңызды). Еркек әйелге осы мақұлдаушы көзқарасын қалай білдіруді үйренгенде, ол өзіне өте қажет мақұлдауды алатынына сенімді бола алады.
84
Әрбір еркектің ішінде өзінің сүйікті әйелінің батыры немесе жарқыраған сауыттағы рыцары болғысы келетін қалауы жатыр. Оның әйелдің «сынақтарынан» өткенінің белгісі — әйелдің оны мақұлдауы. Әйелдің мақұлдаушы көзқарасы еркектің жақсылығын мойындайды және оған деген жалпы ризашылығын білдіреді. (Есіңізде болсын, еркекті мақұлдау әрқашан онымен келісу дегенді білдірмейді). Мақұлдаушы көзқарас оның жасаған істерінің артындағы жақсы себептерді тануға немесе іздеуге тырысады. Ол өзіне қажет мақұлдауды алғанда, оған әйелдің сезімдерін мақұлдау (validate) оңайырақ болады.
6. Оған сендіру керек, ал оған жігерлендіру керек
Еркек өз серігіне қамқорлық жасайтынын, түсінетінін, құрметтейтінін, мақұлдайтынын және оған берілген екенін қайта-қайта көрсеткенде, әйелдің сендіруге (reassurance) деген негізгі қажеттілігі орындалады. Сендіруші көзқарас әйелге оның үнемі сүйікті екенін айтады.
Еркектер әдетте мынадай қателік жасайды: олар әйелдің барлық негізгі махаббат қажеттіліктерін бір рет өтесе және ол бақытты әрі қауіпсіз сезінсе, ол бұдан былай өзінің сүйікті екенін біліп жүруі керек деп ойлайды. Бұл олай емес. Оның алтыншы негізгі махаббат қажеттілігін өтеу үшін еркек оны қайта-қайта сендіріп отыруды ұмытпауы керек.
Сол сияқты еркек те әйел тарапынан жігерлендіруге мұқтаж. Әйелдің жігерлендіруші көзқарасы еркектің қабілеттері мен мінезіне сенім білдіру арқылы оған үміт пен батылдық береді. Әйелдің көзқарасы сенімді, қабылдауды, бағалауды, таңдануды және мақұлдауды білдіргенде, бұл еркекті өз болмысының ең үздік нұсқасы болуға итермелейді. Өзін жігерленгендей сезіну оны әйелге қажет махаббат пен сенімділікті беруге ынталандырады.
Еркектің алты негізгі махаббат қажеттілігі орындалғанда, оның ең жақсы қасиеттері сыртқа шығады. Бірақ әйел оның неге мұқтаж екенін білмей, оған сенімге негізделген махаббаттың орнына қамқорлыққа негізделген махаббат берсе, ол байқаусызда олардың қарым-қатынасына нұқсан келтіруі мүмкін. Келесі оқиға осы жайтты бейнелейді.
ЖАРҚЫРАҒАН САУЫТТАҒЫ РЫЦАРЬ
Әрбір еркектің тереңінде бір батыр немесе жарқыраған сауыттағы рыцарь жатыр. Ол бәрінен де бұрын өзі сүйетін әйелге қызмет етуде және оны қорғауда табысты болғысы келеді. Өзіне сенім артылғанын сезгенде, ол өз бойындағы осы асыл қасиетті оята алады. Ол қамқор бола бастайды. Өзіне сенім білдірілмегенін сезгенде, ол өзінің өміршеңдігі мен қуатының бір бөлігін жоғалтады, ал біраз уақыттан кейін қамқорлық жасауды тоқтатуы мүмкін.
Ауыл аралап келе жатқан жарқыраған сауыт киген рыцарьды елестетіңіз. Кенеттен ол көмек сұрап жылаған әйелдің дауысын естиді. Сәтте ол жандана түседі. Атын шауып отырып, ол айдаһардың қоршауында қалған ханшайымның қамалына жетеді. Асыл рыцарь қылышын суырып алып, айдаһарды өлтіреді. Нәтижесінде ханшайым оны мейіріммен қарсы алады.
Қақпа ашылғанда, оны ханшайымның отбасы мен қала тұрғындары салтанатпен қарсы алып, мерекелейді. Ол қалада тұруға шақырылып, батыр ретінде танылады. Ол мен ханшайым бір-біріне ғашық болады.
Бір айдан соң асыл рыцарь тағы да сапарға шығады. Оралып келе жатып, ол сүйікті ханшайымының көмек сұраған айқайын естиді. Қамалға тағы бір айдаһар шабуыл жасапты. Рыцарь келгенде, айдаһарды өлтіру үшін қылышын суырады.
Ол қылышын сермемес бұрын, ханшайым мұнарадан айқайлайды: «Қылышыңды қолданба, мына ілмекті қолдан. Бұл жақсырақ көмектеседі».
85
Ханшайым оған ілмекті лақтырып, оны қалай қолдану керектігін ишарамен түсіндіреді. Ол оның нұсқауларын екіұшты сезіммен орындайды. Ол ілмекті айдаһардың мойнына орап, қатты тартады. Айдаһар өледі, бәрі қуанады.
Мерекелік кешкі аста рыцарь өзінің ештеңе істемегеніндей сезінеді. Ол қылышының орнына оның ілмегін қолданғандықтан, өзін қала халқының сенімі мен таңданысына лайық еместей сезінеді. Осы оқиғадан кейін ол аздап мұңаяды және сауытын тазалауды ұмытып кетеді.
Бір айдан соң ол тағы бір сапарға шығады. Ол қылышымен кетерде ханшайым оған абай болуды ескертіп, ілмекті ала кетуді айтады. Үйге қайтып келе жатып, ол қамалға шабуыл жасап жатқан тағы бір айдаһарды көреді. Бұл жолы ол қылышымен алға ұмтылады, бірақ «мүмкін ілмекті қолдануым керек пе?» деп мүдіріп қалады. Осы мүдіру сәтінде айдаһар от шашып, оның оң қолын күйдіріп жібереді. Абдырап қалған ол жоғары қараса, қамал терезесінен ханшайымның қол бұлғап тұрғанын көреді.
«Уды қолдан!» — деп айқайлайды ол. «Ілмек көмектеспейді».
Ханшайым оған уды лақтырады, ол оны айдаһардың аузына құяды, айдаһар өледі. Бәрі қуанып, тойлайды, бірақ рыцарь өзін ұятты сезінеді.
Бір айдан соң ол тағы бір сапарға шығады. Ол қылышымен аттанарда, ханшайым оған абай болуды, ілмек пен уды ала кетуді ескертеді. Оның кеңестері рыцарьдың ашуын келтіреді, бірақ ол бәрін жай ғана сақтық үшін ала кетеді.
Бұл жолы ол сапарында көмек сұраған басқа бір әйелдің дауысын естиді. Оның шақыруына ұмтылғанда, оның мұңы тарқап, өзін сенімді әрі тірі сезінеді. Бірақ айдаһарды өлтіру үшін қылышын суырғанда, ол тағы да мүдіреді. Ол: «Қылышымды қолдануым керек пе, әлде ілмекті ме, әлде уды ма? Ханшайым не айтар еді?» — деп ойлайды.
Бір сәтке ол абдырап қалады. Бірақ содан кейін ол ханшайымды танымай тұрғандағы, тек қылышын ғана алып жүретін кездерін есіне түсіреді. Өз-өзіне деген сенімділікті қайта сезініп, ол ілмек пен уды лақтырып жібереді де, өзінің сенімді қылышымен айдаһарға шабуыл жасайды. Ол айдаһарды өлтіреді және қала халқы қуанады.
Жарқыраған сауыттағы рыцарь өз ханшайымына ешқашан оралған жоқ. Ол осы жаңа ауылда қалып, бақытты өмір сүрді. Соңында ол үйленді, бірақ жаңа серігінің ілмектер мен улар туралы ештеңе білмейтініне көз жеткізгеннен кейін ғана үйленді.
Әрбір еркектің ішінде жарқыраған сауыт киген рыцарь бар екенін есте сақтау — оның негізгі қажеттіліктерін ұмытпауға көмектесетін қуатты метафора. Еркек кейде қамқорлық пен көмекті бағалағанымен, оның тым көп болуы оның өзіне деген сенімін азайтады немесе оның көңілін суытады.
СЕРІГІҢІЗДІҢ КӨҢІЛІН БАЙҚАУСЫЗДА ҚАЛАЙ ҚАЛДЫРУЫҢЫЗ МҮМКІН
Қарсы жыныс үшін не маңызды екенін білмей, еркектер мен әйелдер өз серіктеріне қаншалықты зиян келтіріп жатқандарын түсінбейді. Біз ерлер мен әйелдердің де байқаусызда тек нәтижесіз ғана емес, тіпті көңіл қалдыратын түрде қарым-қатынас жасайтынын көре аламыз.
Еркектер мен әйелдер өздеріне қажет негізгі махаббатты ала алмағанда, реніштері өте тез туындайды. Әйелдер әдетте өздерінің сөйлеу мәнері Ер адамның эгосына қолдау көрсетпеу және оны жаралау. Әйел адам еркектің сезімдеріне сезімталдықпен қарауға тырысуы мүмкін, бірақ оның негізгі махаббат қажеттіліктері өзінікінен өзгеше болғандықтан, ол ер адамның қажеттіліктерін инстинктивті түрде алдын ала болжай алмайды.
Ер адамның негізгі махаббат қажеттіліктерін түсіну арқылы, әйел оның қанағаттанбау себептеріне барынша назар аударып, сезімталдық таныта алады. Төменде әйелдердің ер адамның негізгі махаббат қажеттіліктеріне қатысты жіберетін жалпы қарым-қатынас қателіктерінің тізімі берілген.
ӘЙЕЛДЕР ЖІБЕРЕТІН ҚАТЕЛІКТЕР ЖӘНЕ ЕР АДАМНЫҢ ӨЗІН СҮЙІКТІ СЕЗІНБЕУ СЕБЕПТЕРІ
| Әйелдің қателігі | Неге ол (ер адам) өзін сүйікті сезінбейді? |
| :--- | :--- |
| 1. Ол сұралмаған кеңес беру арқылы оның мінез-құлқын жақсартуға немесе оған көмектесуге тырысады. | 1. Ол өзін сүйікті |
| сезінбейді, өйткені әйелі оған бұдан былай сенбейтіндей көрінеді. | |
| 2. Ол өзінің ренішін немесе жағымсыз сезімдерін бөлісу арқылы оның мінез-құлқын өзгертуге немесе бақылауға тырысады. | |
| (Сезімдермен бөлісу дұрыс, бірақ олар манипуляция жасауға немесе жазалауға бағытталмауы тиіс.) | 2. Ол өзін сүйікті |
| сезінбейді, өйткені әйелі оны сол қалпында қабылдамайды. | |
| 3. Ол ер адамның өзі үшін жасаған істерін мойындамайды, бірақ оның жасамаған істері туралы шағымданады. | 3. Ол өзін |
| сүйікті сезінбейді және еңбегі еленбегендей сезінеді, өйткені әйелі оның істерін бағаламайды. | |
| 4. Ол ер адамның мінез-құлқын түзетіп, оған кішкентай балаға ұқсатып не істеу керектігін айтады. | 4. Ол өзін сүйікті |
| сезінбейді, өйткені өзіне деген таңданысты сезінбейді. | |
| 5. Ол өзінің ренішін "Сен қалайша бұлай істей алдың?" деген сияқты риторикалық сұрақтармен жанама түрде білдіреді. | |
| 5. Ол өзін сүйікті сезінбейді, өйткені әйелі оны мақұлдаудан бас тартты деп есептейді. Ол бұдан былай өзін "жақсы | |
| жігіт" ретінде сезінбейді. | |
| 6. Ер адам шешім қабылдағанда немесе бастама көтергенде, әйелі оны түзетеді немесе сынайды. | 6. Ол өзін сүйікті |
| сезінбейді, өйткені әйелі оны істерді өз бетінше жасауға ынталандырмайды. |
Әйелдер ерлерге не қажет екенін түсінбегенде қалай оңай қателессе, ерлер де солай қателеседі. Ерлер, әдетте, әйелдер үшін құрметсіз және қолдаусыз болып көрінетін өздерінің қарым-қатынас тәсілдерін танымайды. Ер адам әйелінің өзіне көңілі толмайтынын білуі мүмкін, бірақ ол неге өзін сүйікті сезінбейтінін және оған не қажет екенін түсінбейінше, өз тәсілін өзгерте алмайды. Әйелдің негізгі қажеттіліктерін түсіну арқылы ер адам оның қажеттіліктеріне барынша сезімталдықпен және құрметпен қарай алады. Төменде ерлердің әйелдің негізгі эмоционалдық қажеттіліктеріне қатысты жіберетін қарым-қатынас қателіктерінің тізімі берілген.
ЕРЛЕР ЖІБЕРЕТІН ҚАТЕЛІКТЕР ЖӘНЕ ӘЙЕЛДІҢ ӨЗІН СҮЙІКТІ СЕЗІНБЕУ СЕБЕПТЕРІ
| Ер адамның қателігі | Неге ол (әйел адам) өзін сүйікті сезінбейді? |
| :--- | :--- |
| 1. Ол тыңдамайды, оңай алаңдайды, қызығушылық танытпайды немесе жанашырлықпен сұрақтар қоймайды. | 1. Ол өзін сүйікті |
| сезінбейді, өйткені ер адам зейін қоймайды немесе қамқорлығын көрсетпейді. | |
| 2. Ол әйелдің сезімдерін тура мағынада қабылдап, оны түзетеді. Ол әйелді шешім іздеп тұр деп ойлап, кеңес береді. | 2. |
| Ол өзін сүйікті сезінбейді, өйткені ер адам оны түсінбейді. | |
| 3. Ол тыңдайды, бірақ кейін ашуланып, оны өзін ренжіткені немесе көңіл-күйін түсіргені үшін айыптайды. | 3. Ол өзін |
| сүйікті сезінбейді, өйткені ер адам оның сезімдеріне құрмет көрсетпейді. | |
| 4. Ол әйелдің сезімдері мен қажеттіліктерінің маңыздылығын төмендетеді. Балаларды немесе жұмысты жоғары қояды. | 4. Ол |
| өзін сүйікті сезінбейді, өйткені ер адам оған берілгендік танытпайды және оны ерекше жан ретінде құрметтемейді. | |
| 5. Әйелі ренжігенде, ол өзінің неге дұрыс екенін және әйелінің неге ренжімеуі керектігін түсіндіреді. | 5. Ол өзін |
| сүйікті сезінбейді, өйткені ер адам оның сезімдерін растамайды (валидация жасамайды), керісінше оны кінәлі және | |
| қолдаусыз сезіндіреді. | |
| 6. Тыңдап болған соң, ол ештеңе айтпайды немесе жай ғана кетіп қалады. | 6. Ол өзін сенімсіз сезінеді, өйткені өзіне |
| қажетті сенімділікті (reassurance) алмайды. |
МАХАББАТ СӘТСІЗДІККЕ ҰШЫРАҒАНДА
Махаббат көбінесе адамдардың инстинктивті түрде өздері алғысы келген нәрсені беретіндігінен сөнеді. Әйелдің негізгі махаббат қажеттіліктері — қамқорлыққа бөлену, түсіністік табу және т.б. болғандықтан, ол автоматты түрде ер адамға көптеген қамқорлық пен түсіністік береді. Ер адам үшін бұл қамқорлық пен қолдау көбінесе әйелі оған сенбейтіндей сезіледі. Сенім — оның негізгі қажеттілігі, қамқорлық емес.
Кейін, ер адам оның қамқорлығына оң жауап бермегенде, әйел неге оның қолдау көрсету стилін бағаламайтынын түсіне
алмайды. Ер адам, әрине, өзінің махаббат үлгісін беріп жатыр, бірақ бұл әйелге қажет нәрсе емес. Осылайша, олар
бір-бірінің қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайтын тұйық шеңберге түседі.
алмайды. Ер адам, әрине, өзінің махаббат үлгісін беріп жатыр, бірақ бұл әйелге қажет нәрсе емес. Осылайша, олар
бір-бірінің қажеттіліктерін қанағаттандыра алмайтын тұйық шеңберге түседі.
Бет былай деп шағымданды: "Мен тек бере беріп, қайтарымын алмаудан шаршадым. Артур менің бергенімді бағаламайды. Мен оны жақсы көремін, бірақ ол мені жақсы көрмейді."
Артур былай деді: "Менің істегенімнің ешқайсысы ешқашан жеткілікті болмайды. Не істерімді білмеймін. Бәрін жасап көрдім, бірақ ол бәрібір мені жақсы көрмейді. Мен оны сүйемін, бірақ бәрі бос әурешілік."
Бет пен Артурдың үйленгеніне сегіз жыл болған. Екеуі де өздерін сүйікті сезінбегендіктен, бәрін тастап кеткісі келді. Бір қызығы, екеуі де өздері алғаннан көрі көбірек махаббат беріп жатырмыз деп есептеді. Бет өзін көбірек беремін деп ойласа, Артур ең көп беретін өзімін деп санады. Шын мәнінде, екеуі де беріп жатты, бірақ ешқайсысы өзіне шынымен қажет нәрсені ала алмады.
Олар бір-бірін шын сүйді, бірақ серігінің негізгі қажеттіліктерін түсінбегендіктен, олардың махаббаты нысанаға жетпеді. Бет өзі алғысы келген нәрсені беріп жатты, ал Артур өзі қалаған нәрсені ұсынды. Біртіндеп олар рухани қажыды (burned out).
Қарым-қатынас тым қиындап кеткенде, көптеген адамдар беріле салады. Біз серігіміздің негізгі қажеттіліктерін түсінген кезде қарым-қатынас жеңілдей түседі. Көп беру арқылы емес, қажетті нәрсені беру арқылы біз қажымаймыз. Махаббаттың он екі түрлі түрін түсіну біздің шынайы махаббат әрекеттеріміздің неге сәтсіз болатынын түсіндіреді. Серігіңізді толықтыру үшін, оған ең бірінші кезекте қажет махаббатты беруді үйренуіңіз керек.
АШУЛАНБАЙ ТЫҢДАУДЫ ҮЙРЕНУ
Ер адамның әйелдің негізгі махаббат қажеттіліктерін қанағаттандырудағы ең басты жолы — қарым-қатынас. Біз бұрын талқылағандай, Венерада қарым-қатынас өте маңызды. Әйелдің сезімдерін тыңдауды үйрену арқылы ер адам әйелді қамқорлықпен, түсіністікпен, құрметпен, берілгендікпен, растаумен (валидация) және сенімділікпен қамтамасыз ете алады.
Ерлердің әйелдерді тыңдаудағы ең үлкен мәселелерінің бірі — олардың әйелдердің Венерадан екенін және олардың басқаша сөйлесуі керектігін ұмытып кетіп, ашулануы немесе ренжуі. Төмендегі кесте осы айырмашылықтарды есте сақтау жолдарын көрсетеді және не істеу керектігі туралы ұсыныстар береді.
АШУЛАНБАЙ ҚАЛАЙ ТЫҢДАУ КЕРЕК
| Не нәрсені есте сақтау керек | Не істеу керек және не істемеу керек |
| :--- | :--- |
| 1. Ашудың оның көзқарасын түсінбеуден туындайтынын есте сақтаңыз және бұл ешқашан оның кінәсі емес. | 1. Түсінуге |
| жауапкершілік алыңыз. Сізді ренжіткені үшін оны кінәламаңыз. Қайтадан түсінуге тырысыңыз. | |
| 2. Сезімдердің бірден мағыналы бола бермейтінін, бірақ олардың бәрібір маңызды екенін және эмпатияны қажет ететінін | |
| есте сақтаңыз. | 2. Терең дем алыңыз, ештеңе айтпаңыз! Босаңсыңыз және бақылауға тырысуды доғарыңыз. Дүниеге оның |
| көзімен қарасаңыз, не сезінетініңізді елестетіп көріңіз. |
| | 3. Ашу-ыза жағдайды жақсарту үшін не істеріңізді білмегендіктен туындауы мүмкін екенін есте сақтаңыз. Ол бірден жақсы сезінбесе де, сіздің тыңдауыңыз бен түсінуіңіз көмектесіп жатыр. | 3. Сіз ұсынған шешімдерден кейін ол өзін жақсы сезінбегені үшін оны кінәламаңыз. Шешімдер оған қажет нәрсе болмаса, ол қалай жақсы сезінсін? Шешім ұсынуға деген құлшынысыңызға қарсы тұрыңыз. | | 4. Оның көзқарасын түсіну немесе жақсы тыңдаушы ретінде бағалану үшін онымен келісу міндетті емес екенін есте сақтаңыз. | 4. Егер сіз басқаша көзқарас білдіргіңіз келсе, алдымен оның сөзін толық аяқтағанына көз жеткізіңіз, содан кейін өз пікіріңізді айтпас бұрын оның айтқандарын қайталап (парафраз) беріңіз. Дауыс көтермеңіз. | | 5. Жақсы тыңдаушы болу үшін оның көзқарасын толық түсіну міндетті емес. | 5. Оған түсінбей тұрғаныңызды, бірақ түсінгіңіз келетінін білдіріңіз. Түсінбегеніңіз үшін жауапкершілікті өзіңізге алыңыз; оны айыптамаңыз немесе оны түсіну мүмкін емес деген ой тудырмаңыз. | | 6. Оның сезімдеріне сіз жауапты емес екеніңізді есте сақтаңыз. Ол сізді айыптап тұрғандай көрінуі мүмкін, бірақ ол шын мәнінде тек түсіністік іздеп тұр. | 6. Ол сіздің түсінетініңізді және қамқорлығыңызды сезінгенше өзіңізді қорғаудан тартыныңыз. Осыдан кейін ғана өзіңізді ақырын түсіндіруге немесе кешірім сұрауға болады. | | 7. Егер ол сізді қатты ашуландырса, ол сізге сенбей тұрған болуы мүмкін. Оның жан дүниесінің тереңінде ашылудан және жараланудан қорқатын, сіздің мейірімділігіңіз бен жанашырлығыңызға мұқтаж кішкентай қыз жатыр. | 7. Оның сезімдерімен және пікірлерімен дауласпаңыз. Үзіліс жасаңыз және мәселені эмоционалдық шиеленіс азайған кезде талқылаңыз. 11-тарауда сипатталған "Махаббат хаты" (Love Letter) техникасын қолданыңыз. |
Ер адам әйелдің сезімдерін ашуланбай және ренжімей тыңдай алса, ол оған керемет сыйлық береді. Ол әйелдің өзін еркін білдіруіне қауіпсіз жағдай жасайды. Әйел өзін неғұрлым көбірек білдірсе, соғұрлым ол өзінің естілгенін және түсінілгенін сезінеді, және соғұрлым ер адамға қажетті сенімді, қабылдауды, бағалауды, таңданысты, мақұлдауды және ынталандыруды көбірек бере алады.
ЕР АДАМҒА ҚУАТ БЕРУ ӨНЕРІ
Әйелдің негізгі махаббат қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ерлер тыңдау өнерін үйренуі керек болса, әйелдер қуат беру (empowerment) өнерін үйренуі қажет. Әйел ер адамның қолдауын сұрағанда, ол оны өз әлеуетін толық ашуға жігерлендіреді. Ер адам өзіне сенім артқанда, қабылданғанда және бағаланғанда өзін қуатты сезінеді.
Біздің жарқыраған сауыттағы рыцарь туралы әңгімеміздегідей, көптеген әйелдер еркекке оны жақсарту арқылы көмектесуге тырысады, бірақ байқаусызда оны әлсіретіп немесе жаралап алады. Оны өзгертуге тырысудың кез келген әрекеті оған қажетті сенімді, қабылдауды, бағалауды, таңданысты, мақұлдауды және ынталандыруды тартып алады.
Ер адамға қуат берудің құпиясы — оны ешқашан өзгертуге немесе жақсартуға тырыспау. Әрине, сіз оның өзгергенін қалауыңыз мүмкін — тек сол қалау бойынша әрекет етпеңіз. Тек ол тікелей және нақты кеңес сұрағанда ғана, ол өзгеруге көмек алуға дайын болады.
Кеңес емес, сенім беріңіз
Венерада кеңес ұсыну — махаббат белгісі болып саналады. Бірақ Марста олай емес. Әйелдер марстықтардың тікелей сұралмаса, кеңес бермейтінін есте сақтауы керек. Махаббатты көрсетудің бір жолы — басқа марстықтың өз мәселелерін өз бетінше шеше алатынына сену.
Бұл әйел өз сезімдерін басып тастауы керек дегенді білдірмейді. Егер ол оны өзгертуге тырыспаса, ренжуі немесе тіпті ашулануы қалыпты жағдай. Оны өзгертуге тырысудың кез келген әрекеті қолдаусыз болып табылады және кері нәтиже береді.
Әйел ер адамды жақсы көргенде, ол көбінесе олардың қарым-қатынасын жақсартуға тырыса бастайды. Өз жігерімен ол ер адамды өзінің "жақсарту нысанына" айналдырады. Ол оны біртіндеп "оңалту" процесін бастайды.
Ерлер неге өзгеруге қарсылық танытады?
Ол оны сан алуан жолдармен өзгертуге немесе жақсартуға тырысады. Ол өз әрекеттерін махаббат деп ойлайды, бірақ ер адам өзін бақылауда, манипуляцияда, шеттетілген және сүйіспеншіліксіз қалғандай сезінеді. Ол оған қырсығып, қарсылық көрсетеді, өйткені ол әйелінің өзін қабылдамай тұрғанын сезеді. Әйел еркекті өзгертуге тырысқанда, ер адам өзгеруге және өсуге қажетті махаббат пен қабылдауды ала алмайды.
Жүзден астам әйелдер мен ерлер жиналған бөлмеде мен сұрағанымда, олардың бәрі бірдей тәжірибені бастан өткергенін айтты: әйел еркекті өзгертуге неғұрлым көп тырысса, ол соғұрлым қатты қарсыласады.
Мәселе мынада: ер адам оның жақсарту әрекеттеріне қарсылық білдіргенде, әйел оның жауабын қате түсінеді. Ол ер адам өзгеруді қаламайды, бәлкім мені жеткілікті сүймейтін болар деп қате ойлайды. Алайда, шындық мынада: ол өзін жеткілікті сүйікті сезінбегендіктен өзгеруге қарсылық танытады. Ер адам өзін сүйікті, сенімді, қабылданған және бағаланған сезінгенде, ол автоматты түрде өзгере, өсе және жақсара бастайды.
Ерлердің екі түрі / Мінез-құлықтың бір түрі
Ерлердің екі түрі бар. Біреуі әйелі оны өзгертуге тырысқанда өте қорғанысты және қырсық болып кетеді, ал екіншісі өзгеруге келіседі, бірақ кейінірек ұмытып кетіп, ескі әдетіне қайта оралады. Ер адам не белсенді түрде қарсыласады, не енжар түрде қарсыласады.
Ер адам өзін сол қалпында сүйікті сезінбесе, ол қабылданбай жатқан мінез-құлықты саналы немесе санасыз түрде қайталай береді. Ол өзін сүйікті және қабылданған сезінгенше сол істі қайталауға іштей мәжбүр болады.
Ер адам өзін жақсартуы үшін оған өзін қабылдайтын махаббатты сезінуі керек. Әйтпесе, ол өзін қорғайды және сол қалпында қалады. Оған өзін сол қалпында қабылданғанын сезінуі керек, сонда ғана ол өз бетінше жақсарту жолдарын іздейді.
Ерлер "жақсартылуды" қаламайды
Ерлер әйелдерге неге ренжімеу керектігін түсіндіргісі келетіндей, әйелдер де ерлерге неге бұлай істемеу керектігін түсіндіргісі келеді. Ерлер әйелдерді "жөндегісі" (fix) келетін қателікке бой алдырса, әйелдер ерлерді "жақсартуға" (improve) тырысып қателеседі.
Ерлер әлемге марстықтардың көзімен қарайды. Олардың ұраны: "Егер ол бұзылмаса, оны жөндеме". Әйел еркекті өзгертуге тырысқанда, ол әйелінің өзін "бұзылған" деп есептейтіні туралы хабарлама алады. Бұл ер адамға ауыр тиеді және оны өте қорғанысты етеді. Ол өзін сүйікті және қабылданған сезінбейді.
Ер адамды оның кемелсіздіктеріне қарамастан қабылдау керек. Адамның кемшіліктерін қабылдау оңай емес, әсіресе оның қалай жақсара алатынын көріп тұрғанда. Дегенмен, оның өсуіне көмектесудің ең жақсы жолы — оны кез келген жолмен өзгертуге тырысуды доғару екенін түсінгенде, бұл оңайырақ болады.
ЕР АДАМДЫ ӨЗГЕРТУГЕ ТЫРЫСУДЫ ҚАЛАЙ ДОҒАРУ КЕРЕК
| Әйел нені есте сақтауы керек | Әйел не істей алады |
| :--- | :--- |
| 1. Есте сақтаңыз: ол ренжіп тұрғанда оған тым көп сұрақ қоймаңыз, әйтпесе ол сізді өзін өзгертуге тырысып жатыр деп | |
| есептейді. | 1. Ол сізбен сөйлескісі келмейінше, оның ренжіп тұрғанына мән бермеңіз. Бастапқыда сөйлесуге шақыру ретінде |
| аздап қана алаңдаушылық танытыңыз. | |
| 2. Есте сақтаңыз: оны кез келген жолмен жақсартуға тырысуды доғарыңыз. Оның өсуі үшін шеттету емес, сіздің | |
| махаббатыңыз қажет. | 2. Оның өз бетінше өсуіне сеніңіз. Сезімдеріңізді шынайы бөлісіңіз, бірақ оның өзгеруін талап |
| етпеңіз. | |
| 3. Есте сақтаңыз: сұралмаған кеңес бергенде, ол өзіне сенімсіздік танытып, бақылауда немесе шеттетілгендей сезінуі | |
| мүмкін. | 3. Сабырлылық танытыңыз және оның үйренуі керек нәрсені өз бетінше үйренетініне сеніңіз. Ол кеңес сұрағанша |
| күтіңіз. | |
| 4. Есте сақтаңыз: ер адам қырсығып, өзгеріске қарсы болса, ол өзін сүйікті сезінбей тұр; ол сүйіспеншіліктен айырылып | |
| қалудан қорқып, өз қателіктерін мойындаудан қорқады. | 4. Оған сіздің махаббатыңызға лайық болу үшін мінсіз болуы |
| міндетті емес екенін көрсетіңіз. Кешірімді болуды жаттықтырыңыз (12-тарауды қараңыз). | |
| 5. Есте сақтаңыз: егер сіз ол да солай істер деген үмітпен құрбандыққа барсаңыз, ол өзін өзгеруге мәжбүрленгендей | |
| сезінеді. | 5. Өзіңіз үшін бірдеңе жасауды әдетке айналдырыңыз және бақытты болу үшін тек оған ғана тәуелді болмаңыз. |
| 6. Есте сақтаңыз: сіз оны өзгертуге тырыспай-ақ жағымсыз сезімдеріңізбен бөлісе аласыз. Ол өзін қабылданғандай | |
| сезінгенде, оған тыңдау жеңілірек болады. | 6. Сезімдеріңізді бөліскенде, оған не істеу керектігін айтпай тұрғаныңызды, |
| тек сезімдеріңізді ескеруін қалайтыныңызды білдіріңіз. | |
| 7. Есте сақтаңыз: егер сіз оған бағыт-бағдар беріп, оның орнына шешім қабылдасаңыз, ол өзін түзетілген және | |
| бақылаудағы адамдай сезінеді. | 7. Босаңсыңыз және еркіне жіберіңіз. Кемелсіздікті қабылдауды жаттықтырыңыз. |
| Мінсіздіктен гөрі оның сезімдерін маңыздырақ етіңіз, оған ақыл айтпаңыз немесе оны түзетпеңіз. |
Ерлер мен әйелдер бір-біріне олардың жеке қажеттіліктеріне сәйкес қолдау көрсетуді үйренген сайын, өзгеру мен өсу автоматты түрде жүреді. Серігіңіздің алты негізгі қажеттілігі туралы көбірек білу арқылы сіз өзіңіздің махаббат қолдауыңызды олардың қажеттіліктеріне бағыттай аласыз және қарым-қатынасыңызды айтарлықтай жеңіл әрі қанағаттанарлық ете аласыз.
9-тарау Қалайша Дау-жанжалдан Аулақ Болу Керек
Сүйікті қарым-қатынасымыздағы ең қиын сынақтардың бірі — келіспеушіліктер мен пікір қайшылықтарын шешу. Көбінесе жұптар келіспей қалғанда, олардың талқылауы дау-жанжалға, ал кейін ескертусіз шайқасқа айналуы мүмкін. Кенеттен олар жылы сөйлесуді доғарып, автоматты түрде бір-бірін жаралай бастайды: кінәлау, шағымдану, айыптау, талап ету, ренжу және күмәндану.
Ерлер мен әйелдердің бұлайша дауласуы тек сезімдерін ғана емес, қарым-қатынастарын да зақымдайды. Қарым-қатынас ең маңызды элемент болса, дау-жанжал ең жойқын элемент болуы мүмкін, өйткені біз біреуге неғұрлым жақын болсақ, оны жаралау немесе одан жаралану соғұрлым оңай болады.
Мен жұптарға мүлдем дауласпауға кеңес беремін. Егер екі адам арасында жыныстық қатынас болмаса, дауласу немесе пікірталас кезінде бейтарап және объективті болу әлдеқайда оңай. Бірақ эмоционалдық және әсіресе жыныстық жағынан тығыз байланысты жұптар дауласса, олар бәрін тым жеке қабылдайды.
Негізгі нұсқаулық ретінде: ешқашан дауласпаңыз. Оның орнына бір нәрсенің оң және теріс жақтарын талқылаңыз. Қалаған нәрсеңіз бойынша келіссөз жүргізіңіз, бірақ дауласпаңыз. Дауласпай немесе төбелеспей-ақ шынайы, ашық болу және тіпті жағымсыз сезімдерді білдіру әбден мүмкін.
Кейбір жұптар үнемі төбелеседі, нәтижесінде олардың махаббаты өледі. Ал екінші шетінде, кейбір жұптар дауласпау және қақтығысты болдырмау үшін өздерінің шынайы сезімдерін басып тастайды. Нәтижесінде олар өздерінің махаббат сезімдерін де жоғалтады. Бір жұпта ашық соғыс болса, екіншісінде "қырғи-қабақ соғыс" жүріп жатыр.
Жұптар үшін осы екі шеттің арасындағы тепе-теңдікті табу маңызды. Біздің әртүрлі планеталардан екенімізді есте сақтау және жақсы қарым-қатынас дағдыларын дамыту арқылы жағымсыз сезімдерді, қайшылықты идеялар мен тілектерді баспай-ақ дау-жанжалдан аулақ болуға болады.
БІЗ ДАУЛАСҚАНДА НЕ БОЛАДЫ?
Ерлер мен әйелдердің қалай ерекшеленетінін түсінбейінше, тек серігімізді ғана емес, өзімізді де жаралайтын дау-жанжалдарға түсу өте оңай. Дауды болдырмаудың құпиясы — махаббат пен құрметке негізделген қарым-қатынас.
Айырмашылықтар мен келіспеушіліктердің өзі біздің оларды жеткізу тәсіліміз сияқты ауыр тимейді. Идеалды жағдайда дау-жанжал ауыр болмауы керек; керісінше, ол біздің айырмашылықтарымыз бен келіспеушіліктерімізді білдіретін қызықты әңгіме болуы мүмкін. (Барлық жұптарда ерте ме, кеш пе келіспеушіліктер болады.) Бірақ іс жүзінде көптеген жұптар бір нәрсе туралы дауласа бастап, бес минуттан соң қалай дауласып жатқандары туралы дауласа кетеді.
Байқаусызда олар бір-бірін жаралай бастайды; өзара түсіністік пен айырмашылықтарды қабылдау арқылы оңай шешілетін қарапайым дау үлкен шайқасқа ұласады. Олар серігінің көзқарасын қабылдаудан немесе түсінуден бас тартады, өйткені оларға хабарласу тәсілі ұнамайды.
Дауды шешу біздің көзқарасымызды кеңейтуді немесе басқа көзқарасты қосуды және біріктіруді талап етеді. Бұл үшін біз өзімізді бағаланған және құрметтелген сезінуіміз керек. Егер серігіміздің көзқарасы махаббатсыз болса, оның пікірін қабылдау біздің өзін-өзі бағалауымызды жаралауы мүмкін.
Біреумен неғұрлым жақын болсақ, оның теріс сезімдеріне реакция бермей, оның көзқарасын объективті түрде тыңдау соғұрлым қиын болады. Өзімізді оның құрметсіздігінен немесе мақұлдамауынан қорғау үшін оның көзқарасына қарсы тұрудың автоматты қорғаныс тетіктері іске қосылады. Тіпті біз оның пікірімен келіссек те, қырсығып, дауласа беруіміз мүмкін.
ДАУ-ЖАНЖАЛ НЕГЕ АУЫР ТИЕДІ?
Мәселе біздің не айтқанымызда емес, қалай айтқанымызда. Әдетте, ер адам өзін сыналғандай сезінгенде, ол өзінің дұрыстығына назар аударып, мейірімді болуды ұмытып кетеді. Оның қамқорлықпен, құрметпен және сенімді үнмен сөйлесу қабілеті автоматты түрде төмендейді. Ол өзінің қаншалықты қамқорлықсыз көрінетінін және бұл оның серігіне қаншалықты ауыр тиетінін сезбейді. Мұндай кездерде қарапайым келіспеушілік әйелге шабуыл сияқты көрінуі мүмкін; өтініш бұйрыққа айналады. Әрине, әйел бұл махаббатсыз тәсілге қарсылық білдіреді, тіпті ол айтылған сөздің мазмұнымен келіссе де.
Ер адам байқаусызда серігін қамқорлықсыз сөйлеу арқылы жаралайды, содан кейін оның неге ренжімеуі керектігін түсіндіре бастайды. Ол әйел оның көзқарасының мазмұнына қарсылық білдіріп жатыр деп қате ойлайды, ал шын мәнінде оны махаббатсыз жеткізу тәсілі ренжітіп тұр. Ол оның реакциясын түсінбегендіктен, жеткізу тәсілін түзетудің орнына, өз сөзінің дұрыстығын дәлелдеуге көбірек көңіл бөледі.
Ол өзінің дау-жанжал бастап жатқанынан хабары жоқ; ол әйел өзімен дауласып жатыр деп ойлайды. Ол өз көзқарасын қорғайды, ал әйел оның өзіне ауыр тиетін өткір сөздерінен қорғанады.
Ер адам әйелдің жараланған сезімдерін елемегенде, ол оларды жоққа шығарады (инвалидация) және оның жарасын тереңдете түседі. Оған әйелдің жарасын түсіну қиын, өйткені ол өзі қамқорлықсыз сөздер мен тондарға соншалықты осал емес. Соның салдарынан, ер адам серігін қаншалықты жаралап жатқанын және оның қарсылығын қалай тудырып жатқанын байқамай қалуы мүмкін.
Сол сияқты, әйелдер де өздерінің ерлерге қалай ауыр тиетінін түсінбейді. Ер адамнан айырмашылығы, әйел өзін сыналғандай сезінгенде, оның сөйлеу мәнері автоматты түрде күмәнді және шеттетуші бола бастайды. Мұндай шеттету ер адамға, әсіресе ол эмоционалды түрде жақын болса, өте ауыр тиеді.
Әйелдер алдымен серігінің мінез-құлқы туралы жағымсыз сезімдерімен бөлісіп, содан кейін сұралмаған кеңес беру арқылы дауды бастайды және өршітеді. Әйел өз сезімдерін сенім мен қабылдаумен жұмсартпағанда, ер адам жағымсыз жауап береді, ал әйел аң-таң болып қалады. Тағы да айта кететіні, ол өзінің сенімсіздігі ер адамға қаншалықты ауыр тиетінін білмейді.
Дауласпау үшін біздің серігіміз біздің не айтқанымызға емес, оны қалай айтқанымызға қарсы екенін есте сақтауымыз керек. Дауласу үшін екі адам керек, бірақ оны тоқтату үшін бір-ақ адам жетеді. Дауды тоқтатудың ең жақсы жолы — оны бастапқы кезеңінде тоқтату. Келіспеушіліктің дауға айналып бара жатқанын тануға жауапкершілік алыңыз. Сөйлеуді тоқтатып, үзіліс (тайм-аут) алыңыз. Серігіңізге қалай сөйлеп жатқаныңыз туралы ойланыңыз. Оған қажет нәрсені қалай бермей жатқаныңызды түсінуге тырысыңыз. Содан кейін, біраз уақыт өткен соң, қайта оралып, мейірімді және құрметті түрде сөйлесіңіз. Тайм-ауттар бізге сабасына түсуге, жараларымызды емдеуге және қайта сөйлеспес бұрын өзімізді жинақтауға мүмкіндік береді.
ДАУ-ЖАНЖАЛ КЕЗІНДЕГІ ТӨРТ ТӘСІЛ
Адамдар дау-жанжалда жарақаттанбау үшін негізінен төрт позицияны ұстанады. Олар төрт "F": fight (шайқасу), flight (қашу), fake (өтірік күлімдеу) және fold (берілу). Осы тәсілдердің әрқайсысы қысқа мерзімді нәтиже бергенімен, ұзақ мерзімді перспективада бәрі кері әсер етеді. Осы позицияларды қарастырайық.
1. Fight (Шайқасу): Бұл позиция Марстан шыққан. Әңгіме мейірімсіз және қолдаусыз бола бастағанда, кейбір адамдар инстинктивті түрде шайқаса бастайды. Олар бірден шабуылға көшеді. Олардың ұраны: "Ең жақсы қорғаныс — күшті шабуыл". Олар кінәлау, соттау, сынау және серігін кінәлі етіп көрсету арқылы соққы береді. Олар айқайлауға және ашуын білдіруге бейім. Олардың ішкі мотиві — серігін махаббат пен қолдау көрсетуге мәжбүрлеу үшін қорқыту. Серігі берілгенде, олар "жеңдік" деп ойлайды, бірақ шын мәнінде олар жеңілді.
Қорқыту әрқашан қарым-қатынастағы сенімді әлсіретеді. Басқаларды кінәлі етіп көрсету арқылы өз дегеніңізге жету — қарым-қатынасты құртудың нақты жолы. Жұптар төбелескенде, олар біртіндеп ашық және осал болу қабілетін жоғалтады. Әйелдер өздерін қорғау үшін жабылады, ал ерлер тұйықталып, қамқорлық жасауды доғарады. Біртіндеп олар басында болған жақындықты жоғалтады.
2. Flight (Қашу): Бұл позиция да Марстан шыққан. Қақтығысты болдырмау үшін марстықтар өз үңгірлеріне кетіп, ешқашан шықпауы мүмкін. Бұл "қырғи-қабақ соғыс" сияқты. Олар сөйлесуден бас тартады және ештеңе шешілмейді. Бұл енжар-агрессивті мінез-құлық үзіліс алып, кейін оралып, мәселені шешумен бірдей емес.
Мұндай марстықтар қақтығыстан қорқады және дау тудыруы мүмкін кез келген тақырыпта сөйлесуден қашады. Олар қарым-қатынаста "жұмыртқа қабығының үстінде жүргендей" абайлап әрекет етеді. Әйелдер көбінесе осылай істейміз деп шағымданады, бірақ ерлер де солай істейді. Бұл ерлердің бойына сіңіп кеткені соншалық, олар мұны қалай жасап жатқандарын байқамайды да.
Дауласудың орнына, кейбір жұптар келіспеушіліктер туралы сөйлесуді мүлдем доғарады. Олардың өз дегеніне жету тәсілі — серігін махаббаттан айыру арқылы жазалау. Олар "шайқасушылар" сияқты тікелей жарақаттамайды. Керісінше, оларды махаббаттан біртіндеп айыру арқылы жанама түрде жаралайды. Махаббатты тежеу арқылы біз серігіміздің бізге берер махаббатын азайтамыз.
Қысқа мерзімді пайдасы — тыныштық пен үйлесімділік, бірақ мәселелер айтылмаса және сезімдер естілмесе, онда реніш жинала береді. Ұзақ мерзімді перспективада олар өздерін біріктірген жалынды және сүйіспеншілік сезімдерінен айырылады. Олар әдетте шешілмеген ауыр сезімдерді басу үшін жұмысбастылықты, артық тамақтануды немесе басқа тәуелділіктерді қолданады.
3. Fake (Өтірік күлімдеу): . Бұл позиция Венерадан шыққан. Қақтығыста жараланбау үшін бұл адам ешқандай мәселе жоқ сияқты кейіп танытады. Ол жүзіне күлкі ұялатып, бәріне келісетін және бақытты болып көрінеді. Алайда уақыт өте келе бұл әйелдердің реніші күшейе түседі; олар серігіне үнемі беріп отырады, бірақ оның қайтарымын алмайды. Бұл реніш махаббаттың табиғи көрінісін бұғаттайды.
Олар өз сезімдері туралы шынайы болудан қорқады, сондықтан бәрін "жақсы, дұрыс, бәрі окей" деп көрсетуге тырысады. Ерлер
де бұл фразаларды жиі қолданады, бірақ олар үшін бұл мүлдем басқа мағына береді. Ер адам үшін бұл: "Бәрі дұрыс, өйткені
мен мұнымен өзім айналысып жатырмын" немесе "Бәрі жақсы, өйткені мен не істеу керектігін білемін" немесе "Бәрі окей,
өйткені мен мұны реттеп жатырмын және маған ешқандай көмек керек емес" дегенді білдіреді. Ер адамнан айырмашылығы, әйел
бұл фразаларды қолданса, бұл оның қақтығыстан немесе даудан қашып тұрғанының белгісі болуы мүмкін.
де бұл фразаларды жиі қолданады, бірақ олар үшін бұл мүлдем басқа мағына береді. Ер адам үшін бұл: "Бәрі дұрыс, өйткені
мен мұнымен өзім айналысып жатырмын" немесе "Бәрі жақсы, өйткені мен не істеу керектігін білемін" немесе "Бәрі окей,
өйткені мен мұны реттеп жатырмын және маған ешқандай көмек керек емес" дегенді білдіреді. Ер адамнан айырмашылығы, әйел
бұл фразаларды қолданса, бұл оның қақтығыстан немесе даудан қашып тұрғанының белгісі болуы мүмкін.
Жағдайды ушықтырмау үшін әйел тіпті өзін-өзі алдап, бәрі шынымен "жақсы, окей" деп сендіруі мүмкін. Ол қақтығысты болдырмау үшін өз қалауларынан, сезімдері мен қажеттіліктерінен бас тартады немесе оларды жоққа шығарады.
4. Fold (Берілу): Бұл позиция да Венерадан шыққан. Дауласудың орнына бұл адам беріле салады. Олар кінәні өз мойнына алады және серігін ренжіткен кез келген нәрсе үшін жауапкершілікті өздеріне артады. Қысқа мерзімде олар өте сүйіспеншілікке толы және қолдаушы қарым-қатынас құрғандай көрінеді, бірақ соңында олар өздерін жоғалтады.
Бірде бір ер адам маған әйелі туралы шағымданды. Ол: "Мен оны қатты жақсы көремін. Ол маған қалағанның бәрін береді.
Менің жалғыз шағымым — оның бақытты еместігі" деді. Оның әйелі жиырма жыл бойы күйеуі үшін өзін құрбан етіп келген. Олар
ешқашан төбелеспеген және одан қарым-қатынасы туралы сұрасаңыз, ол: "Біздің қарым-қатынасымыз тамаша. Күйеуім өте
мейірімді. Біздің жалғыз мәселеміз — мен. Мен депрессиядамын, бірақ неге екенін білмеймін" дейтін. Ол жиырма жыл бойы
бәріне келісіп, өзін жоққа шығарғандықтан депрессияға түскен.
Менің жалғыз шағымым — оның бақытты еместігі" деді. Оның әйелі жиырма жыл бойы күйеуі үшін өзін құрбан етіп келген. Олар
ешқашан төбелеспеген және одан қарым-қатынасы туралы сұрасаңыз, ол: "Біздің қарым-қатынасымыз тамаша. Күйеуім өте
мейірімді. Біздің жалғыз мәселеміз — мен. Мен депрессиядамын, бірақ неге екенін білмеймін" дейтін. Ол жиырма жыл бойы
бәріне келісіп, өзін жоққа шығарғандықтан депрессияға түскен.
Серігіне жағу үшін мұндай адамдар серігінің қалауларын инстинктивті түрде сезіп, соған бейімделеді. Ақырында олар махаббат үшін өздерінен бас тартқанына ренжиді.
Шеттетудің кез келген түрі олар үшін өте ауыр, өйткені олар өздерін онсыз да қатты шеттетіп тастаған. Олар кез келген жағдайда шеттетуден қашуға тырысады және бәріне ұнағысы келеді. Осы процесс кезінде олар шын мәнінде өздерінің кім екенінен айырылып қалады.
Сіз өзіңізді осы төрт "F"-тің біреуінде немесе бірнешеуінде таныған боларсыз. Адамдар көбінесе бір тәсілден екіншісіне ауысып отырады. Жоғарыда айтылған стратегиялардың әрқайсысында біздің мақсатымыз — өзімізді жарақаттанудан қорғау. Өкінішке орай, бұл жұмыс істемейді. Дау-жанжалды танып, оны тоқтату ғана жұмыс істейді. Суыту үшін үзіліс алыңыз, содан кейін қайта оралып сөйлесіңіз. Қарама-қарсы жынысқа деген түсіністік пен құрметті арттыра отырып сөйлесуді жаттықтырыңыз, сонда сіз біртіндеп дау-жанжал мен төбелестен аулақ болуды үйренесіз.
НЕГЕ ДАУЛАСАМЫЗ?
Ерлер мен әйелдер әдетте ақша, секс, шешімдер, кесте, құндылықтар, бала тәрбиесі және үй шаруасы бойынша дауласады. Алайда, бұл талқылаулар мен келіссөздер тек бір ғана себеппен ауыр дауға айналады — біз өзімізді сүйікті сезінбейміз. Эмоционалдық ауырсыну сүйіспеншілікті сезінбеуден туындайды, ал адам эмоционалдық ауырсынуды сезінгенде, мейірімді болу қиынға соғады.
Әйелдер Марстан болмағандықтан, олар ер адамның келіспеушіліктерді сәтті шешуі үшін не қажет екенін инстинктивті түрде түсінбейді. Қайшылықты идеялар, сезімдер мен тілектер — ер адам үшін үлкен сынақ. Ол әйелге неғұрлым жақын болса, айырмашылықтар мен келіспеушіліктерді шешу соғұрлым қиын болады. Ол әйелдің өзі істеген ісін ұнатпайтынын көргенде, ол мұны тым жеке қабылдап, әйел өзін ұнатпайды деп есептейді.
Ер адам өзінің эмоционалдық қажеттіліктері қанағаттандырылған кезде ғана айырмашылықтар мен келіспеушіліктерді жақсы шеше алады. Алайда ол қажетті махаббаттан айырылғанда, ол қорғанысқа көшеді және оның "қараңғы жағы" шыға бастайды; инстинктивті түрде ол өз қылышын суырады.
Сырттай ол мәселе (ақша, жауапкершілік және т.б.) туралы дауласып жатқандай көрінуі мүмкін, бірақ оның қылыш суыруының нақты себебі — ол өзін сүйікті сезінбей тұр. Ер адам ақша, уақыт, балалар немесе басқа мәселелер бойынша дауласқанда, ол жасырын түрде мынадай себептермен дауласуы мүмкін:
БІЗДІҢ ДАУЛАСУЫМЫЗДЫҢ ЖАСЫРЫН СЕБЕПТЕРІ
| Оның дауласуының жасырын себептері | Дауласпау үшін оған не қажет? |
| :--- | :--- |
| 1. "Оның мен істеген немесе істемеген кішкентай істерге бола ренжігені маған ұнамайды. Мен өзімді сыналған, | |
| шеттетілген және қабылданбағандай сезінемін." | 1. Оған өзін сол қалпында қабылданғанын сезіну керек. Оның орнына |
| ол әйелінің өзін жақсартуға тырысып жатқанын сезеді. | |
| 2. "Оның маған не істеу керектігін айта бастағаны маған ұнамайды. Мен өзіме деген таңданысты сезбеймін. Оның орнына | |
| мені кішкентай баладай көретінін сеземін." | 2. Оған таңданысты сезіну керек. Оның орнына ол өзін |
| төмендетілгендей сезінеді. | |
| 3. "Оның өзінің бақытсыздығы үшін мені кінәлағаны маған ұнамайды. Мен оның жарқыраған сауыттағы рыцары болуға | |
| ынталанбаймын." | 3. Оған ынталандыру қажет. Оның орнына ол беріле салғысы келеді. |
| Оның (әйелдің) дауласуының жасырын себептері | Дауласпау үшін оған не қажет? |
| :--- | :--- |
| 1. "Оның менің сұрақтарыма немесе пікірлеріме жауап бермегені маған ұнамайды. Бұл мені жоқ сияқты сезіндіреді." | 1. |
| Оған ер адамның тыңдап тұрғанына және қамқорлық танытатынына сенімділік (reassurance) керек. Оның орнына ол өзін | |
| еленбегендей немесе сыналғандай сезінеді. | |
| 2. "Оның маған неге ренжімеу, уайымдамау немесе ашуланбау керектігін түсіндіргені ұнамайды. Мен өзімді расталмаған | |
| (invalidated) және қолдаусыз сезінемін." | 2. Оған өзінің расталғанын (validation) және түсіністік тапқанын |
| сезіну керек. Оның орнына ол өзін қолдаусыз, сүйіспеншіліксіз және ренжулі сезінеді. | |
| 3. "Оның менен байсалдырақ болуымды күткені ұнамайды. Бұл маған сезімтал болудың дұрыс емес немесе әлсіздік екенін | |
| сезіндіреді." | 3. Ол, әсіресе сезімдерімен бөліскенде, өзінің құрметтелетінін және қастерленетінін сезінуі |
| керек. Оның орнына ол өзін қауіпті және қорғаусыз сезінеді. |
Осы ауыр сезімдер мен қажеттіліктердің бәрі маңызды болғанымен, олар әдетте тікелей айтылмайды. Керісінше, олар іште жиналып, дау-жанжал кезінде сыртқа шығады. Кейде олар тікелей айтылады, бірақ көбінесе олар бет-әлпет, дене қалпы және дауыс ырғағы арқылы көрінеді.
Ерлер мен әйелдер өздерінің ерекше сезімталдығын түсініп, бір-біріне қолдау көрсетуі керек және оған ренжімеуі тиіс. Сіз серігіңіздің эмоционалдық қажеттіліктерін қанағаттандыратын тәсілмен сөйлесуге тырысу арқылы шынайы мәселені шешесіз. Сонда дау-жанжалдар айырмашылықтар мен келіспеушіліктерді шешуге қажетті өзара қолдаушы әңгімелерге айналуы мүмкін.
ДАУ-ЖАНЖАЛДЫҢ АНАТОМИЯСЫ
Ауыр дау-жанжалдың әдетте негізгі анатомиясы болады. Бәлкім, сіз келесі мысалды өз өміріңізбен байланыстырарсыз.
Әйелім екеуміз әдемі серуенге және пикникке шықтық. Тамақтанғаннан кейін мен ықтимал инвестициялар туралы сөйлей бастағанша бәрі жақсы болды. Кенеттен ол менің жинақтарымыздың белгілі бір бөлігін агрессивті акцияларға салуды ойластырғаныма ренжіді. Менің көзқарасым бойынша, мен оны тек ойластырып қана отырдым, бірақ оның естуі бойынша, мен мұны оның пікірін ескермей жоспарлап қойғандай болдым. Ол менің мұндай қадамға баратыныма ренжіді. Мен оның маған ренжігеніне ренжідім де, екеуміз дауласып қалдық.
Мен ол менің инвестициялық таңдауымды мақұлдамайды деп ойлап, олардың дұрыстығын дәлелдей бастадым. Алайда менің дәлелдерім оның маған ренжігеніне деген ашуымнан туындаған еді. Ол агрессивті акциялардың тым қауіпті екенін айтты. Бірақ шын мәнінде ол менің бұл мәселені оның пікірін білмей жатып ойластырғаныма ренжіген еді. Сонымен қатар, ол менің оның ренжуге деген құқығын құрметтемегеніме де ренжіді. Ақырында менің қатты ренжігенімді көріп, ол мені қате түсінгені және маған сенбегені үшін кешірім сұрады, осылайша біз басылдық.
Кейінірек, татуласқаннан кейін, ол мынадай сұрақ қойды: "Көп жағдайда біз дауласқанда, мен бір нәрсеге ренжимін, сосын
сен менің ренжігеніме ренжисің, сосын мен сені ренжіткенім үшін кешірім сұрауым керек болады. Меніңше, бір нәрсе
жетіспейтін сияқты. Кейде мен сенің мені ренжіткенің үшін кешірім сұрағаныңды қалаймын."
сен менің ренжігеніме ренжисің, сосын мен сені ренжіткенім үшін кешірім сұрауым керек болады. Меніңше, бір нәрсе
жетіспейтін сияқты. Кейде мен сенің мені ренжіткенің үшін кешірім сұрағаныңды қалаймын."
Мен оның көзқарасының қисынын бірден түсіндім. Алдымен мен оны ренжітіп алып, сосын оның кешірім сұрауын күту шынымен де әділетсіз көрінді. Бұл жаңа түсінік біздің қарым-қатынасымызды өзгертті. Мен бұл тәжірибеммен семинарларымда бөліскенде, мыңдаған әйелдердің өздерін менің әйелімнің жағдайында бірден танығанын көрдім. Бұл тағы бір ортақ ер/әйел үлгісі (pattern) еді. Негізгі үлгіні қарастырайық:
1. Әйел "XYZ" мәселесіне байланысты өзінің ренішін білдіреді. 2. Ер адам оның "XYZ" мәселесіне неге ренжімеуі керектігін түсіндіреді. 3. Әйел өзінің сезімі жоққа шығарылғанын (invalidated) сезеді және одан сайын ренжиді. (Енді ол "XYZ" мәселесіне емес, сезімінің жоққа шығарылғанына көбірек ренжулі.) 4. Ер адам оның мақұлдамауын сезеді де, өзі де ренжиді. Ол әйелді өзін ренжіткені үшін кінәлайды және татуласпас бұрын кешірім сұрауын күтеді. 5. Әйел кешірім сұрайды да, не болғанын түсінбей қалады, немесе ол одан сайын ренжіп, дау үлкен шайқасқа ұласады.
Дау-жанжалдың анатомиясын анық түсінгеннен кейін, мен бұл мәселені әділетті жолмен шеше алдым. Әйелдердің Венерадан екенін есте сақтай отырып, мен оны ренжігені үшін кінәламауды жаттықтырдым. Оның орнына мен оны қалай ренжіткенімді түсінуге тырысып, оған қамқорлығымды көрсеттім. Тіпті ол мені қате түсінсе де, егер ол менен жараланса, мен оған қамқор екенімді және өкінетінімді білдіруім керек болды.
Ол ренжігенде, мен алдымен тыңдауды, содан кейін оның неге ренжігенін шын жүректен түсінуге тырысуды, сосын: "Мен пәленше деп айтқанда сені ренжітіп алғаным үшін өкінемін" деп айтуды үйрендім. Нәтижесі бірден байқалды. Біз әлдеқайда аз дауласатын болдық.
Кейде кешірім сұрау өте қиын болады. Мұндай кездерде мен терең дем алып, ештеңе айтпаймын. Іштей оның не сезініп тұрғанын елестетуге және оның көзқарасының себептерін табуға тырысамын. Содан кейін мен: "Сенің осыншалықты ренжігеніңе өкініштімін" деймін. Бұл толық кешірім сұрау болмаса да, "Мен саған бей-жай қарамаймын" дегенді білдіреді және бұл көп көмектеседі.
Ерлер "Кешір" (I’m sorry) деп сирек айтады, өйткені Марста бұл сіздің бірдеңені бұрыс істегеніңізді және айыбыңызды мойындағаныңызды білдіреді. Ал әйелдер "Кешір" сөзін "Сенің не сезініп тұрғаның мені алаңдатады" дегенді білдіру үшін қолданады.
Бұл олардың қателік жасағаны үшін кешірім сұрап тұрғанын білдірмейді. "Кешір" деп сирек айтатын ер адамдар венералық тілдің осы аспектісін үйрену арқылы ғажайыптар жасай алады. Дауды тоқтатудың ең оңай жолы — "Кешір" деп айту.
Дау-жанжалдардың көбі ер адам әйелдің сезімдерін жоққа шығара бастағанда және әйел оған мақұлдамаумен жауап бергенде ушығады. Ер адам болғандықтан, мен растауды (validating) жаттықтыруым керек болды. Әйелім өз сезімдерін мені мақұлдамаусыз, тікелей жеткізуді жаттықтырды. Нәтижесінде төбелестер азайып, махаббат пен сенім артты. Осы жаңа түсінік болмаса, біз әлі де сол баяғы дауларды жалғастырып жүрер едік.
Ерлер қалайша байқаусызда дау бастайды?
Ерлердің дау бастауының ең көп таралған жолы — әйелдің сезімдерін немесе көзқарасын жоққа шығару (invalidating). Ерлер өздерінің қаншалықты жоққа шығаратындарын байқамайды.
Мысалы, ер адам әйелдің жағымсыз сезімдеріне жеңіл қарауы мүмкін. Ол: "Әй, оған бола уайымдама" деуі мүмкін. Басқа ер адам үшін бұл сөз достық болып көрінуі мүмкін. Бірақ жақын әйел серігі үшін бұл сезімталдыққа жатпайды және оны жаралайды.
Тағы бір мысал: ер адам әйелдің ренішін "Бұл соншалықты үлкен мәселе емес" деп шешуге тырысады. Содан кейін ол мәселенің практикалық шешімін ұсынады және әйел оған қуанады деп күтеді. Ол әйелдің өзін расталмаған (invalidated) және қолдаусыз сезінетінін түсінбейді. Әйел ер адам оның ренжуге деген қажеттілігін растамайынша, оның шешімін бағалай алмайды.
Өте жиі кездесетін мысал — ер адам әйелді ренжітіп алған кез. Оның инстинкті әйелге неге ренжімеу керектігін түсіндіру арқылы оның көңіл-күйін көтеру болып табылады. Ол өзінің әрекеті үшін өте жақсы, қисынды және рационалды себебі бар екенін сенімді түрде түсіндіреді. Ол бұл қарым-қатынастың әйелге "сенің ренжуге құқығың жоқ" дегендей әсер ететінін білмейді. Ол өзін ақтаған кезде, әйелдің еститін жалғыз хабарламасы — ол оның сезімдеріне мән бермейді.
Ол оның қисынды себептерін естуі үшін, алдымен ер адам оның ренжуіне негіз болған себептерді естуі керек. Ол өзінің түсініктемелерін кейінге қалдырып, түсіністікпен тыңдауы керек. Ол оның сезімдеріне қамқорлық таныта бастағанда ғана, ол өзін қолдау тапқандай сезінеді.
Бұл тәсілді өзгерту жаттығуды қажет етеді, бірақ оған қол жеткізуге болады. Әдетте, әйел өз ренішін, көңіл қалуын немесе уайымын бөліскенде, ер адамның денесіндегі әрбір жасуша оның ренжуін жоққа шығаруға бағытталған түсініктемелер мен ақталулар тізімімен жауап береді. Ер адам ешқашан жағдайды ушықтырғысы келмейді. Оның сезімдерді "жоққа шығаруға" деген бейімділігі — жай ғана марстық инстинкт.
ӘЙЕЛДЕР ҚАЛАЙША БАЙҚАУСЫЗДА ДАУ БАСТАЙДЫ?
Әйелдердің байқаусызда дау бастауының ең көп таралған жолы — өз сезімдерін бөліскенде тікелей болмауы. Өзінің ұнатпайтынын немесе көңілі қалғанын тікелей айтудың орнына, әйел риторикалық сұрақтар қояды және байқаусызда (немесе әдейі) мақұлдамау (disapproval) хабарламасын береді. Тіпті кейде ол мұндай хабарлама бергісі келмесе де, ер адамның еститіні көбінесе осы.
Мысалы, ер адам кешігіп келгенде, әйел: "Сен кешіккенде мен күткенді ұнатпаймын" немесе "Бір нәрсе болып қалды ма деп уайымдадым" деп сезінуі мүмкін. Ол келгенде, өз сезімдерін тікелей бөлісудің орнына, ол: "Қалайша осыншама кешігесің?" немесе "Кешігіп жатқанда мен не ойлауым керек?" немесе "Неге қоңырау шалмадың?" деген сияқты риторикалық сұрақтар қояды.
Әрине, "Неге қоңырау шалмадың?" деп сұрау, егер сіз шынымен қисынды жауап іздеп тұрсаңыз, қалыпты жағдай. Бірақ әйел
ренжіп тұрғанда, оның дауыс ырғағы көбінесе оның қисынды жауап іздеп тұрмағанын, керісінше кешігудің ешқандай кешірімді
себебі жоқ екенін білдіреді.
ренжіп тұрғанда, оның дауыс ырғағы көбінесе оның қисынды жауап іздеп тұрмағанын, керісінше кешігудің ешқандай кешірімді
себебі жоқ екенін білдіреді.
Ер адам "Қалайша осыншама кешігесің?" немесе "Неге қоңырау шалмадың?" деген сұрақты естігенде, ол оның сезімдерін емес, оның мақұлдамауын (disapproval) естиді. Ол әйелдің өзін жауапкершілікті болуға үйреткісі келетін интрузивті қалауын сезеді. Ол өзін шабуылға ұшырағандай сезінеді және қорғанысқа көшеді. Әйел өзінің мақұлдамауының ер адамға қаншалықты ауыр тиетінін білмейді.
Әйелдерге растау (validation) қажет болса, ерлерге мақұлдау (approval) қажет. Ер адам әйелді неғұрлым көбірек сүйсе, оған соғұрлым оның мақұлдауы көбірек қажет. Қарым-қатынастың басында ол әрқашан болады. Не ол оған мақұлдау береді, не ер адам оның мақұлдауын жеңіп алатынына сенімді болады. Қалай болғанда да, мақұлдау бар.
Әйелдің сол мақұлдауды тартып алуы ер адам үшін өте ауыр. Әйелдер әдетте мақұлдауды қалай тартып алатындарын аңғармайды. Және олар мұны істегенде, өздерін өте дұрыс істеп жатырмыз деп санайды. Бұл сезімталдықтың жоқтығының себебі — әйелдер мақұлдаудың ерлер үшін қаншалықты маңызды екенін шынымен білмейді.
Әйел ер адамның мінез-құлқымен келіспей тұрып-ақ, оның кім екенін мақұлдауды үйрене алады. Ер адам өзін сүйікті сезінуі үшін, оған тіпті әйелі оның мінез-құлқымен келіспесе де, оның тұлғасын мақұлдауы керек. Әдетте әйел ер адамның ісімен келіспей, оны өзгерткісі келсе, ол оны мақұлдамауды бастайды. Әрине, ол кейде көбірек немесе азырақ мақұлдауы мүмкін, бірақ мүлдем мақұлдамау (disapproving) — оны жаралайды.
Көптеген ерлер мақұлдауға қаншалықты мұқтаж екенін мойындауға ұялады. Олар мұны ескермейтінін дәлелдеу үшін барын салады. Бірақ неге олар әйелдің мақұлдауын жоғалтқанда бірден суық, алыс және қорғанысты болып кетеді? Өйткені қажетті нәрсені алмау ауыр тиеді.
Қарым-қатынастың басында табысты болуының бір себебі — ер адам әйелдің жақсы көзімен қарағанда тұрғанында. Ол әлі де оның жарқыраған сауыттағы рыцары. Ол оның мақұлдау батасын алады және соның нәтижесінде рухы биік болады. Бірақ ол оның көңілін қалдыра бастаған бойда, ол сол мәртебеден айырылады. Ол оның мақұлдауын жоғалтады. Кенеттен ол "иттің ұясына" (doghouse) айдалғандай болады.
Ер адам әйелдің көңілі қалғанын көтере алады, бірақ ол мақұлдамау немесе шеттету арқылы білдірілсе, ол жараланады. Әйелдер көбінесе ер адамның мінез-құлқын мақұлдамайтын тонмен тергейді. Олар мұны оған сабақ болады деп ойлап істейді. Жоқ, олай болмайды. Бұл тек қорқыныш пен реніш тудырады. Біртіндеп оның ынтасы азая береді.
Ер адамды мақұлдау — оның істеген істерінің артындағы жақсы себептерді көру. Тіпті ол жауапсыз, жалқау немесе құрметсіз болса да, егер әйел оны сүйсе, оның ішіндегі жақсылықты танып, көре алады. Мақұлдау — сыртқы мінез-құлықтың артындағы махаббат ниетін немесе жақсылықты табу.
Дау-жанжал тудыратын екі маңызды мәселе:
1. Ер адам әйел оның көзқарасын мақұлдамайды деп сезінеді. 2. Немесе әйел ер адамның өзімен сөйлесу мәнерін мақұлдамайды.
ОҒАН КӘДІМГІДЕН КӨРІ КӨБІРЕК МАҚҰЛДАУ ҚАЖЕТ БОЛҒАНДА
Ер адам қателік жасағанда немесе бір тапсырманы орындауды ұмытып кеткенде, ол әйелдің өзіне қаншалықты сезімтал екенін білмейді. Міне, дәл осы кезде оған әйелінің махаббаты бәрінен де көбірек қажет. Осы сәтте мақұлдауды тартып алу оған қатты ауыр тиеді. Әйел мұны істеп жатқанын сезбеуі де мүмкін. Ол жай ғана көңілім қалды деп ойлауы мүмкін, бірақ ер адам оның мақұлдамауын сезіп тұр.
Әйелдердің байқаусызда мақұлдамауын білдіретін жолдардың бірі — олардың көзқарасы мен дауыс ырғағы. Оның таңдаған сөздері мейірімді болуы мүмкін, бірақ оның көзқарасы немесе дауысы ер адамды жаралауы мүмкін. Оның қорғаныс реакциясы — әйелді кінәлі етіп көрсету. Ол оны жоққа шығарады және өзін ақтайды.
Ерлер өздері қателік жасағанда немесе сүйікті әйелін ренжіткенде дауласуға көбірек бейім келеді. Егер ол оның көңілін қалдырса, ол оған неге соншалықты ренжімеу керектігін түсіндіргісі келеді. Ол өз себептері оған жақсырақ сезінуге көмектеседі деп ойлайды. Ол білмейтін нәрсе — егер әйел ренжулі болса, оған бәрінен бұрын естілу және расталу (validation) қажет.
ДАУЛАСПАЙ-АҚ ПІКІР ҚАЙШЫЛЫҚТАРЫН ҚАЛАЙ БІЛДІРУГЕ БОЛАДЫ?
Салауатты үлгілерсіз, айырмашылықтар мен келіспеушіліктерді білдіру өте қиын міндет болуы мүмкін. Біздің ата-аналарымыздың көбі не мүлдем дауласпаған, не дауласқанда ол бірден төбелеске ұласқан. Төмендегі кесте ерлер мен әйелдердің байқаусызда қалай дау тудыратынын көрсетеді және салауатты баламаларды ұсынады.
Төменде келтірілген дау түрлерінің әрқайсысында мен алдымен әйел қоюы мүмкін риторикалық сұрақты беремін, содан кейін ер адам бұл сұрақты қалай қабылдайтынын көрсетемін. Содан кейін ер адам өзін қалай ақтайтынын және әйел одан сезімінің қалай жоққа шығарылғанын көретінін көрсетемін. Соңында, ерлер мен әйелдердің бір-біріне қолдау көрсету және дауды болдырмау үшін өздерін қалай білдіруі керектігін ұсынамын.
ДАУ-ЖАНЖАЛДЫҢ АНАТОМИЯСЫ
1. Ол үйге кешігіп келгенде
Оның риторикалық сұрағы: Ол кешігіп келгенде, әйелі: "Қалайша осыншама кешігесің?" немесе "Неге қоңырау шалмадың?" немесе "Мен не ойлауым керек?" дейді.
Ол еститін хабарлама: Ол еститін хабарлама: "Сенің кешігуіңе ешқандай жақсы себеп жоқ! Сен жауапсызсың. Мен ешқашан кешікпейтін едім. Мен сенен жақсымын."
Оның түсіндірмесі: Ол кешігіп келгенде және әйелі ренжігенде, ол: "Көпірде кептеліс көп болды..." немесе "Кейде өмір сен қалағандай болмайды" немесе "Менен үнемі уақытында болуымды күте алмайсың" деп түсіндіреді.
Ол (әйел) еститін хабарлама: Оның еститіні: "Сен ренжімеуің керек, өйткені менің кешігуіме осындай жақсы және қисынды себептер бар. Қалай болғанда да, менің жұмысым сенен маңыздырақ және сен тым көп талап етесің!"
Әйел қалайша азырақ мақұлдамау білдіре алады: Ол: "Сенің кешіккенің маған шынымен ұнамайды. Бұл мені ренжітеді. Келесі жолы кешігетін болсаң, қоңырау шалсаң, мен өте риза болар едім" дей алады.
Ер адам қалайша көбірек растау (validation) білдіре алады: Ол: "Мен кешіктім, сені ренжіткенім үшін кешірім сұраймын" дейді. Ең маңыздысы — көп түсіндірмей, жай ғана тыңдау. Оның өзін сүйікті сезінуі үшін не қажет екенін түсінуге және растауға тырысыңыз.
2. Ол бір нәрсені ұмытып кеткенде
Оның риторикалық сұрағы: Ол бірдеңе істеуді ұмытқанда, әйелі: "Қалайша ұмытып кетесің?" немесе "Қашан есіңе сақтайтын боласың?" немесе "Мен саған қалай сенуім керек?" дейді.
Ол еститін хабарлама: Ол еститін хабарлама: "Ұмытуға ешқандай жақсы себеп жоқ. Сен ақымақсың және саған сенуге болмайды. Мен бұл қарым-қатынасқа әлдеқайда көп еңбек сіңіремін."
Оның түсіндірмесі: Ол бірдеңе істеуді ұмытып, әйелі ренжігенде, ол: "Мен өте бос болмадым да, ұмытып кетіппін. Мұндай жағдайлар кейде болып тұрады" немесе "Бұл соншалықты үлкен мәселе емес. Бұл менің саған мән бермейтінімді білдірмейді" деп түсіндіреді.
Ол (әйел) еститін хабарлама: Оның еститіні: "Мұндай ұсақ-түйекке бола соншалықты ренжімеуің керек. Сен тым көп талап етесің және сенің реакцияң қисынсыз. Шынайырақ бол. Сен қиял әлемінде өмір сүресің."
Әйел қалайша азырақ мақұлдамау білдіре алады: Егер ол ренжісе: "Сенің ұмытып кеткенің маған ұнамайды" дей алады. Ол тағы бір тиімді тәсілді қолдана алады: оның ұмытып кеткенін мүлдем айтпай, жай ғана қайта сұрап: "Егер сен пәленшені істеп берсең, мен өте риза болар едім" дейді. (Ол оның ұмытып кеткенін біледі.)
Ер адам қалайша көбірек растау (validation) білдіре алады: Ол: "Мен шынымен ұмытып кеттім. Сен маған ашулысың ба?" дейді. Содан кейін оны кінәламай, айтқанын тыңдаңыз. Ол өз сезімі естіліп жатқанын түсінгенде, ол ер адамға өте риза болады.
3. Ол өз үңгірінен оралғанда
101
| Оның риторикалық сұрағы | Оған естілетін хабарлама |
| :--- | :--- |
| Ол үңгірінен оралғанда, әйел: «Қалайша осыншама сезімсіз әрі суық бола алдың?» немесе [B]«Қалай әрекет етуімді | |
| күтіп едің?» немесе «Ішіңде не болып жатқанын қайдан білейін?»[B] — дейді. | Оған мынадай хабарлама естіледі: |
| [B]«Менен алыстап кетуіңе ешқандай орынды себеп жоқ. Сен қатыгез әрі мейірімсізсің. Сен маған лайық емессің. Мен саған | |
| қаншалықты ауыр тисем, сен одан да бетер жараладың»[B]. | |
| **Оның түсіндіретіні** | **Әйелге естілетін хабарлама** |
| Ол үңгірінен оралғанда және әйел ренжіп тұрғанда, ол былай деп түсіндіреді: [B]«Маған оңаша қалу үшін кішкене уақыт | |
| керек болды, ол бар болғаны екі күн ғой. Онда тұрған не бар?» немесе «Мен саған ештеңе істеген жоқпын ғой. Бұл | |
| сені неге сонша ренжітті?»[B]. | Әйелге естілетіні: [B]«Сен өзіңді жараланған немесе тастап кеткендей сезінбеуің керек, |
| егер солай сезінсең, мен саған ешқандай жанашырлық танытпаймын. Сен тым тәуелдісің және бәрін бақылауда ұстағың келеді. | |
| Мен не қаласам, соны істеймін, сенің сезімдеріңе менің түкіргенім бар»[B]. | |
| **Ол (әйел) қалайша азырақ сөге алады** | **Ол (еркек) қалайша көбірек құптай алады** |
| Егер бұл жағдай әйелді ренжітсе, ол былай дей алады: [B]«Саған кейде оңашалану қажет екенін білемін, бірақ сен менен | |
| алыстағанда маған бәрібір ауыр тиеді. Мен сені қате жасадың деп тұрған жоқпын, бірақ менің қандай күйде болатынымды | |
| түсінгенің мен үшін маңызды»[B]. | Еркек былай дейді: [B]«Мен алыстаған кезде саған ауыр тиетінін түсінемін. Менің |
| алыстауым саған өте ауыр тиетін шығар. Бұл туралы сөйлесейікші»[B]. (Әйел өзінің сөзін тыңдап тұрғанын сезінген кезде, | |
| еркектің оқтын-оқтын оңашалану қажеттілігін қабылдау оған әлдеқайда оңайға соғады). |
4. Ол (еркек) әйелдің үмітін ақтамаған кезде
| Оның риторикалық сұрағы | Оған естілетін хабарлама |
| :--- | :--- |
| Ол әйелдің үмітін ақтамағанда, әйел былай дейді: «Сен мұны қалай істей алдың?» немесе [B]«Неге айтқан сөзіңде | |
| тұрмайсың?» немесе «Сен осыны жасаймын демеп пе едің?» немесе «Сен қашан түсінетін боласың?»[B]. | Оған |
| мынадай хабарлама естіледі: [B]«Менің үмітімді ақтамауыңа ешқандай жақсы себеп жоқ. Сен ақымақсың. Сен ештеңені дұрыс | |
| істей алмайсың. Сен өзгермейінше, мен бақытты бола алмаймын!»[B]. | |
| **Оның түсіндіретіні** | **Әйелге естілетін хабарлама** |
| Әйел одан көңілі қалған кезде, ол былай деп түсіндіреді: «Ей, келесі жолы дұрыс жасаймын» немесе [B]«Бұған бола | |
| сонша уайымдаудың қажеті жоқ» немесе «Бірақ мен сенің не айтқың келгенін түсінбедім ғой»[B]. | Әйелге естілетіні: |
| [B]«Егер ренжісең, бұл — сенің кінәң. Сен икемдірек болуың керек. Сен ренжімеуің керек, ал менде саған деген ешқандай | |
| жанашырлық жоқ»[B]. | |
| **Ол (әйел) қалайша азырақ сөге алады** | **Ол (еркек) қалайша көбірек құптай алады** |
| Егер ол ренжіп тұрса, былай дей алады: [B]«Үмітімнің ақталмай қалғаны маған ұнамайды. Мен сені қоңырау шалады деп | |
| ойладым. Ештеңе етпейді, тек сен... кезде менің қандай күйде болатынымды білгеніңді қалаймын»[B], осыдан кейін ол өзін | |
| жақсырақ сезінеді. | Еркек былай дейді: [B]«Мен сенің көңіліңді қалдырғанымды түсініп тұрмын. Бұл туралы сөйлесейікші. |
| Өзіңді қалай сезіндің?»[B]. Тағы да әйелге сөйлеуге мүмкіндік беріңіз. Оның сөзін толық тыңдаңыз. Біраз уақыттан кейін | |
| оған: «Менің қолдауымды сезіну үшін саған қазір менен не керек?» немесе [B]«Қазір саған қалай қолдау көрсете | |
| аламын?»[B] — деңіз. |
5. Ол әйелдің сезімдерін құрметтемей, оған ауыр тигенде
| Оның риторикалық сұрағы | Оған естілетін хабарлама |
| :--- | :--- |
| Еркек оның сезімдерін құрметтемей, оған ауыр тигенде, әйел былай дейді: «Сен олай деп қалай айта аласың?» немесе | |
| «Сен маған қалайша бұлай қарай аласың?» немесе «Неге мені тыңдамайсың?» немесе [B]«Мені тіпті ойлайсың ба | |
| өзі?» немесе «Мен саған бұлай қараймын ба?»[B]. | Оған мынадай хабарлама естіледі: [B]«Сен жаман әрі дөрекі |
| адамсың. Мен саған қарағанда әлдеқайда мейірімдімін. Бұл үшін сені ешқашан кешірмеймін. Сен жазаланып, қуылуың керек. | |
| Мұның бәрі — сенің кінәң»[B]. | |
| **Оның түсіндіретіні** | **Әйелге естілетін хабарлама** |
| Ол әйелдің сезімдерін құрметтемей, ал әйел одан сайын ренжігенде, ол былай түсіндіреді: [B]«Қарашы, мен олай дегім | |
| келген жоқ» немесе «Мен сені тыңдап тұрмын ғой; міне, қазір де тыңдап тұрмын» немесе «Мен сені үнемі елеусіз | |
| қалдырмаймын» немесе «Мен сені келеке етіп тұрған жоқпын»[B]. | Әйелге естілетіні: [B]«Сенің ренжуге ешқандай |
| құқығың жоқ. Сенің айтып тұрғаныңның еш мәні жоқ. Сен тым сезімталсың, сенде бір кінәрат бар. Сен нағыз масылсың»[B]. | |
| **Ол (әйел) қалайша азырақ сөге алады** | **Ол (еркек) қалайша көбірек құптай алады** |
| Ол былай дей алады: «Маған сенің сөйлеу мәнерің ұнамай тұр. Өтінемін, доғар» немесе [B]«Сен дөрекілік танытып | |
| тұрсың, ал маған бұл ұнамайды. Мен үзіліс алғым келеді» немесе «Мен бұл әңгіменің бұлай өрбігенін қаламадым. Бәрін | |
| басынан бастайықшы» немесе «Мен мұндай қарым-қатынасқа лайық емеспін. Мен үзіліс алғым келеді»[B] немесе | |
| «Өтініш, сөзімді бөлмеші» немесе «Менің не айтып тұрғанымды тыңдашы». (Ер адам қысқа әрі нақты сөздерге | |
| жақсырақ реакция береді. Ақылгөйсу немесе сұрақтар кері әсерін тигізеді). | Еркек былай дейді: [B]«Кешір, сен мұндай |
| қарым-қатынасқа лайық емессің». Терең дем алыңыз да, оның жауабын жай ғана тыңдаңыз. Ол сөзін жалғастырып, «Сен | |
| ешқашан тыңдамайсың» сияқты сөздер айтуы мүмкін. Ол кідірген кезде былай деңіз: «Сенікі дұрыс. Мен кейде тыңдамай | |
| қаламын. Кешір, сен мұндай қарым-қатынасқа лайық емессің. Бәрін басынан бастайық. Бұл жолы біз бәрін дұрыс жасаймыз»[B]. | |
| Әңгімені басынан бастау — ұрыстың ушығып кетуіне жол бермеудің тамаша тәсілі. Егер ол басынан бастағысы келмесе, оны | |
| кінәлі сезіндірмеңіз. Есіңізде болсын, егер сіз оған ренжуге құқық берсеңіз, ол сізді көбірек қабылдап, құптайтын | |
| болады. |
102
6. Ол асығыс болғанда және бұл әйелге ұнамаған кезде
| Оның риторикалық сұрағы | Оған естілетін хабарлама |
| :--- | :--- |
| Әйел шағымданады: «Біз неге үнемі асығыс жүреміз?» немесе «Неге үнемі бір жерге асығуың керек?». | Оған |
| мынадай хабарлама естіледі: [B]«Мұндай асығыстыққа ешқандай жақсы себеп жоқ! Сен мені ешқашан бақытты етпейсің. Сені | |
| ештеңе өзгерте алмайды. Сен қолыңнан түк келмейтін адамсың және, көрініп тұрғандай, сенің маған деген қамқорлығың | |
| жоқ»[B]. | |
| **Оның түсіндіретіні** | **Әйелге естілетін хабарлама** |
| Ол былай деп түсіндіреді: «Бәрі соншалықты жаман емес қой» немесе «Бұл үнемі осылай болған ғой» немесе | |
| «Енді ештеңе істей алмаймыз» немесе «Соншама уайымдамашы; бәрі жақсы болады». | Әйелге естілетіні: [B]«Сенің |
| шағымдануға құқығың жоқ. Бар нәрсеге қанағат етіп, осыншама ризасыз, көңілсіз адам болмауың керек. Шағымдануға ешқандай | |
| орынды себеп жоқ, сен бәрінің көңіл-күйін бұзып тұрсың»[B]. | |
| **Ол (әйел) қалайша азырақ сөге алады** | **Ол (еркек) қалайша көбірек құптай алады** |
| Егер әйел ренжісе, ол былай дей алады: [B]«Біздің асығып жатқанымыз қалыпты жағдай шығар, бірақ бұл маған ұнамай тұр. | |
| Біз үнемі асығыс жүретін сияқтымыз» немесе «Асықпай жүрген кездерімізді қатты жақсы көремін және кейде асығуға | |
| тура келетінін жек көремін, бұл маған мүлдем ұнамайды. Келесі сапарымызды қосымша он бес минут артық уақытпен жоспарлай | |
| аласың ба?»[B]. | Еркек былай дейді: [B]«Маған да бұл ұнамайды. Асықпай, жайбарақат жүргенімізді қалар едім. Мынау бір |
| сұмдық күйзеліс сияқты»[B]. --- Бұл мысалда ол әйелдің сезімдеріне ортақтасты. Тіпті оның ішкі бір бөлігі асыққанды | |
| ұнатқанның өзінде, ол әйелдің ренжіген сәтінде оған барынша қолдау көрсету үшін, өзінің де оның наразылығына шын | |
| жүректен ортақтасатынын білдіре алады. |
7. Әйел әңгіме барысында өзінің елеусіз қалғанын сезінген кезде
| Оның риторикалық сұрағы | Оған естілетін хабарлама |
| :--- | :--- |
| Әйел әңгіме барысында өзіне қолдау көрсетілмегенін немесе елеусіз қалғанын сезінгенде, ол былай дейді: [B]«Сен неге | |
| олай дедің?» немесе «Неге менімен бұлай сөйлесесің?» немесе «Сен менің айтып жатқанымды тіпті елемейсің | |
| бе?» немесе «Олай деп айтуға қалай дәтің барады?»[B]. | Оған мынадай хабарлама естіледі: [B]«Сенің маған бұлай |
| қарауыңа ешқандай жақсы себеп жоқ. Демек, сен мені жақсы көрмейсің. Сенің маған қамқорлығың жоқ. Мен саған соншама көп | |
| нәрсе беремін, ал сен маған ештеңе қайтармайсың!»[B]. | |
| **Оның түсіндіретіні** | **Әйелге естілетін хабарлама** |
| Әйел елеусіз қалғанын сезініп, ренжіген кезде, ол былай түсіндіреді: [B]«Бірақ сенің айтып тұрғаныңның мәні жоқ | |
| қой» немесе «Бірақ мен олай деген жоқпын» немесе «Мұның бәрін бұрын да естігенмін»[B]. | Әйелге естілетіні: |
| [B]«Сенің ренжуге ешқандай құқығың жоқ. Сен қисынсыз әрі түсініксіз сөйлеп тұрсың. Мен ненің дұрыс екенін білемін, ал | |
| сен білмейсің. Мен сенен артықпын. Осы ұрыстың бәрін тудырып тұрған мен емес, сенсің»[B]. | |
| **Ол (әйел) қалайша азырақ сөге алады** | **Ол (еркек) қалайша көбірек құптай алады** |
| Ол былай дей алады: [B]«Сенің айтып тұрғаның маған ұнамайды. Сен мені сынап-мінеп тұрғандай сезіледі. Мен бұған лайық | |
| емеспін. Өтінемін, мені түсінші» немесе «Бүгін мен үшін қиын күн болды. Мұның бәріне сенің кінәлі емес екеніңді | |
| білемін. Ал маған қазір менің нені сезініп тұрғанымды түсінгенің керек. Жақсы ма?»[B] немесе ол еркектің пікірлерін жай | |
| ғана елемей, өзінің қалағанын сұрай алады: [B]«Менің көңіл-күйім өте нашар, мені біраз уақыт тыңдай аласың ба? Бұл маған | |
| әлдеқайда жақсырақ сезінуге көмектеседі»[B]. (Ер адамдарды тыңдауға ынталандыру үшін көп қолдау қажет). | Еркек былай |
| дейді: «Кешір, бұл саған жайсыз тиді. Менің сөздерімді сен қалай түсіндің?» Әйелге естігенін қайталап айтуға | |
| мүмкіндік бере отырып, ол тағы да былай дей алады: «Кешірім сұраймын. Мұның саған неге ұнамағанын түсініп тұрмын». | |
| Содан кейін жай ғана үнсіз қалыңыз. Бұл — тыңдайтын уақыт. Оған сенің айтқаныңды қате түсініп тұрсың деп түсіндіруге | |
| деген құштарлығыңызды тежеңіз. |
103
Реніш пайда болғаннан кейін, оны емдеу үшін, ол алдымен тыңдалуы керек. Түсіндірулер — тек реніш біршама құптаумен және қамқорлыққа толы түсіністікпен емделгеннен кейін ғана пайдалы болады.
ҚИЫН КЕЗЕҢДЕРДЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ
Кез келген қарым-қатынаста қиын кезеңдер болады. Олар жұмыстан айырылу, өлім, ауру немесе жай ғана жеткілікті демалмау сияқты түрлі себептермен туындауы мүмкін. Мұндай қиын сәттерде ең бастысы — сүйіспеншілікке толы, құптайтын және мақұлдайтын көзқараспен қарым-қатынас орнатуға тырысу.
Сонымен қатар, біз өзіміздің де, серіктесіміздің де әрдайым мінсіз бола бермейтінін қабылдап, түсінуіміз керек. Қарым-қатынастағы кішігірім келіспеушіліктерге жауап ретінде қарым-қатынас орнатуды сәтті меңгеру арқылы, үлкен қиындықтар кенеттен пайда болғанда, олармен күресу әлдеқайда оңайға түседі.
Жоғарыдағы әрбір мысалда мен әйелді ер адамның жасаған немесе жасамаған әрекетіне ренжіген рөлде көрсеттім. Әрине, еркектер де әйелдерге ренжуі мүмкін және жоғарыда келтірілген ұсыныстарымның кез келгені екі жынысқа да бірдей қолданылады. Егер сіз қарым-қатынаста болсаңыз, серіктесіңізден жоғарыда аталған ұсыныстарға оның қалай жауап беретінін сұрау — өте пайдалы жаттығу.
Серіктесіңізге ренжімеген кезде, олар үшін қандай сөздер жақсырақ әсер ететінін анықтауға уақыт бөліңіз және өзіңізге не жақсы әсер ететінімен бөлісіңіз. Жанжал туындаған кезде шиеленісті бәсеңдету үшін бірнеше «алдын ала келісілген сөз тіркестерін» қабылдау орасан зор пайда әкеледі.
Сондай-ақ, сөздерді қаншалықты дұрыс таңдасаңыз да, сол сөздердің астарындағы сезім ең маңызды екенін ұмытпаңыз. Тіпті сіз жоғарыда келтірілген дәл сол тіркестерді қолдансаңыз да, егер серіктесіңіз сіздің махаббатыңызды, құптауыңызды және мақұлдауыңызды сезінбесе, шиеленіс тек арта түседі. Жоғарыда айтып өткенімдей, кейде жанжалдың алдын алудың ең жақсы шешімі — оның келе жатқанын көріп, біраз уақытқа «көзге түспей қалу». Өзіңізді ретке келтіру үшін үзіліс (тайм-аут) алыңыз, сонда кейінірек үлкенірек түсіністік, қабылдау, құптау және мақұлдаумен қайта қауыша аласыз.
Осы өзгерістердің кейбірін енгізу бастапқыда ыңғайсыз немесе тіпті айла-шарғы (манипуляция) сияқты көрінуі мүмкін. Көптеген адамдар махаббат дегенді «бәрін бетке айту» деп түсінеді. Алайда, бұл тым тіке тәсіл тыңдаушының сезімдерін ескермейді. Адам өз сезімдері туралы шынайы әрі тікелей айта отырып, оларды ешкімді ренжітпейтіндей немесе көңіліне тимейтіндей етіп жеткізе алады. Жоғарыда келтірілген ұсыныстардың кейбірін тәжірибе жүзінде қолдана отырып, сіз неғұрлым қамқор әрі сенімді түрде қарым-қатынас орнату қабілетіңізді шыңдап, дамытатын боласыз. Біраз уақыттан кейін бұл автоматты түрде жүзеге асатын болады.
Егер сіз қазіргі уақытта қарым-қатынаста болсаңыз және серіктесіңіз жоғарыдағы ұсыныстардың кейбірін қолдануға тырысып жатса, олардың көбірек қолдау көрсетуге талпынып жатқанын есіңізде сақтаңыз. Бастапқыда олардың сөздері табиғи емес қана емес, тіпті жасанды болып көрінуі мүмкін. Бірнеше апта ішінде өмір бойы қалыптасқан дағдыны өзгерту мүмкін емес. Олардың әрбір қадамын бағалауға тырысыңыз; әйтпесе олар тез беріліп қалуы мүмкін.
СҮЙІСПЕНШІЛІККЕ ТОЛЫ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС АРҚЫЛЫ ҰРЫС-КЕРІСТІ БОЛДЫРМАУ Емоцияға толы ұрыс-керіс пен дау-дамайды болдырмауға болады, егер біз серіктесімізге не қажет екенін түсініп, оны беруді ұмытпасақ. Келесі оқиға әйел өз сезімдерін тікелей жеткізгенде және ер адам сол сезімдерді құптаған кезде, жанжалдың қалай алдын алуға болатынын көрсетеді.
104
Мен бірде әйеліммен демалысқа жолға шыққанымды есіме алдым. Біз көлікпен шығып, қарбалас аптадан кейін ақыры демалуға мүмкіндік алған кезде, мен Бонни осындай керемет демалысқа бара жатқанымызға қуанады деп күттім. Оның орнына ол ауыр күрсініп: «Менің өмірім ұзақ әрі баяу азапқа айналғандай сезінемін», — деді.
Мен кідірдім, терең дем алдым да: «Сенің не айтқың келгенін түсініп тұрмын, мен де олар менен барлық өмір нәрін сығып алғандай сезінемін», — деп жауап бердім. Осылай дей отырып, мен шүберектен су сығып жатқандай қимыл жасадым.
Бонни келісіп басын изеді және, менің таңғалысыма орай, ол кенеттен жымиып, тақырыпты өзгертті. Ол бұл сапарға қаншалықты қуанышты екені туралы айта бастады. Алты жыл бұрын бұлай болмас еді. Біз ұрысып қалар едік, ал мен қателікпен бұған оны кінәлар едім.
Оның өмірі «ұзақ әрі баяу азап» деп айтқанына мен ренжіген болар едім. Мен мұны жеке басыма қабылдап, ол маған шағымданып жатыр деп ойлар едім. Мен қорғанысқа көшіп, біздің өміріміз азап еместігін және осындай керемет демалысқа бара жатқанымызға оның риза болуы керектігін түсіндірер едім. Содан кейін біз ұрысып, ұзақ, азапты демалыс өткізер едік. Мұның бәрі мен оның сезімдерін түсінбегендіктен және құптамағандықтан орын алар еді.
Ал бұл жолы мен оның жай ғана өтпелі сезімдерін білдіріп жатқанын түсіндім. Бұл маған бағытталған сөз емес еді. Осыны түсінгендіктен мен қорғанбадым. Менің «сығылып қалғандаймын» деген пікірім арқылы ол өзін толығымен құпталғандай сезінді. Бұған жауап ретінде ол мені өте жақсы қабылдады және мен оның махаббатын, қабылдауын және мақұлдауын сезіндім. Оның сезімдерін құптауды үйренгенімнің арқасында, ол өзіне лайықты махаббатты алды. Біз ұрысқан жоқпыз.
105
10-тарау Қарсы жыныс өкілінен ұпай жинау
Ер адам әйел үшін өте үлкен бірдеңе жасағанда, мысалы, оған жаңа көлік сатып әпергенде немесе оны демалысқа апарғанда, әйелдің алдында көп ұпай жинадым деп ойлайды. Ол көліктің есігін ашу, оған гүл сатып алу немесе оны құшақтау сияқты кішкентай нәрсе жасағанда азырақ ұпай жинаймын деп болжайды. Осындай ұпай есептеу жүйесіне сүйене отырып, ол барлық уақытын, энергиясын және назарын ол үшін бір үлкен нәрсе жасауға жұмсаса, оны барынша қанағаттандырамын деп сенеді. Алайда, бұл формула жұмыс істемейді, өйткені әйелдер ұпайды басқаша есептейді.
Әйел ұпай есептегенде, махаббат сыйлығы қаншалықты үлкен немесе кішкентай болғанына қарамастан, ол бір ұпай әкеледі; әрбір сыйлықтың құны бірдей. Оның көлемі маңызды емес; ол бір ұпай алады. Ал ер адам бір кішкентай сыйлық үшін бір ұпай, ал үлкен сыйлық үшін отыз ұпай жинаймын деп ойлайды. Әйелдердің ұпайды басқаша есептейтінін түсінбегендіктен, ол табиғи түрде барлық күш-жігерін бір немесе екі үлкен сыйлыққа шоғырландырады.
Ер адам әйел үшін кішкентай нәрселердің де үлкен нәрселер сияқты маңызды екенін түсінбейді. Басқаша айтқанда, әйел үшін бір тал раушан гүлі пәтерақыны уақытында төлеумен бірдей ұпай әкеледі. Ұпай есептеудегі осы негізгі айырмашылықты түсінбейінше, ерлер мен әйелдер өздерінің қарым-қатынастарында үнемі көңілсіздік пен ренішті бастан кешіреді.
Келесі жағдай осыны көрсетеді:
Кеңес беру кезінде Пэм: [B]«Мен Чак үшін соншама көп нәрсе жасаймын, ал ол мені елемейді. Оны тек жұмысы ғана
қызықтырады»[B], — деді.
Чак: [B]«Бірақ менің жұмысым біздің әдемі үйіміздің ақысын төлейді және бізге демалыстарға баруға мүмкіндік береді. Ол
қуануы керек қой»[B], — деді.
Пэм: [B]«Егер біз бір-бірімізді жақсы көрмесек, маған бұл үйдің де, демалыстардың да керегі жоқ. Маған сенен көбірек
нәрсе керек»[B], — деп жауап берді.
Чак: «Сен бұны өзіңді көп нәрсе беріп жатқандай етіп айтасың», — деді.
Пэм: [B]«Иә, солай. Мен үнемі сен үшін бірдеңе істеймін. Кір жуамын, тамақ жасаймын, үй жинаймын — бәрін істеймін. Ал
сен тек бір-ақ нәрсе істейсің — жұмысқа барасың, иә, ол шоттарды төлейді. Бірақ қалғанының бәрін менен күтесің»[B], —
деді.
қызықтырады»[B], — деді.
Чак: [B]«Бірақ менің жұмысым біздің әдемі үйіміздің ақысын төлейді және бізге демалыстарға баруға мүмкіндік береді. Ол
қуануы керек қой»[B], — деді.
Пэм: [B]«Егер біз бір-бірімізді жақсы көрмесек, маған бұл үйдің де, демалыстардың да керегі жоқ. Маған сенен көбірек
нәрсе керек»[B], — деп жауап берді.
Чак: «Сен бұны өзіңді көп нәрсе беріп жатқандай етіп айтасың», — деді.
Пэм: [B]«Иә, солай. Мен үнемі сен үшін бірдеңе істеймін. Кір жуамын, тамақ жасаймын, үй жинаймын — бәрін істеймін. Ал
сен тек бір-ақ нәрсе істейсің — жұмысқа барасың, иә, ол шоттарды төлейді. Бірақ қалғанының бәрін менен күтесің»[B], —
деді.
Чак — табысты дәрігер. Көптеген кәсіпқойлар сияқты, оның жұмысы өте көп уақытты қажет етеді, бірақ өте табысты. Ол әйелі Пэмнің неге соншалықты көңілсіз екенін түсіне алмады. Ол «жақсы табыс» тапты және әйелі мен отбасын «жақсы өмірмен» қамтамасыз етті, бірақ ол үйге келгенде әйелі бақытсыз болатын.
Чактың ойынша, ол жұмыста қаншалықты көп ақша тапса, әйелін қанағаттандыру үшін үйде соншалықты аз нәрсе жасау керек еді. Ол айдың соңындағы қомақты жалақысы оған кем дегенде отыз ұпай әкеледі деп ойлады. Ол өзінің жеке емханасын ашып, табысын екі есеге арттырған кезде, енді айына алпыс ұпай жинап жатырмын деп есептеді. Ол өз жалақысының Пэмнің алдында, оның қаншалықты үлкен екеніне қарамастан, айына тек бір-ақ ұпай әкелетінін мүлдем білген жоқ.
106
Чак Пэмнің көзқарасы бойынша ол неғұрлым көп табыс тапқан сайын, Пэм соғұрлым аз назар алып жатқанын түсінбеді. Оның жаңа емханасы көбірек уақыт пен энергияны талап етті. Жетіспеушіліктің орнын толтыру үшін Пэм олардың жеке өмірі мен қарым-қатынастарын реттеу үшін бұрынғыдан да көп жұмыс істей бастады. Ол көп нәрсе берген сайын, өзін Чактың бір ұпайына қарсы айына шамамен алпыс ұпай жинап жатқандай сезінді. Бұл оны өте бақытсыз әрі ренжулі етті.
Пэм өзін әлдеқайда көп беріп, аз алып жатқандай сезінді. Чактың көзқарасы бойынша, ол енді көбірек (алпыс ұпай) беріп жатыр және әйелінен көбірек алуға тиіс. Оның ойынша есеп тең еді. Ол бір ғана нәрсені — әйелінің бақытсыздығын қоспағанда, қарым-қатынастарына қанағаттанды. Ол әйелін тым көп нәрсе талап етеді деп кінәлады. Оның түсінігінде, оның өскен жалақысы әйелінің беріп жатқанына тең еді. Бұл көзқарас Пэмді одан сайын ашуландырды.
Таспадағы менің қарым-қатынас курсымды тыңдағаннан кейін, Пэм де, Чак та кінәлауларын доғарып, мәселелерін махаббатпен шеше алды. Ажырасуға шақ қалған қарым-қатынас қайта түрленді.
Чак әйелі үшін кішкентай нәрселер жасаудың үлкен айырмашылық әкелетінін түсінді. Оған көбірек уақыт пен назар аудара бастағанда, жағдайдың қаншалықты тез өзгергеніне ол қайран қалды. Ол әйел үшін кішкентай нәрселердің үлкен нәрселер сияқты маңызды екенін бағалай бастады. Ол енді өзінің жұмысы неге тек бір-ақ ұпай әкелетінін түсінді.
Шындығында, Пэмнің бақытсыз болуына толықтай негіз бар еді. Оған олардың ауқатты өмір салтынан гөрі Чактың жеке энергиясы, күш-жігері мен назары әлдеқайда көбірек қажет еді. Чак ақша табуға азырақ энергия жұмсап, дұрыс бағытқа сәл ғана көбірек энергия бөлу арқылы әйелінің әлдеқайда бақытты болатынын ашты. Ол әйелін бақытты ету үмітімен ұзағырақ жұмыс істегенін мойындады. Әйелінің ұпайды қалай есептейтінін түсінгеннен кейін, ол үйге жаңа сеніммен орала алды, өйткені енді оны қалай бақытты ету керектігін білді.
КІШКЕНТАЙ НӘРСЕЛЕР ҮЛКЕН ӨЗГЕРІС ӘКЕЛЕДІ Ер адамның көп күш жұмсамай-ақ серіктесінің алдында ұпай жинауының көптеген жолдары бар. Бұл тек оның онсыз да бөліп жүрген энергиясы мен назарын қайта бағыттауға байланысты. Көптеген ер адамдар бұл нәрселердің көбі туралы біледі, бірақ оларды жасауға құлықсыз, өйткені олар әйел үшін кішкентай нәрселердің қаншалықты маңызды екенін түсінбейді. Ер адам өзінің әйел үшін жасап жатқан үлкен істерімен салыстырғанда кішкентай нәрселердің маңызы жоқ деп шын жүректен сенеді.
Кейбір ер адамдар қарым-қатынастың басында кішкентай нәрселерді жасаудан бастауы мүмкін, бірақ бір-екі рет жасағаннан кейін тоқтатады. Қандай да бір құпия инстинктивті күштің әсерінен олар барлық энергияларын серіктесі үшін бір үлкен іс жасауға бағыттай бастайды. Осыдан кейін олар әйелдің қарым-қатынаста өзін толыққанды сезінуі үшін қажетті барлық кішкентай нәрселерді жасауды ұмытады. Әйелді бақытты ету үшін, ер адам оған өзін сүйікті әрі қолдауға ие екенін сезінуі үшін не қажет екенін түсінуі керек.
Әйелдердің ұпай есептеу тәсілі — бұл жай ғана қалау емес, бұл шынайы қажеттілік. Әйелдер қарым-қатынаста өзін сүйікті сезінуі үшін махаббаттың көптеген көріністеріне мұқтаж. Махаббаттың бір немесе екі көрінісі, қаншалықты маңызды болғанымен, оны қанағаттандырмайды және қанағаттандыра алмайды.
Бұл ер адамға түсінуге өте қиын болуы мүмкін. Мұны түсінудің бір жолы — әйелдерде көліктің жанармай багына ұқсас махаббат резервуары (багы) бар деп елестету. Ол қайта-қайта толтырылып тұруы керек. Көптеген кішкентай нәрселерді жасау (және көптеген ұпай жинау) — әйелдің махаббат багын толтырудың құпиясы. Әйел өзінің махаббат багы толық болған кезде өзін сүйікті сезінеді. Ол бұған көбірек махаббат, сенім, қабылдау, ризашылық, таңданыс, мақұлдау және қолдау көрсетумен жауап бере алады. Оның багын шетіне дейін толтыру үшін көптеген кішкентай нәрселер қажет.
107
Төменде ер адамның өз серіктесінің махаббат багын толық ұстауға арналған кішкентай тәсілдерінің 101 пункттен тұратын тізімі берілген.
ӘЙЕЛДІҢ АЛДЫНДА ҰПАЙ ЖИНАУДЫҢ 101 ТӘСІЛІ
1. Үйге оралғанда, басқа іске кіріспес бұрын алдымен оны тауып, құшақтаңыз. 2. Күні қалай өткені туралы оның жоспарларынан хабардар екеніңізді білдіретін нақты сұрақтар қойыңыз (мысалы, "Дәрігерге қабылдауың қалай өтті?"). 3. Тыңдауға және сұрақ қоюға машықтаныңыз. 4. Оның мәселесін шешуге тырысудан бас тартып, оның орнына жанашырлық танытыңыз. 5. Оған күніне жиырма минут сұрамаса да сапалы назар аударыңыз (бұл уақытта газет оқымаңыз және басқа нәрселерге алаңдамаңыз). 6. Оған арнайы мерекелерде ғана емес, күтпеген жерден кесілген гүлдер сыйлаңыз. 7. Жұма кешін күтіп, одан не істегісі келетінін сұрағанша, кездесуді бірнеше күн бұрын жоспарлаңыз. 8. Егер әдетте ол тамақ жасайтын болса немесе оның кезегі болып, бірақ ол шаршаңқы не өте бос емес көрінсе, кешкі ас жасауды ұсыныңыз. 9. Оның сырт келбетіне мақтау айтыңыз. 10. Ол көңілсіз болғанда оның сезімдерін құптап, қолдаңыз. 11. Ол шаршаған кезде көмек ұсыныңыз. 12. Сапарға шыққанда, ол асықпауы үшін қосымша уақыт жоспарлаңыз. 13. Кешігетін болсаңыз, оған қоңырау шалып ескертіңіз. 14. Ол қолдау сұрағанда, оны сұрағаны үшін кінәлі сезіндірмей, «иә» немесе «жоқ» деп жауап беріңіз. 15. Оның көңіліне қаяу түскен кезде, жанашырлық танытып: «Көңіліңе тигенім үшін кешірім сұраймын» деңіз. Содан соң үндемеңіз; оның ренішін түсінгеніңізді сезінуіне мүмкіндік беріңіз. Шешімдер ұсынбаңыз немесе оның ренжуіне сіздің кінәлі еместігіңізді түсіндіруге тырыспаңыз. 16. Оқшаулану қажет болған кезде, оған қайтып оралатыныңызды немесе бәрін ойланып алу үшін уақыт керек екенін айтыңыз. 17. Сабаңызға түсіп, қайтып оралғанда, әйел ең жамандықты ойламас үшін, сізді мазалаған нәрсе туралы құрметпен, кінәламайтын үнмен сөйлесіңіз. 18. Қыс мезгілінде от жағуды ұсыныңыз. 19. Ол сізбен сөйлескенде, журналды қоя тұрып немесе теледидарды өшіріп, оған толық назарыңызды аударыңыз. 20. Егер ыдысты әдетте ол жуатын болса, кейде, әсіресе ол шаршаған күндері, ыдыс жууды ұсыныңыз. 21. Оның көңілсіз немесе шаршап тұрғанын байқағанда, қандай шаруалары бар екенін сұраңыз. Сосын оның тізіміндегі бірнеше істі жасау арқылы көмек ұсыныңыз.
108
22. Далаға шыққанда, дүкеннен оған бірдеңе әкелу керек пе деп сұраңыз және оны алып келуді ұмытпаңыз. 23. Күндіз ұйықтауды немесе бір жаққа кетуді жоспарласаңыз, оған ескертіңіз. 24. Оны күніне төрт рет құшақтаңыз. 25. Жұмыстан оның жағдайын сұрау үшін немесе қызықты жаңалықпен бөлісу үшін, не болмаса «Мен сені жақсы көремін» деп айту үшін қоңырау шалыңыз. 26. Күн сайын кем дегенде екі рет «Мен сені жақсы көремін» деңіз. 27. Төсекті жинап, жатын бөлмені тазалаңыз. 28. Егер сіздің шұлықтарыңызды ол жуатын болса, оған артық жұмыс болмас үшін шұлықтарыңыздың оң жағын шығарып қойыңыз. 29. Қоқыстың толғанын байқасаңыз, оны төгуді ұсыныңыз. 30. Қаладан тыс жерде болғанда, аман-есен жеткеніңізді хабарлау үшін және сізді тауып алуға болатын телефон нөмірін қалдыру үшін қоңырау шалыңыз. 31. Оның көлігін жуыңыз. 32. Онымен кездесуге барар алдында өз көлігіңізді жуып, ішін тазалаңыз. 33. Жыныстық қатынасқа түсер алдында жуыныңыз немесе егер оған ұнаса, иіссу себіңіз. 34. Ол біреуге ренжіп тұрғанда, оның жағына шығыңыз. 35. Оның арқасына, мойнына немесе аяғына (немесе үшеуіне де) массаж жасауды ұсыныңыз. 36. Кейде жыныстық астарсыз-ақ құшақтап, мейірім танытуды әдетке айналдырыңыз. 37. Ол өз ойымен бөліскенде шыдамды болыңыз. Сағатыңызға қарамаңыз. 38. Ол сізбен бірге теледидар көріп отырғанда пультпен арналарды ауыстыра бермеңіз. 39. Қоғамдық орындарда оған деген сүйіспеншілігіңізді көрсетіңіз. 40. Қол ұстасып жүргенде қолыңызды бос ұстамаңыз. 41. Оның сүйікті сусындарын біліп алыңыз, сонда оған өзіне ұнайтын нұсқаларды ұсына аласыз. 42. Тамақтану үшін әртүрлі мейрамханаларды ұсыныңыз; қайда баратыныңызды шешу міндетін тек оның мойнына іліп қоймаңыз. 43. Оған ұнайтын театрға, симфониялық оркестрге, операға, балетке немесе басқа да қойылымдарға абонемент сатып алыңыз. 44. Екеуіңіз де әдемі киініп шығатын ерекше жағдайлар ұйымдастырыңыз. 45. Ол кешігіп жатса немесе киімін ауыстыруды ұйғарса, түсіністік танытыңыз. 46. Қоғамдық орындарда басқаларға қарағанда оған көбірек көңіл бөліңіз. 47. Оны балалардан да маңыздырақ етіп қойыңыз. Балалар ең алдымен сіздің назарыңызды әйеліңіз алатынын көруі керек.
109
48. Оған шағын қораптағы шоколад немесе иіссу сияқты кішігірім сыйлықтар сатып алыңыз. 49. Оған киім сатып алыңыз (оның өлшемдерімен бірге суретін дүкенге апарып, сатушылардың көмегімен таңдаңыз). 50. Ерекше сәттерде оны суретке түсіріңіз. 51. Қысқа мерзімді романтикалық саяхаттар ұйымдастырыңыз. 52. Әмияныңызда оның суретін алып жүретініңізді көрсетіп, оны оқтын-оқтын жаңартып тұрыңыз. 53. Қонақүйде тоқтағанда, бөлмеге шампан, жарқыраған алма шырыны немесе гүлдер сияқты ерекше бірдеңе дайындатып қойыңыз. 54. Мерейтойлар мен туған күндер сияқты арнайы күндерде хат немесе жазба қалдырыңыз. 55. Ұзақ сапарларда көлік жүргізуді өз мойныңызға алыңыз. 56. Оның қалауын ескеріп, көлікті баяу әрі қауіпсіз жүргізіңіз. Өйткені ол алдыңғы орында дәрменсіз отыр. 57. Оның көңіл-күйіне назар аударып: «Бүгін бақытты көрінесің» немесе «Шаршаңқы көрінесің» деп айтыңыз, сосын «Күнің қалай өтті?» деп сұраңыз. 58. Оны бір жаққа апарғанда, жолды алдын ала зерттеп алыңыз, сонда ол өзін навигация үшін жауапты сезінбейді. 59. Оны биге апарыңыз немесе бірге би сабақтарына қатысыңыз. 60. Оған махаббат хатын немесе өлең жазып, тосынсый жасаңыз. 61. Оған қарым-қатынастарыңыздың басында қалай қарасаңыз, дәл солай қараңыз. 62. Үйдегі бірдеңені жөндеп беруді ұсыныңыз. «Мұнда нені жөндеу керек? Менде кішкене бос уақыт бар» деңіз. Бірақ қолыңыздан келмейтін нәрсені мойныңызға алмаңыз. 63. Асүйдегі пышақтарды қайрап беруді ұсыныңыз. 64. Сынған заттарды желімдеу үшін сапалы желім (Super-Glue) сатып алыңыз. 65. Электр шамдары күйіп кеткен бойда оларды ауыстыруды ұсыныңыз. 66. Қоқысты сұрыптауға (қайта өңдеуге) көмектесіңіз. 67. Газеттегі оған қызық болуы мүмкін мақалаларды дауыстап оқыңыз немесе қиып алып қойыңыз. 68. Ол үшін жазып алған кез келген телефон нөмірлерін ұқыпты етіп қағазға түсіріңіз. 69. Жуынатын бөлменің еденін таза ұстаңыз және душ қабылдағаннан кейін оны құрғатып сүртіңіз. 70. Оған есік ашып беріңіз. 71. Азық-түлік сөмкелерін көтерісуді ұсыныңыз. 72. Оған ауыр қораптарды көтеруге көмектесіңіз. 73. Сапар барысында жүктерге жауапты болып, оларды көлікке өзіңіз орналастырыңыз.
110
74. Егер ол ыдыс жуып жатса немесе оның кезегі болса, қазандарды ысқылауға немесе басқа да қиын жұмыстарға көмектесуді ұсыныңыз. 75. «Жөнделетін заттар» тізімін жасап, оны асүйге қалдырыңыз. Бос уақытыңыз болғанда сол тізімнен ол үшін бір істі атқарыңыз. Тізімнің тым ұзарып кетуіне жол бермеңіз. 76. Ол тамақ жасағанда, оның аспаздық шеберлігін мақтаңыз. 77. Оның сөзін тыңдағанда, көзіне қараңыз. 78. Онымен сөйлескен кезде кейде қолыңыздан ұстап, жанасыңыз. 79. Оның күні бойы не істейтініне, қандай кітаптар оқитынына және қандай адамдармен араласатынына қызығушылық танытыңыз. 80. Оны тыңдап отырғанда, "а-ха", "иә-иә", "ооо", "ммм" сияқты дыбыстар шығару арқылы оған қызығып отырғаныңызды білдіріңіз. 81. Оның көңіл-күйі мен жағдайын сұраңыз. 82. Егер ол ауырып қалған болса, жағдайының қалай екенін және өзін қалай сезініп тұрғанын жиі сұрап тұрыңыз. 83. Ол шаршап тұрса, шай демдеп беруді ұсыныңыз. 84. Ұйқыға бірге дайындалып, төсекке бір уақытта жатыңыздар. 85. Үйден шығар алдында оны сүйіп, қоштасыңыз. 86. Оның әзілдеріне күліңіз. 87. Ол сіз үшін бірдеңе жасағанда, ауызша алғыс айтыңыз. 88. Шашын сәндеп келгенін байқап, оған сенім ұялататын мақтау айтыңыз. 89. Оңаша қалу үшін арнайы уақыт бөліңіз. 90. Интимді сәттерде немесе ол өзінің нәзік сезімдерімен бөлісіп жатқанда телефонға жауап бермеңіз. 91. Бірге велосипед теуіп қайтыңыздар, тіпті аз уақытқа болса да. 92. Пикник ұйымдастырып, дайындалыңыз. (Пикникке арналған төсенішті ұмытпаңыз.) 93. Егер кірді ол жуатын болса, киімдерді химиялық тазалауға апарып беруді немесе кірді өзіңіз жууды ұсыныңыз. 94. Оны балаларсыз серуендеуге алып шығыңыз. 95. Келіссөздер жүргізгенде, оның да, өзіңіздің де қалағаныңызға қол жеткізгенін қалайтыныңызды көрсететіндей әрекет етіңіз. Қамқор болыңыз, бірақ өзіңізді құрбандыққа шалмаңыз. 96. Бір жаққа кеткеніңізде оны сағынғаныңызды білдіріңіз. 97. Үйге оның сүйікті бәлішін немесе десертін әкеліңіз. 98. Егер әдетте азық-түлікті ол сатып алатын болса, дүкенге өзіңіз баруды ұсыныңыз. 99. Романтикалық кездесулерде жеңіл тамақтаныңыз, сонда кейін қатты тойып, шаршап қалмайсыз. 100. Осы тізімге оның да өз ойларын қосуын сұраңыз.
111
101. Дәретхана қақпағын түсіріп кетіңіз.
КІШКЕНТАЙ НӘРСЕЛЕР ЖАСАУДЫҢ ҚҰДІРЕТІ Ер адамның өз әйелі үшін кішкентай нәрселерді жасауы — нағыз құдірет. Бұл оның махаббат багын толық ұстап, есепті теңестіреді. Есеп тең болғанда, немесе дерлік тең болғанда, әйел өзін сүйікті екенін біледі, бұл оған жауап ретінде көбірек сенім артуға және сүюге мүмкіндік береді. Әйел өзінің сүйікті екенін білгенде, ол ренішсіз сүйе алады.
Әйелге кішкентай нәрселер жасау — ер адам үшін де шипалы. Шын мәнінде, сол кішкентай нәрселер әйелдің де, еркектің де реніштерін емдеуге бейім келеді. Ол өзін мықты әрі тиімді сезіне бастайды, өйткені әйелі өзіне қажетті қамқорлықты алып жатыр. Сонда екеуі де қанағаттанады.
Ер адамға не қажет Ер адамдар әйел үшін кішкентай нәрселерді жасауды жалғастыруы қажет болғанындай, әйел де оның өзі үшін жасаған кішкентай істерін бағалауға ерекше зейін қоюы керек. Жымиып, алғыс айту арқылы ол оған бір ұпай жинағанын білдіре алады. Беруді жалғастыру үшін ер адам осы ризашылық пен қолдауға мұқтаж. Ол өзінің бір өзгеріс әкеле алатынын сезінуі керек. Еркектер өздерін бағаламайтын сияқты сезінгенде беруді тоқтатады. Әйел оған оның жасап жатқан істерінің бағаланып жатқанын білдіруі керек.
Бұл ол қоқыс төгіп келгені үшін енді бәрі керемет керемет болды деп өтірік жасау керек дегенді білдірмейді. Бірақ ол жай ғана оның қоқысты төккенін байқап, «рақмет» дей алады. Біртіндеп екі тараптан да көбірек махаббат ағыла бастайды.
Ер адам әйелдің нені қабылдағанын қалайды Әйел ер адамның барлық энергиясын бір үлкен нәрсеге жұмсап, кішкентай нәрселердің маңыздылығын төмендетуге деген инстинктивті бейімділігін қабылдауы қажет. Осы бейімділікті қабылдау арқылы бұл оған соншалықты ауыр тимейтін болады. Ол аз бергені үшін оған ренжудің орнына, әйел мәселені шешу үшін онымен сындарлы түрде жұмыс істей алады. Ол қайта-қайта оның өзі үшін жасаған кішкентай істерін және оның қаншалықты көп әрі ықыласпен жұмыс істейтінін жоғары бағалайтынын білдіре алады.
Әйел оның кішкентай нәрселерді ұмытып кетуі оны жақсы көрмейді дегенді білдірмейтінін, керісінше оның қайтадан үлкен нәрселерге тым шоғырланып кеткенін білдіретінін есіне сақтай алады. Онымен күресіп немесе оны жазалаудың орнына, ол одан қолдау сұрау арқылы оның жеке қатысуын ынталандыра алады. Ризашылық пен ынталандырудың артуымен ер адам біртіндеп үлкен нәрселермен қатар кішкентай нәрселерді де бағалауды үйренеді. Ол үнемі үлкен табысқа жетуге деген құштарлығын бәсеңдетіп, көбірек демалып, әйелімен және отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды.
ЭНЕРГИЯ МЕН НАЗАРДЫ БАСТАПҚЫ БАҒЫТҚА БҰРУ Мен кішкентай нәрселерге энергияны бағыттауды алғаш үйренген кезімді есіме алдым. Бонни екеуміз жаңа үйленгенде мен нағыз еңбекқор (трудоголик) едім. Кітаптар жазу мен семинарлар өткізуден бөлек, аптасына елу сағат психологиялық кеңес беретінмін. Үйленуіміздің бірінші жылында ол маған өзіне көбірек уақыт бөлуім қажет екенін қайта-қайта білдірді. Ол бірнеше рет өзінің жалғызсырап, жараланып жүрген сезімдерімен бөлісті.
112
Кейде ол өз сезімдерін хат арқылы жеткізетін. Біз мұны Махаббат хаты деп атаймыз. Ол әрдайым махаббатпен аяқталады және ашулану, қайғыру, қорқыныш пен мұң сезімдерін қамтиды. 11-тарауда біз осы Махаббат хаттарын жазу әдістері мен маңыздылығын тереңірек қарастырамыз. Ол менің жұмыста тым көп уақыт өткізетінім туралы мына Махаббат хатын жазған еді.
Қымбатты Джон,
Мен саған өз сезімдеріммен бөлісу үшін осы хатты жазып отырмын. Мен саған не істеу керектігін айтпақшы емеспін. Тек менің сезімдерімді түсінгеніңді қалаймын.
Сенің жұмыста соншама көп уақыт өткізетініңе ашуланамын. Үйге келгенде маған ештеңең қалмайтынына ашуланамын. Мен сенімен көбірек уақыт өткізгім келеді.
Сен маған қарағанда клиенттеріңді көбірек ойлайтындай көрінгенде, маған ауыр тиеді. Сенің соншалықты шаршап жүргеніңе көңілім түседі. Мен сені сағындым.
Сен менімен уақыт өткізгің келмей ме деп қорқамын. Мен сенің өміріңдегі тағы бір ауыртпалық болудан қорқамын. Үнемі мін тағатын адам болып көрінуден қорқамын. Сен үшін менің сезімдерім маңызды емес пе деп қорқамын.
Мұны оқу саған қиын болса, кешір. Сенің қолыңнан келгеннің бәрін жасап жатқаныңды білемін. Мен сенің қаншалықты көп еңбектеніп жатқаныңды бағалаймын.
Мен сені жақсы көремін, Бонни
Оның өзін назардан тыс қалғандай сезінетіні туралы оқығаннан кейін, мен шынымен де әйеліме қарағанда клиенттеріме көбірек көңіл бөліп жүргенімді түсіндім. Мен барлық назарымды клиенттеріме бөліп, сосын үйге шаршап келіп, әйеліме назар аудармайтынмын.
Ер адам шамадан тыс жұмыс істегенде Мен оны елемегенімнің себебі, оны жақсы көрмегенімнен немесе қамқорлық жасамағанымнан емес, оған беретін ештеңем қалмағандықтан еді. Оған және отбасымызға жақсырақ өмір (көбірек ақша) қамтамасыз ету үшін көп еңбектену арқылы ең жақсы нәрсені жасап жатырмын деп аңғалдықпен ойладым. Оның өзін қалай сезінетінін түсінгеннен кейін, мен қарым-қатынасымыздағы осы мәселені шешудің жоспарын жасадым.
Күніне сегіз клиент қабылдаудың орнына, мен жеті клиентті қабылдай бастадым. Әйелімді сегізінші клиентім деп елестеттім. Күн сайын кешке үйге бір сағат ерте келетін болдым. Өз ойымда әйеліме ең маңызды клиентім ретінде қарадым. Оған клиентке бөлетіндей бар ынтам мен толық назарымды бөле бастадым. Үйге келгенде ол үшін кішкентай нәрселерді жасай бастадым. Бұл жоспардың сәттілігі бірден көрінді. Ол ғана емес, мен де бақыттырақ болдым.
Біртіндеп, оған және отбасымызға қолдау көрсете алғаным үшін өзімнің сүйікті екенімді сезінген сайын, маған үлкен табысқа жетуге деген ұмтылыс азая бастады. Мен қарқынымды бәсеңдете бастадым және таңқаларлығы, бұл тек қарым-қатынасымызға ғана емес, жұмысыма да жақсы әсер етіп, соншалықты көп жұмыс істемесем де, ол табыстырақ бола түсті.
Мен үйде табысты болған кезде, менің жұмысым сол табысты көрсететінін байқадым. Жұмыс әлеміндегі табысқа тек ауыр еңбекпен ғана қол жеткізілмейтінін түсіндім. Бұл менің басқалардың сенімін ұялата білу қабілетіме де байланысты болды. Отбасымның махаббатын сезінгенде, мен
113
өзіме сенімдірек болып қана қоймай, басқалар да маған көбірек сенім артып, бағалай бастады.
Әйел қалай көмектесе алады Бұл өзгерісте Боннидің қолдауы үлкен рөл атқарды. Ол өзінің шынайы әрі сүйіспеншілікке толы сезімдерімен бөлісумен қатар, менен өзі үшін бірдеңе жасауымды сұрауда өте табанды болды және оны жасаған кезде маған үлкен ризашылық білдірді. Біртіндеп кішкентай нәрселер жасағаның үшін сүйікті болудың қаншалықты тамаша екенін түсіне бастадым. Сүйікті болу үшін ұлы істер жасауым керек деген сезімнен құтылдым. Бұл мен үшін нағыз жаңалық болды.
ӘЙЕЛДЕР ҰПАЙ БЕРГЕН КЕЗДЕ Әйелдер өмірдегі үлкен істер сияқты кішкентай нәрселерді де бағалай білудің ерекше қабілетіне ие. Бұл еркектер үшін үлкен бата. Көптеген ер адамдар үлкенірек табысқа жетуге ұмтылады, өйткені олар бұл өздерін махаббатқа лайық етеді деп сенеді. Іштей олар басқалардың махаббаты мен таңданысына мұқтаж. Олар аса үлкен табысқа жетпей-ақ сол махаббат пен таңданысты өздеріне тарта алатынын білмейді.
Әйел ер адамның жасаған кішкентай істерін бағалау арқылы оны осы табысқа деген тәуелділіктен емдей алады. Бірақ егер ол еркекке өзінің ризашылығын есту қаншалықты маңызды екенін түсінбесе, ол бұл ризашылықты білдірмеуі мүмкін. Бұған оның реніші кедергі болуы мүмкін.
«ӨКПЕ-РЕНІШ ТҰМАУЫН» ЕМДЕУ Әйелдер кішкентай нәрселерді инстинктивті түрде бағалайды. Оған тек әйелдің ер адамға өзінің ризашылығын есту керек екенін түсінбеуі немесе есептің тең еместігін сезінуі ғана ерекшелік болады. Әйел өзін сүйкімсіз және елеусіз сезінгенде, ер адамның ол үшін жасаған жақсылықтарын автоматты түрде бағалау оған өте қиынға соғады. Ол өкпелейді, өйткені ол оған қарағанда әлдеқайда көп берді. Бұл реніш оның кішкентай нәрселерді бағалау қабілетін бұғаттайды.
Реніш — Реніш тұмауы немесе суық тию сияқты, денсаулыққа зиян. Әйел ренішке ауырған кезде, ол еркектің өзі үшін жасаған істерін жоққа шығаруға бейім келеді, өйткені әйелдердің ұпай есептеу тәсілі бойынша, ол әлдеқайда көп істеді.
Есеп әйелдің пайдасына қырық та он болған кезде, ол қатты ренжи бастауы мүмкін. Әйел өзін алып жатқаннан гөрі көбірек беріп жатқанын сезінгенде онымен бірдеңе болады. Толығымен бейсаналы түрде ол өзінің қырық ұпайынан оның он ұпайын алып тастайды да, олардың қарым-қатынасындағы есеп отыз да нөл деп қорытынды жасайды. Бұл математикалық тұрғыдан қисынды әрі түсінікті, бірақ бұл әдіс жұмыс істемейді.
Ол өз ұпайынан еркектің ұпайын шегерген кезде, ол нөлмен қалады, ал ол нөл емес. Ол нөл берген жоқ; ол он берді. Ол үйге келгенде, әйелдің көзінде немесе дауысында оның нөл екенін білдіретін суықтық болады. Ол оның істегенін жоққа шығаруда. Әйел оған ол ештеңе бермегендей қарайды — бірақ ол он берді.
Әйелдің еркектің ұпайларын осылай азайтуының себебі — оның өзін сүйкімсіз сезінуінде. Есептегі теңсіздік оның өзін сүйкімсіз сезінуіне әкеледі. Өзін сүйікті емес сезінгендіктен, оған еркектің заңды түрде талап ете алатын он ұпайын да бағалау өте қиынға соғады. Әрине, бұл әділетсіздік, бірақ оның жұмыс істеу механизмі осындай.
Әдетте бұл сәтте қарым-қатынаста не болады — ер адам өзін бағаланбағандай сезінеді де, көбірек беру
114
ынтасын жоғалтады. Ол реніш тұмауын жұқтырады. Содан кейін әйел одан сайын ренжи түседі де, жағдай барған сайын нашарлай береді. Оның реніш тұмауы одан сайын асқынады.
Әйел не істей алады Бұл мәселені шешудің жолы — оны екі жақтан да жанашырлықпен түсіну. Ер адамға бағалану қажет болса, әйелге қолдау сезіну қажет. Әйтпесе олардың ауруы асқына береді.
Бұл реніштің шешімі — әйелдің жауапкершілікті өз мойнына алуында.
Ол қарым-қатынаста тым көп беріп, есептің тым теңсіз болуына жол бергені арқылы өз мәселесінің ушығуына үлес қосқаны үшін жауапкершілікті өз мойнына алуы керек. Ол өзін тұмаумен немесе суық тиіп ауырып қалғандай күтіп, қарым-қатынаста осыншама көп беруден демалуы қажет. Ол өзін еркелетіп, серіктесіне өзіне көбірек қамқорлық жасауына мүмкіндік беруі керек.
Әйел ренжіген кезде, әдетте серіктесіне қолдау көрсетуге мүмкіндік бермейді немесе егер ол тырысса, оның жасаған ісінің құнын жоққа шығарып, оған тағы бір нөл береді. Ол оның қолдауына есігін жабады. Тым көп бергені үшін жауапкершілікті өз мойнына ала отырып, ол бұл мәселе үшін еркекті кінәлаудан бас тартып, жаңа есеп картасын бастай алады. Ол оған тағы бір мүмкіндік беріп, өзінің жаңа түсінігімен жағдайды жақсарта алады.
Ер адам не істей алады Ер адам өзін бағаланбағандай сезінгенде, ол қолдау көрсетуді тоқтатады. Оның бұл жағдаймен жауапкершілікпен күресуінің бір жолы — әйел ренішпен ауырып тұрған кезде, оның қолдауы үшін ұпай беріп, оны бағалау қаншалықты қиын екенін түсінуі.
Ол өзінің ренішін әйелдің қайтадан бере бастамас бұрын біраз уақыт алуға мұқтаж екенін түсіну арқылы босата алады. Өз махаббаты мен мейірімін кішкентай істермен мұқият көрсете отырып, ол осыны есте сақтай алады. Біраз уақыт бойы ол әйелден өзіне лайықты әрі қажетті ризашылықты күтпеуі керек. Бұл оған әйелдің мұқтаж болатын кішкентай нәрселерін жасауды ұмытқаны үшін оған тұмау жұқтырғанының жауапкершілігін мойнына алса, көмектеседі.
Осы көрегендікпен ол әйел өзінің тұмауынан айыққанша қарымта ретінде ештеңе күтпестен бере алады. Оның бұл мәселені шеше алатынын білуі өзінің де ренішін босатуға көмектеседі. Егер ол беруді жалғастыра берсе, ал әйел беруден демалуға және оның қолдауын махаббатпен қабылдауға назар аударса, тепе-теңдік тез қалпына келуі мүмкін.
ЕР АДАМДАР НЕГЕ АЗ БЕРЕДІ? Ер адам сирек жағдайда ғана көбірек алып, азырақ беруді көздейді. Соған қарамастан, еркектер қарым-қатынаста азырақ беруімен танымал. Мүмкін сіз мұны өз қарым-қатынастарыңызда бастан өткерген боларсыз. Әйелдер еркек серіктесінің басында мейірімдірек болып, кейін біртіндеп енжар бола бастайтынына жиі шағымданады. Ер адамдар да өздеріне әділетсіз қарағандай сезінеді. Басында әйелдер өте ризашыл әрі сүйіспеншілікке толы болады да, кейін ренжігіш және талапшыл болып кетеді. Бұл жұмбақты ерлер мен әйелдердің ұпайды қалай әртүрлі есептейтінін түсінгенде шешуге болады.
Ер адамның беруді тоқтатуының бес негізгі себебі бар. Олар мыналар:
1. Марстықтар әділдікті идеалдандырады. Ер адам барлық энергиясын жұмыстағы жобаға салып, елу ұпай жинадым деп ойлайды. Содан кейін ол үйге келіп, артқа шалқайып, әйелінің өзінің елу ұпайын жинауын күтеді. Ол әйелдің тәжірибесінде өзінің бар болғаны бір ғана ұпай жинағанын білмейді. Ол беруді тоқтатады, өйткені ол онсыз да көбірек бердім деп ойлайды.
115
Оның ойынша, бұл — әділ әрі сүйіспеншілікке толы әрекет. Ол есепті теңестіру үшін әйелге елу ұпайлық қолдау көрсетуге мүмкіндік береді. Ол кеңседегі ауыр жұмысының бар болғаны бір ғана ұпай әкелетінін түсінбейді. Оның әділдік моделі тек ол әйелдердің әрбір махаббат сыйына бір ұпай беретінін түсініп, құрметтегенде ғана жұмыс істей алады. Бұл бірінші түсініктің ерлер үшін де, әйелдер үшін де практикалық қолданысы бар. Олар мыналар:
Ерлер үшін: Әйел үшін үлкен істер мен кішкентай істердің бәрі бір ұпай әкелетінін есіңізде сақтаңыз. Махаббаттың барлық сыйлықтары бірдей және үлкені де, кішісі де бірдей қажет. Реніш тудырмас үшін, үлкен өзгеріс әкелетін бірнеше кішкентай нәрселерді жасауды әдетке айналдырыңыз. Әйел махаббаттың үлкен көріністерімен қатар кішкентай көріністерінің көптігін алмайынша, қанағаттанбайтынын күтпеңіз.
Әйелдер үшін: Еркектер Марстан екенін есіңізде сақтаңыз; олар кішкентай нәрселерді жасауға автоматты түрде ынталанбайды. Олар сізді жақсы көрмегендіктен азырақ бермейді, олар өз үлестерін қазірдің өзінде бердік деп сенгендіктен азырақ береді. Мұны жеке басыңызға қабылдамауға тырысыңыз. Оның орнына, көбірек сұрау арқылы олардың қолдауын үнемі ынталандырыңыз. Оның қолдауына аса мұқтаж болғанға дейін немесе есеп қатты теңсіз болғанға дейін күтпеңіз. Оның қолдауын талап етпеңіз; оның кішкене ынталандыруды қажет ететініне қарамастан, ол сізді қолдағысы келетініне сеніңіз.
2. Венералықтар шартсыз махаббатты идеалдандырады. Әйел қолынан келгенше бәрін береді және тек өзі босап, қалжырағанда ғана аз алып жатқанын байқайды. Әйелдер басынан бастап еркектер сияқты есеп жүргізбейді; әйелдер еркін береді және еркектер де солай жасайды деп болжайды.
Біз көргендей, еркектер олай емес. Ер адам есеп өзінің қабылдауында теңсіз болғанша еркін береді, содан кейін ол беруді тоқтатады. Ер адам әдетте көп береді де, содан кейін өзінің бергенін қайтарып алу үшін артқа шалқайып отырады.
Әйел еркекке махаббатымен бірдеңе берген кезде, ол инстинктивті түрде әйелдің есеп жүргізіп жатқанын және өзінде көбірек ұпай бар екенін болжайды. Оның басына келетін ең соңғы ой — өзінің азырақ беріп жатқандығы. Өзінің көзқарасы бойынша, ол есеп өзінің пайдасына теңсіз болған кезде ешқашан беруді жалғастырмас еді.
Ол өзі онсыз да көбірек бердім деп сезінген кезде одан көбірек беру талап етілсе, ол беретін кезде міндетті түрде жымимайтынын біледі. Осыны есіңізде сақтаңыз. Әйел жүзінде күлкімен еркін беруді жалғастырғанда, ер адам есеп біршама тең болуы керек деп болжайды. Ол Венералықтардың есеп отыз да нөл болғанша қуанышпен бере беретін таңғажайып қабілеті бар екенін түсінбейді. Бұл түсініктердің де ерлер мен әйелдер үшін практикалық қолданысы бар:
Ерлер үшін: Әйелдің жүзінде күлкімен бірдеңе беруі есеп міндетті түрде тең дегенді білдірмейтінін есіңізде сақтаңыз.
Әйелдер үшін: Ер адамға еркін бергеніңізде, оған есеп тең деген хабарлама жететінін есіңізде сақтаңыз. Егер сіз оны көбірек беруге ынталандырғыңыз келсе, ақырындап және сыпайы түрде көбірек беруді тоқтатыңыз. Оған сіз үшін кішкентай нәрселерді жасауға мүмкіндік беріңіз. Одан кішігірім істерде қолдау сұрап, содан кейін оны бағалау арқылы ынталандырыңыз.
3. Марстықтар сұраған кезде ғана береді. Марстықтар өздерінің тәуелсіздігін мақтан тұтады. Олар шынымен қажет болмаса, көмек сұрамайды. Марста бірінші болып сұралмаса, көмек ұсыну дөрекілік болып саналады.
116
Ал Венералықтар, керісінше, қолдау ұсыну үшін күтіп отырмайды. Олар біреуді жақсы көрсе, қолдарынан келгенше береді. Олар сұрағанды күтпейді және адамды неғұрлым қатты жақсы көрсе, соғұрлым көп береді.
Ер адам қолдау ұсынбағанда, әйел қателікпен ол мені жақсы көрмейді деп ойлайды. Ол тіпті одан қолдау сұрамау арқылы оның махаббатын сынауы мүмкін және оның өзі ұсынуын күтеді. Еркек көмек ұсынбаған кезде, әйел оған ренжиді. Ол еркектің сұрағанды күтіп жүргенін түсінбейді.
Біз көргеніміздей, есепті тең ұстау ер адам үшін маңызды. Ер адам қарым-қатынаста көбірек бердім деп сезінгенде, ол инстинктивті түрде көбірек қолдау сұрай бастайды; ол табиғи түрде алуға құқығым бар деп сезінеді және көбірек сұрай бастайды. Екінші жағынан, қарым-қатынаста азырақ берген кезде, ол ең соңғы кезекте көбірек сұрау туралы ойлайды. Инстинктивті түрде ол қолдау сұрамайды, керісінше көбірек қолдау көрсетудің жолдарын іздейді.
Әйел қолдау сұрамағанда, ер адам қателікпен есеп тең болуы керек немесе мен көбірек беріп жатырмын деп ойлайды. Ол әйелдің өзінен қолдау ұсынуын күтіп отырғанын білмейді.
Бұл үшінші түсініктің ерлер мен әйелдер үшін практикалық қолданысы бар:
Әйелдер үшін: Ер адам қашан және қалай көбірек беру керектігін айтатын белгілерді іздейтінін есіңізде сақтаңыз. Ол сұрағанды күтеді. Ол тек әйел көбірек сұрағанда немесе оған көбірек беру керек екенін айтқанда ғана қажетті кері байланысты алатын сияқты. Оған қоса, әйел сұраған кезде, ол не беру керектігін біледі. Көптеген ер адамдар не істеу керектігін білмейді. Тіпті ер адам өзінің азырақ беріп жатқанын сезінсе де, әйел арнайы кішкентай істермен қолдау сұрамаса, ол өзінің энергиясын жұмыс сияқты үлкен нәрселерге көбірек жұмсауы мүмкін, үлкен табыс немесе көбірек ақша көмектеседі деп ойлап.
Ерлер үшін: Әйел өзіне қолдау қажет болғанда инстинктивті түрде оны сұрамайтынын есіңізде сақтаңыз. Оның орнына, ол егер сіз оны жақсы көрсеңіз, оны өзіңіз ұсынады деп күтеді. Оған кішкентай істермен қолдау ұсынуды әдетке айналдырыңыз.
4. Венералықтар есеп тең болмаса да «Иә» дейді. Еркектер қолдау сұрағанда, әйел есеп тең болмаса да «иә» дейтінін түсінбейді. Егер олар өз еркегін қолдай алса, қолдайды. Есеп жүргізу тұжырымдамасы оның ойында болмайды. Еркектер тым көп сұрамауға сақ болуы керек. Егер ол өзін алып жатқаннан гөрі көбірек беріп жатырмын деп сезінсе, біраз уақыттан кейін ол сіздің оған көбірек қолдау ұсынбағаныңызға ренжитін болады.
Еркектер әйел өзінің қажеттіліктері мен өтініштеріне «иә» деп жауап берген сайын, ол да өзі қалаған нәрсені бірдей алып жатыр деп қате ойлайды. Ол есеп тең болмаса да, тең деп қате болжайды.
Мен әйелімді үйленуіміздің алғашқы екі жылында аптасына бір рет киноға апарып жүргенімді есіме алдым. Бір күні ол маған қатты ашуланып: «Біз үнемі сенің қалағаныңды жасаймыз. Ешқашан менің қалағанымды істемейміз», — деді.
Мен шынымен таң қалдым. Ол «иә» деп айтып және «иә» деуді жалғастырған сайын, ол бұл жағдайға мен сияқты қуанышты деп ойладым. Мен оған да кино мендей ұнайды деп ойладым.
Кейде ол маған қалаға опера келгенін немесе симфониялық оркестрге барғысы келетінін айтатын. Біз жергілікті театрдың жанынан өтіп бара жатқанда, ол: «Қызық сияқты екен, осы қойылымды көрейікші» — деген сияқты пікір білдіретін.
117
Бірақ сосын аптаның соңында мен: «Мына киноға барайықшы, оның пікірлері өте керемет екен», — дейтінмін.
Ал ол қуана: «Жақсы», — дейтін.
Мен қателікпен оның киноға баруға мен сияқты қуанышты екені туралы хабарлама алатынмын. Шын мәнінде ол менімен бірге болғанына қуанышты еді, кино да жаман емес болатын, бірақ оның қалағаны — жергілікті мәдени іс-шараларға бару еді. Сондықтан ол маған олар туралы қайта-қайта айтқан болатын. Бірақ ол киноға «иә» деп жауап бере бергендіктен, мен оның мені бақытты ету үшін өз қалауларын құрбан етіп жатқанын мүлдем білген жоқпын.
Бұл түсініктің ерлер мен әйелдер үшін практикалық қолданысы бар.
Ерлер үшін: Егер ол сіздің өтініштеріңізге «иә» десе, бұл есептің тең екенін білдірмейтінін есіңізде сақтаңыз. Оның ойында есеп жиырма да нөл болуы мүмкін, бірақ ол әлі де қуана: «Әрине, киіміңді тазалағыштан алып келемін» немесе «Жарайды, сен үшін сол қоңырауды шаламын» деп айта береді.
Сіздің қалағаныңызды жасауға келісу оның да қалағаны осы дегенді білдірмейді. Одан не істегісі келетінін сұраңыз. Оған не ұнайтыны туралы ақпарат жинап, содан кейін оны сол жерлерге апаруды ұсыныңыз.
Әйелдер үшін: Егер сіз еркектің өтініштеріне бірден «иә» десеңіз, оның ойына мен көбірек бердім немесе есеп кем дегенде тең деген идея келетінін есіңізде сақтаңыз. Егер сіз көбірек беріп, азырақ алып жатсаңыз, оның өтініштеріне «иә» деуді тоқтатыңыз. Оның орнына, сыпайы түрде, одан өзіңіз үшін көбірек істеуін сұрай бастаңыз.
5. Марстықтар айыппұл ұпайларын береді. Ер адамдар өзін сүйкімсіз және қолдаусыз сезінгенде айыппұл ұпайларын беретінін әйелдер түсінбейді. Әйел еркекке сенімсіздікпен, қабылдамаумен, құптамаумен немесе бағаламаумен жауап бергенде, ол минус немесе айыппұл ұпайларын береді.
Мысалы, егер ер адам әйелінің оның істеген бір ісін бағаламағаны үшін өзін жараланған немесе сүйкімсіз сезінсе, ол әйелдің осыған дейін жинаған ұпайларын алып тастауды әділ деп санайды. Егер әйел он берген болса, еркек одан жараланғанын сезінгенде, оның он ұпайын алып тастау арқылы жауап қатуы мүмкін. Егер оған қаттырақ ауыр тиген болса, ол тіпті оған минус жиырма беруі мүмкін. Нәтижесінде әйел бір минут бұрын ғана он ұпайға ие болса да, енді оған он ұпай қарыз болып қалады.
Бұл әйел үшін өте түсініксіз жағдай. Ол отыз ұпайға тең болатын нәрсе берген болуы мүмкін, содан кейін ер адам бір ашулы сәтте олардың бәрін алып тастайды. Ер адамның ойынша, әйел оған қарыз болғандықтан, ол ештеңе бермеуді әділ деп санайды. Бұл математикалық тұрғыдан әділ болуы мүмкін, бірақ бұл шын мәнінде әділдік емес.
Айыппұл ұпайлары қарым-қатынас үшін өте жойқын. Олар әйелдің өзін бағаланбағандай сезінуіне және ер адамның беруге деген құлшынысының төмендеуіне әкеледі. Егер ол өз ойында әйелдің оған берген барлық махаббат пен қолдауын жоққа шығарса, әйел кейде орын алатын қандай да бір негативті көзқарас танытқан кезде, ол беруге деген ынтасын жоғалтады. Ол енжар болып қалады. Бұл бесінші түсініктің ерлер мен әйелдер үшін практикалық қолданысы бар.
Ерлер үшін: Айыппұл ұпайлары әділетсіз екенін және жұмыс істемейтінін есіңізде сақтаңыз. Сіз өзіңізді сүйкімсіз, ренжіген немесе жараланғандай сезінген сәттерде, оны жазалап, бәрін жоққа шығарудың орнына, оны кешіріп, оның жасаған барлық жақсылықтарын еске алыңыз. Оны жазалаудың орнына, өзіңіз қалаған қолдауды сұраңыз, сонда ол сізге оны береді. Оның сізді қалай жаралағанын құрметпен білдіріңіз. Оған қалай ауыр тигенін айтып, содан кейін оған кешірім сұрауға мүмкіндік беріңіз. Жазалау жұмыс істемейді! Оған сізге не қажет екенін беруге мүмкіндік беру арқылы сіз өзіңізді әлдеқайда жақсырақ сезінетін боласыз. Есіңізде болсын, ол —
Венералықтар — ол сізге не қажет екенін немесе сізге қалай зақым келтіретінін білмейді.
Әйелдер үшін: еркектерде «айыппұл ұпайларын» беру үрдісі бар екенін есте сақтаңыз. Өзіңізді бұл қысымнан қорғаудың екі жолы бар.
1. Бірінші тәсіл — оның сізден ұпайларды шегеріп тастауы қате екенін түсіну. Сыйластықпен оған өз сезімдеріңізді білдіріңіз. Келесі тарауда біз қиын немесе жағымсыз сезімдерді білдіру жолдарын қарастырамыз. 2. Екінші тәсіл — ол өзін сүйіспеншіліктен кенде немесе ренжулі сезінгенде ұпайларды алып тастайтынын, ал өзін сүйікті әрі қолдаулы сезінгенде оларды бірден қайтаратынын мойындау. Ол жасаған кішкентай істері үшін көбірек сүйіспеншілік сезінген сайын, айыппұл ұпайларын біртіндеп азайта бастайды. Ол ренжімеуі үшін оған сүйіспеншіліктің қандай түрлері қажет екенін түсінуге тырысыңыз.
Оның қалай ренжігенін байқай алсаңыз, оған өкінішіңізді білдіріңіз. Ең бастысы, содан кейін оған жетпей қалған сүйіспеншілікті беріңіз. Егер ол өзін бағаланбағандай сезінсе — оған қажетті ризашылықты білдіріңіз; егер өзін шеттетілгендей немесе манипуляцияланғандай сезінсе — оған қажетті қабылдауды беріңіз; егер сенімсіздік сезінсе — оған сенім артыңыз; егер кемсітілгендей сезінсе — оған сүйіспеншілік пен таңданыс сыйлаңыз; егер мақұлдамауды сезінсе — оған лайықты мақұлдауыңызды беріңіз. Еркек өзін сүйікті сезінгенде, айыппұл ұпайларын қолдануды тоқтатады.
Жоғарыдағы процестің ең қиын бөлігі — оны не ренжіткенін білу. Көбінесе, еркек өз «үңгіріне» тартылғанда, оны не ренжіткенін өзі де білмейді. Содан кейін, ол шыққан кезде, әдетте бұл туралы айтпайды. Әйел оның сезімдерін не зақымдағанын қалай білуі керек? Осы кітапты оқу және еркектердің сүйіспеншілікке басқаша мұқтаж екенін түсіну — бұл жақсы бастама және әйелдерге бұрын-соңды болмаған артықшылық береді.
ЕРКЕКТЕР ҰПАЙЛАРДЫ ҚАЛАЙ БЕРЕДІ
Еркектер ұпайларды әйелдерден өзгеше береді. Әйел ер адамның ол үшін жасаған ісін бағалаған сайын, ол өзін сүйікті сезінеді және оған жауап ретінде ұпай береді. Қарым-қатынаста ұпайды тең ұстау үшін, еркекке сүйіспеншіліктен басқа ештеңе қажет емес. Әйелдер өз махаббатының күшін түсінбейді және көп жағдайда еркектің махаббатына ие болу үшін өздері қалағаннан да көп нәрсе істеуге тырысады.
Әйел еркектің ол үшін істегенін бағалағанда, ол өзіне қажетті сүйіспеншіліктің көп бөлігін алады. Есіңізде болсын, еркектерге ең алдымен ризашылық (appreciation) қажет. Әрине, ер адам әйелден күнделікті тұрмыстық міндеттерге тең қатысуды талап етеді, бірақ егер ол бағаланбаса, онда әйелдің қосқан үлесі ол үшін ешқандай мағынасыз және мүлдем маңызсыз болып қалады.
Сол сияқты, әйел ер адамның ол үшін жасаған үлкен істерін бағалай алмайды, егер ол көптеген кішкентай істерді де жасамаса. Көптеген ұсақ-түйек істерді жасау оның қамқорлыққа алынған, түсінілген және құрметтелген сезіну сияқты негізгі қажеттіліктерін қанағаттандырады.
Ер адам үшін сүйіспеншіліктің негізгі көзі — әйелдің оның мінез-құлқына деген мейірімді реакциясы. Оның да «махаббат резервуары» бар, бірақ ол міндетті түрде әйелдің ол үшін не істегенімен толтырылмайды. Оның орнына, ол негізінен әйелдің оған қалай жауап қайтаратынымен немесе оған деген сезімімен толтырылады.
Әйел ер адамға тамақ дайындағанда, ол оған бір ұпай немесе он ұпай береді, бұл әйелдің сол сәтте оған деген сезіміне байланысты. Егер әйел ер адамға іштей ренжіп жүрсе, оның дайындаған асы ол үшін өте аз мағына береді — тіпті ол ренжігені үшін минус ұпайлар беруі де мүмкін. Ер адамды бақытты етудің құпиясы — махаббатты іс-әрекет арқылы емес, өз сезімдеріңіз арқылы білдіруді үйренуде жатыр.
Философиялық тұрғыдан алғанда, әйел өзін сүйікті сезінгенде, оның мінез-құлқы бұл махаббатты автоматты түрде білдіреді. Ер адам өзін сүйіспеншілікке толы мінез-құлықпен көрсеткенде, оның сезімдері автоматты түрде соңынан еріп, мейірімді бола түседі.
Ер адам әйелге деген махаббатын сезінбесе де, ол бәрібір ол үшін сүйіспеншілікпен бірдеңе жасауды шеше алады. Егер оның бұл әрекеті қабылданып, бағаланса, ол әйелге деген махаббатын қайта сезіне бастайды. «Іс-әрекет жасау» — ер адамның махаббат насосын іске қосудың тамаша тәсілі.
Алайда, әйелдер өте басқаша. Әйел өзіне қамқорлық жасалғанын, түсінілгенін немесе құрметтелгенін сезінбесе, өзін сүйікті сезінбейді. Серігі үшін көбірек нәрсе істеу туралы шешім қабылдау оған мейірімді сезінуге көмектеспейді. Керісінше, бұл оның ренішін күшейтуі мүмкін. Әйел өзінің мейірімді сезімдерін сезінбеген кезде, ол өз энергиясын көбірек іс жасауға емес, тікелей жағымсыз сезімдерін емдеуге бағыттауы керек.
Ер адам «сүйіспеншілікке толы мінез-құлыққа» басымдық беруі керек, өйткені бұл оның серігінің махаббат қажеттіліктерінің орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл оның жүрегін ашады және ер адамның да жүрегін көбірек махаббат сезінуге итермелейді. Ер адамның жүрегі әйелді бақытты ете алған сайын ашыла түседі.
Әйел «сүйіспеншілікке толы көзқарастар мен сезімдерге» басымдық беруі керек, бұл оның серігінің махаббат қажеттіліктерінің орындалуын қамтамасыз етеді. Әйел ер адамға мейірімді көзқарас пен сезім білдіре алған кезде, ол көбірек беруге ынталанады. Бұл өз кезегінде әйелдің жүрегін одан әрі ашуға көмектеседі. Әйелдің жүрегі өзіне қажетті қолдауды алған сайын көбірек ашылады.
ӘЙЕЛДЕР ЕРКЕКТЕРДЕН ҚАЛАЙ ҮЛКЕН ҰПАЙЛАР ЖИНАЙ АЛАДЫ
| Жағдай | Ол беретін ұпайлар |
| :--- | :--- |
| 1. Ол қателік жасайды және әйелі «Мен саған айттым ғой» демейді немесе ақыл айтпайды. | 10-20 |
| 2. Ол оның көңілін қалдырады және әйелі оны жазаламайды. | 10-20 |
| 3. Көлік айдап бара жатып адасып кетеді және ол мұны үлкен мәселе қылмайды. | 10-20 |
| 4. Ол адасып кеткенде, әйелі жағдайдың жақсы жағын көріп: «Егер тіке жолмен жүргенде, мұндай әдемі күннің батқанын | |
| көрмес едік» дейді. | 20-30 |
| 5. Ол бірдеңені алып келуді ұмытып кетеді және әйелі: «Ештеңе етпейді. Келесі жолы шыққанда әкеле саларсың ба?» дейді. | |
| 10-20 | |
| 6. Ол тағы да ұмытып кетеді және әйелі сенімді шыдамдылықпен: «Ештеңе етпейді. Бәрібір әкеліп бересің бе?» дейді. | |
| 20-30 | |
| 7. Әйелі оны ренжітіп алғанда, оның ренішін түсініп, кешірім сұрайды және оған қажетті махаббатты береді. | 10-40 |
| 8. Ол одан қолдау сұрайды, ол «жоқ» дейді, әйелі оның бас тартуына ренжімей, қолынан келсе көмектесетініне сенеді. Оны | |
| шеттетпейді немесе айыптамайды. | 10-20 |
| 9. Басқа жолы тағы қолдау сұрайды, ол тағы да «жоқ» дейді. Әйелі оны кінәлі сезіндірмей, оның сол кездегі | |
| мүмкіндіктерін қабылдайды. | 20-30 |
| 10. Ол ұпайлар тең деп есептеген кезде, әйелі талап етпей-ақ көмек сұрайды. | 1-5 |
| 11. Әйелі мазасыз болып тұрғанда немесе ер адам оның көбірек беріп жүргенін білгенде, әйелі талап етпей қолдау | |
| сұрайды. | 10-30 |
| 12. Ер адам өз «үңгіріне» кеткенде, әйелі оны кінәлі сезіндірмейді. | 10-20 |
| 13. Ол «үңгірінен» оралғанда, әйелі оны құшақ жая қарсы алады, оны жазаламайды немесе шеттетпейді. | 10-20 |
| 14. Ол қателігі үшін кешірім сұрағанда, әйелі оны мейіріммен қабылдап, кешіреді. Қателік неғұрлым үлкен болса, ер адам | |
| соғұрлым көп ұпай береді. | 10-50 |
| 15. Ер адам одан бірдеңе істеуді өтінгенде, әйелі неге істей алмайтынының тізімін бермей-ақ «жоқ» дейді. | 1-10 |
| 16. Ол бірдеңе сұрағанда, әйелі «иә» деп жауап береді және жақсы көңіл-күйде қалады. | 1-10 |
| 17. Ұрыстан кейін ол татуласқысы келіп, кішкене істер жасай бастағанда, әйелі оны қайтадан бағалай бастайды. | 10-30 |
| 18. Ол үйге келгенде оны көргеніне қуанышты болады. | 10-20 |
| 19. Әйелінің көңілі толмай тұрса да, оны білдірудің орнына басқа бөлмеге барып, өз-өзін сабырға шақырып, сосын | |
| мейірімді жүрекпен оралады. | 10-20 |
| 20. Ерекше жағдайларда, әйелі оның әдетте ренжітетін қателіктеріне көз жұма қарайды. | 20-40 |
| 21. Онымен жыныстық қатынасқа түсуден шын мәнінде ләззат алады. | 10-40 |
| 22. Ол кілтін қайда қойғанын ұмытып қалғанда, әйелі оған жауапсыз адам сияқты қарамайды. | 10-20 |
| 23. Кездесу кезінде мейрамхана немесе кино туралы көңілі толмауын әдеппен және биязылықпен білдіреді. | 10-20 |
| 24. Ол көлік айдап немесе тұраққа қойып жатқанда кеңес бермейді және жеткізіп салғаны үшін ризашылық білдіреді. | |
| 10-20 | |
| 25. Оның қателіктерін қазбаламай, одан қолдау сұрайды. | 10-20 |
| 26. Жағымсыз сезімдерін оны кінәламай, шеттетпей немесе айыптамай, сабырлы түрде бөліседі. | 10-40 |
Әйел қашан көбірек ұпай жинай алады
Жоғарыдағы мысалдардың әрқайсысы еркектердің әйелдерден өзгеше ұпай жинайтынын көрсетеді. Бірақ әйелден осының бәрін істеу талап етілмейді. Бұл тізім оның ең әлсіз, осал кездерін көрсетеді. Егер әйел сол сәтте оған қажетті қолдауды көрсете алса, ол ұпай беруде өте жомарт болады.
7-тарауда айтқанымдай, әйелдің қиын сәттерде махаббат беру қабілеті «толқын» сияқты құбылып тұрады. Әйелдің махаббат беру қабілеті артып жатқанда (толқынның жоғарылау кезеңінде), ол көптеген бонус ұпайларын жинай алады. Ол басқа уақытта да дәл солай мейірімді болуды өзінен талап етпеуі керек.
Әйелдің махаббат беру қабілеті құбылғаны сияқты, ер адамның махаббатқа деген мұқтаждығы да құбылады. Жоғарыдағы мысалдардың әрқайсысында ер адам беретін ұпайлардың нақты мөлшері жоқ. Оның орнына шамаланған диапазон берілген; оның махаббатқа деген мұқтаждығы неғұрлым жоғары болса, ол әйелге соғұрлым көп ұпай береді.
Мысалы, егер ол қателік жасап, өзін ыңғайсыз, өкінішті немесе ұятты сезінсе, онда ол әйелінің махаббатына көбірек мұқтаж; сондықтан әйелі қолдау көрсетсе, ол оған көбірек ұпай береді. Қателік неғұрлым үлкен болса, ол әйелінің махаббаты үшін соғұрлым көп ұпай береді. Егер ол әйелінің махаббатын ала алмаса, ол өзіне қаншалықты махаббат қажет болғанына қарай әйеліне «айыппұл ұпайларын» беруге бейім болады. Егер ол үлкен қателіктен кейін шеттетілгендей сезінсе, ол көптеген айыппұл ұпайларын беруі мүмкін.
ЕРКЕКТЕРДІ НЕ ҚОРҒАНЫСҚА ИТЕРМЕЛЕЙДІ
Ер адам қателік жасап, әйелі ренжіген кезде ол қатты ашулануы мүмкін. Оның ашуы жасаған қателігінің көлеміне пропорционал болады. Кішкентай қателік оны азырақ қорғанысқа итермелейді, ал үлкен қателік оны әлдеқайда қорғанысқа бейім етеді. Кейде әйелдер ер адамның үлкен қателік үшін неге кешірім сұрамайтынына таңғалады. Жауап — ол кешірілмеуден қорқады. Ол қандай да бір жолмен әйелінің үмітін ақтай алмағанын мойындау тым ауыр. Кешірім сұраудың орнына, ол әйелінің ренжігеніне ашуланып, оған айыппұл ұпайларын беруі мүмкін.
Ер адам жағымсыз күйде болғанда, әйел оған «өтіп бара жатқан торнадо» сияқты қарап, тасада тұра тұрса, торнадо өткеннен кейін ол оны кінәламағаны немесе өзгертуге тырыспағаны үшін мол бонус ұпайларын береді. Егер әйел торнадоны тоқтатуға тырысса, бұл бүліншілік тудырады және ер адам оны кедергі келтіргені үшін кінәлайды.
Бұл көптеген әйелдер үшін жаңа түсінік, өйткені Венерада біреу ренжісе, венералықтар оны ешқашан елемейді немесе тасада тұруды ойламайды. Венерада торнадолар болмайды. Біреу ренжісе, бәрі бір-біріне көмектесіп, көптеген сұрақтар қою арқылы оны не мазалайтынын түсінуге тырысады. Ал Марста торнадо өткенде, бәрі шұңқыр тауып алып, бас сауғалайды.
ЕРКЕКТЕР ҚАШАН АЙЫППҰЛ ҰПАЙЛАРЫН БЕРЕДІ
Әйелдер еркектердің ұпайларды басқаша есептейтінін түсінгені өте пайдалы. Ер адамдардың айыппұл ұпайларын беретіні әйелдерді шатастырады және олардың өз сезімдерімен бөлісуін қауіпті етеді. Әрине, барлық еркектер айыппұл ұпайларының қаншалықты әділетсіз екенін көріп, бір түнде өзгерсе керемет болар еді — бірақ өзгеру уақытты талап етеді. Алайда, әйел үшін ер адамның айыппұл ұпайларын қалай тез берсе, оларды солай тез қайтарып алатынын білу жұбаныш болуы мүмкін.
Ер адамның айыппұл ұпайларын беруі — әйелдің ер адамнан көбірек беріп жатқанын сезініп, ренжуіне ұқсас. Ол ер адамның ұпайын өзінікінен шегеріп тастап, оған нөл береді. Мұндай кездерде ер адам оның «реніш тұмауымен» ауырып жатқанын түсініп, оған қосымша махаббат сыйлай алады.
Сол сияқты, ер адам айыппұл ұпайларын беріп жатқанда, әйел оның да «реніш тұмауының» өз нұсқасымен ауырып жатқанын түсіне алады. Ол жазылу үшін қосымша махаббатқа мұқтаж. Нәтижесінде, ол ұпайларды қайтадан теңестіру үшін оған бірден бонус ұпайларын береді.
Ер адамнан қалай үлкен ұпай жинауға болатынын үйрену арқылы әйел өз ер адамы алыстап, ренжіп тұрғанда оны қолдаудың жаңа әдісіне ие болады. Өзі қалайтын нәрселерді («Әйелден ұпай жинаудың 101 жолы» тізімінен) жасаудың орнына, ол өз энергиясын ер адамның қалауына ( «Әйелдер еркектерден қалай үлкен ұпай жинай алады» тізімі бойынша) көбірек бағыттай алады.
АЙЫРМАШЫЛЫҚТАРЫМЫЗДЫ ЕСТЕ САҚТАУ
Еркектер де, әйелдер де ұпайды қаншалықты басқаша есептейтінімізді есте сақтау арқылы үлкен пайда көре алады. Қарым-қатынасты жақсарту біз жұмсап жатқан энергиядан артық энергияны талап етпейді және ол өте қиын болуы міндетті емес. Қарым-қатынас біз өз энергиямызды серігіміз толық бағалай алатын арнаға бағыттауды үйренгенше ғана қажытады.
11-тарау Қиын сезімдерді қалай жеткізу керек
Біз ренжігенде, көңіліміз қалғанда, таусылғанда немесе ашуланғанда, мейіріммен сөйлесу қиынға соғады. Жағымсыз эмоциялар пайда болғанда, біз сенім, қамқорлық, түсіністік, қабылдау, ризашылық және құрмет сияқты мейірімді сезімдерімізді сәтке жоғалтып аламыз. Мұндай кездерде, тіпті ең жақсы ниетпен басталған әңгіме де ұрысқа айналып кетеді. Сәтсіздік пен ашудың қызуында біз серігімізге немесе өзімізге тиімді болатын қарым-қатынас жолын ұмытып кетеміз.
Мұндай сәттерде әйелдер байқаусызда еркектерді кінәлауға және оларды өз іс-әрекеттері үшін кінәлі сезіндіруге бейім болады. Серігінің барын салып жатқанын есте сақтаудың орнына, әйел ең жаман нәрсені болжап, сыни және ренішті сөйлеуі мүмкін. Жағымсыз сезімдер толқыны келгенде, әйелге сеніммен, қабылдаумен және ризашылықпен сөйлеу өте қиын. Ол өз көзқарасының серігіне қаншалықты жағымсыз және ауыр тиетінін байқамайды.
Еркектер ренжігенде, әйелдерді және олардың сезімдерін айыптауға бейім болады. Серігінің осал әрі сезімтал екенін есте сақтаудың орнына, ер адам оның қажеттіліктерін ұмытып, дөрекі әрі қамқорсыз сөйлеуі мүмкін. Жағымсыз сезімдер толқыны келгенде, оған қамқорлықпен, түсіністікпен және құрметпен сөйлеу өте қиын. Ол өз теріс көзқарасының оған қаншалықты ауыр тиетінін байқамайды.
Бұл — сөйлесу нәтиже бермейтін кездер. Бақытымызға орай, басқа балама бар. Сезімдеріңізді серігіңізбен ауызша бөлісудің орнына, оған хат жазыңыз. Хат жазу сізге серігіңізді ренжітіп алудан қорықпай, өз сезімдеріңізді тыңдауға мүмкіндік береді. Өз сезімдеріңізді еркін білдіру және тыңдау арқылы сіз автоматты түрде байсалды әрі мейірімді бола бастайсыз. Еркектер хат жазғанда көбірек қамқор, түсінікті және құрметті бола түседі; әйелдер хат жазғанда көбірек сенімді, қабылдаушы және ризашыл болады.
Жағымсыз сезімдерді жазып шығу — сіздің сөзіңіз қаншалықты мейірімсіз естілуі мүмкін екенін түсінудің тамаша тәсілі. Осы түсінік арқылы сіз өз тәсіліңізді реттей аласыз. Сонымен қатар, жағымсыз эмоцияларды жазып шығу арқылы олардың қарқындылығы бәсеңдейді, бұл қайтадан жақсы сезімдерге орын босатады. Байсалды қалыпқа түскеннен кейін, сіз серігіңізге барып, онымен әлдеқайда мейірімді — айыптамайтын немесе кінәламайтын жолмен сөйлесе аласыз. Нәтижесінде, сіздің түсінілу және қабылдану мүмкіндігіңіз әлдеқайда жоғары болады.
Хатты жазып болған соң, сізде сөйлесу қажеттілігі мүлдем болмауы да мүмкін. Оның орнына, серігіңіз үшін сүйіспеншілікпен бірдеңе жасауға шабыттануыңыз мүмкін. Хаттағы сезімдермен бөліссеңіз де, немесе жай ғана өзіңізді жақсы сезіну үшін жазсаңыз да, сезімдерді жазу — маңызды құрал.
Сезімдеріңізді жазудың орнына, сіз дәл осы процесті ойыңызда да жасай аласыз. Жай ғана сөйлеуден бас тартып, не болғанын ойыңызда шолыңыз. Өз қиялыңызда не сезінетініңізді, не ойлайтыныңызды және не қалайтыныңызды ешбір өңдеусіз айтып жатырмын деп елестетіңіз. Өз ішкі сезімдеріңіз туралы толық шындықты айта отырып ішкі диалог жүргізу арқылы сіз кенеттен олардың теріс құрсауынан босайсыз. Сезімдеріңізді жазсаңыз да, немесе ойша жасасаңыз да, жағымсыз сезімдерді зерттеу, сезіну және білдіру арқылы олар өз күшін жояды және жақсы сезімдер қайта оралады. «Махаббат хаты» (Love Letter) техникасы бұл процестің күші мен тиімділігін орасан зор арттырады. Бұл жазу техникасы болса да, оны ойша да орындауға болады.
«МАХАББАТ ХАТЫ» ТЕХНИКАСЫ
Жағымсыздықты шығарудың және одан кейін мейірімді түрде тіл табысудың ең жақсы жолдарының бірі — «Махаббат хаты» техникасын қолдану. Сезімдеріңізді белгілі бір үлгімен жазу арқылы жағымсыз эмоциялар автоматты түрде азайып, жақсы сезімдер күшейеді. «Махаббат хаты» техникасы хат жазу процесін жетілдіреді. Ол үш аспектіден немесе бөлімнен тұрады:
1. Ашу, мұң, қорқыныш, өкініш және махаббат сезімдеріңізді білдіретін Махаббат хатын жазыңыз. 2. Серігіңізден не естігіңіз келетінін білдіретін Жауап хатын жазыңыз. 3. Махаббат хаты мен Жауап хатын серігіңізбен бөлісіңіз.
«Махаббат хаты» техникасы өте икемді. Сіз үш қадамның бәрін орындауды таңдай аласыз немесе олардың тек біреуін немесе екеуін ғана орындау қажет болуы мүмкін. Мысалы, өзіңізді байсалды әрі мейірімді сезіну үшін бірінші және екінші қадамдарды орындап, содан кейін серігіңізбен ренішсіз немесе кінәлаусыз ауызша сөйлесе аласыз. Басқа уақытта үш қадамның бәрін жасап, Махаббат хаты мен Жауап хатын серігіңізбен бөлісуді таңдауыңыз мүмкін.
Үш қадамның бәрін жасау — екеуіңіз үшін де қуатты әрі емдік тәжірибе. Алайда, кейде барлық үш қадамды жасау тым көп уақытты алуы мүмкін немесе орынсыз болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда ең күшті техника — тек бірінші қадамды жасап, Махаббат хатын жазу. Махаббат хатын жазудың бірнеше мысалын қарастырайық.
1-ҚАДАМ: МАХАББАТ ХАТЫН ЖАЗУ
Махаббат хатын жазу үшін оңаша жер тауып, серігіңізге хат жазыңыз. Әрбір Махаббат хатында өз ашуыңызды (anger), мұңыңызды (sadness), қорқынышыңызды (fear), өкінішіңізді (regret) және соңында махаббатыңызды (love) білдіріңіз. Бұл формат сізге барлық сезімдеріңізді толық білдіруге және түсінуге мүмкіндік береді. Барлық сезімдеріңізді түсінудің нәтижесінде сіз серігіңізбен әлдеқайда мейірімді және байсалды түрде тіл табыса аласыз.
Біз ренжігенде, әдетте бірден бірнеше сезімді бастан кешіреміз. Мысалы, серігіңіз сіздің көңіліңізді қалдырғанда: оның немқұрайлылығына ашулануыңыз мүмкін; оның жұмысқа тым беріліп кеткеніне мұңаюыңыз мүмкін; оның сізді ешқашан кешірмейтінінен немесе бұрынғыдай жақсы көрмейтінінен қорқуыңыз мүмкін; оған деген махаббатыңызды іштей жасырып қалғаныңызға өкінуіңіз мүмкін. Бірақ сонымен бірге сіз оны бәрібір жақсы көресіз және оның махаббаты мен назарын қалайсыз.
Мейірімді сезімдерімізді табу үшін, көп жағдайда алдымен барлық жағымсыз сезімдерімізді сезінуіміз керек. Жағымсыз сезімдердің осы төрт деңгейін (ашу, мұң, қорқыныш және өкініш) білдіргеннен кейін, біз махаббат сезімдерімізді толық сезініп, білдіре аламыз. Махаббат хаттарын жазу автоматты түрде жағымсыз сезімдеріміздің қарқындылығын азайтады және оң сезімдерімізді толығырақ сезінуге мүмкіндік береді.
- Міне, негізгі Махаббат хатын жазуға арналған нұсқаулықтар:
1. Хатты серігіңізге арнаңыз. Ол сізді сүйіспеншілікпен және түсіністікпен тыңдап отыр деп елестетіңіз. 2. Ашудан бастаңыз, содан кейін мұң, сосын қорқыныш, одан кейін өкініш және соңында махаббат. Әр хатқа осы бес бөлімді де енгізіңіз. 3. Әр сезім туралы бірнеше сөйлем жазыңыз; әр бөлімнің ұзындығы шамамен бірдей болсын. Қарапайым сөздермен айтыңыз. 4. Әр бөлімнен кейін кідіріп, келесі пайда болған сезімді байқаңыз. Сол сезім туралы жазыңыз. 5. Махаббат бөліміне жеткенше хатты тоқтатпаңыз. Махаббаттың сыртқа шығуын шыдамдылықпен күтіңіз. 6. Соңында атыңызды жазып, қол қойыңыз. Сізге не қажет немесе не қалайтыныңыз туралы бірнеше сәт ойланыңыз. Оны P.S. ретінде жазыңыз.
Хат жазуды жеңілдету үшін 211-беттегі үлгіні пайдалансаңыз болады. Бес бөлімнің әрқайсысында сезімдеріңізді білдіруге көмектесетін бірнеше «бастаушы фразалар» енгізілген. Сіз осы фразалардың тек кейбірін немесе бәрін қолдана аласыз. Әдетте ең жақсы әсер беретін сөздер: «Мен ашулымын», «Мен мұңдымын», «Мен қорқамын», «Мен өкінемін», «Мен қалаймын» және «Мен жақсы көремін». Дегенмен, сезімдеріңізді білдіруге көмектесетін кез келген фраза жарай береді. Махаббат хатын аяқтауға әдетте жиырма минуттай уақыт кетеді.
Махаббат хатының үлгісі
Қымбаттым _______________ Күні: _________
Мен бұл хатты өз сезімдеріммен бөлісу үшін жазып отырмын.
1. Ашу үшін Маған ұнамайды... Менің ашуым келеді... Мені ренжітеді... Мені мазалайды... Мен қалаймын... 2. Мұң үшін Менің көңілім қалды... Маған мұңды... Менің жаным ауырады... Мен қалап едім... Мен қалаймын... 3. Қорқыныш үшін Мен уайымдаймын... Мен қорқамын... Маған қорқынышты... Мен қаламаймын... Маған қажет... Мен қалаймын... 4. Өкініш үшін Мен ыңғайсызданамын... Мен кешірім сұраймын... Мен ұяламын... Мен қаламап едім... Мен қалаймын... 5. Махаббат үшін Мен жақсы көремін... Мен қалаймын... Мен түсінемін... Мен кешіремін... Мен бағалаймын... Саған рахмет айтамын... Мен білемін...
P.S. Мен сенен естігім келетін жауап:
Ұмытшақтық туралы махаббат хаты
Том жоспарлағаннан ұзақ ұйықтап қалып, қызы Хейлиді тіс дәрігеріне апаруды ұмытып кеткенде, оның әйелі Саманта қатты ашуланды. Бірақ Томға ашуы мен наразылығын төгудің орнына, ол отырып, төмендегі Махаббат хатын жазды. Осыдан кейін ол Томға әлдеқайда сабырлы және қабылдаушы қалыпта бара алды.
Осы хатты жазғандықтан, Саманта күйеуіне ақыл айтуға немесе оны шеттетуге деген құлшыныс сезбеді. Олар ұрысудың орнына мейірімді кеш өткізді. Келесі аптада Том Хейлиді тіс дәрігеріне апаруды ұмытпады.
Самантаның махаббат хаты:
Қымбатты Том,
1. Ашу. Сенің ұмытып кеткеніңе ашуым келеді. Ұйықтап қалғаныңа ашулымын. Сенің күндіз ұйықтап, бәрін ұмытып кететініңді жек көремін. Мен бәріне жауапты болудан шаршадым. Сен бәрін мен істейді деп күтесің. Мен бұдан жалықтым. 2. Мұң. Хейлидің кездесуге бара алмай қалғанына мұңдымын. Сенің ұмытып кеткеніңе мұңаямын. Саған сенім арта алмайтындай сезінгендіктен мұңдымын. Сенің тым көп жұмыс істейтініңе жаным ашиды. Сенің қатты шаршағаныңа мұңаямын. Маған бөлетін уақытыңның азайғанына мұңдымын. Мені көргенде қуанбағаның жаныма батады. Бірдеңелерді ұмытып кеткенің көңіліме тиеді. Маған сенің демің суып кеткендей көрінеді. 3. Қорқыныш. Бәрін өзім істеуім керек пе деп қорқамын. Саған сенуден қорқамын. Саған бәрібір ме деп қорқамын. Келесі жолы да бәріне өзім жауапты боламын ба деп қорқамын. Мен бәрін жалғыз істегім келмейді. Маған сенің көмегің керек. Саған мұқтаж болудан қорқамын. Сен ешқашан жауапты болмайсың ба деп қорқамын. Тым көп жұмыс істеп жатырсың, ауырып қаласың ба деп қорқамын. 4. Өкініш. Сен кездесулерді өткізіп алғанда ыңғайсызданамын. Кешігіп жүргеніңе ұяламын. Тым талапшыл болғаным үшін кешірім сұраймын. Қабылдауды білмегенім үшін өкінемін. Мейірімдірек бола алмағаныма ұяламын. Сені шеттеткім келмейді. 5. Махаббат. Мен сені жақсы көремін. Сенің шаршағаныңды түсінемін. Сен өте көп жұмыс істейсің. Қолыңнан келгенше тырысып жатқаныңды білемін. Ұмытып кеткенің үшін сені кешіремін. Жаңа кездесу уақытын белгілегенің үшін рахмет. Хейлиді тіс дәрігеріне апарғың келгені үшін рахмет. Сенің шын мәнінде қамқор екеніңді білемін. Мені жақсы көретініңді білемін. Өмірімде сенің барың қандай бақыт. Сенімен мейірімді кеш өткізгім келеді.
Махаббатпен, Саманта P.S. Маған сенің келесі аптада Хейлиді тіс дәрігеріне апаруға жауапты болатыныңды естуім керек.
Немқұрайлылық туралы махаббат хаты
Джим келесі күні таңертең іссапарға аттануы керек еді. Сол кеште оның әйелі Вирджиния жақындық орнатуға тырысты. Ол жатын бөлмеге манго әкеліп, оған ұсынды. Джим төсекте кітап оқуға беріліп кеткендіктен, қарны аш емес екенін қысқа ғана айтты. Вирджиния өзін керексіз сезініп, бөлмеден шығып кетті. Оның іші өртеніп, реніш пен ашуға толды. Бірақ қайта барып оның дөрекілігі мен немқұрайлылығына шағымданудың орнына, ол Махаббат хатын жазды.
Осы хатты жазғаннан кейін Вирджиния өзін сабырлы әрі кешірімді сезініп, жатын бөлмеге қайта кірді де: «Бұл сен кетер алдындағы соңғы кешіміз, оны бірге өткізейікші», — деді. Джим кітабын жинап қойып, олар тамаша, жылы кеш өткізді. Махаббат хатын жазу Вирджинияға серігінің назарын аудару үшін тікелей әрекет етуге күш пен махаббат сыйлады. Оған тіпті хатты серігімен бөлісудің де қажеті болмады.
Оның хаты:
Қымбатты Джим,
1. Ашу. Бұл біздің бірге өткізетін соңғы кешіміз болса да, сенің кітап оқығың келгеніне ренжіп тұрмын. Мені елемегеніңе ашулымын. Бұл уақытты менімен өткізгің келмегеніне ашулымын. Бірге уақыт өткізбейтінімізге ашулымын. Менен де маңызды бірдеңе әрқашан табылады. Мені жақсы көретініңді сезінгім келеді. 2. Мұң. Менімен бірге болғың келмейтініне мұңаямын. Тым көп жұмыс істейтініңе жаным ашиды. Мен мұнда болмасам да, сен оны байқамайтындай көрінесің. Әрқашан бос емес екеніңе мұңаямын. Менімен сөйлескің келмейтініне мұңдымын. Саған бәрібір сияқты сезінгенім жаныма батады. Өзімді ерекше сезінбеймін. 3. Қорқыныш. Неге ренжігенімді сенің тіпті түсінбейтініңнен қорқамын. Саған бәрібір ме деп қорқамын. Өз сезімдеріммен бөлісуден қорқамын. Сенің мені шеттететініңнен қорқамын. Біздің бір-бірімізден алыстап бара жатқанымыздан қорқамын. Мұны өзгертуге дәрменім жетпей ме деп қорқамын. Саған қызық емеспін бе деп қорқамын. Сенің мені ұнатпайтыныңнан қорқамын. 4. Өкініш. Саған бәрібір болса да, сенімен уақыт өткізгім келгені үшін өзімді ыңғайсыз сезінемін. Осыншалықты ренжігеніме ұяламын. Егер бұл талапшыл болып көрінсе, кешірім сұраймын. Мейірімдірек әрі қабылдаушы бола алмағаным үшін өкінемін. Сенің уақыт өткізгің келмегеніне суық жауап бергенім үшін кешірім сұраймын. Саған тағы бір мүмкіндік бермегенім үшін өкінемін. Сенің махаббатыңа сенуді тоқтатқаным үшін кешірім сұраймын. 5. Махаббат. Мен сені шын жақсы көремін. Сондықтан манго әкеліп едім. Саған жағымды бірдеңе жасағым келді. Бірге ерекше уақыт өткізгім келді. Әлі де жақсы кеш өткізгім келеді. Маған немқұрайлы қарағаныңды кешіремін. Бірден жауап бермегеніңді кешіремін. Сенің бірдеңе оқып отырғаныңды түсінемін. Кел, мейірімді де жақын кеш өткізейікші.
Сені жақсы көремін, Вирджиния P.S. Мен естігім келетін жауап: «Мен сені жақсы көремін, Вирджиния, мен де сенімен мейірімді кеш өткізгім келеді. Мен сені сағынатын боламын».
Ұрыс туралы махаббат хаты
Майкл мен Ванесса қаржылық шешімге байланысты келіспей қалды. Бірнеше минуттан кейін олар ұрысып кетті. Майкл дауыс көтере бастағанын байқағанда, айқайлауды тоқтатып, терең тыныс алды да: «Маған бұл туралы ойлануға уақыт керек, сосын сөйлесеміз», — деді. Содан кейін ол басқа бөлмеге барып, өз сезімдерін Махаббат хатында жазып шықты.
Хатты жазып болған соң, ол қайта оралып, мәселені әлдеқайда түсіністікпен талқылай алды. Нәтижесінде олар өз проблемаларын мейірімді түрде шешті.
Оның хаты:
Қымбатты Ванесса,
1. Ашу. Сенің тым сезімтал болып кеткеніңе ашулымын. Мені қайта-қайта түсінбейтініңе ренжіп тұрмын. Сөйлескенде сабыр сақтай алмайтыныңа ашулымын. Тым сезімтал екеніңе және тез ренжитініңе ашулымын. Маған сенбей, мені шеттететініңе ашулымын. 2. Мұң. Ұрысқанымызға мұңаямын. Сенің күдігің мен сенімсіздігің жаныма батады. Сенің махаббатыңнан айырылу ауыр тиеді. Ұрысқанымызға мұңдымын. Біздің келіспеуіміз мұңды. 3. Қорқыныш. Қателесуден қорқамын. Сені ренжітпей, өз қалағанымды істей алмаймын ба деп қорқамын. Өз сезімдеріммен бөлісуден қорқамын. Сен мені кінәлайсың ба деп қорқамын. Біліксіз болып көрінуден қорқамын. Сенің мені бағаламайтыныңнан қорқамын. Сен осыншалықты ренжіп тұрғанда сөйлесуден қорқамын. Не айтарымды білмеймін. 4. Өкініш. Сені ренжіткенім үшін кешірім сұраймын. Сенімен келіспегенім үшін өкінемін. Тым суық болып кеткенім үшін кешірім сұраймын. Сенің идеяларыңа тым қарсылық көрсеткеніме өкінемін. Өз қалағанымды істеуге тым асыққаным үшін кешірім сұраймын. Сенің сезімдеріңді қате деп тапқаным үшін өкінемін. Сен мұндай қарым-қатынасқа лайықты емессің. Сені сынағаным үшін кешірім сұраймын. 5. Махаббат. Мен сені жақсы көремін және мұны шешкім келеді. Қазір сенің сезімдеріңді тыңдай аламын деп ойлаймын. Саған қолдау көрсеткім келеді. Сенің сезімдеріңді жаралағанымды түсінемін. Сенің сезімдеріңді жоққа шығарғаным үшін кешірім сұраймын. Мен сені шын мәнінде қатты жақсы көремін. Мен сен үшін батыр болғым келеді, бірақ бәрімен келісе салуды да қаламаймын. Менімен мақтанғаныңды қалаймын. Маған өз болмысымды сақтау керек және мен сенің де өз болмысыңды сақтауыңды қолдаймын. Мен сені жақсы көремін. Бұл жолы сөйлескенде шыдамдырақ әрі түсініктірек боламын. Сен соған лайықтысың.
Сені жақсы көремін, Майкл P.S. Мен естігім келетін жауап: «Мен сені жақсы көремін, Майкл. Сенің қандай қамқор әрі түсінікті адам екеніңді шын бағалаймын. Мұны шеше алатынымызға сенемін».
Таусылу және көңіл қалу туралы махаббат хаты
Джин күйеуі Биллге маңызды хаттарды үйге ала келуін өтініп хабарлама қалдырды. Билл хабарламаны байқамай қалған. Ол үйге хаттарсыз келгенде, Джиннің реакциясы қатты таусылу мен көңіл қалу болды.
Биллдің кінәсі болмаса да, Джин хаттардың қаншалықты маңызды екенін және өзінің қаншалықты шаршағанын айта бергендіктен, ол өзін кінәланғандай және шабуылға ұшырағандай сезіне бастады. Джин өзінің таусылған сезімін Биллдің өз жеке басына қабылдап жатқанын түсінбеді. Билл ашудан жарылып, оны ренжігені үшін кінәлайын деп тұрды.
Ол өз қорғаныс сезімдерін оған төгіп, кештің берекесін алудың орнына, он минут бөліп, Махаббат хатын жазуды жөн көрді. Жазып болған соң, ол әлдеқайда мейірімді болып оралып, әйелін құшақтап: «Хаттарды ала алмағаныңа өкініштімін. Сол хабарламаны алғанымда ғой. Бәрібір мені жақсы көресің бе?» — деді. Джин оған үлкен махаббатпен жауап беріп, олар «суық соғыстың» орнына тамаша кеш өткізді.
Бұл Биллдің хаты:
Қымбатты Джин,
1. Ашу. Сенің осыншалықты ренжігеніңді жек көремін. Мені кінәлағаныңды жек көремін. Бақытсыз болғаныңа ашулымын. Мені көргенде қуанбағаныңа ашулымын. Менің ешбір ісім жеткіліксіз сияқты сезіледі. Мені бағалағаныңды және мені көргенде қуанғаныңды қалаймын. 2. Мұң. Сенің осыншалықты таусылып, көңілің қалғанына мұңаямын. Маған көңілің толмайтынына мұңдымын. Сенің бақытты болғаныңды қалаймын. Жұмыстың біздің махаббатымызға әрқашан кедергі келтіретініне мұңаямын. Өміріміздегі барлық жақсы нәрселерді бағаламайтыныңа мұңдымын. Саған қажетті хаттарды әкелмегеніме мұңаямын. 3. Қорқыныш. Сені бақытты ете алмаймын ба деп қорқамын. Кеш бойы бақытсыз болып жүресің бе деп қорқамын. Саған ашылудан немесе жақын болудан қорқамын. Сенің махаббатыңа мұқтаж болудан қорқамын. Мен жеткіліксізмін бе деп қорқамын. Бұл жағдайды маған қарсы қолданасың ба деп қорқамын. 4. Өкініш. Хаттарды әкелмегенім үшін кешірім сұраймын. Сенің бақытсыз болғаныңа өкінемін. Саған қоңырау шалуды ойламағаным үшін кешірім сұраймын. Сені ренжіткім келмеп еді. Мені көргенде қуанғаныңды қалап едім. Бізде төрт күндік демалыс бар, мен оның ерекше болғанын қалаймын. 5. Махаббат. Мен сені жақсы көремін. Сенің бақытты болғаныңды қалаймын. Ренжіп тұрғаныңды түсінемін. Саған жай ғана ренжуге уақыт керек екенін түсінемін. Мені кінәлі сезіндіргің келмейтінін білемін. Саған жай ғана құшақ пен эмпатия керек. Кешір мені. Кейде не істерімді білмей, сені кінәлай бастаймын. Менің әйелім болғаның үшін рахмет. Сені қатты жақсы көремін. Сен мінсіз болуың немесе әрқашан бақытты болуың міндетті емес. Хаттарға байланысты ренжігеніңді түсінемін.
Сені жақсы көремін, Билл P.S. Мен естігім келетін жауап: «Мен сені жақсы көремін, Билл. Мен үшін істеп жатқандарыңды бағалаймын. Менің күйеуім болғаның үшін рахмет».
2-ҚАДАМ: ЖАУАП ХАТЫН ЖАЗУ
Жауап хатын жазу — «Махаббат хаты» техникасының екінші қадамы. Өз жағымсыз және жағымды сезімдеріңізді білдіргеннен кейін, қосымша үш-бес минут бөліп Жауап хатын жазу — емдік процесс болуы мүмкін. Бұл хатта сіз серігіңізден қандай жауап алғыңыз келетінін жазасыз.
Ол былай жұмыс істейді: серігіңіз сіздің Махаббат хатында білдірген ауыр сезімдеріңізге мейіріммен жауап бере алды деп елестетіңіз. Өзіңізге серігіңіздің атынан қысқаша хат жазыңыз. Оған өзіңіз естігіңіз келетін барлық нәрселерді қосыңыз. Келесі бастаушы фразалар сізге көмектесе алады:
* ... үшін рахмет * Мен түсінемін... * Кешірім сұраймын... * Сен ... лайықтысың * Мен қалаймын... * Мен жақсы көремін...
Кейде Жауап хатын жазу Махаббат хатын жазудан да қуаттырақ болады. Біз шын мәнінде не қалайтынымызды және неге мұқтаж екенімізді жазу арқылы өзімізге лайықты қолдауды қабылдауға жол ашамыз. Сонымен қатар, серігіміздің мейіріммен жауап бергенін елестету арқылы біз оның шынайы өмірде солай істеуін жеңілдетеміз.
Кейбір адамдар жағымсыз сезімдерін жазуға шебер, бірақ махаббат сезімдерін табуға қиналады. Бұл адамдар үшін Жауап хатын жазу және оған жауап ретінде не естігісі келетінін зерттеу өте маңызды. Серігіңіздің сізге қолдау көрсетуіне деген өз қарсылығыңызды сезінуге тырысыңыз. Бұл сізге серігіңіздің мұндай кездерде сізбен мейірімді болуы қаншалықты қиын екенін түсінуге қосымша мүмкіндік береді.
Серігіміздің қажеттіліктері туралы қалай біле аламыз
Кейде әйелдер Жауап хатын жазуға қарсы болады. Олар серігіміз не айту керектігін өзі білуі керек деп есептейді. Оларда: «Мен оған не керек екенін айтқым келмейді; егер ол мені шынымен жақсы көрсе, өзі біледі», — деген жасырын сезім болады. Бұл жағдайда әйел еркектердің Марстан екенін және әйелдерге не керек екенін білмейтінін есте сақтауы керек; оларға мұны айту керек.
Ер адамның жауабы оның сізді қаншалықты жақсы көретінінен гөрі, оның өз планетасының болмысын көбірек көрсетеді. Егер ол венералық болса, ол не айту керектігін білер еді, бірақ ол олай емес. Еркектер әйелдің сезімдеріне қалай жауап беру керектігін шынымен білмейді. Көбіне біздің мәдениетіміз еркектерге әйелдердің неге мұқтаж екенін үйретпейді.
Егер ер адам әкесінің анасының ренжіген сезімдеріне мейірімді сөздермен жауап бергенін көріп-естіп өссе, оның не істеу керектігі туралы жақсырақ түсінігі болар еді. Ал қазір ол білмейді, өйткені оған ешкім үйретпеген. Жауап хаттары — ер адамға әйелдің қажеттіліктері туралы үйретудің ең жақсы жолы. Баяу болса да, сенімді түрде ол үйренеді.
Кейде әйелдер менен: «Егер мен оған не естігім келетінін айтсам және ол соны айта бастаса, оның жай ғана айта салғанын қалай білемін? Оның шын ниетімен айтып тұрғанына сенбеймін», — деп сұрайды. Бұл маңызды сұрақ. Егер ер адам әйелді жақсы көрмесе, ол оған не керек екенін беруге тырыспайды да. Егер ол тіпті оның өтінішіне ұқсас жауап беруге тырысса, демек ол шын мәнінде тырысып жатыр.
Егер ол толықтай шынайы естілмесе, бұл оның жаңа нәрсені үйреніп жатқанынан. Жауап берудің жаңа әдісін үйрену ыңғайсыз. Оған бұл әлсіздік сияқты көрінуі мүмкін. Бұл — шешуші кезең. Оған үлкен ризашылық пен жігер беру керек. Оған дұрыс бағытта келе жатқанын айтып, кері байланыс беру керек.
Егер оның қолдауы шынайы емес болып көрінсе, бұл әдетте оның «бәрібір нәтиже шықпайды-ау» деген қорқынышынан. Егер әйел оның талпынысын бағаласа, келесі жолы ол өзін нық сезінеді және шынайы бола алады. Еркек ақымақ емес. Ол әйелдің оған ашық екенін және оның жауабы жағдайды жақсы жаққа өзгертетінін сезсе, ол солай істейді. Бұл тек уақытты қажет етеді.
Әйелдер де ер адамның Жауап хатын тыңдау арқылы еркектер мен олардың қажеттіліктері туралы көп нәрсені үйрене алады. Әйел әдетте ер адамның оған берген реакцияларына таңғалады. Ол ер адамның неге оның қолдауын қабылдамайтынын түсінбейді. Ол оның неге мұқтаж екенін қате түсінеді. Кейде ол ер адам одан өз болмысынан бас тартуды талап етеді деп ойлап, оған қарсылық көрсетеді. Бірақ көп жағдайда ер адам әйелінің оған сенгенін, бағалағанын және қабылдағанын қалайды.
Қолдау алу үшін біз серігімізге не қажет екенін үйретіп қана қоймай, сонымен бірге қолдау алуға дайын болуымыз керек. Жауап хаттары адамның қолдауға ашық болуын қамтамасыз етеді. Әйтпесе қарым-қатынас нәтиже бермейді. «Сен не айтсаң да менің көңілім көтерілмейді» деген позициямен ауыр сезімдерді бөлісу тек нәтижесіз емес, сонымен бірге серігіңізге ауыр тиеді. Мұндай кездерде мүлдем сөйлемеген дұрыс.
Махаббат хаты мен Жауап хатының үлгісі
Міне, Махаббат хаты мен оның Жауап хатына мысал. Жауап әлі де P.S. бөлімінде, бірақ ол жоғарыдағылардан сәл ұзынырақ және егжей-тегжейлі.
Тереза күйеуі Полдан қолдау сұрағанда, ол қарсылық көрсетіп, оның өтініштерін ауыр жүк сияқты қабылдайды.
Қымбатты Пол,
1. Ашу. Маған қарсылық көрсеткеніңе ашулымын. Маған көмек ұсынбайтыныңа ренжіп тұрмын. Әрқашан өзім сұрауым керек екеніне ашулымын. Мен сен үшін көп нәрсе істеймін. Маған сенің көмегің керек. 2. Мұң. Маған көмектескің келмейтініне мұңаямын. Өзімді жалғыз сезінгендіктен мұңдымын. Көп нәрсені бірге істегім келеді. Сенің қолдауыңды сағынамын. 3. Қорқыныш. Сенен көмек сұраудан қорқамын. Сенің ашуыңнан қорқамын. Сен «жоқ» дейсің бе және менің жаным ауыра ма деп қорқамын. 4. Өкініш. Саған осыншалықты ренжігенім үшін кешірім сұраймын. Сені қажытып, сынағаным үшін өкінемін. Сені көбірек бағалай алмағаным үшін кешірім сұраймын. Тым көп беріп, сосын сенен де соны талап еткенім үшін өкінемін. 5. Махаббат. Мен сені жақсы көремін. Қолыңнан келгенше тырысып жатқаныңды түсінемін. Маған қамқор екеніңді білемін. Сенен мейірімді жолмен сұрағым келеді. Сен балаларымыз үшін керемет әкесің.
Махаббатпен, Тереза P.S. Мен естігім келетін жауап:
Қымбатты Тереза,
Мені осыншалықты жақсы көргенің үшін рахмет. Сезімдеріңмен бөліскенің үшін рахмет. Мен сенің өтініштеріңді тым талапшыл сияқты қабылдағаным жаныңа бататынын түсінемін. Саған қарсылық көрсеткенім ауыр тиетінін түсінемін. Саған жиірек көмек ұсынбағаным үшін кешірім сұраймын. Сен менің қолдауыма лайықтысың және мен саған көбірек қолдау көрсеткім келеді. Мен сені шын жақсы көремін және сенің менің әйелім болғаныңа өте бақыттымын.
Махаббатпен, Пол
3-ҚАДАМ: МАХАББАТ ХАТЫ ЖӘНЕ ЖАУАП ХАТЫМЕН БӨЛІСУ
Хаттармен бөлісу келесі себептерге байланысты маңызды:
* Ол серігіңізге сізді қолдауға мүмкіндік береді. * Ол сізге қажетті түсіністікті алуға мүмкіндік береді. * Ол серігіңізге мейірімді әрі құрметті түрде қажетті кері байланыс береді. * Ол қарым-қатынастағы өзгерістерге ынталандырады. * Ол жақындық пен құмарлықты тудырады. * Ол серігіңізге сіз үшін не маңызды екенін және сізді қалай сәтті қолдауға болатынын үйретеді. * Ол қарым-қатынас үзілгенде жұптарға қайта сөйлесуге көмектеседі. * Ол бізге жағымсыз сезімдерді қауіпсіз жолмен тыңдауды үйретеді.
Төменде хаттармен бөлісудің бес жолы көрсетілген. Бұл жағдайда хатты әйел жазды деп есептеледі, бірақ бұл әдістер ер адам жазғанда да дәл солай жұмыс істейді.
1. Ер адам оның Махаббат хаты мен Жауап хатын әйелінің қатысуымен дауыстап оқиды. Содан кейін ол оның қолынан ұстап, әйеліне не есту керек екенін жақсырақ түсіне отырып, өз махаббат жауабын береді. 2. Әйелі өз Махаббат хаты мен Жауап хатын ол тыңдап отырғанда дауыстап оқиды. Содан кейін ер адам оның қолынан ұстап, өз махаббат жауабын береді. 3. Алдымен ер адам әйелінің Жауап хатын дауыстап оқиды. Содан кейін ол оның Махаббат хатын дауыстап оқиды. Ер адамға жағымсыз сезімдерді тыңдау әлдеқайда жеңіл, егер ол оларға қалай жауап беру керектігін бұрыннан білсе. Одан не талап етілетінін білу арқылы ол жағымсыз сезімдерді естігенде онша үрейленбейді. Махаббат хатын оқып болған соң, ол оның қолынан ұстап, өз мейірімді жауабын береді. 4. Алдымен әйелі өзінің Жауап хатын оған оқып береді. Содан кейін ол Махаббат хатын дауыстап оқиды. Соңында ер адам оның қолынан ұстап, көбірек түсінікпен мейірімді жауап береді. 5. Әйелі хаттарын оған береді және ол оларды жиырма төрт сағат ішінде жеке оқып шығады. Хаттарды оқып болған соң, ол әйеліне жазғаны үшін алғыс айтып, оның қолынан ұстап, оған қажетті мейірімді жауап береді.
Егер серігіңіз мейірімді жауап бере алмаса не істеу керек?
Өткен тәжірибелеріне сүйене отырып, кейбір еркектер мен әйелдер үшін Махаббат хаттарын тыңдау өте қиын болуы мүмкін. Бұл жағдайда олардан оқуды талап етпеу керек. Бірақ серігіңіз хатты тыңдауды таңдаса да, кейде олар бірден мейірімді жауап бере алмауы мүмкін. Пол мен Терезаны мысалға алайық.
Егер Пол серігінің хаттарын естігеннен кейін өзін мейірімді сезінбесе, демек ол сол сәтте махаббатпен жауап бере алмайды деген сөз. Бірақ біраз уақыттан кейін оның сезімдері өзгереді. Хаттарды оқығанда, ол ашу мен ауырсынудан өзін шабуылға ұшырағандай сезініп, қорғанысқа көшуі мүмкін. Мұндай кездерде оған айтылғандар туралы ойлану үшін «тайм-аут» (үзіліс) қажет.
Кейде адам Махаббат хатын естігенде тек ашуды ғана естиді және махаббатты есту үшін оған біраз уақыт керек болады. Біраз уақыттан кейін хатты қайта оқыса, әсіресе өкініш пен махаббат бөлімдерін оқыса көмектеседі. Кейде мен әйелімнің Махаббат хатын оқымас бұрын, алдымен махаббат бөлімін оқимын, содан кейін барып хатты толық оқимын.
Егер ер адам Махаббат хатын оқығаннан кейін ренжісе, ол өз Махаббат хатымен жауап бере алады, бұл оған оның хатын оқығанда пайда болған жағымсыз сезімдерді өңдеуге мүмкіндік береді. Кейде мен әйелім Махаббат хатымен бөліскенше мені не мазалап жүргенін білмеймін, сосын кенеттен менің де жазатын нәрсем пайда болады. Өз хатымды жазу арқылы мен қайтадан мейірімді сезімдерімді тауып, оның хатын қайта оқып, оның ауырсынуының артындағы махаббатты ести аламын.
Егер ер адам бірден махаббатпен жауап бере алмаса, оған бұл қалыпты жағдай екенін білдіру керек және ол үшін жазаламау керек. Оның серігі оның біраз уақыт ойлану қажеттілігін түсініп, қабылдауы керек. Бәлкім, серігін қолдау үшін ол: «Осы хатты жазғаныңа рахмет. Маған бұл туралы ойлануға уақыт керек, сосын сөйлесеміз», — деп айта алады. Оның хат туралы сыни пікір білдірмеуі маңызды. Хаттармен бөлісу уақыты қауіпсіз уақыт болуы тиіс.
Махаббат хаттарымен бөлісуге қатысты жоғарыдағы барлық ұсыныстар әйел адам ер адамның хатына мейіріммен жауап бере алмай жатқанда да қолданылады. Мен әдетте жұптарға жазылған хаттарды дауыстап оқуды ұсынамын. Серігіңіздің хатын дауыстап оқу пайдалы, өйткені бұл оған оның естілгенін сезінуге көмектеседі. Екеуін де байқап көріңіз және сізге қайсысы сәйкес келетінін көріңіз.
МАХАББАТ ХАТТАРЫ ҮШІН ҚАУІПСІЗДІКТІ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ
Махаббат хаттарымен бөлісу қорқынышты болуы мүмкін. Өз шынайы сезімдерін жазып жатқан адам өзін осал сезінеді. Егер оның серігі оны шеттетсе, бұл өте ауыр тиюі мүмкін. Хатпен бөлісудің мақсаты — серіктестер бір-біріне жақындай түсуі үшін сезімдерді ашу. Егер процесс қауіпсіз түрде жүргізілсе, ол жақсы нәтиже береді. Махаббат хатын қабылдап жатқан адам жазушының сөздеріне ерекше құрметпен қарауы керек. Егер олар шынайы, құрметті қолдау көрсете алмаса, онда дайын болғанша тыңдауға келіспегені дұрыс.
Хаттармен бөлісу дұрыс ниетпен жасалуы керек. Хатпен бөлісу төмендегі екі ниет мәлімдемесінің рухында орындалуы тиіс:
Махаббат хатын жазуға және бөлісуге арналған ниет мәлімдемесі
Мен бұл хатты өз жақсы сезімдерімді табу үшін және саған лайықты махаббатты сыйлау үшін жаздым. Осы процестің бір бөлігі ретінде мен саған өзімді тежеп тұрған жағымсыз сезімдерімді айтып жатырмын.
Сенің түсіністігің маған ашылуға және жағымсыз сезімдерімнен арылуға көмектеседі. Мен сенің қамқор екеніңе және менің сезімдеріме қолыңнан келгенше жақсы жауап беретініңе сенемін.
Сенің тыңдауға және мені қолдауға дайындығыңды бағалаймын.
Сонымен қатар, бұл хат саған менің қалауларымды, қажеттіліктерімді және тілектерімді түсінуге көмектеседі деп үміттенемін.
Махаббат хатын тыңдауға арналған ниет мәлімдемесі
Мен сенің сезімдеріңнің дұрыстығын түсінуге, айырмашылықтарымызды қабылдауға, сенің қажеттіліктеріңді өзімдікіндей құрметтеуге және сенің өз сезімдерің мен махаббатыңды жеткізуге барыңды салып жатқаныңды бағалауға уәде беремін.
Мен сенің сезімдеріңді түзетпестен немесе жоққа шығармай тыңдауға уәде беремін. Мен сені қабылдауға және сені өзгертуге тырыспауға уәде беремін.
Мен сенің сезімдеріңді тыңдауға дайынмын, өйткені мен саған қамқормын және мұны шеше алатынымызға сенемін.
«Махаббат хаты» техникасын алғашқы бірнеше рет қолданғанда, осы мәлімдемелерді дауыстап оқу әлдеқайда қауіпсіз болады. Бұл ниет мәлімдемелері сізге серігіңіздің сезімдерін құрметтеуді және мейірімді, қауіпсіз жолмен жауап беруді есте сақтауға көмектеседі.
ШАҒЫН МАХАББАТ ХАТТАРЫ
Егер сіз ренжіп тұрсаңыз және Махаббат хатын жазуға жиырма минутыңыз болмаса, шағын Махаббат хатын жазып көріңіз. Ол небәрі үш-бес минутты алады және шын мәнінде көмектесе алады. Міне, бірнеше мысал:
Қымбатты Макс,
1. Сенің кешіккеніңе қатты ашулымын! 2. Мені ұмытып кеткеніңе мұңаямын. 3. Сенің маған деген демің суып кетті ме деп қорқамын. 4. Кешірімді бола алмағаным үшін өкінемін. 5. Мен сені жақсы көремін және кешіккенің үшін кешіремін. Сенің мені шын жақсы көретініңді білемін. Тырысқаның үшін рахмет.
Махаббатпен, Сэнди
Қымбатты Генри,
1. Сенің қатты шаршағаныңа ашулымын. Сенің тек теледидар көре беретініңе ашуым келеді. 2. Менімен сөйлескің келмейтініне мұңаямын. 3. Біздің бір-бірімізден алыстап бара жатқанымыздан қорқамын. Сені ашуландырып алудан қорқамын. 4. Кешкі аста сені шеттеткенім үшін кешірім сұраймын. Мәселелеріміз үшін сені кінәлағаным үшін өкінемін. 5. Мен сенің махаббатыңды сағындым. Бүгін кешке немесе жақын арада маған бір сағат бөле аласың ба, мен жай ғана өмірімде не болып жатқанымен бөліскім келеді?
Махаббатпен, Лесли
P.S. Мен сенен естігім келетін жауап:
Қымбатты Лесли,
Өз сезімдерің туралы жазғаның үшін рахмет. Мені сағынғаныңды түсінемін. Кел, бүгін кешке сегіз бен тоғыздың арасында
арнайы уақыт белгілейік.
Өз сезімдерің туралы жазғаның үшін рахмет. Мені сағынғаныңды түсінемін. Кел, бүгін кешке сегіз бен тоғыздың арасында
арнайы уақыт белгілейік.
Махаббатпен, Генри
МАХАББАТ ХАТТАРЫН ҚАШАН ЖАЗУ КЕРЕК
Махаббат хатын жазу керек уақыт — сіз ренжіген және өзіңізді жақсы сезінгіңіз келген кез келген сәт. Міне, Махаббат хаттарын жазудың кейбір кең таралған жолдары:
1. Жақын серігіңізге махаббат хаты. 2. Досыңызға, балаңызға немесе отбасы мүшесіне махаббат хаты. 3. Іскерлік серіктеске немесе клиентке махаббат хаты. Соңында «Мен сені жақсы көремін» деудің орнына, «Мен бағалаймын» және «Мен құрметтеймін» деген сөздерді қолдануды таңдауыңызға болады. Көп жағдайда онымен бөлісуді ұсынбаймын. 4. Өзіңізге махаббат хаты. 5. Құдайға немесе Жоғары Күшке махаббат хаты. Өміріңіздегі қиын сезімдерді Құдаймен бөлісіңіз және қолдау сұраңыз. 6. Рөлдерді ауыстыру арқылы жазылатын махаббат хаты. Егер біреуді кешіру қиын болса, бірнеше минутқа соның орнына өзіңізді қойып көріңіз және соның атынан өзіңізге Махаббат хатын жазыңыз. Өзіңіздің қаншалықты тез кешірімді бола бастағаныңызға таңғаласыз. 7. «Құбыжық» махаббат хаты. Егер сіз қатты ренжіп тұрсаңыз және сезімдеріңіз өшпенділік пен айыптауға толы болса, оларды хатқа төгіңіз. Содан кейін хатты өртеп жіберіңіз. Егер екеуіңіз де жағымсыз сезімдерді көтере алатын болсаңыздар және оған дайын болсаңыздар ғана, серігіңіздің оқуын күтпеңіз. Ондай жағдайда тіпті «құбыжық» хаттар да өте пайдалы болуы мүмкін. 8. Орын ауыстыру махаббат хаты. Қазіргі оқиғалар сізді ренжітіп, балалық шақтағы шешілмеген сезімдерді еске түсірсе, уақытты кері айналдырып, ата-анаңыздың біріне хат жазып жатырмын деп елестетіңіз, өз сезімдеріңізбен бөлісіп, олардан қолдау сұраңыз.
НЕГЕ БІЗГЕ МАХАББАТ ХАТТАРЫН ЖАЗУ КЕРЕК?
Осы кітап бойы зерттегеніміздей, әйелдер үшін өз сезімдерімен бөлісу және өзін қамқорлыққа алынған, түсінілген және құрметтелген сезіну өте маңызды. Еркектер үшін өзін бағаланған, қабылданған және сенім артылған сезіну де дәл сондай маңызды. Қарым-қатынастағы ең үлкен мәселе әйел өзінің ренжіген сезімдерімен бөліскенде және соның нәтижесінде ер адам өзін сүйікті емес сезінгенде пайда болады.
Ол үшін әйелдің жағымсыз сезімдері сыни, кінәлаушы, талапшыл және ренішті болып естілуі мүмкін. Ер адам оның сезімдерін қабылдамағанда, әйел де өзін сүйікті емес сезінеді. Қарым-қатынастың сәттілігі тек екі факторға байланысты: ер адамның әйел сезімдерін мейіріммен және құрметпен тыңдай білуі және әйелдің өз сезімдерін мейірімді және құрметті жолмен бөлісе білуі.
Қарым-қатынас серіктестердің өзгермелі сезімдері мен қажеттіліктерін жеткізуді талап етеді. Кемшіліксіз қарым-қатынасты күту, әрине, тым идеалистік көзқарас. Бақытымызға орай, осы жер мен мінсіздіктің арасында өсу үшін үлкен кеңістік бар.
Шынайы үміттер
Байланыс орнату әрқашан оңай болады деп күту — шындыққа жанаспайды. Кейбір сезімдерді тыңдаушының көңіліне тимей жеткізу өте қиын. Тамаша әрі сүйіспеншілікке толы қарым-қатынасы бар жұптардың өзі кейде екі жаққа да тиімді болатындай қарым-қатынас жолын табу үшін бас қатырады. Басқа адамның, әсіресе ол сіз естігіңіз келмейтін нәрсені айтып жатқанда, оның көзқарасын шынайы түсіну қиын. Сондай-ақ өз сезімдеріңіз жараланған кезде басқаға құрметпен қарау да оңай емес.
Көптеген жұптар сәтті және сүйіспеншілікпен тіл табыса алмауымыз — бір-бірімізді жеткілікті деңгейде жақсы көрмегендіктен деп қате ойлайды. Әрине, махаббаттың бұған қатысы бар, бірақ қарым-қатынас дағдысы әлдеқайда маңызды құрамдас бөлік болып табылады. Бақытымызға орай, бұл — үйренуге болатын дағды.
Қарым-қатынас жасауды қалай үйренеміз?
Егер біз адал әрі сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас орната алатын отбасыларда өссек, сәтті байланыс орнату біз үшін табиғи нәрсе болар еді. Бірақ өткен ұрпақтарда «сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас» деген түсінік, әдетте, жағымсыз сезімдерден қашуды білдіретін. Жағымсыз сезімдер ұятты ауру сияқты көрінетін және оны шкафқа жасырып қою керек деп есептелетін.
Ал онша «өркениетті» емес отбасыларда сүйіспеншілікке толы қарым-қатынас деп есептелген нәрсе — балаларға ақ пен қараны ажыратуды үйрету мақсатында жасалған физикалық жазалау, айқай-шу, шапалақпен ұру, дүре соғу және вербалды қорлаудың барлық түрлерін қамтуы мүмкін еді.
Егер ата-анамыз жағымсыз сезімдерді басып тастамай, сүйіспеншілікпен қарым-қатынас жасауды үйренгенде, біз бала кезімізде өз реакцияларымыз бен сезімдерімізді қателесу арқылы еркін зерттеп, тани алар едік. Жағымды үлгілер арқылы біз қарым-қатынас жасауды, әсіресе қиын сезімдерімізді жеткізуді сәтті үйренер едік. Он сегіз жыл бойы сезімдерімізді білдірудегі тәжірибе мен қателіктердің нәтижесінде біз өз сезімдерімізді құрметпен және орынды түрде білдіруді біртіндеп меңгерер едік. Егер солай болғанда, бізге «Махаббат хаты» техникасының қажеті болмас еді.
Егер біздің жағдайымыз басқаша болса
Егер біздің өткеніміз басқаша болса, біз әкеміздің анамыздың реніштері мен көңіл қалуларын қалай сабырмен және сүйіспеншілікпен тыңдағанын көріп өсер едік. Күн сайын әкеміздің анамызға сүйікті жары ретінде қажетті қамқорлық, түсіністік пен махаббат сыйлағанына куә болар едік.
Біз анамыздың әкемізге сенім артып, оны айыптамай немесе кінәламай, өз сезімдерін ашық бөліскенін бақылар едік. Адамның ренжіген кезінде де ешкімді сенімсіздікпен, эмоционалды манипуляциямен, қашумен, мақұлдамаумен, менсінбеушілікпен немесе суықтықпен итермеуге болатынын сезінер едік.
Он сегіз жыл бойы есейе келе, біз жүруді немесе математиканы меңгергеніміз сияқты, өз эмоцияларымызды да біртіндеп басқаруды меңгерер едік. Бұл жүру, секіру, ән айту, оқу және есеп айырысу сияқты үйренетін дағды болар еді.
Бірақ көбімізде бұлай болған жоқ. Оның орнына біз он сегіз жылымызды сәтсіз қарым-қатынас дағдыларын үйренуге жұмсадық. Сезімдерді қалай жеткізу керектігі туралы біліміміз болмағандықтан, жағымсыз сезімдер пайда болғанда сүйіспеншілікпен тіл табысу — өте қиын әрі еңсерілмейтін міндеттей көрінеді.
Қиындықты түсінуге арналған сұрақтар
Бұл міндеттің қаншалықты қиын екенін түсіну үшін мына сұрақтарға жауап беріп көріңіз:
1. Егер сіз өсіп келе жатқанда ата-анаңыз үнемі ұрсысса немесе керісінше, ұрыспау үшін өзара «сөз байласып» қашқақтап жүрсе, сіз ашуланғанда немесе ренжігенде махаббатыңызды қалай білдіресіз? 2. Егер ата-анаңыз бақылауды ұстап тұру үшін сізге айқайлап, жазалаған болса, сіз өз балаларыңызға айқайламай немесе жазаламай қалай сөз өткізесіз? 3. Егер бала кезіңізде үнемі назардан тыс қалып, көңіліңіз қалған болса, қалайша көбірек қолдау сұрай аласыз? 4. Егер қабылданбай қалудан қорықсаңыз, қалай ашылып, сезімдеріңізбен бөлісесіз? 5. Егер сезімдеріңіз іштей «Мен сені жек көремін» деп тұрса, серігіңізбен қалай сөйлесесіз? 6. Егер бала кезіңізде қателік жасағаныңыз үшін жазалансаңыз, «Кешір» деп қалай айтасыз? 7. Егер жазаланудан немесе шеттетілуден қорықсаңыз, өз қателіктеріңізді қалай мойындайсыз? 8. Егер бала кезіңізде ренжігеніңіз немесе жылағаныңыз үшін үнемі айыпталып, қабылданбасаңыз, сезімдеріңізді қалай көрсете аласыз? 9. Егер бала кезіңізде көбірек нәрсені қалағаныңыз үшін үнемі кінәлі сезіндірілсеңіз, қалаған нәрсеңізді қалай сұрауыңыз керек? 10. Егер ата-анаңыздың сізден қалай екеніңізді немесе не мазалайтынын сұрауға уақыты, шыдамы немесе түсінігі болмаса, сіз өз сезімдеріңізді қайдан білесіз? 11. Егер бала кезіңізде махаббатқа лайық болу үшін мінсіз болуым керек деп есептесеңіз, серігіңіздің кемшіліктерін қалай қабылдай аласыз? 12. Егер сіздің жан ауыртатын сезімдеріңізді ешкім тыңдамаған болса, серігіңіздің ауыр сезімдерін қалай тыңдай аласыз? 13. Егер сізді кешірмеген болса, сіз қалай кешіре аласыз? 14. Егер бала кезіңізде үнемі «Жылама», «Қашан есейесің?» немесе «Тек сәбилер ғана жылайды» деген сөздерді естісеңіз, қалай жылап, жаныңыздың жарасын жаза аласыз? 15. Егер бала кезіңізде анаңыздың қайғысына, әлі ештеңені түсінбейтін жаста болсаңыз да, сізді кінәлі сезіндіріп қойса, серігіңіздің көңілі қалғанын қалай көтере аласыз? 16. Егер бала кезіңізде әкеңіз немесе анаңыз өз реніштерін сізге айқайлау немесе талап қою арқылы шығарған болса, серігіңіздің ашуын қалай көтере аласыз? 17. Егер сіз сенім артқан алғашқы адамдар сіздің пәктігіңізді қандай да бір жолмен алдап кеткен болса, серігіңізге қалай ашылып, сене аласыз? 18. Егер сізде шеттетілу немесе тастап кету қаупінсіз он сегіз жылдық тәжірибе болмаса, сезімдеріңізді сүйіспеншілікпен және құрметпен қалай жеткізуіңіз керек?
Осы он сегіз сұрақтың бәріне жауап бірдей: сүйіспеншілікпен қарым-қатынас жасауды үйренуге болады, бірақ бұл үшін еңбек етуіміз керек. Біз он сегіз жылдық немқұрайлылықтың орнын толтыруымыз қажет. Ата-анамыз қаншалықты мінсіз болса да, ешкім шын мәнінде мінсіз емес. Егер сізде қарым-қатынас жасау проблемалары болса, бұл қарғыс та емес, тек серігіңіздің кінәсі де емес. Бұл — жай ғана дұрыс дайындықтың болмауы және жаттығуға арналған қауіпсіз ортаның жоқтығы.
Жоғарыдағы сұрақтарды оқығанда, сізде қандай да бір сезімдер туындаған болуы мүмкін. Өзіңізді емдеудің осы ерекше мүмкіндігін бос жібермеңіз. Дәл қазір жиырма минут уақыт бөліп, ата-анаңыздың біріне «Махаббат хатын» жазыңыз. Жай ғана қалам мен қағаз алып, «Махаббат хаты» форматын пайдаланып, сезімдеріңізді білдіре бастаңыз. Қазір байқап көріңіз, нәтижесіне таң қаласыз.
Толық шындықты айту
«Махаббат хаттары» тиімді, өйткені олар сізге толық шындықты айтуға көмектеседі. Сезімдеріңіздің тек бір бөлігін ғана зерттеу қажетті емдік нәтижені бермейді. Мысалы:
* Ашуыңызды сезіну сізге мүлдем көмектеспеуі мүмкін. Ол сізді одан сайын ашуландыруы мүмкін. Тек ашуға ғана назар аударған сайын, ренішіңіз күшейе береді. * Сағаттап жылау, егер сіз мұңнан ары қарай жылжымасаңыз, сізді бос әрі қажыған күйде қалдыруы мүмкін. * Тек қорқыныштарыңызды сезіну сізді одан сайын қорқақ ете түсуі мүмкін. * Өкінішті сезініп, бірақ одан өтпеу, сізді тек кінәлі әрі ұятты сезіндіріп, тіпті өзіңізді бағалауыңызға зиян тигізуі мүмкін. * Үнемі сүйіспеншілікте болуға тырысу барлық жағымсыз эмоцияларыңызды басуға мәжбүр етеді және бірнеше жылдан кейін сіз сезімсіз, селсоқ жанға айналасыз.
«Махаббат хаттары» тиімді, өйткені олар барлық сезімдеріңіз туралы толық шындықты жазуға бағыттайды. Ішкі ауырсынуды емдеу үшін біз эмоционалды ауырсынудың төрт негізгі аспектісінің әрқайсысын сезінуіміз керек. Олар: ашу, мұң, қорқыныш және өкініш.
Неліктен «Махаббат хаттары» көмектеседі?
Эмоционалды ауырсынудың төрт деңгейінің әрқайсысын білдіру арқылы біздің ауырсынуымыз босайды. Тек бір немесе екі жағымсыз сезімді жазу онша тиімді емес. Бұл — біздің көптеген жағымсыз эмоционалды реакцияларымыз шынайы сезімдер емес, шынайы сезімдерімізден қашу үшін санасыз түрде қолданатын қорғаныс механизмдеріміз болғандықтан. Мысалы:
1. Тез ашуланатын адамдар, әдетте, өздерінің жараланғанын, мұңын, қорқынышын немесе өкінішін жасыруға тырысады. Олар өздерінің нәзік сезімдерін сезінгенде, ашуы тарқап, сүйіспеншілікке толы бола бастайды. 2. Тез жылайтын адамдарға ашулану қиынға соғады, бірақ оларға ашуды білдіруге көмектескенде, олар өздерін әлдеқайда жақсы және сүйіспеншілікке толы сезінеді. 3. Қорқақ адамдарға, әдетте, өз ашуын сезіну және білдіру қажет; сонда қорқыныш жоғалады. 4. Жиі өкініш пен кінәні сезінетін адамдарға, өздерін лайықты түрде жақсы көрмес бұрын, өздерінің ауырсынуы мен ашуын сезіну және білдіру қажет. 5. Әрқашан сүйіспеншілікте болып, бірақ неге депрессияда немесе селсоқ екеніне таңғалатын адамдар өздеріне мына сұрақты қоюы керек: «Егер мен бір нәрсеге ашуланған немесе ренжіген болсам, ол не болар еді?» және жауаптарын жазуы керек. Бұл оларға депрессия мен селсоқтықтың артында жасырылған сезімдерді табуға көмектеседі. «Махаббат хаттарын» осы мақсатта қолдануға болады.
Сезімдер басқа сезімдерді қалай жасырады
Төменде ерлер мен әйелдердің өздерінің шынайы ауырсынуын болдырмау немесе басу үшін жағымсыз эмоцияларды қалай қолданатыны туралы бірнеше мысал келтірілген. Бұл процестің автоматты түрде жүретінін ескеріңіз. Біз оның орын алып жатқанын жиі сезбейміз. Мына сұрақтар туралы ойланыңыз:
* Шын мәнінде ашуланып тұрғанда жымиған кездеріңіз болды ма? * Ішіңізден қатты қорықсаңыз да, ашуланғандай кейіп таныттыңыз ба? * Шын мәнінде қатты мұңайып, жаныңыз ауырып тұрғанда күліп, әзілдеген кездеріңіз болды ма? * Өзіңізді кінәлі немесе қорқынышты сезінгенде, басқаларды тез айыптауға көштіңіз бе?
Төмендегі кесте ерлер мен әйелдердің өздерінің шынайы сезімдерін қалай жоққа шығаратынын көрсетеді. Әрине, барлық ер адамдар немесе барлық әйелдер бұл сипаттамаға сәйкес келе бермейді. Кесте бізге өз сезімдерімізге қалайша бейтаныс болып қалуымыз мүмкін екенін түсінуге мүмкіндік береді.
| Ерлер өз ауырсынуын қалай жасырады (Бұл процесс, әдетте, санасыз) | Әйелдер өз ауырсынуын қалай жасырады (Бұл процесс, |
| әдетте, санасыз) | |
| :--- | :--- |
| 1. Ерлер ашуды мұң, жаралану, қайғы, кінә және қорқыныш сияқты ауыр сезімдерден қашу үшін қолдануы мүмкін. | 1. |
| Әйелдер алаңдаушылық пен уайымды ашу, кінә, қорқыныш және көңіл қалу сияқты ауыр сезімдерден қашу үшін қолдануы мүмкін. | |
| 2. Ерлер бейжайлық пен көңілсіздікті ашудан қашу үшін қолдануы мүмкін. | 2. Әйелдер ашу, тітіркену және реніштен қашу |
| үшін түсінбеушілікке (confusion) бой алдыруы мүмкін. | |
| 3. Ерлер ренжігендей кейіп танытуды жараланған сезімді жасыру үшін қолдануы мүмкін. | 3. Әйелдер өздерін жаман |
| сезінуді ыңғайсыздық, ашу, мұң және өкініштен қашу үшін қолдануы мүмкін. | |
| 4. Ерлер ашу мен өзін-өзі дұрыс санауды қорқыныш пен сенімсіздікті жасыру үшін қолдануы мүмкін. | 4. Әйелдер қорқыныш |
| пен сенімсіздікті ашу, жаралану және мұңнан қашу үшін қолдануы мүмкін. | |
| 5. Ерлер ашу мен қайғыны жасыру үшін ұялуы мүмкін. | 5. Әйелдер ашу мен қорқынышты сезінбеу үшін қайғыруды қолдануы |
| мүмкін. | |
| 6. Ерлер тыныштық пен сабырлықты ашу, қорқыныш, көңіл қалу, көңілсіздік және ұяттан қашу үшін қолдануы мүмкін. | 6. |
| Әйелдер ашу, мұң, қайғы және қасіреттен қашу үшін үмітті қолдануы мүмкін. | |
| 7. Ерлер өзіне деген сенімділікті жеткіліксіздік сезімін жасыру үшін қолдануы мүмкін. | 7. Әйелдер мұң мен көңіл |
| қалуды жасыру үшін бақыт пен ризашылықты қолдануы мүмкін. | |
| 8. Ерлер қорқыныштан қашу үшін агрессияны қолдануы мүмкін. | 8. Әйелдер жаралану мен ашудан қашу үшін махаббат пен |
| кешірімді қолдануы мүмкін. |
Жағымсыз сезімдерді емдеу
Егер сіздің жеке жағымсыз сезімдеріңіз естілмеген және қолдау таппаған болса, басқа адамның жағымсыз сезімдерін түсіну және қабылдау қиынға соғады. Балалық шақтан қалған шешілмеген сезімдерімізді неғұрлым көбірек емдей алсақ, өз сезімдерімізді жауапкершілікпен бөлісу және серігіміздің сезімдерін ренжімей, шыдамсыздық танытпай, ашуланбай немесе өкпелемей тыңдау соғұрлым оңай болады.
Сіз өз ішкі ауырсынуыңызды сезінуге неғұрлым қарсылық танытсаңыз, басқалардың сезімдерін тыңдауға да соғұрлым қарсылық танытасыз. Егер басқалар өздерінің балалық сезімдерін білдіргенде сіз шыдамсыздық пен төзімсіздік танытсаңыз, бұл — сіздің өзіңізге қалай қарайтыныңыздың көрсеткіші.
Өзімізді қайта тәрбиелеу үшін біз өзімізге «қайтадан ата-ана» болуымыз керек. Біздің ішімізде қисынды ересек ақылымыз «ренжуге ешқандай себеп жоқ» десе де, ренжитін эмоционалды тұлға бар екенін мойындауымыз керек. Біз өзіміздің сол эмоционалды бөлігімізді оқшаулап, оған сүйіспеншілікке толы ата-ана болуымыз қажет. Біз өзімізден: «Не болды? Саған ауыр тиді ме? Не сезініп тұрсың? Сені не ренжітті? Не нәрсеге ашулысың? Сені не мұңайтады? Неден қорқасың? Не қалайсың?» — деп сұрауымыз керек.
Сезімдерімізді жанашырлықпен тыңдағанда, біздің жағымсыз сезімдеріміз ғажайып түрде емделеді және біз жағдайларға әлдеқайда сүйіспеншілікпен және құрметпен жауап бере аламыз. Балалық сезімдерімізді түсіну арқылы біз айтатын сөздерімізге сүйіспеншілік сезімдерінің енуіне автоматты түрде есік ашамыз.
Егер бала кезімізде біздің ішкі эмоцияларымыз үнемі естіліп, сүйіспеншілікпен мақұлданған болса, онда ересек жаста біз жағымсыз эмоцияларда тұрып қалмас едік. Бірақ көбімізге балалық шақта мұндай қолдау көрсетілмеді, сондықтан біз мұны өзіміз үшін жасауымыз керек.
Өткеніңіз бүгінгі күніңізге қалай әсер етеді
Әрине, сізде жағымсыз эмоциялардың құрсауында қалу тәжірибесі болған. Балалық шақтан қалған шешілмеген эмоцияларымыз бүгінгі таңда ересек адам ретіндегі стресстік жағдайларда бізге қалай әсер ететінінің кейбір кең таралған жолдары:
1. Бір нәрсе көңілімізді қалдырғанда, ересек адам ретінде өзімізді сабырлы, сүйіспеншілікке толы және тыныш сезінуіміз керек екенін білсек те, ашу мен тітіркену күйінде қалып қоямыз. 2. Бір нәрседен көңіліміз қалғанда, ересек адам ретінде өзімізді жігерлі, бақытты және үмітті сезінуіміз керек екенін білсек де, мұң мен жараланған сезімде қалып қоямыз. 3. Бір нәрсе мазамызды алғанда, ересек адам ретінде өзімізді сенімді, батыл және риза сезінуіміз керек екенін білсек де, қорқыныш пен уайым күйінде қалып қоямыз. 4. Бір нәрседен ұялғанда, ересек адам ретінде өзімізді қауіпсіз, жақсы және тамаша сезінуіміз керек екенін білсек де, өкініш пен ұят сезімінде қалып қоямыз.
Тәуелділіктер арқылы сезімдерді өшіру
Ересек адам ретінде біз, әдетте, бұл жағымсыз эмоцияларды олардан қашу арқылы бақылауға тырысамыз. Тәуелділіктеріміз сезімдеріміз бен орындалмаған қажеттіліктеріміздің ауыр зарын өшіру үшін қолданылуы мүмкін. Бір стақан шараптан кейін ауырсыну бір сәтке жоғалады. Бірақ ол қайта-қайта оралады.
Бір қызығы, жағымсыз эмоцияларымыздан қашудың өзі оларға біздің өмірімізді басқаруға күш береді. Ішкі эмоцияларымызды тыңдауды және оларды тәрбиелеуді үйрену арқылы олар өз билігін біртіндеп жоғалтады.
Қатты ренжіген кезде қалағаныңыздай тиімді қарым-қатынас орнату мүмкін емес. Мұндай сәттерде өткеніңіздің шешілмеген сезімдері қайта оралады. Бұл — бұрын ашуын шығаруға рұқсат етілмеген баланың енді ашу шақырып, содан кейін қайтадан шкафқа «айдалуы» сияқты.
Біздің шешілмеген балалық эмоцияларымыз ересек санамызды баурап алу және сүйіспеншілікке толы қарым-қатынасқа кедергі жасау арқылы бізді басқаруға күші жетеді. Біз өткенімізден қалған осы қисынсыз сезімдерді (олар бізге ең қажет кезде кедергі келтіреді) сүйіспеншілікпен тыңдай алмағанша, олар жақсы қарым-қатынасқа бөгет бола береді.
Қиын сезімдерімізді жеткізудің құпиясы — жағымсыз сезімдерімізді жазбаша түрде білдіру үшін даналық пен табандылық танытуда, сонда біз өзіміздің жағымды сезімдерімізді де сезіне аламыз. Серіктестерімізге лайықты махаббатпен неғұрлым көбірек сөйлесе алсақ, қарым-қатынасымыз соғұрлым жақсы болады. Ренжіген сезімдеріңізді сүйіспеншілікпен бөлісе алған кезде, серігіңізге сізді қолдау әлдеқайда оңай болады.
Өзіне-өзі көмектесу құпиялары
«Махаббат хаттарын» жазу — өзіне-өзі көмектесудің тамаша құралы, бірақ оларды жазуды бірден әдетке айналдырмасаңыз, оны пайдалануды ұмытып кетуіңіз мүмкін. Аптасына кемінде бір рет, бір нәрсе мазалағанда, отырып «Махаббат хатын» жазуды ұсынамын.
«Махаббат хаттары» тек қарым-қатынаста серігіңізге ренжігенде ғана емес, сонымен қатар кез келген уақытта мазасыз болғанда көмектеседі. «Махаббат хаттарын» жазу ренжігенде, бақытсыз болғанда, мазасызданғанда, депрессияда, тітіркенгенде, шаршағанда, тығырыққа тірелгенде немесе жай ғана стрессте болғанда көмектеседі. Өзіңізді жақсы сезінгіңіз келген сайын «Махаббат хатын» жазыңыз. Ол әрқашан көңіл-күйіңізді толық көтермесе де, сізді қалаған бағытыңызға жылжытуға көмектеседі.
Менің «What You Feel You Can Heal» атты алғашқы кітабымда сезімдерді зерттеу және «Махаббат хаттарын» жазудың маңыздылығы толығырақ талқыланады. Сонымен қатар, менің «Healing the Heart» атты кассеталар сериясында мен мазасыздықты жеңуге, реніштен арылуға және кешірім табуға, ішкі балаңызды жақсы көруге және өткендегі эмоционалды жараларды емдеуге арналған «Махаббат хаты» техникасына негізделген емдік визуализациялар мен жаттығулармен бөлісемін.
Сонымен қатар, басқа авторлар бұл тақырыпта тағы көптеген кітаптар мен жұмыс дәптерлерін жазды. Бұл кітаптарды оқу ішкі сезімдеріңізбен байланыс орнатуға және оларды емдеуге көмектесу үшін маңызды. Бірақ есіңізде болсын, егер сіз сол эмоционалды бөлігіңіздің сөйлеуіне және естілуіне мүмкіндік бермесеңіз, ол емделмейді. Кітаптар сізді өзіңізді көбірек жақсы көруге шабыттандыруы мүмкін, бірақ сезімдеріңізді тыңдау, жазу немесе ауызша білдіру арқылы сіз мұны іс жүзінде жасайсыз.
«Махаббат хаты» техникасын жаттықтырған сайын, сіз махаббатқа ең көп мұқтаж бөлігіңізді сезіне бастайсыз. Сезімдеріңізді тыңдап, эмоцияларыңызды зерттей отырып, сіз осы бөлігіңіздің өсуіне және дамуына көмектесесіз.
Эмоционалды «меніңіз» қажетті махаббат пен түсіністікке ие болған сайын, сіз автоматты түрде жақсырақ сөйлесе бастайсыз. Сіз жағдайларға неғұрлым сүйіспеншілікпен жауап беруге қабілетті боласыз. Бәріміз сезімдерімізді жасыруға және сүйіспеншілікпен емес, қорғаныспен жауап беруге бағдарланған болсақ та, өзімізді қайта тәрбиелей аламыз. Бұл үлкен үміт береді.
Өзіңізді қайта тәрбиелеу үшін бұрын-соңды емделуге мүмкіндігі болмаған шешілмеген сезімдерді тыңдап, түсінуіңіз керек. Сіздің бұл бөлігіңіз сезілуі, естілуі және түсінілуі керек, сонда ғана ол емделеді.
«Махаббат хаты» техникасын қолдану — шешілмеген сезімдерді, жағымсыз эмоциялар мен қалауларды айыпталмай немесе шеттетілмей білдірудің қауіпсіз жолы. Сезімдерімізді тыңдау арқылы біз эмоционалды жағымызға сүйіспеншілікке толы ата-ананың құшағында жылап жатқан кішкентай бала сияқты қараймыз. Сезімдеріміздің толық шындығын зерттеу арқылы біз өзімізге осы сезімдерді сезінуге толық рұқсат береміз. Осы балалық бөлігімізге құрметпен және сүйіспеншілікпен қарау арқылы өткеніміздің шешілмеген эмоционалды жаралары біртіндеп емделуі мүмкін.
Көптеген адамдар тым ерте есейіп кетеді, өйткені олар өз сезімдерін итеріп тастайды және басады. Олардың шешілмеген эмоционалды ауырсынуы іште махаббат пен емдеуді күтіп жатады. Олар бұл сезімдерді басуға тырысқанымен, ауырсыну мен бақытсыздық оларға әсер етуді жалғастыра береді.
Қазіргі уақытта физикалық аурулардың көпшілігі біздің шешілмеген эмоционалды ауырсынуымызбен тікелей байланысты екені кеңінен қабылданады. Басылған эмоционалды ауырсыну, әдетте, физикалық ауырсынуға немесе ауруға айналады және ерте өлімге әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, біздің көптеген деструктивті мәжбүрлі әрекеттеріміз, обсессияларымыз бен тәуелділіктеріміз ішкі эмоционалды жараларымыздың көрінісі болып табылады.
Еркектің жетістікке деген ортақ обсессиясы — оның ішкі эмоционалды ауырсынуы мен мазасыздығын азайту үмітімен махаббатты жеңіп алуға деген үмітсіз әрекеті. Әйелдің мінсіз болуға деген ортақ обсессиясы — оның махаббатқа лайық болу және эмоционалды ауырсынуын азайтуға деген үмітсіз әрекеті. Шамадан тыс жасалатын кез келген нәрсе біздің шешілмеген өткеніміздің ауырсынуын басудың құралына айналуы мүмкін.
Біздің қоғамымыз ауырсынуымыздан қашуға көмектесетін алаңдатушылықтарға толы. Алайда «Махаббат хаттары» сізге ауырсынуыңызға қарауға, оны сезінуге және содан кейін оны емдеуге көмектеседі. «Махаббат хатын» жазған сайын, сіз өзіңіздің ішкі эмоционалды және жараланған «меніңізге» өзін жақсы сезінуі үшін қажетті махаббатты, түсіністік пен назарды бересіз.
Құпиялылық
Кейде сезімдеріңізді оңаша жазу арқылы сіз басқа адамның қатысуымен сезіне алмайтын тереңірек деңгейдегі сезімдерді ашасыз. Толық құпиялылық тереңірек сезіну үшін қауіпсіздік тудырады. Тіпті қарым-қатынаста болсаңыз да және кез келген нәрсені сөйлесе алатыныңызды сезсеңіз де, мен бәрібір кейде сезімдеріңізді жазып тұруды ұсынамын. Оңашада «Махаббат хаттарын» жазу денсаулыққа да пайдалы, өйткені бұл сізге ешкімге тәуелді болмай, өзіңізге өзіңіз сыйлық жасауға уақыт береді.
Мен «Махаббат хаттарыңыздың» күнделігін жүргізуді немесе оларды бір файлда бірге сақтауды ұсынамын. «Махаббат хаттарын» жазуды жеңілдету үшін осы тарауда бұрын берілген «Махаббат хаты» форматының үлгісіне жүгінуіңізге болады. Бұл формат сізге «Махаббат хатының» әртүрлі кезеңдерін есте сақтауға көмектеседі және тығырыққа тірелгенде қолдануға болатын кейбір бастапқы тіркестерді ұсынады.
Егер сізде жеке компьютер болса, «Махаббат хаты» форматын енгізіп, оны қайта-қайта қолданыңыз. «Махаббат хатын» жазғыңыз келген сайын сол файлды ашыңыз және аяқтаған соң оны күннің жадымен сақтаңыз. Егер біреумен бөліскіңіз келсе, оны басып шығарыңыз.
Хаттар жазумен қатар, хаттарыңыз үшін жеке файл жүргізуді ұсынамын. Ашуланбаған кезде бұл хаттарды ара-тұра қайта оқып тұрыңыз, өйткені сол кезде сіз өз сезімдеріңізге үлкен объективтілікпен қарай аласыз. Бұл объективтілік ренжіген сезімдерді кейінірек құрметпен білдіруге көмектеседі. Сондай-ақ, егер сіз «Махаббат хатын» жазсаңыз да, әлі де ренжіп тұрсаңыз, хатты қайта оқу арқылы өзіңізді жақсы сезіне бастауыңыз мүмкін.
Адамдарға «Махаббат хаттарын» жазуға және сезімдерін құпия түрде зерттеп, білдіруге көмектесу үшін мен «Private Session» атты компьютерлік бағдарлама әзірледім. Жеке түрде компьютер сезімдеріңізбен байланыс орнатуға көмектесу үшін суреттерді, графиканы, сұрақтарды және түрлі «Махаббат хаты» форматтарын қолданады. Ол тіпті белгілі бір эмоцияларды шығаруға және білдіруге көмектесетін бастапқы тіркестерді ұсынады. Сонымен қатар, ол сіздің хаттарыңызды құпия сақтайды және оларды оқу сезімдеріңізді толығырақ білдіруге көмектесетін уақытта шығарады.
Сезімдеріңізді білдіруге көмектесу үшін компьютеріңізді пайдалану адамдардың «Махаббат хаттарын» жазуға деген әдеттегі қарсылығын жеңуге көмектеседі. Бұл процесске әдетте көбірек қарсылық танытатын ер адамдар, егер олар компьютерінің алдында оңаша отыра алса, мұны істеуге көбірек ынталанады.
Жақындықтың күші
Оңашада «Махаббат хаттарын» жазудың өзі өте шипалы, бірақ ол біздің басқалар тарапынан естілу және түсінілу қажеттілігімізді алмастырмайды. «Махаббат хатын» жазғанда сіз өзіңізді жақсы көресіз, бірақ хатпен бөліскенде сіз махаббатты қабылдайсыз. Өзімізді жақсы көру қабілетімізді дамыту үшін бізге махаббатты қабылдау да қажет. Шындықты бөлісу — махаббат енетін жақындық есігін ашады.
Көбірек махаббат алу үшін өмірімізде сезімдерімізді ашық әрі қауіпсіз бөлісе алатын адамдар болуы керек. Өміріңізде өзіңіздің әрбір сезіміңізді бөлісе алатын және олар сізді бәрібір жақсы көретініне, сынмен, айыптаумен немесе шеттетумен жаныңызды ауыртпайтынына сенетін бірнеше таңдаулы адамдардың болғаны өте маңызды.
Өзіңіздің кім екеніңізді және не сезінетініңізді бөлісе алғанда, сіз махаббатты толық қабылдай аласыз. Егер сізде осы махаббат болса, реніш, ашу, қорқыныш және т.б. сияқты жағымсыз эмоционалды белгілерден арылу оңайырақ болады. Бұл сіздің оңашада сезінген және ашқан барлық нәрсеңізді бөлісуіңіз керек дегенді білдірмейді. Бірақ егер бөлісуге қорқатын сезімдеріңіз болса, онда біртіндеп бұл қорқыныштарды емдеу керек.
Егер сіз ішкі және ең терең сезімдеріңізбен бөлісе алсаңыз, мейірімді терапевт немесе жақын дос махаббат пен емдеудің үлкен көзі бола алады. Егер сізде терапевт болмаса, онда досыңызға хаттарыңызды ара-тұра оқытып тұру өте пайдалы. Оңашада жазу өзіңізді жақсы сезінуге көмектеседі; бірақ мезгіл-мезгіл «Махаббат хаттарыңызды» қамқор және түсіністік таныта алатын басқа адаммен бөлісу өте маңызды.
Топтың күші
Топтық қолдаудың күші — сипаттау мүмкін емес, оны тек сезіну керек нәрсе. Сүйіспеншілікке толы және қолдау көрсететін топ бізге терең сезімдерімізбен оңайырақ байланыс орнатуға көмектесетін ғажайыптар жасай алады. Сезімдеріңізді топпен бөлісу — сізге махаббат бере алатын адамдардың көп екенін білдіреді. Өсу әлеуеті топтың көлеміне қарай арта түседі. Тіпті топта сөйлемесеңіз де, басқалардың өз сезімдері туралы ашық және адал сөйлегенін тыңдау арқылы сіздің хабардарлығыңыз бен түсінігіңіз кеңейеді.
Мен ел бойынша топтық семинарлар өткізгенде, естілуі және түсінілуі керек өз ішкі дүниемнің терең бөліктерін қайта-қайта сезінемін. Біреу орнынан тұрып, өз сезімдерімен бөліскенде, кенеттен мен бір нәрсені есіме түсіре бастаймын немесе бір нәрсені сезінемін. Мен өзім және басқалар туралы құнды жаңа түсініктер аламын. Әр семинардың соңында мен, әдетте, өзімді әлдеқайда жеңіл әрі сүйіспеншілікке толы сезінемін.
Барлық жерде дерлік әр түрлі тақырыптағы шағын қолдау топтары апта сайын осы қолдауды беру және алу үшін жиналады. Егер бала кезімізде топта немесе отбасымызда өзімізді білдіру қауіпсіз болмаған болса, топтық қолдау ерекше пайдалы. Кез келген жағымды топтық әрекет күш бергенімен, сүйіспеншілік пен қолдау көрсететін топта сөйлеу немесе тыңдау жеке шипа болуы мүмкін.
Мен шағын ерлер қолдау тобымен үнемі кездесіп тұрамын, ал әйелім Бонни өз әйелдер қолдау тобымен үнемі кездеседі. Осындай сыртқы қолдау алу біздің қарым-қатынасымызды айтарлықтай жақсартады. Бұл бізді бір-бірімізге қолдаудың жалғыз көзі ретінде қараудан босатады. Сонымен қатар, басқалардың жетістіктері мен сәтсіздіктерін тыңдау арқылы біздің өз проблемаларымыз кішірейе бастайды.
Тыңдауға уақыт бөлу
Оңашада ойларыңыз бен сезімдеріңізді компьютеріңізге жазсаңыз да немесе оларды терапияда, қарым-қатынасыңызда немесе қолдау тобында бөліссеңіз де, сіз өзіңіз үшін маңызды қадам жасап жатырсыз. Сезімдеріңізді тыңдауға уақыт бөлгенде, сіз ішкі сезімтал адамға: «Сен маңыздысың. Сен естілуге лайықсың және мен сені тыңдауға дайынмын», — деп айтқанмен теңсіз.
Мен сіз осы «Махаббат хаты» техникасын қолданасыз деп үміттенемін, өйткені мен оның мыңдаған адамдардың өмірін, соның ішінде өзімнің де өмірімді өзгерткеніне куә болдым. Көбірек «Махаббат хаттарын» жазған сайын, бұл оңайырақ болады және жақсырақ нәтиже береді. Бұл жаттығуды қажет етеді, бірақ ол соған тұрарлық.
12-тарау: Қолдауды қалай сұрау керек және оны қалай алуға болады
Егер сіз қарым-қатынасыңызда қалаған қолдауыңызды ала алмай жүрсеңіз, оның маңызды себебі — сіз жеткілікті түрде сұрамайсыз немесе нәтиже бермейтін жолмен сұрайсыз. Махаббат пен қолдау сұрау кез келген қарым-қатынастың сәтті болуы үшін өте маңызды. Егер А-Л-Ғ-Ы-Ң-Ы-З келсе, онда С-Ұ-Р-А-У-Ы-Ң-Ы-З керек.
Ерлер де, әйелдер де қолдау сұрауға қиналады. Алайда, әйелдер үшін қолдау сұрау ерлерге қарағанда әлдеқайда көңіл қалдыратын және ренжітетін нәрсе болып көрінеді. Осы себепті, мен бұл тарауды әйелдерге арнаймын. Әрине, ерлер де бұл тарауды оқыса, әйелдерді түсінуі тереңдей түседі.
Неліктен әйелдер сұрамайды?
Әйелдер «қолдау сұраудың қажеті жоқ» деп ойлап, қателік жасайды. Олар басқалардың қажеттіліктерін интуитивті түрде сезінетіндіктен және қолынан келгенін беретіндіктен, ерлерден де соны күтеді. Әйел ғашық болғанда, ол өз махаббатын инстинктивті түрде ұсынады. Үлкен қуанышпен және құлшыныспен ол қолдау көрсету жолдарын іздейді. Ол біреуді неғұрлым қатты жақсы көрсе, соғұрлым оған махаббатын ұсынуға ынталы болады. Шолпанда (Venus) бәрі автоматты түрде қолдау көрсетеді, сондықтан оны сұрауға ешқандай себеп болған жоқ. Шын мәнінде, сұраудың қажеті жоқтығы — олардың бір-біріне деген махаббатын көрсету тәсілдерінің бірі. Шолпанда олардың ұраны: «Махаббат — бұл ешқашан сұраудың қажеті жоқ дегенді білдіреді!»
Бұл оның негізгі нүктесі болғандықтан, ол егер серігі оны жақсы көрсе, ол өз қолдауын ұсынады және оған сұраудың қажеті болмайды деп есептейді. Ол тіпті оны шын жақсы көретінін тексеру үшін әдейі сұрамауы мүмкін. Сынақтан өту үшін ол ер адамнан оның қажеттіліктерін алдын-ала білуді және өздігінен қолдау көрсетуді талап етеді!
Ерлермен қарым-қатынаста бұл тәсіл нәтиже бермейді. Ерлер — Марстан (Mars), ал Марста қолдау қаласаң, оны жай ғана сұрауың керек. Ерлер инстинктивті түрде өз қолдауын ұсынуға ынталы емес; олардан сұрау керек. Бұл өте түсініксіз болуы мүмкін, өйткені егер сіз ер адамнан қолдауды қате жолмен сұрасаңыз, ол суып кетеді, ал егер мүлдем сұрамасаңыз, сіз өте аз қолдау аласыз немесе мүлдем алмайсыз.
Қарым-қатынастың басында, егер әйел қалаған қолдауын ала алмаса, ол ер адамды «беретін ештеңесі қалмағандықтан бермей жатыр» деп есептейді. Ол ерте ме, кеш пе ер адам оған жетеді деп үміттеніп, шыдамдылықпен және сүйіспеншілікпен беруін жалғастыра береді. Ал ер адам болса, ол оған беруін жалғастырып жатқандықтан, өзін «жеткілікті беріп жатырмын» деп есептейді.
Ол әйелдің одан қарымта қайтаруын күтіп отырғанын түсінбейді. Ол егер әйелге көбірек нәрсе керек болса, ол беруді тоқтатар еді деп ойлайды. Бірақ ол Шолпаннан болғандықтан, ол тек көбірек нәрсені қалап қана қоймайды, сонымен бірге оның сұрамастан қолдау көрсетуін күтеді. Ал ер адам болса, әйел қолдау қаласа, қашан сұрай бастайды деп күтіп отыр. Егер ол қолдау сұрамаса, ол жеткілікті беріп жатырмын деп есептейді.
Ақыр соңында, әйел оның қолдауын сұрауы мүмкін, бірақ бұл уақытта ол бұрынғыдан әлдеқайда көп беріп қойған және реніші сондай, оның сұрауы шын мәнінде талапқа айналады. Кейбір әйелдер ер адамнан қолдау сұрауға мәжбүр болғандары үшін ғана оған ренжиді. Кейін, олар сұраған кезде, ер адам «иә» деп, қандай да бір қолдау көрсетсе де, ол бәрібір сұрағанына ренжіп тұрады. Ол: «Егер мен сұрауға мәжбүр болсам, оның ешқандай мәні жоқ», — деп сезінеді.
Ерлер талаптар мен реніштерге жақсы жауап бермейді. Ер адам қолдау көрсетуге дайын болса да, әйелдің реніші немесе талаптары оны «жоқ» деп айтуға мәжбүрлейді. Талаптар — толықтай суытатын нәрсе. Өтініш талапқа айналғанда, оның қолдауын алу мүмкіндігі күрт төмендейді. Кейбір жағдайларда, егер ол әйелдің көбірек талап етіп жатқанын сезсе, біраз уақытқа тіпті азырақ беруі мүмкін.
Бұл үлгі хабарсыз әйелдер үшін ерлермен қарым-қатынасты өте қиындатады. Бұл мәселе еңсерілмейтіндей көрінгенімен, оны шешуге болады. Ерлердің Марстан екенін есте сақтау арқылы сіз қалаған нәрсеңізді сұраудың жаңа жолдарын — нәтиже беретін жолдарды үйрене аласыз.
Мен өз семинарларымда мыңдаған әйелдерді сұрау өнеріне үйреттім және олар қайта-қайта тез арада жетістікке жетті. Бұл тарауда біз қалаған нәрсеңізді сұрау және алудың үш қадамын қарастырамыз. Олар: (1) Сіз алып жатқан нәрсені дұрыс сұрап жаттығу; (2) Оның «жоқ» дейтінін білсеңіз де, көбірек сұрап жаттығу және оның «жоқ» дегенін қабылдау; (3) Сенімді (assertive) сұрауды жаттықтыру.
1-ҚАДАМ: СІЗ АЛЫП ЖАТҚАН НӘРСЕНІ ДҰРЫС СҰРАУ
Қарым-қатынасыңызда көбірек нәрсеге қол жеткізуді үйренудің бірінші қадамы — сіз алып жатқан нәрсені сұрап жаттығу. Серігіңіздің сіз үшін не істеп жатқанын байқаңыз. Әсіресе қораптарды тасу, бірдеңені жөндеу, жинау, телефон соғу және басқа да ұсақ-түйек жұмыстар сияқты кішігірім нәрселерге мән беріңіз.
Бұл кезеңнің маңызды бөлігі — одан ол істеп жүрген кішігірім нәрселерді істеуін сұрауды бастау және оны әдеттегідей қабылдамау (take him for granted). Содан кейін ол сол нәрселерді істегенде, оған көптеген ризашылық білдіріңіз. Оның өздігінен қолдау көрсетуін күтуді уақытша тоқтатыңыз.
1-қадамда оның үйреніп қалған нәрсесінен артық сұрамау маңызды. Одан әдетте істейтін кішігірім нәрселерді істеуін сұрауға назар аударыңыз. Оған сіздің өтініштеріңізді талап етпейтін тонмен естуге үйренуіне мүмкіндік беріңіз.
Ол талап етуші тонды естігенде, сіз өтінішіңізді қаншалықты әдемі жеткізсеңіз де, оның еститіні — «ол жеткілікті бермей жатыр». Бұл оны өзін сүйікті емес және бағаланбаған сезінуге мәжбүр етеді. Оның бейімділігі — сіз оның беріп жатқанын бағалағанша, азырақ беру.
Ол сіздің (немесе анасының) әсерінен сіздің өтініштеріңізге бірден «жоқ» деп айтуға дағдыланған болуы мүмкін. 1-қадамда сіз оны сіздің өтініштеріңізге оң жауап беруге қайта дағдыландырасыз. Ер адам өзінің бағаланғанын, оны әдеттегідей қабылдамайтыныңызды және ол сізді қуанта алатынын біртіндеп түсінгенде, ол қолынан келгенше сіздің өтініштеріңізге оң жауап бергісі келетін болады. Содан кейін ол автоматты түрде өз қолдауын ұсына бастайды. Бірақ бұл жоғары деңгейді басында күтуге болмайды.
Бірақ ол беріп жатқан нәрсені сұрауды бастаудың тағы бір себебі бар. Сіз оның сізді көтере алатындай және жауап бере алатындай жолмен сұрап жатқаныңызға сенімді болуыңыз керек. Менің «дұрыс сұрау» дегенім — осы.
Ер адамды ынталандыруға арналған кеңестер
Марстықтан қолдауды дұрыс сұраудың бес құпиясы бар. Егер олар сақталмаса, ол тез суып кетуі мүмкін. Олар: тиімді уақытты таңдау, талап қоймайтын көзқарас, қысқа болу, тікелей айту және дұрыс сөздерді қолдану.
Әрқайсысын толығырақ қарастырайық:
1. Тиімді уақытты таңдау. Одан өзі істеуді жоспарлап отырған нәрсесін істеуді сұрамауға тырысыңыз. Мысалы, егер ол қоқыс шығаруға дайындалып жатса, «Қоқысты шығара аласың ба?» демеңіз. Ол сіз оған не істеу керектігін айтып жатқандай сезінеді. Уақытты таңдау өте маңызды. Сондай-ақ, егер ол бір нәрсеге толық назар аударып отырса, одан өтінішіңізге бірден жауап беруді күтпеңіз. 2. Талап қоймайтын көзқарас. Есіңізде болсын, өтініш — талап емес. Егер сізде реніш немесе талап етуші көзқарас болса, сөздеріңізді қаншалықты мұқият таңдасаңыз да, ол өзінің бергендері үшін бағаланбағанын сезінеді және үлкен ықтималдықпен «жоқ» дейді. 3. Қысқа болыңыз. Оған неге көмектесуі керектігі туралы себептер тізімін беруден аулақ болыңыз. Оны көндірудің қажеті жоқ деп есептеңіз. Неғұрлым ұзақ түсіндірсеңіз, ол соғұрлым қарсылық танытады. Өтінішіңізді негіздейтін ұзақ түсіндірмелер оны «сіз оның қолдау көрсететініне сенбейсіз» деп ойлауға мәжбүр етеді. Ол өзін еркін сезінудің орнына, манипуляцияланғандай сезіне бастайды.
Ренжіген әйел неге ренжімеуі керектігі туралы себептер мен түсіндірмелер тізімін естігісі келмейтіні сияқты, ер адам да неге өтінішті орындауы керектігі туралы себептер мен түсіндірмелер тізімін естігісі келмейді.
Әйелдер өз қажеттіліктерін ақтау үшін қате түрде себептер тізімін береді. Олар бұл оған өтініштің маңыздылығын түсінуге және оны ынталандыруға көмектеседі деп ойлайды. Ер адамның еститіні — «сондықтан сен мұны істеуге міндеттісің». Тізім неғұрлым ұзақ болса, ол сізді қолдауға соғұрлым қарсылық танытуы мүмкін. Егер ол сізден «неге?» деп сұраса, онда себептеріңізді айта аласыз, бірақ бұл жағдайда да қысқа болуға тырысыңыз. Ол қолынан келсе істейтініне сеніңіз. Мүмкіндігінше қысқа болыңыз.
- Тікелей болыңыз. Әйелдер жиі қолдау сұрап тұрмын деп ойлағанымен, шын мәнінде олай емес. Оған қолдау қажет
- болғанда, әйел мәселені айтады, бірақ одан тікелей қолдау сұрамайды. Ол оның өздігінен қолдау ұсынуын күтеді және
- тікелей сұрауды ұмытады.
Жанама өтініш өтінішті тұспалдайды, бірақ оны тікелей айтпайды. Мұндай жанама өтініштер ер адамды өзін әдеттегідей қабылданған және бағаланбаған сезінуге мәжбүр етеді. Жанама мәлімдемелерді ара-тұра қолдану, әрине, қалыпты жағдай, бірақ олар қайта-қайта қолданылғанда, ер адам қолдау көрсетуге қарсылық таныта бастайды. Ол неге соншалықты қарсылық танытып жатқанын өзі де білмеуі мүмкін. Төмендегі мәлімдемелер — жанама өтініштердің мысалдары және ер адамның оларға қалай жауап беруі мүмкін екендігі:
| Әйел не айтуы керек (қысқа және тікелей) | Әйел не айтпауы керек (жанама) | Ол жанама айтқанда ер адам не естиді |
| :--- | :--- | :--- |
| «Балаларды алып келе аласың ба?» | «Балаларды алып келу керек, ал менің қолым тимейді». | «Егер оларды алып келе |
| алсаң, істеуің керек, әйтпесе мен өзімді қолдаусыз сезінемін және саған ренжимін (талап)». | ||
| «Азық-түлікті үйге кіргізе аласың ба?» | «Азық-түлік көлікте қалып қойды». | «Оларды кіргізу — сенің жұмысың, мен |
| дүкенге барып келдім (күту)». | ||
| «Қоқысты шығара аласың ба?» | «Қоқыс шелегіне ештеңе сыймай жатыр». | «Сен қоқысты шығармадың. Осынша ұзақ күтпеуің |
| керек еді (сын)». | ||
| «Ауланы жинай аласың ба?» | «Аула шын мәнінде өте шашылып жатыр». | «Сен ауланы тағы да жинамадың. Жауапкершілікті |
| сезінуің керек, менің есіңе салып отыруым қажет емес (қабылдамау)». | ||
| «Поштаны алып келе аласың ба?» | «Пошта әлі әкелінбепті». | «Сен поштаны әкелуді ұмытып кеттің. Есіңде сақтауың керек |
| еді (мақұлдамау)». | ||
| «Бүгін бізді тамақтануға алып шыға аласың ба?» | «Бүгін кешкі ас дайындауға уақытым жоқ». | «Мен көп нәрсе істедім, ең |
| болмағанда бүгін бізді алып шықсаң болар еді (қанағаттанбау)». | ||
| «Осы аптада мені қыдыртуға алып шыға аласың ба?» | «Біз неше аптадан бері ешқайда шықпадық». | «Сен маған көңіл |
| бөлмейсің. Мен қалаған нәрсемді алмай жатырмын. Сен мені жиі алып шығуың керек (реніш)». | ||
| «Сөйлесуге уақыт бөле аласың ба?» | «Бізге сөйлесу керек». | «Біздің аз сөйлесетінімізге сен кінәлісің. Сен менімен |
| көбірек сөйлесуің керек (кінәлау)». |
- Дұрыс сөздерді қолдану. Қолдау сұраудағы ең көп тараған қателіктердің бірі — «Would» және «Will»
- сөздерінің орнына «Could» және «Can» сөздерін қолдану. «Қоқысты шығара алар ма едің?» (Could) — бұл
- жай ғана ақпарат жинау сұрағы. «Қоқысты шығарасың ба?» (Would) — бұл өтініш.
Әйелдер жиі «шығара аласың ба?» (could) сөзін «шығарасың ба?» (would) дегенді меңзеу үшін қолданады. Жоғарыда айтып өткенімдей, жанама өтініштер — суытатын нәрсе. Олар ара-тұра қолданылғанда байқалмауы мүмкін, бірақ «can» және «could» сөздерін үнемі қолдану ерлердің жүйкесіне тие бастайды.
Мен әйелдерге қолдау сұрауды ұсынғанда, кейде олар шошып кетеді, өйткені олардың серіктері бұған дейін мынадай пікірлерді талай рет айтқан:
* «Маған айқайлама!» * «Менен үнемі бірдеңе істеуді сұрама». * «Маған не істеу керектігін айтуды тоқтат». * «Не істеу керектігін өзім де білемін». * «Маған бұны айтудың қажеті жоқ».
Әйелге бұл қалай естілсе де, ер адам мұндай пікір айтқанда, оның шын мәнінде меңзейтіні: «Маған сенің сұрау тәсілің ұнамайды!» Егер әйел белгілі бір сөздердің ерлерге қалай әсер ететінін түсінбесе, ол одан сайын шатасады. Ол сұраудан қорқатын болады және «өзімді әдептірек ұстаймын» деп ойлап «шығара алар ма едің?» (could you) деп айта бастайды. Шолпанда бұл жақсы нәтиже берсе де, Марста бұл мүлдем нәтиже бермейді.
Марста ер адамнан «Қоқысты шығара аласың ба?» (Can you) деп сұрау — балағаттаумен тең. Әрине, ол қоқысты шығара алады! Мәселе оның қолынан келетінінде емес, мәселе оның шығаратынында (will he). Ол балағатталғаннан кейін, сіз оны тітіркендіргеніңіз үшін ғана «жоқ» деп айтуы мүмкін.
Ерлер нені сұрағанды қалайды?
Семинарларымда мен «С»-мен басталатын (could) және «W»-мен басталатын (would) сөздердің айырмашылығын түсіндіргенде, әйелдер мені «түкке тұрғысыз нәрсені үлкен мәселе қылып отыр» деп ойлайды. Әйелдер үшін айтарлықтай айырмашылық жоқ — шын мәнінде, «шығара алар ма едің?» (could you) сөзі «шығарасың ба?» (would you) сөзінен әлдеқайда әдепті көрінуі мүмкін. Бірақ көптеген ерлер үшін бұл — үлкен айырмашылық. Бұл айырмашылық өте маңызды болғандықтан, мен менің семинарларыма қатысқан он жеті түрлі ер адамның пікірін қосып отырмын.
1. Менен «Ауланы жинай алар ма едің?» деп сұрағанда, мен мұны сөзбе-сөз қабылдаймын. Мен: «Мен мұны істей алар едім, әрине, бұл мүмкін», — деймін. Бірақ мен «істеймін» деп тұрған жоқпын және мен өзімді уәде бергендей сезінбеймін. Екінші жағынан, «Ауланы жинайсың ба?» деп сұрағанда, мен шешім қабылдай бастаймын және қолдау көрсетуге дайын боламын. Егер мен «иә» десем, оны орындау ықтималдығым әлдеқайда жоғары, өйткені мен уәде бердім. 2. Ол «Маған көмегің керек. Өтінемін, көмектесе алар ма едің?» десе, бұл мен оны әлдеқашан ренжіткенім сияқты сын болып естіледі. Бұл мен қалайтын «жақсы жігіт» болуға және оны қолдауға шақыру сияқты емес. Ал «Маған көмегің керек. Өтінемін, мынаны тасуға көмектесесің бе?» деген өтініш сияқты естіледі және «жақсы жігіт» болуға мүмкіндік береді. Мен «иә» дегім келеді. 3. Әйелім «Кристофердің жаялығын ауыстыра аласың ба?» (Can you) дегенде, мен ішімнен «Әрине, ауыстыра аламын. Менің қолымнан келеді, жаялық ауыстыру — қарапайым нәрсе» деп ойлаймын. Бірақ егер менің істегім келмесе, мен қандай да бір сылтау айтуым мүмкін. Ал егер ол «Кристофердің жаялығын ауыстырасың ба?» (Would you) деп сұраса, мен «Иә, әрине» деп, оны істеймін. Ішімнен мен қатысқым келетінін және балаларымызды өсіруге көмектескенді ұнататынымды сезінемін. Мен көмектескім келеді! 4. Менен «Өтінемін, маған көмектесесің бе?» (Would you) деп сұрағанда, бұл маған көмектесуге мүмкіндік береді және мен оны қолдауға дайынмын, бірақ «Өтінемін, маған көмектесе алар ма едің?» (Could you) дегенді естігенде, мен өзімді тығырыққа тірелгендей, таңдауым жоқ сияқты сезінемін. Егер менің көмектесуге қабілетім болса, онда мен көмектесуге міндеттімін! Мен өзімді бағаланғандай сезінбеймін. 5. Менен «істей алар ма едің?» (could you) деп сұрағанын жек көремін. Менің «иә» деуден басқа таңдауым жоқ сияқты сезінемін. Егер мен «жоқ» десем, ол маған ренжиді. Бұл өтініш емес, бұл — талап. 6. Мен жұмыс істейтін әйел менен «істей алар ма едің?» деген сұрақты қоймауы үшін өзімді бос емес сияқты ұстаймын немесе кем дегенде солай көрінуге тырысамын. Ал «істейсің бе?» (would you) дегенде менің таңдауым бар екенін сезінемін және көмектескім келеді. 7. Осы өткен аптада әйелім менен «Бүгін гүл еге алар ма едің?» деп сұрады, мен ойланбастан «иә» дедім. Содан кейін ол үйге келгенде «Гүлді ектің бе?» деп сұрады, мен «жоқ» дедім. Ол «Ертең еге алар ма едің?» деді, мен тағы да ойланбастан «иә» дедім. Бұл осы аптада күн сайын қайталанды, ал гүлдер әлі егілген жоқ. Меніңше, егер ол менен «Ертең гүл егесің бе?» (Would you) деп сұраса, мен ол туралы ойланар едім, егер мен «иә» десем, оны істер едім. 8. Мен «Иә, мен мұны істей алар едім» (I could do that) дегенде, мен оны істеуге міндеттеме алып тұрған жоқпын. Мен жай ғана істей алатынымды айтып тұрмын. Мен оны істеуге уәде берген жоқпын. Егер ол маған ренжісе, оның құқығы жоқ деп есептеймін. Егер мен «істеймін» десем, онда мен істемеген жағдайда оның неге ренжігенін түсінемін. 9. Мен бес әпке-қарындасыммен бірге өстім, ал қазір үйленгенмін және үш қызым бар. Әйелім «Қоқысты шығара аласың ба?» (Can you) дегенде, мен жай ғана жауап бермеймін. Содан кейін ол «неге?» деп сұрайды, ал мен оның себебін де білмеймін. Енді мен неге екенін түсіндім. Мен өзімді бақылауда сезінемін. Мен «істейсің бе?» (would you) дегенге жауап бере аламын. 10. Мен «істей алар ма едің?» (could you) дегенді естігенде бірден «иә» деймін, содан кейін келесі он минут ішінде оны неге істемейтінімді түсініп, сұрақты елемеймін. Бірақ мен «істейсің бе?» (will you) дегенді естігенде, ішімнен «Иә, мен пайдалы болғым келеді» деген сезім пайда болады, содан кейін кейінірек ойымда қарсылықтар туындаса да, мен бәрібір өтінішті орындаймын, өйткені мен сөз бердім. 11. Мен «істей аласың ба?» дегенге «иә» деймін, бірақ ішімнен оған ренжимін. Егер мен «жоқ» десем, ол жанжал шығаратындай сезінемін. Мен өзімді манипуляцияланғандай сезінемін. Ол «істейсің бе?» деп сұрағанда, мен «иә» немесе «жоқ» деп айтуға еркінмін. Бұл — менің таңдауым, сондықтан мен «иә» дегім келеді. 12. Әйел менен «Сен мұны істейсің бе?» (Would you) деп сұрағанда, мен мұны істегенім үшін ұпай алатыныма іштей сенімді боламын. Мен өзімді бағаланғандай сезінемін және бергеніме қуаныштымын. 13. Мен «істейсің бе?» (would you) дегенді естігенде, маған қызмет етуге сенім білдіріліп жатқандай сезінемін. Бірақ «істей аласың ба?» (can you) немесе «істей алар ма едің?» (could you) дегенді естігенде, мен сұрақтың артындағы басқа сұрақты естимін. Ол менен қолынан келетіні анық нәрсені, қоқыс шығара алатынымды сұрап тұр. Бірақ оның сұрағының артында — ол маған тікелей сұрауға сенбейтін өтініші жатыр. 14. Әйел «істейсің бе?» (would you) немесе «істейсің бе?» (will you) деп сұрағанда, мен оның нәзіктігін (vulnerability) сезінемін. Мен оған және оның қажеттіліктеріне әлдеқайда сезімтал боламын; мен оны қабылдамауды мүлдем қаламаймын. Ол «істей алар ма едің?» дегенде, мен «жоқ» деп айтуға бейіммін, өйткені бұл оны қабылдамау емес екенін білемін. Бұл — менің қолымнан келмейтінін білдіретін жай ғана тұлғасыз мәлімдеме. Егер мен «Сен мұны істей алар ма едің?» дегенге «жоқ» десем, ол оны жеке басына қабылдамайды. 15. Мен үшін «істейсің бе?» (would you) — бұл жеке мәселе, сондықтан мен бергім келеді, бірақ «істей алар ма едің?» (could you) — бұл тұлғасыз нәрсе, мен егер маған ыңғайлы болса немесе басқа істейтін ештеңем болмаса ғана істеймін. 16. Әйел «Өтінемін, маған көмектесе алар ма едің?» (Could you) дегенде, мен оның ренішін сезінемін және оған қарсылық танытамын, бірақ ол «Өтінемін, маған көмектесесің бе?» (Would you) десе, мен тіпті реніші болса да, оны ести алмаймын. Мен «иә» деуге дайынмын. 17. Әйел «Сен мен үшін мұны істей алар ма едің?» (Could you) дегенде, мен адал болып, «Жоқ дегім келеді» деймін. Менің жалқау бөлігім шығады. Бірақ мен «Өтінемін, істейсің бе?» (Would you please?) дегенді естігенде, мен креативті бола бастаймын және көмектесу жолдарын ойлаймын.
Әйелдердің «would» және «could» арасындағы елеулі айырмашылықты түсінуінің бір жолы — мына романтикалық көріністі елестету. Ер адам әйелге үйлену туралы ұсыныс жасап жатыр деп елестетіңіз. Оның жүрегі төбеде туып тұрған айдай толы. Оның алдында тізерлеп тұрып, ол оның қолдарын ұстауға ұмтылады. Содан кейін ол оның көзіне қарап, ақырын: «Сен маған тұрмысқа шыға алар ма едің?» (Could you) дейді.
Романтика бірден жоғалады. «С» әрпін (could) қолдану арқылы ол әлсіз және лайықсыз болып көрінеді. Сол сәтте одан сенімсіздік пен төмен өзін-өзі бағалау сезіледі. Егер оның орнына ол «Сен маған тұрмысқа шығасың ба?» (Would you) десе, онда оның күші де, нәзіктігі де байқалады. Ұсынысты осылай жасау керек.
Сол сияқты, ер адам әйелдің өз өтініштерін осылай жеткізуін талап етеді. «W» сөздерін (would) қолданыңыз. «С» сөздері (could) тым сенімсіз, жанама, әлсіз және манипуляциялық болып естіледі.
Ол «Қоқысты шығара алар ма едің?» дегенде, оның алатын хабарламасы: «Егер сен оны шығара алсаң, онда сен оны істеуің керек. Мен сен үшін істер едім!» Оның көзқарасы бойынша, оның қолынан келетіні анық. Оның қолдауын сұрауды ұмытып кеткенде, ол оны манипуляциялап жатқандай немесе оны әдеттегідей қабылдап жатқандай сезінеді. Ол қолынан келсе, ол үшін сол жерде болуға ынталанбайды.
Семинарда бір әйелдің бұл айырмашылықты Шолпандық тұрғыдан түсіндіргені есімде. Ол: «Басында мен бұл екі сұрау тәсілінің айырмашылығын сезе алмадым. Бірақ кейін мен оны кері айналдырып көрдім. Ол «Жоқ, мен оны істей алмаймын» (I can't) дегені мен «Жоқ, мен оны істемеймін» (I will not) дегенінің арасында үлкен айырмашылық бар екенін сезіндім. «Мен істемеймін» — бұл жеке қабылдамау. Егер ол «Мен істей алмаймын» десе, онда бұл маған қатысты емес, жай ғана оның қолынан келмейтіні», — деді.
Сұраудағы жиі кездесетін қателіктер
Сұрауды үйренудің ең қиын бөлігі — оны қалай істеу керектігін есте сақтау. Мүмкін болған кезде «W» сөздерін қолдануға тырысыңыз. Бұл көп жаттығуды қажет етеді.
Ер адамнан қолдау сұрау үшін:
1. Тікелей болыңыз. 2. Қысқа болыңыз. 3. «істейсің бе?» (would you) немесе «істейсің бе?» (will you) тіркестерін қолданыңыз.
Тым жанама, тым ұзақ болмаған немесе «істей алар ма едің?» (could you) немесе «істей аласың ба?» (can you) сияқты тіркестерді қолданбаған дұрыс. Кейбір мысалдарды қарастырайық.
| Былай айтыңыз | Бұлай айтпаңыз |
| :--- | :--- |
| «Қоқысты шығарасың ба?» | «Бұл асүй шашылып жатыр; шын мәнінде иіс шығып кетіпті. Қоқыс шелегіне басқа ештеңе |
| сыймайды. Оны шығару керек. Сен оны істей алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ және «could» қолданылған). | |
| «Мына үстелді жылжытуға көмектесесің бе?» | «Мен бұл үстелді жылжыта алмаймын. Бүгін кешкі отырысқа дейін оны қайта |
| орналастыруым керек. Өтінемін, көмектесе алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ және «could» қолданылған). | |
| «Өтінемін, мынаны мен үшін жинап қоясың ба?» | «Мен бұның бәрін жинай алмаймын». (Бұл жанама хабарлама). |
| «Азық-түлікті көліктен үйге кіргізесің бе?» | «Көлікте төрт қап азық-түлік қалып қойды. Маған кешкі ас дайындау үшін |
| сол тамақ керек. Оларды кіргізе алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ, жанама және «could» қолданылған). | |
| «Үйге келе жатып бір бөтелке сүт ала келесің бе?» | «Сен дүкеннің қасынан өтесің. Лоренге бір бөтелке сүт керек. Мен |
| тағы да сыртқа шыға алмаймын. Мен сондай шаршадым. Бүгін қиын күн болды. Ала келе алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ, жанама | |
| және «could» қолданылған). | |
| «Джулиді мектептен алып кетесің бе?» | «Джулиге үйге жету керек, ал мен оны алып кете алмаймын. Сенің уақытың бар ма? |
| Сеніңше, оны алып кете алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ, жанама және «could» қолданылған). | |
| «Бүгін Зоиді ветеринарға апарасың ба?» | «Зоидың екпе алатын уақыты келді. Оны ветеринарға апарғың келе ме?» (Бұл тым |
| жанама). | |
| «Бүгін бізді кешкі асқа алып шығасың ба?» | «Кешкі ас дайындауға шаршап тұрмын. Біз көптен бері ешқайда шықпадық. |
| Шыққың келе ме?» (Бұл тым ұзақ және жанама). | |
| «Сыртқы сырмамды (zip) жауып бересің бе?» | «Маған көмегің керек. Сырмамды жауып бере алар ма едің?» (Бұл жанама және |
| «could» қолданылған). | |
| «Бүгін бізге от жағып бересің бе?» | «Күн шын мәнінде суық екен. Сен от жағасың ба?» (Бұл тым жанама). |
| «Осы аптада мені киноға апарасың ба?» | «Осы аптада киноға барғың келе ме?» (Бұл тым жанама). |
| «Лоренге аяқ киімін киюге көмектесесің бе?» | «Лорен әлі аяқ киімін киген жоқ! Біз кешігіп жатырмыз. Мен мұның бәрін |
| жалғыз істей алмаймын! Көмектесе алар ма едің?» (Бұл тым ұзақ, жанама және «could» қолданылған). | |
| «Қазір немесе бүгін кешке бір уақытта менімен отырып, кестемізді сөйлесесің бе?» | «Не болып жатқанынан мүлдем хабарым |
| жоқ. Біз сөйлеспедік және мен сенің не істеп жатқаныңды білуім керек». (Бұл тым ұзақ және жанама). |
Байқаған боларсыз, сіз «сұрап тұрмын» деп ойлаған нәрсе Марстықтар үшін сұрау емес — олар басқа нәрсені естиді. Қолдау сұрау тәсіліне осы кішкентай, бірақ маңызды өзгерістерді енгізу үшін саналы күш қажет. Мен екінші қадамға өтпес бұрын, бірдеңе сұрау тәсіліңізді түзетуге кем дегенде үш ай жаттығуды ұсынамын. Нәтиже беретін басқа өтініш мәлімдемелері — «Өтінемін, ... істейсің бе?» және «... істеуге қарсы емессің бе?» (Would you mind ... ?).
1. **1-қадамды** қолдау сұрамайтын кездеріңізді бақылаудан бастаңыз. 2. Көмек сұраған кезде оны қалай жүзеге асыратыныңызға назар аударыңыз. 3. Осы артқан хабардарлықпен, күйеуіңіздің сізге жасап жүрген істері үшін қолдау сұрауды жаттықтырыңыз. 4. Сұрағанда қысқа әрі нұсқа болуды ұмытпаңыз. 5. Одан кейін оған мол ризашылық пен алғыс білдіріңіз.
## Қолдау сұрау туралы жиі қойылатын сұрақтар
Бұл бірінші қадам қиын болуы мүмкін. Мұнда әйелдерде туындауы мүмкін қарсылықтар мен кедергілерге нұсқау болатын бірнеше жалпы сұрақтар берілген.
**1. Сұрақ:** Әйел адам: "Ол менен сұрамаса да мен істеймін ғой, неге мен одан сұрауым керек?" — деп сезінуі мүмкін.
**Жауап:** Ұмытпаңыз, ерлер — Марстан; олар басқаша. Оның өзгешеліктерін қабылдап, сонымен жұмыс істеу арқылы сіз өзіңізге қажет нәрсені аласыз. Егер керісінше, оны өзгертуге тырыссаңыз, ол табанды түрде қарсылық көрсетеді. Қажет нәрсені сұрау Венералықтар үшін табиғи нәрсе болмаса да, сіз мұны өз болмысыңызды жоғалтпай-ақ істей аласыз. Ол өзін сүйікті әрі бағаланған сезінгенде, уақыт өте келе сұратпай-ақ қолдау көрсетуге дайын болады. Бірақ ол — кешірек келетін кезең.
**2. Сұрақ:** Әйел адам: "Мен көбірек істеп жүрсем, неге оның істегенін бағалауым керек?" — деп сезінуі мүмкін.
**Жауап:** Марстықтар өздерін бағаланбаған сезінгенде аз береді. Егер оның көбірек бергенін қаласаңыз, оған көбірек ризашылық қажет. Ер адамдар бағалау арқылы ынталанады. Егер сіз көбірек беріп жүрсеңіз, әрине, оны бағалау қиын болуы мүмкін. Оны көбірек бағалай алу үшін, өзіңіз беретін нәрсені біртіндеп азайта бастаңыз. Осы өзгеріс арқылы сіз оның өзін сүйікті сезінуіне қолдау көрсетіп қана қоймай, өзіңізге қажетті әрі лайықты қолдауды да аласыз.
**3. Сұрақ:** Әйел адам: "Егер мен қолдау сұрасам, ол маған жақсылық жасап жатырмын деп ойлауы мүмкін", — деп сезінуі мүмкін.
**Жауап:** Ол дәл солай сезінуі керек. Махаббатпен берілген сый — бұл жақсылық (фавор). Ер адам сізге жақсылық жасап жатырмын деп сезінгенде, ол шын жүректен береді. Ұмытпаңыз, ол — Марстық және ол сіз сияқты есеп жүргізбейді. Егер ол өзін міндетті сезінсе, оның жүрегі жабылып, аз бере бастайды.
**4. Сұрақ:** Әйел адам: "Егер ол мені сүйсе, сұратпай-ақ көмектесуі керек қой", — деп ойлауы мүмкін.
**Жауап:** Ерлер Марстан екенін ұмытпаңыз; олар басқаша. Ер адамдар сұрағанды күтеді. "Егер ол мені сүйсе, көмектесер еді" деген ойдың орнына, былай ойлап көріңіз: "Егер ол Венералық болса, көмек ұсынар еді, бірақ ол — Марстық". Осы айырмашылықты қабылдау арқылы ол сізге қолдау көрсетуге әлдеқайда дайын болады және біртіндеп көмегін өзі ұсына бастайды.
**5. Сұрақ:** Әйел адам: "Егер мен бірдеңе сұрасам, ол мені одан аз істеп жүр деп ойлайды. Ол маған бұдан артық берудің қажеті жоқ деп ойлай ма деп қорқамын!" — деуі мүмкін.
**Жауап:** Ер адам өзін беруге міндетті емес сезінгенде жомартырақ болады. Оған қоса, ер адам әйелдің (құрметпен) қолдау сұрағанын естігенде, әйелдің сол қолдауға лайықты екенін сезінетінін түсінеді. Ол әйелді аз беріп жүр деп ойламайды. Керісінше, ол әйелді кем дегенде өзімен тең немесе одан да көп беріп жүргендіктен, сұрауға өзін құқылы сезінеді деп есептейді.
##
**6. Сұрақ:** Әйел адам: "Қолдау сұрағанда қысқа қайыруға қорқамын. Неге көмек керек екенін түсіндіргім келеді. Талап қойып жатқандай көрінгім келмейді", — деуі мүмкін.
**Жауап:** Ер адам серігінен өтініш естігенде, оның сұрауына салмақты себеп бар деп сенеді. Егер әйел тым көп себептер айта бастаса, ер адам өзін "жоқ" деп айта алмайтындай сезінеді, ал егер "жоқ" деп айта алмаса, ол өзін манипуляцияланған немесе міндетті сезінеді. Оның қолдауын міндет ретінде емес, сыйлық ретінде қабылдауына мүмкіндік беріңіз.
Егер оған көбірек түсіну керек болса, ол өзі "неге?" деп сұрайды. Сол кезде ғана себептерін айтуға болады. Тіпті сұраған күннің өзінде тым ұзақ сөйлемеуге тырысыңыз. Бір, ең көп дегенде екі себеп айтыңыз. Егер оған әлі де ақпарат керек болса, ол өзі білдіреді.
## 2-ҚАДАМ: КӨБІРЕК СҰРАУДЫ ЖАТТЫҚТЫРУ (ТІПТІ ОНЫҢ "ЖОҚ" ДЕУІ МҮМКІН ЕКЕНІН БІЛСЕҢІЗ ДЕ)
Ер адамнан көбірек нәрсе сұрамас бұрын, оның қазіргі беріп жатқан нәрселері үшін бағаланғанын сезінуіне көз жеткізіңіз. Одан артық ештеңе күтпестен, бар қолдауын сұрауды жалғастыру арқылы ол өзін тек бағаланған ғана емес, сонымен бірге қабылданған сезінеді.
Ол сізден көбірек нәрсе талап етпейтін өтініштерді естуге дағдыланғанда, сіздің қасыңызда өзін жайлы сезінеді. Ол сіздің махаббатыңызға бөлену үшін өзгерудің қажеті жоқ екенін түсінеді. Осы сәтте ол өзгеруге және сізді қолдау қабілетін кеңейтуге дайын болады. Осы кезде оған "сен жеткіліксізсің" деген сигнал бермей-ақ, көбірек сұрау тәуекеліне баруға болады.
Бұл процестің екінші қадамы — оған "жоқ" деп айта алса да, сіздің махаббатыңызды жоғалтпайтынын түсіндіру. Ол "жоқ" деп айтуға ерікті екенін сезінгенде, "иә" деп айтуға да әлдеқайда дайын болады.
Әйелдер сұрауды да, "жоқ" деген жауапты қабылдауды да үйренуі маңызды. Әйелдер көбіне сұрамай тұрып-ақ серігінің жауабы қандай болатынын интуитивті түрде сезеді. Егер олар қарсылықты сезсе, сұрап та жатпайды. Оның орнына олар өздерін шеттетілгендей сезінеді. Ал ер адам, әрине, не болғанын түсінбей қалады — өйткені мұның бәрі тек әйелдің басында болған процесс.
2-қадамда, сіз сұрағыңыз келетін, бірақ оның қарсылығын сезгендіктен сұрамайтын барлық жағдайларда қолдау сұрауды жаттықтырыңыз. Оның қарсылығын сезсеңіз де, "жоқ" дейтінін білсеңіз де, бәрібір сұраңыз.
Мысалы, жаңалықтарды көріп отырған күйеуіне әйелі: "Дүкенге барып, кешкі асқа лосось алып келесің бе?" — деуі мүмкін. Ол бұл сұрақты қойғанда, оның "жоқ" деп айтуына дайын тұр. Күйеуі таңғалуы мүмкін, өйткені әйелі оны бұрын мұндай өтінішпен бөліп көрмеген. Ол: "Мен жаңалықтар көріп отырмын ғой. Өзің бара салсаң қайтеді?" — деп сылтау айтуы мүмкін.
Әйелі бұл кезде: "Әрине, бара аламын. Бірақ мен мұнда бәрін өзім істеймін. Сенің қызметшің болғым келмейді. Маған көмек керек!" — дегісі келуі мүмкін.
Сұраған кезде бас тартуды сезсеңіз, өзіңізді сол "жоқ" жауабына дайындап, "Жақсы" деп дайын тұрыңыз. Егер нағыз "Марстық" стильде жауап бергіңіз келсе, "Еш проблема жоқ" деп айтсаңыз болады — бұл оның құлағына музыкадай естіледі. Дегенмен, жай ғана "Жақсы" деген де жетеді.
##
Сұрау, содан кейін оның "жоқ" дегеніне еш ренжімейтініңізді көрсету өте маңызды. Есіңізде болсын, сіз ол үшін бас тартуды қауіпсіз етіп жатырсыз. Бұл тәсілді тек ол "жоқ" десе шынымен де ренжімейтін жағдайларда ғана қолданыңыз. Оның көмегін қалайтын, бірақ сирек сұрайтын жағдайларды таңдаңыз.
| Қашан сұрау керек | Не айту керек |
| :--- | :--- |
| Ол бір іспен айналысып отыр, ал сіз оның балаларды мектептен алып келгенін қалайсыз. Әдетте сіз оны мазаламай, өзіңіз | |
| істейсіз. | "Жули хабарласты, оны барып ала аласың ба?" деңіз. Егер ол "жоқ" десе, жай ғана "Жақсы" деп жылы шыраймен |
| айтыңыз. | |
| Ол әдетте үйге келгенде кешкі асты сіз дайындайды деп күтеді. Сіз оның жасағанын қалайсыз, бірақ сұрамайсыз. Оның | |
| тамақ жасағысы келмейтінін сезесіз. | "Картоп турауға көмектесесің бе?" немесе "Бүгін кешкі асты сен дайындайсың ба?" |
| деңіз. Егер ол "жоқ" десе, жай ғана "Жақсы" деңіз. | |
| Ол әдетте кешкі астан кейін теледидар көреді, ал сіз ыдыс жуасыз. Сіз оның көмектескенін қалайсыз, бірақ ол ыдыс жууды | |
| жек көретінін сезесіз. | "Бүгін ыдыс жууға көмектесесің бе?" немесе "Тәрелкелерді жинап жібересің бе?" деңіз. Егер "жоқ" |
| десе, жай ғана "Жақсы" деңіз. | |
| Ол киноға барғысы келеді, ал сіз биге барғыңыз келеді. Әдетте сіз оның қалауын сезіп, би туралы сұрамайсыз. | "Бүгін |
| мені биге апарасың ба? Сенімен билегенді жақсы көремін" деңіз. Егер "жоқ" десе, жай ғана "Жақсы" деңіз. | |
| Екеуіңіз де шаршап тұрсыздар. Қоқыс ертең таңертең алынуы керек. Оның шаршағанын сезіп, қоқыс шығаруды сұрамайсыз. | |
| "Қоқысты шығарып тастайсың ба?" деңіз. Егер ол "жоқ" десе, жай ғана "Жақсы" деңіз. | |
| Ол өте бос емес әрі маңызды жобамен айналысып жатыр. Мазалағыңыз келмейді, бірақ сөйлескіңіз келеді. | "Маған біраз |
| уақыт бөле аласың ба?" деңіз. Егер "жоқ" десе, "Жақсы" деңіз. | |
| Ол бос емес, бірақ сізге жөндеудегі көлігіңізді алып қайту үшін көлік керек. Оның кестесін бұзғыңыз келмей, | |
| сұрамайсыз. | "Көлігімді жөндеуден алып қайтуға апарып тастайсың ба?" деңіз. Егер "жоқ" десе, "Жақсы" деңіз. |
Осы мысалдардың әрқайсысында оның "жоқ" деп айтуына дайын болыңыз және сенімділік танытыңыз. Оның "жоқ" дегенін қабылдаңыз және ол мүмкіндігі болса көмектесетін еді деп сеніңіз. **Ер адамнан қолдау сұрап, ол "жоқ" дегені үшін кінәлі болып қалмаса, ол сізге 5-тен 10-ға дейін ұпай береді.** Келесі жолы ол сіздің өтінішіңізге әлдеқайда ықыласпен қарайтын болады.
Мен мұны осыдан бірнеше жыл бұрын бір қызметкер әйелден үйрендім. Біз коммерциялық емес жобада жұмыс істеп жаттық және еріктілер керек болды. Ол менің досым Томға хабарласпақшы болды. Мен оған: "Мазаламай-ақ қой, ол бұл жолы көмектесе алмайтынын білемін", — дедім. Ол бәрібір хабарласатынын айтты. Себебін сұрағанымда: "Мен одан қолдау сұраймын, ол 'жоқ' дегенде мен өте жылы шыраймен түсіністік танытамын. Содан кейін, келесі жолы басқа жобамен хабарласқанымда, ол 'иә' деп айтуға дайын болады. Оның есінде мен туралы жақсы естелік қалады", — деді. Оныкі дұрыс еді.
##
Ер адамнан қолдау сұрағанда, ол "жоқ" десе де оны шеттетпесеңіз, ол мұны есінде сақтайды және келесі жолы беруге әлдеқайда дайын болады. Екінші жағынан, егер сіз өз қажеттіліктеріңізді құрбан етіп, сұрамасаңыз, ол сізге қаншалықты мұқтаж екеніңізді білмейді де. Сұрамасаңыз, ол қайдан білсін?
Біртіндеп көбірек сұрауды жалғастырған сайын, кейде серігіңіз өз жайлылық аймағынан шығып, "иә" деп айтатын болады. Осы сәтте көбірек сұрау қауіпсіз болады. Салауатты қарым-қатынастар осылай құрылады.
**Салауатты қарым-қатынас** — бұл екі серіктестің де қалаған және мұқтаж нәрсесін сұрауға құқығы бар, сонымен бірге екеуінің де қаласа "жоқ" деп айтуға құқығы бар қарым-қатынас.
Мысалы, бірде ас үйде отырғанымызда бес жасар қызымыз Лорен менен оны көтеріп, трюктар жасауымды өтінді. Мен: "Жоқ, бүгін болмайды, мен қатты шаршап тұрмын", — дедім. Ол еркелеп: "Өтінемін, папа, өтінемін, бір-ақ рет аударып жіберші", — деп қоймады. Бір досымыз: "Лорен, әкең шаршап тұр. Ол бүгін көп жұмыс істеді. Сұрамауың керек еді", — деді. Лорен бірден: "Мен жай ғана сұрап жатырмын ғой!" — деп жауап берді. Досымыз: "Бірақ әкең сені жақсы көреді ғой, ол саған 'жоқ' деп айта алмайды", — деді. (Шындығында, егер ол "жоқ" деп айта алмаса, бұл қыздың емес, әкесінің проблемасы). Сол кезде әйелім мен үш қызым бірден: "Ол 'жоқ' деп айта алады!" — деді. Мен отбасыммен мақтандым. Бұл көп еңбекті қажет етті, бірақ біз біртіндеп қолдау сұрауды және "жоқ" дегенді қабылдауды үйрендік.
## 3-ҚАДАМ: ТАБАНДЫ ТҮРДЕ СҰРАУДЫ ЖАТТЫҚТЫРУ
2-қадамды меңгеріп, "жоқ" дегенді жылы шыраймен қабылдай алғаннан кейін, 3-қадамға дайынсыз. Бұл қадамда сіз қалаған нәрсеңізге қол жеткізу үшін толық күш-қуатыңызды пайдаланасыз. Сіз одан қолдау сұрайсыз, егер ол сылтау айтып, қарсылық танытса, 2-қадамдағыдай "Жақсы" деп бірден келісе салмайсыз. Оның орнына оның қарсылығын қабылдайсыз, бірақ "иә" деген жауапты күтуді жалғастырасыз.
Оған "Жақсы" деп бірден жеңілдік бермей, үнсіз қалыңыз. Онда тұрып, оның қарсылығын қабылдаңыз. Сіз оның қарсылығына қарсы шықпасаңыз, оның "иә" деп айту мүмкіндігі әлдеқайда жоғары болады.
Созылу (stretching) — ер адамның сіздің өтініштеріңізге неге қарсылық білдіретінін түсінудің тағы бір жолы. Көбірек сұраған сайын, ол өзін "созуы" керек. Егер ол "формада" болмаса, мұны істей алмайды. Сондықтан 3-қадамға дейін 1 және 2-қадамдар арқылы оны дайындау керек.
##
Таңертең дене шынықтыру жасап созылу қиын екенін білесіз ғой. Күннің соңына қарай созылу оңайырақ болады. Ер адам күңкілдегенде (grumble), оны таңертеңгілік созылу жасап жатыр деп елестетіңіз. Созылуды бітірген соң ол өзін тамаша сезінеді. Оған тек алдымен біраз күңкілдеп алу керек.
Табанды сұраудың өнері — өтініш жасағаннан кейін үнсіз қалу. Сұрағаннан кейін оның ыңқылдауын, күңкілдеуін, қабақ шытуын немесе реніш білдіруін күтіңіз. Мен мұны күңкіл (the grumbles) деп атаймын. Ер адам бір іске неғұрлым қатты назар аударған сайын, соғұрлым көп күңкілдейді. Бұл оның көмектескісі келмейтінін емес, тек сол сәттегі зейінінің басқа жақта екенінің белгісі.
Әйелдер ер адамның күңкілін әдетте қате түсінеді. Ол өтінішті орындағысы келмейді деп ойлайды. Бұл олай емес. Күңкіл — оның сіздің өтінішіңізді қарастырып жатқанының белгісі. Егер ол тіпті қарастырғысы келмесе, жай ғана сабырмен "жоқ" дер еді. Егер ол күңкілдесе — бұл жақсы нышан, ол өзінің қажеттілігі мен сіздің өтінішіңізді таразылап жатыр деген сөз.
Ол істеп жатқан ісінен сіздің өтінішіңізге ауысу үшін ішкі қарсылықтан өтеді. Тот басқан есікті ашқанда шығатын дыбыс сияқты, ер адам да біртүрлі дыбыстар шығарады. Егер оның күңкіліне мән бермесеңіз, олар тез жоғалып кетеді.
Көбіне ер адам күңкілдеп отырып-ақ сіздің өтінішіңізге "иә" деп жауап береді. Әйелдердің көбі бұл реакцияны түсінбейтіндіктен, олар не сұраудан қашады, не мұны жеке басына қабылдап, ер адамды кері итереді.
Мысалы, ол ұйықтауға бара жатқанда, сіз одан дүкенге сүтке барып келуін сұрасаңыз, ол күңкілдеуі мүмкін. "Ой, мен шаршадым, ұйықтағым келеді", — дейді ол. Сіз оған: "Мен саған кешкі ас жасадым, ыдысты жудым, балаларды ұйықтаттым, ал сен тек диванда отырдың! Мен көп нәрсе сұрамаймын, тым болмаса қазір көмектессең қайтеді. Мен әбден шаршадым. Мұнда бәрін өзім істейтін сияқтымын!" — дейсіз. Міне, ұрыс осылай басталады. Екінші жағынан, егер сіз күңкілдің жай ғана күңкіл екенін және бұл көбіне "иә" деудің бастамасы екенін білсеңіз, сіздің жауабыңыз — үнсіздік. Сіздің үнсіздігіңіз — оның іштей созылып жатқанына және "иә" деп айтуға жақын екеніне сенетініңізді білдіреді.
— Мен шаршадым, — дейді ол ренжіген кейіппен. — Ұйықтағым келеді.
Егер сіз оның жауабын бас тарту деп түсінсеңіз, былай деуіңіз мүмкін:
* "Мен сенен көп нәрсе сұрамаймын ғой." * "Бұл бар болғаны он бес минут уақытыңды алады." * "Көңілім қалды. Бұл менің сезіміме қатты тиеді." * "Демек, сен мен үшін мұны істемейсің бе?" * "Неге істей алмайсың?"
Ол күңкілдегенде, әйел өз өтінішін қорғағысы келіп, қателік жасап үнсіздікті бұзады. Ол серігіне мұны істеуі керек екенін дәлелдеп, дауласады. Ол мұны істесе де, істемесе де, келесі жолы ол қолдау көрсетуге әлдеқайда қарсы болады.
##
Оған өтінішіңізді орындауға мүмкіндік беру үшін: сұраңыз да, кідіріс жасаңыз (пауза). Ол күңкілдей берсін, жай ғана тыңдаңыз. Соңында ол "иә" дейді. Ол мұны сізге қарсы қолданады деп қателеспеңіз. Егер сіз талап етпесеңіз немесе дауласпасаңыз, ол мұны кек ретінде сақтамайды.
Кейде ол "иә" демеуі де мүмкін. Немесе сұрақтар қою арқылы жалтаруға тырысады. Абай болыңыз. Пауза кезінде ол мынадай сұрақтар қоюы мүмкін:
* "Неге өзің істей алмайсың?" * "Менің шынымен уақытым жоқ. Өзің істей салшы?" * "Мен бос емеспін. Сен не істеп жатырсың?"
Кейде бұл жай ғана риторикалық сұрақтар. Сондықтан үнсіз қала беріңіз. Егер ол шынымен жауап күтіп тұрмаса, сөйлемеңіз. Егер жауап керек болса, қысқа қайырып, қайтадан сұраңыз. Табанды сұрау — ол мүмкіндігі болса сізді қолдайтынына деген сеніммен сұрау дегенді білдіреді.
## Ер адамды "Иә" деуге бағдарламалау
Мен бұл процесті әйелім мен ұйықтауға бара жатқанда сүт алып келуімді сұрағанда алғаш рет сезіндім. Менің дауыстап күңкілдегенім есімде. Ол менімен дауласудың орнына, соңында бәрібір баратынымды біліп, жай ғана тыңдап тұрды. Сосын мен есікті тақылдатып жауып, көлікке мініп, дүкенге кеттім. Содан кейін бір нәрсе болды — бұл барлық еркектерде болады, бірақ әйелдер біле бермейді. Мен жаңа мақсатым — сүтке жақындаған сайын, менің күңкілім жоғалып кетті. Мен әйеліме деген махаббатымды және көмектесуге деген құлшынысымды сезіне бастадым. Мен өзімді "жақсы жігіт" сияқты сезіндім. Маған бұл сезім ұнады.
Дүкенге жеткенде, мен сүт алғаныма қуанышты болдым. Бөтелкені қолға алғанда, мен жаңа мақсатыма жеттім. Жетістік ер адамды әрқашан жақсы сезіндіреді. Мен бөтелкені мақтанышпен көтеріп: "Міне, қараңдар, мен әйеліме сүт алып жатырмын. Мен қандай жомарт, тамаша жігітпін", — деп ойладым.
Мен сүтпен оралғанда, ол мені көргеніне қуанышты болды. Ол мені қатты құшақтап: "Көп рақмет. Киініп шықпағаныма қатты қуанып тұрмын", — деді. Егер ол маған мән бермесе, мен оған ренжір едім. Келесі жолы ол сүт сұрағанда мен бұдан да қатты күңкілдер едім. Бірақ ол мені елеусіз қалдырмады, маған көп махаббат сыйлады.
##
"Қандай тамаша әйелім бар. Менің осыншама қарсылығым мен күңкіліме қарамастан, ол әлі де мені бағалап отыр", — деп
ойладым.
ойладым.
Келесі жолы ол сүт сұрағанда, мен аз күңкілдедім. Ол тағы да ризашылық білдірді. Үшінші жолы мен автоматты түрде "Әрине" дедім. Бір аптадан кейін оның сүті таусылып бара жатқанын байқап, өзім алып келуді ұсындым. Ол өзі бара жатқанын айтты. Таңғалғаным — менің бір жағым көңілім қалғандай болды! Мен сүтті өзім әкелгім келді. Оның махаббаты мені "иә" деп айтуға бағдарламалап тастады.
Мен бұл ішкі өзгерісті өз басымнан өткердім. Оның менің күңкілімді қабылдауы және мен келгенде ризашылық білдіруі менің қарсылығымды емдеді.
## "Мәнді пауза" (The Pregnant Pause)
Табанды сұраудың негізгі элементтерінің бірі — сұрағаннан кейін үнсіз қалу. Серігіңізге өз қарсылығын жеңуге мүмкіндік беріңіз. Оның күңкілін айыптамаңыз. Үнсіз қалып, пауза жасасаңыз, оның қолдауына ие болу мүмкіндігіңіз бар. Егер үнсіздікті бұзсаңыз, күшіңізді жоғалтасыз.
Әйелдер көбіне байқаусызда мынадай сөздермен үнсіздікті бұзып, күшін жоғалтады:
* "Ой, ұмыта сал." * "Сенің 'жоқ' деп тұрғаныңа сенбеймін. Мен сен үшін қаншама істеймін."
Оның орнына сіздің қажеттілігіңіз оныкімен тең екенін білдіріңіз. Сосын қайтадан сұраңыз.
| Ол не дейді | Табанды сұраумен қалай жауап беруге болады |
| :--- | :--- |
| "Уақытым жоқ. Өзің істей салшы?" | "Мен де асығыспын. Өтінемін, істей салшы?" Сосын тағы да үнсіз қалыңыз. |
| "Жоқ, мен оны істегім келмейді." | "Мен мұны қатты бағалар едім. Өтінемін, мен үшін істей салшы?" Сосын тағы да үнсіз |
| қалыңыз. | |
| "Мен бос емеспін, сен не істеп жатырсың?" | "Мен де бос емеспін. Өтінемін, істей салшы?" Сосын тағы да үнсіз қалыңыз. |
| "Жоқ, зауқым соқпай тұр." | "Менің де зауқым жоқ. Өтінемін, істей салшы?" Сосын тағы да үнсіз қалыңыз. |
Байқасаңыз, ол оны көндіруге тырыспайды, жай ғана оның қарсылығына өз деңгейінде жауап береді. Егер ол шаршаса, өзіңіздің одан бетер шаршағаныңызды дәлелдеуге тырыспаңыз. Егер ол бос болмаса, өзіңіздің одан да бетер бос емес екеніңізге сендіруге тырыспаңыз. Себептер айтпаңыз. Есіңізде болсын, сіз талап етіп жатқан жоқсыз, жай ғана сұрап жатырсыз.
Егер ол бәрібір қарсылық танытса, 2-қадамға оралып, оның бас тартуын жылы шыраймен қабылдаңыз. Бұл өзіңіздің қаншалықты көңіліңіз қалғанын айтатын кез емес. Егер осы сәтте жібере салсаңыз, ол сіздің қаншалықты сүйіспеншілікке толы болғаныңызды есінде сақтайды.
##
Сіз ілгерілеген сайын қолдау сұрау мен оған қол жеткізуде үлкен жетістіктерге жетесіз. Тіпті 3-қадамдағы "мәнді паузаны" қолданып жүрсеңіз де, 1 және 2-қадамдарды жаттықтыруды жалғастыру қажет. Кішкентай нәрселерді дұрыс сұрау және оның бас тартуларын жылы қабылдау әрқашан маңызды.
## Неге ер адамдар соншалықты сезімтал?
Сіз өзіңізден: "Ер адамдар неге қолдау сұрағанда соншалықты сезімтал болады?" — деп сұрауыңыз мүмкін. Бұл еркектердің жалқаулығынан емес, олардың **қабылдануға** деген мұқтаждығының жоғарылығынан. Кез келген "көбірек бол" немесе "көбірек бер" деген өтініш оған "сенің қазіргі қалпың қабылданбайды" деген сигнал ретінде жетуі мүмкін.
Әйел адам өз сезімдерімен бөліскенде оны біреудің тыңдағаны мен түсінгеніне қаншалықты сезімтал болса, ер адам да өз болмысымен қабылдануға соншалықты сезімтал. Оны жақсартуға бағытталған кез келген әрекет оны "сен жеткіліксізсің, сондықтан сені өзгерткім келеді" деп сезіндіреді.
Марстағы ұран: "Егер бұзылмаса, оны жөндеме". Ер адам әйелдің көбірек нәрсе қалайтынын немесе оны өзгертпекші болғанын сезгенде, ол "әйел мені бұзылған деп есептейді" деген хабарлама алады.
Қолдау сұрау өнерін үйрену арқылы қарым-қатынасыңыз айтарлықтай байи түседі. Сіз өзіңізге қажетті махаббат пен қолдауды алған сайын, серігіңіз де табиғи түрде бақытты болады. Ер адамдар өздері қамқорлық жасайтын адамдардың қажеттілігін өтей алғанда өздерін бақытты сезінеді.
Келесі тарауда біз махаббат сиқырын қалай тірі сақтаудың құпиясын зерттейтін боламыз.
##
## 13-тарау: Махаббат сиқырын тірі сақтау
Махаббат қарым-қатынастарының бір парадоксы — бәрі жақсы болып, өзімізді сүйікті сезінгенде, кенеттен серігімізден алшақтай бастаймыз немесе оған суық рай танытамыз. Мүмкін, сіз мына мысалдарды танитын шығарсыз:
1. Серігіңізге деген махаббатыңыз артып тұрады, бірақ келесі күні таңертең оған деген ашу мен ренішпен оянасыз. 2. Сіз мейірімді, шыдамды және қабылдаушысыз, бірақ келесі күні талапшыл немесе қанағаттанбайтын күйге түсесіз. 3. Серігіңізді сүймей қалуды елестете алмайсыз, бірақ келесі күні ұрысып қалып, кенеттен ажырасу туралы ойлай бастайсыз. 4. Серігіңіз сіз үшін жақсылық жасайды, бірақ сіз оның өткенде сізді елемеген кездері үшін ренжисіз. 5. Серігіңізге тартыласыз, бірақ кенеттен оның қасында ештеңе сезілмейтін "мұз" күйіне түсесіз. 6. Серігіңізбен бақыттысыз, бірақ кенеттен қарым-қатынасқа деген сенімсіздік немесе қажетіңізді алуға қауқарсыздық сезімі пайда болады. 7. Серігіңіздің сізді сүйетініне сенімдісіз, бірақ кенеттен өзіңізді шарасыз әрі оған тым мұқтаж (needy) сезінесіз. 8. Махаббатыңызды аямайсыз, бірақ кенеттен тұйықталып, сын айтып, бақылаушы немесе ашулы бола қаласыз. 9. Серігіңізге қатты қызығасыз, бірақ ол байсалды міндеттеме (commitment) жасағанда, тартымдылық жоғалып, басқалар ұнай бастайды. 10. Серігіңізбен жақындық (секс) қалайсыз, бірақ ол қалаған кезде сіз қаламай қаласыз. 11. Өзіңізге және өміріңізге ризасыз, бірақ кенеттен өзіңізді лайықсыз, тасталған және дәрменсіз сезінесіз. 12. Керемет күн өткізіп, серігіңізді көруге асығасыз, бірақ оны көргенде оның айтқан бір сөзінен көңіліңіз қалып, депрессияға түсесіз немесе алыстайсыз.
Бұл кенеттен болатын өзгерістер түсініксіз, бірақ олар өте жиі кездеседі. Егер олардың неге болатынын түсінбесек, біз ақылдан алжасып жатырмыз деп ойлауымыз мүмкін немесе махаббатымыз өшті деп қате тұжырымдаймыз. Бақытымызға орай, мұның түсіндірмесі бар.
Махаббат біздің шешілмеген сезімдерімізді бетке шығарады. Бір күні біз өзімізді сүйікті сезінсек, келесі күні махаббатқа сенуден қорқа бастаймыз. Өткендегі шеттетілген ауыр естеліктер серігіміздің махаббатына сену және оны қабылдау сәтінде қайта оянады.
##
Өзімізді көбірек сүйген кезде немесе бізді басқалар сүйген кезде, басып тасталған (repressed) сезімдер бетке шығып, біздің сүйіспеншілікке толы санамызды уақытша көлегейлейді. Олар емделу және босатылу үшін шығады. Біз кенеттен ашушаң, қорғанысты, сыншыл, талапшыл немесе сезімсіз болып кетуіміз мүмкін.
Өткен өмірімізде білдіре алмаған сезімдеріміз, өзімізді қауіпсіз сезінген сәтте санамызды жаулап алады. Махаббат біздің басып тасталған сезімдерімізді "ерітеді" (thaws out) және бұл шешілмеген сезімдер біртіндеп қарым-қатынасымызға ене бастайды. Бұл сіздің шешілмеген сезімдеріңіз сіз өзіңізді сүйікті сезінгенше күтіп тұрғандай әсер береді. Бәріміз де өткеннен қалған жаралар мен шешілмеген сезімдер бумасын арқалап жүрміз, олар махаббат келгенше ішімізде ұйықтап жатады. Өзімізді шынайы көрсете алатын қауіпсіздік сезінгенде, сол ауыр сезімдер оянады.
Егер біз сол сезімдермен дұрыс жұмыс істей алсақ, біз өзімізді әлдеқайда жақсы сезініп, шығармашылық және сүйіспеншілік әлеуетімізді арттырамыз. Бірақ, егер біз өткенімізді емдеудің орнына серігімізді кінәлап, ұрыссақ, біз жай ғана ренжіп, сол сезімдерді қайтадан ішке басып тастаймыз.
## Басып тасталған сезімдер қалай шығады?
Мәселе мынада: басып тасталған сезімдер "Сәлем, мен сенің өткеніңнен келген шешілмеген сезімдермін" деп айтып келмейді. Егер балалық шағыңыздағы тастанды болу немесе шеттетілу сезімдері шыға бастаса, сіз серігім мені тастап кетті немесе шеттетіп жатыр деп сезінесіз. Өткеннің ауыртпалығы қазіргі уақытқа проекцияланады. Әдетте маңызды емес нәрселер қатты бата бастайды.
Жылдар бойы біз ауыр сезімдерімізді тұншықтырып келдік. Сосын бір күні ғашық боламыз, махаббат бізді ашылуға және сезімдерімізді сезінуге қауіпсіз етеді. Махаббат бізді ашады және біз ауырсынуды сезе бастаймыз.
## Неге жұптар ең жақсы уақытта ұрысады?
Біздің өткен сезімдеріміз тек ғашық болғанда ғана емес, сонымен бірге өзімізді өте жақсы, бақытты немесе сүйіспеншілікте сезінген кездерде де шығады. Осындай позитивті сәттерде жұптар бақытты болудың орнына түсініксіз себептермен ұрысып қалуы мүмкін.
Мысалы, жұптар жаңа үйге көшкенде, үйін жөндегенде, оқу бітіру кешінде, діни мерекелерде, тойларда, сыйлық алғанда, демалысқа немесе көлікпен саяхатқа шыққанда, жобаны аяқтағанда, Рождество немесе Алғыс айту күнін тойлағанда, жағымсыз әдеттен арылуға шешім қабылдағанда, жаңа көлік алғанда, мансапта жетістікке жеткенде немесе керемет жақындықтан (sex) кейін ұрысуы мүмкін.
Осы ерекше жағдайлардың бәрінде бір немесе екі серіктес те кенеттен түсініксіз көңіл-күйге түсуі мүмкін; реніш мерекеге дейін, мереке кезінде немесе одан кейін бірден пайда болады.
## 90/10 ПРИНЦИПІ
##
Өткендегі шешілмеген сезімдердің қалай бетке шығатынын түсіну арқылы біздің неге серігімізге тез өкпелейтінімізді түсіну оңай болады. Ренжіген кезімізде, сол реніштің 90 пайызы біздің өткенімізге қатысты және біз ойлап отырған себеппен еш байланысы жоқ. Әдетте реніштің тек 10 пайызы ғана қазіргі жағдайға сәйкес келеді.
Мысал қарастырайық. Егер серігіміз бізге сәл сын айтса, бұл көңілімізге аздап тиюі мүмкін. Бірақ біз ересек адам болғандықтан, оның жаман ниеті жоқ екенін немесе оның күні ауыр өткенін түсіне аламыз. Бұл түсінік сынның қатты батуынан қорғайды. Біз оны жеке басымызға қабылдамаймыз.
Бірақ басқа бір күні оның сыны өте ауыр тиеді. Сол күні біздің өткендегі жараланған сезімдеріміз бетке шығып жатқан болады. Нәтижесінде біз серігіміздің сынына тым сезімтал боламыз. Бұл қатты ауыртады, өйткені бала кезімізде бізді қатты сынаған болуы мүмкін. Серігіміздің сыны біздің өткендегі жарамызды түртіп жібереді.
Бала кезімізде біз өзіміздің кінәсіз екенімізді және ата-анамыздың негативі — олардың жеке проблемасы екенін түсіне алмадық. Балалық шақта біз барлық сынды, шеттетуді және кінәлауды жеке басымызға қабылдаймыз. Осы балалық шақтағы шешілмеген сезімдер шыққан кезде, біз серігіміздің сөздерін сын, шеттету және кінәлау деп оңай түсінеміз. Мұндай кезде ересектерше талқылау жүргізу қиын. Бәрі қате түсініледі.
Біреудің сіздің қолыңызды ақырын түрткенін немесе абайсызда соғылып қалғанын елестетіңіз. Ол қатты ауыртпайды. Енді қолыңызда ашық жара бар деп елестетіңіз, сосын біреу соған түртіп кетеді. Ол әлдеқайда қатты ауыртады. Тура сол сияқты, егер шешілмеген сезімдер бетке шығып тұрса, біз қарым-қатынастағы қалыпты "түртулерге" тым сезімтал боламыз.
Қарым-қатынастың басында біз соншалықты сезімтал болмауымыз мүмкін. Өткендегі сезімдердің шығуына уақыт керек. Бірақ олар шыққанда, біз серігімізге басқаша қарай бастаймыз. Көптеген қарым-қатынастарда бізді ренжітетін нәрселердің 90 пайызы, егер өткендегі сезімдеріміз араласпаса, бізді ренжітпес еді.
## Бір-бірімізге қалай қолдау көрсете аламыз?
Ер адамның өткені оянғанда, ол әдетте өз үңгіріне кетеді. Ол мұндай кезде тым сезімтал болады және оған үлкен қабылдау қажет. Ал әйел адамның өткені оянғанда, оның өзіне деген сенімі (self-esteem) төмендейді. Ол өз сезімдерінің құдығына түседі және оған нәзік махаббат пен қамқорлық керек.
Бұл түсінік сезімдеріңіз шыққан кезде оларды бақылауға көмектеседі. Егер серігіңізге ренжіп тұрсаңыз, онымен бетпе-бет келмес бұрын, алдымен сезімдеріңізді қағазға түсіріңіз. Махаббат хаттарын жазу процесі арқылы сіздің негативіңіз автоматты түрде босап, өткендегі жараңыз емделеді. Махаббат хаттары сізді қазіргі уақытқа оралтады, сонда сіз серігіңізге көбірек сеніммен, түсіністікпен және кешіріммен жауап бере аласыз.
##
Серігіңіздің "өткені" бетке шығып тұрғанда, оған ешқашан "сен тым қатты реакция беріп жатырсың" деп айтпаңыз. Бұл оларға одан сайын батады. Егер сіз біреудің жарасын түртіп алсаңыз, оған "тым қатты ауырсындыңыз" деп айтпас едіңіз ғой.
Өткендегі сезімдердің қалай шығатынын білу — серігіміздің неге бұлай әрекет ететінін түсінуге көмектеседі. Бұл — олардың емделу процесінің бір бөлігі. Оларға сабасына түсіп, өз-өзіне келуі үшін уақыт беріңіз. Егер олардың сезімін тыңдау тым қиын болса, сөйлеспес бұрын Махаббат хатын жазуға шақырыңыз.
## Емдеу хаты
Өткеніңіз қазіргі реакцияларыңызға қалай әсер ететінін түсіну сезімдеріңізді емдеуге көмектеседі. Егер серігіңіз сізді ренжітсе, оған Махаббат хатын жазыңыз және жазып жатқанда бұл сіздің өткеніңізбен қалай байланысты екенін сұраңыз. Жазу барысында сіз өткен естеліктердің оянғанын және шын мәнінде өз анаңызға немесе әкеңізге ренжіп тұрғаныңызды түсінуіңіз мүмкін. Осы кезде хатыңызды сол ата-анаңызға бағыттап жалғастырыңыз. Одан кейін Жауап хатын жазыңыз. Бұл хатты серігіңізбен бөлісіңіз.
Олар бұл хатты тыңдағанды ұнатады. Серіктесіңіз өзінің ауырсынуының 90 пайызы өткеннен келетінін мойындап, жауапкершілік алғанда, бұл керемет сезім. Өткенімізді түсінбесек, біз серігімізді кінәлай береміз, немесе олар өздерін кінәлі сезінеді.
## СІЗ ЕШҚАШАН ӨЗІҢІЗ ОЙЛАҒАН СЕБЕППЕН РЕНЖІМЕЙСІЗ
Махаббат хаттарын жазып, сезімдеріңізді зерттеген сайын, сіз әдетте бірінші ойлаған себептен басқа нәрсеге ренжіп тұрғаныңызды түсіне бастайсыз. Тереңірек себептерді сезіну арқылы негатив жоғала бастайды. Міне, бірнеше мысал:
* **1. Джим** бір күні таңертең серігіне ашуланып оянды. Әйелі не істесе де оған жақпады. Махаббат хатын жазу барысында ол шын мәнінде анасының оны тым қатты бақылағанына ренжіп тұрғанын түсінді. Ол анасына арнап қысқа хат жазды. Содан кейін оның серігіне деген ашуы бірден басылды. * **2. Лиза** ғашық болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң кенеттен серігіне сын айтқыш болып кетті. Махаббат хатын жазып отырып, ол шын мәнінде серігі үшін "жеткіліксізбін" деп қорқатынын және оның қызығушылығы жоғалды ма деген қаупі бар екенін түсінді. Тереңдегі қорқыныштарын түсінген соң, ол қайтадан сүйіспеншілікті сезіне бастады. * **3. Билл мен Джин** романтикалық кештен кейін келесі күні қатты ұрысып қалды. Джин Биллдің бір нәрсені ұмытып кеткеніне аздап ашуланған еді. Билл түсіністік танытудың орнына, кенеттен ажырасқысы келетінін сезді. Кейін хат жазғанда, ол бала кезінде ата-анасы ұрысқанда қандай күйде болғанын еске түсірді. Ол шын мәнінде тастап кетуден (abandoned) қорқып тұрған еді. Ата-анасына хат жазған соң, ол әйеліне деген махаббатын қайта сезінді.
##
* **4. Сьюзанның** күйеуі Том жұмыста дедлайнмен бос болмады. Том үйге келгенде Сьюзан өзін қатты ренжулі және ашулы сезінді. Саналы түрде ол оның күйзелісін түсінді, бірақ эмоциялық тұрғыда ашуы басылмады. Хат жазу кезінде ол шын мәнінде әкесіне ашулы екенін түсінді, өйткені әкесі оны қатыгез анасымен жалғыз қалдырып кеткен болатын. Бала кезіндегі дәрменсіздік пен тастанды болу сезімдері қайта оянған еді. Әкесіне хат жазғаннан кейін оның Томға деген ашуы тарқады. * **5. Рахиль** Филді жақсы көретін, бірақ Фил оған үйлену туралы ұсыныс жасағанда, оның көңіл-күйі бірден өзгерді. Оның сезімі жоғалып, күмәні көбейді. Махаббат хаты арқылы ол шын мәнінде әкесінің енжарлығынан анасының зардап шеккеніне ашулы екенін түсінді. Әкесіне хат жазып, негативті босатқаннан кейін, ол Филге қайтадан тартыла бастады.
Махаббат хаттарын жазуды бастағанда, сіз әрқашан өткен естеліктерді таба бермеуіңіз мүмкін. Бірақ тереңірек үңілген сайын, кез келген үлкен реніштің астарында өткеннің ізі жатқаны анық бола бастайды.
## КЕШІКТІРІЛГЕН РЕАКЦИЯ ЖАУАБЫ
Махаббат өткендегі сезімдерді оятатыны сияқты, қалаған нәрсеңізге қол жеткізу де солай әсер етеді. Мен мұны алғаш рет былай үйрендім. Осыдан көп жыл бұрын мен серігіммен жақындық (sex) қаладым, бірақ оның зауқы болмады. Мен мұны қабылдадым. Келесі күні тағы ишара жасадым, ол тағы бас тартты. Бұл жағдай күнде қайталана берді. Екі аптаның соңында мен ренжи бастадым. Бірақ ол кезде мен сезімдерімді қалай жеткізуді білмейтінмін. Мен ештеңе айтпай, бәрі жақсы сияқты кейіп таныттым. Негативті ішіме басып, мейірімді болуға тырыстым. Екі апта бойы ренішім жинала берді. Оны бақытты ету үшін бәрін істедім, бірақ іштей ол мені менсінбегені үшін ашулы едім. Екі аптаның соңында мен оған әдемі түнгі көйлек сатып әкелдім. Ол қорапты ашып, қатты қуанды. Мен оған киіп көруін өтіндім. Ол зауқы жоқ екенін айтты. Сол жерде мен бәрінен бас тарттым. Секс туралы ұмыттым. Жұмысқа басыммен кіріп кеттім. Арада тағы екі апта өткенде, үйге келсем, ол романтикалық кешкі ас дайындап, мен сатып әкелген көйлекті киіп отыр екен. Менің реакциямды елестетіп көріңізші. Кенеттен ішімде реніш бұлқынып шықты. "Енді сен де төрт апта бойы зардап шек" деген ой келді. Төрт апта бойы басып келген барлық ренішім сыртқа шықты. Соңында түсінгенім: ол маған қалаған нәрсемді беруге дайын болған сәтте, менің ескі реніштерім босап шыққан екен.
## Жұптар неге кенеттен реніш сезінеді?
Мен бұл заңдылықты көптеген басқа жағдайлардан да көрдім. Кеңес беру тәжірибемде бір серіктес ақыры жақсы жаққа өзгеруге шешім қабылдағанда, екіншісі кенеттен немқұрайлы немесе бағаламайтын күйге түсетінін байқадым.
##
Билл Мэридің көптен бері сұрап жүрген нәрсесін беруге келіскен бойда, Мэри: "Енді кеш болды" немесе "Сонымен не болыпты?" — деген сияқты ренішпен жауап беретін.
Мен жиырма жылдан астам некеде тұрған жұптарға кеңес бердім. Балалары өсіп, үйден кеткен. Кенеттен әйел ажырасқысы келеді. Күйеуі ес жиып, өзгеруге және көмек алуға дайын болады. Ол әйелінің жиырма жыл бойы күткен махаббатын бере бастағанда, әйелі оған суық ренішпен қарайды. Ол күйеуінің де өзі сияқты жиырма жыл зардап шеккенін қалайтын сияқты көрінеді. Бақытымызға орай, олай емес. Олар сезімдерімен бөлісіп, күйеуі оның қаншалықты елеусіз қалғанын түсінгенде, әйелі оның өзгерістерін біртіндеп қабылдай бастайды.
## Өсіп келе жатқан үміттер дағдарысы
Кешіктірілген реакцияның тағы бір мысалы әлеуметтік деңгейде көрінеді. Социологияда бұл "өсіп келе жатқан үміттер дағдарысы" (the crisis of rising expectations) деп аталады. Бұл алпысыншы жылдары АҚШ-та Джонсон әкімшілігі кезінде болды. Алғаш рет азшылық топтарға бұрын-соңды болмаған құқықтар берілді. Нәтижесінде ашу-ызаның жарылысы, көтерілістер мен зорлық-зомбылық орын алды. Барлық жиналып қалған нәсілдік сезімдер кенеттен сыртқа шықты.
## НЕГЕ САЛАУАТТЫ АДАМДАРҒА КЕҢЕСШІ ҚАЖЕТ БОЛУЫ МҮМКІН
Қарым-қатынасыңыз жақындаған сайын, махаббат артады. Нәтижесінде, емделуі керек тереңірек әрі ауыр сезімдер — ұят пен қорқыныш сияқты сезімдер бетке шығады. Біз бұл ауыр сезімдермен қалай жұмыс істеуді білмегендіктен, тұйыққа тірелеміз. Оларды емдеу үшін бөлісуіміз керек, бірақ біз сезімдерімізді ашуға қатты қорқамыз немесе ұяламыз.
Мұндай кездерде біз ешқандай себепсіз депрессияға түсуіміз, мазасыздануымыз, жалығуымыз немесе әбден шаршауымыз мүмкін. Бұл — біздің ішкі "жүгіміздің" (stuff) бетке шығып, бірақ бөгелгенінің белгілері.
Инстинкті түрде сіз махаббаттан қашқыңыз келеді немесе жаман әдеттерге (addictions) бой алдырасыз. Бұл — қашатын емес, сезімдермен жұмыс істейтін кез. Терең сезімдер шыққанда терапевттің көмегіне жүгінген өте дана шешім болады.
Мұнда бір парадокс бар: серігіңізбен өзіңізді қауіпсіз сезінгендіктен, ең терең қорқыныштарыңыздың бетке шығуына мүмкіндік туады. Олар шыққанда, сіз қорқып, бөлісе алмай қаласыз. Қорқыныш сізді сезімсіз (numb) етіп жіберуі де мүмкін.
##
Міне, осы кезде кеңесшінің немесе терапевттің көмегі орасан зор. Қорқыныштарыңызды проекцияламайтын бейтарап адаммен болғанда, сіз сол сезімдерді өңдей аласыз. Бірақ тек серігіңізбен болсаңыз, сіз тұйықталып қалуыңыз мүмкін.
Тіпті өте сүйіспеншілікке толы қарым-қатынастағы адамдарға да терапевт көмегі қажет болуы мүмкін. Қолдау топтарында (support groups) бөлісу де осындай жеңілдететін әсер береді. Өзіміз жақын танымайтын, бірақ қолдау көрсететін адамдармен болу — жараланған сезімдерімізді бөлісуге жол ашады.
## МАХАББАТ МЕЗГІЛДЕРІ
Қарым-қатынас — бақша сияқты. Ол гүлденуі үшін оны жүйелі түрде суарып тұру керек. Мезгілдерді және болжап болмайтын ауа райын ескеріп, ерекше күтім жасау қажет. Жаңа тұқымдар себілуі, ал арамшөптер жұлынуы керек. Махаббат сиқырын сақтау үшін оның мезгілдерін түсініп, қажеттіліктерін өтеуіміз қажет.
### Махаббаттың көктемі
Ғашық болу — көктем сияқты. Біз өзімізді мәңгі бақытты болатындай сезінеміз. Серігімізді сүймей қалуды елестете алмаймыз. Бұл — пәктік уақыты. Махаббат мәңгілік сияқты көрінеді. Бәрі мінсіз және оңай жұмыс істейтін сиқырлы кезең.
### Махаббаттың жазы
Махаббат жазында біз серігіміздің біз ойлағандай мінсіз емес екенін түсінеміз және қарым-қатынасқа күш салу керек болады. Серігіміз тек басқа планетадан ғана емес, ол — қателіктер жіберетін, кемшіліктері бар кәдімгі адам. Ыза мен көңіл қалушылық пайда болады; арамшөптерді жұлып, аптап ыстықта өсімдіктерді көбірек суару керек. Махаббат беру мен алу бұрынғыдай оңай болмайды. Біз әрқашан бақытты емес екенімізді түсінеміз.
Көптеген жұптар осы кезеңде көңілдері қалып, қарым-қатынаспен жұмыс істегісі келмейді. Олар әрқашан "көктем" болғанын қалайды. Олар серігін кінәлап, бас тартады. Олар махаббаттың әрқашан оңай емес екенін, кейде аптап астындағы ауыр еңбек екенін түсінбейді. Жаз мезгілінде біз серігіміздің қажеттілігін өтеп, өзімізге де махаббат сұрап алуымыз керек. Ол өздігінен болмайды.
##
### Махаббаттың күзі
Жазда бақшаны жақсы күткеннің нәтижесінде, біз еңбегіміздің жемісін жинаймыз. Күз келді. Бұл — алтын уақыт, бай әрі қанағаттанарлық кезең. Біз серігіміздің де, өзіміздің де кемшіліктерімізді қабылдайтын кемел махаббатты сезінеміз. Бұл — ризашылық пен бөлісу уақыты.
### Махаббаттың қысы
Содан кейін ауа райы тағы өзгереді, қыс келеді. Суық, бедеу қыс айларында бүкіл табиғат өз ішіне тартылады. Бұл — демалыс, ой толғау және жаңару уақыты. Қарым-қатынаста бұл — өз ішіміздегі шешілмеген ауырсынуды немесе "көлеңкелі жағымызды" (shadow self) сезінетін кезең. Бұл — еркектер өз үңгірлерінде ұйқыға кететін, ал әйелдер өз құдықтарының түбіне бағатын уақыт.
Махаббаттың қараңғы қысы арқылы өзімізді емдеп, сүйгеннен кейін, көктем міндетті түрде қайта оралады. Біз тағы да үміт пен махаббат сезіміне бөленеміз. Қысқы саяхатымыздағы ішкі емделудің нәтижесінде біз жүрегімізді ашып, махаббат көктемін сезіне аламыз.
## СӘТТІ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС
Қарым-қатынасты жақсарту және қалаған нәрсеңізге қол жеткізу туралы бұл нұсқаулықты оқығаннан кейін, сіз сәтті қарым-қатынас құруға дайынсыз. Сізде үміттенуге толық негіз бар. Сіз махаббат мезгілдерінен аман өтесіз.
Мен мыңдаған жұптың қарым-қатынасы қалай өзгергеніне куә болдым — кейбірі тіпті бір күнде өзгерді. Олар менің демалыс күндері өтетін семинарыма сенбі күні келіп, жексенбінің кешкі асына дейін бір-біріне қайта ғашық болып үлгереді. Осы кітаптан алған біліміңізді қолдану және ерлер Марстан, әйелдер Венерадан екенін ұмытпау арқылы сіз де сондай жетістікке жетесіз.
Бірақ мен сізге махаббаттың мезгілдерден тұратынын ескертемін. Көктемде ол оңай, бірақ жазда — ауыр еңбек. Күзде сіз өзіңізді өте жомарт сезінуіңіз мүмкін, бірақ қыста — ішіңіз бос болып қалады. Жаздың қиындығынан өту үшін керек ақпарат тез ұмытылып қалуы мүмкін.
##
Махаббат жазында, жағдай қиындап, сіз өзіңізге керек махаббатты ала алмай жатқанда, сіз осы кітаптан үйренгеннің бәрін кенеттен ұмытып қалуыңыз мүмкін. Бір сәтте бәрі жоғалады. Сіз серігіңізді кінәлай бастауыңыз мүмкін.
Қыстың бостығы орнағанда, сіз түңілуіңіз мүмкін. Өзіңізді кінәлап, өзіңізді қалай сүю керектігін ұмытасыз. Бірақ бұл — циклдің бір бөлігі. **Ең қараңғы түн — таң атар алдында болады.**
Сәтті қарым-қатынас үшін біз махаббаттың әртүрлі мезгілдерін қабылдап, түсінуіміз керек. Кейде махаббат оңай әрі автоматты түрде ағады; кейде ол күш-жігерді талап етеді. Біз серігімізден әрқашан мейірімді болуды немесе қалай мейірімді болу керектігін әрқашан есте сақтауды талап етпеуіміз керек.
Білім беру теориясы бойынша, жаңа нәрсені үйрену үшін біз оны **екі жүз рет** естуіміз керек. Біз өзімізден (немесе серігімізден) осы кітаптағы барлық идеяларды бірден есте сақтауды талап ете алмаймыз. Біз шыдамды болуымыз керек. Бұл идеяларды өмірімізге сіңіру үшін уақыт қажет.
Біз тек жаңаны үйреніп қана қоймай, өткендегі қате түсініктерден арылуымыз (unlearn) керек. Бізді ата-анамыз, мәдениетіміз және өткендегі ауыр тәжірибеміз бағдарламалап тастаған. Сіз — ізашарсыз (pioneer). Сіз жаңа аймаққа саяхаттап жүрсіз. Кейде адасуды қалыпты деп қабылдаңыз. Серігіңіздің адасуын да қалыпты деп біліңіз. Бұл нұсқаулықты карта ретінде пайдаланыңыз.
Келесі жолы қарама-қарсы жыныс өкіліне ашуланғанда, ерлер Марстан, әйелдер Венерадан екенін еске түсіріңіз. Осы кітаптан басқа ештеңе есіңізде қалмаса да, біздің әу бастан **басқаша** екенімізді есте сақтау сізге көмектеседі. Кінәлау мен сындаудан арылып, қалаған нәрсеңізді табанды түрде сұрау арқылы сіз өзіңізге лайықты махаббатқа толы қарым-қатынасты құра аласыз.
Алдыда сізді керемет күндер күтіп тұр. Махаббат пен нұрға бөлене беріңіз. Өміріңізге өзгеріс енгізуге мүмкіндік бергеніңіз үшін рақмет.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру