© Ыбырай Заукенхажы Асанұлы, 2015

Көкшетау аңыздарын жиі-жиі тыңдауға, ескерткіш тастар мен табиғаттың қиялына қарап таң қалуға болады. Бурабай өңірінің аймағында тамаша бірегей жер бар. Оған демалушылар мен туристер баруға тырысады. Ол өзіне өзінің ландшафтарымен, таза ауасымен, ерекше таулы ауа-райымен тартып тұрады. Бұл орын-Абылай xан алаңы. Ғалымдардың зерттеулері бойынша мұнда күн сәулесінің мол түсуі байқалады, биологиялық белсенді ультракүлгін сәулерінің күштілігінің әсерінен адамның ағзасы "жасарады"... Бұл алаң Абылай xан есімімен тығыз байланысты. Орта жүздің xаны-Абылай xан туралы-xалық көптеген аңыздар, аңыз-әңгімелер мен дастандарды естерінде сақтаған...

Оның шын аты-Әбілмансұр болған. Ол атақты және айбарлы басқарушы Абылайдың немересі болған. Дұшпандар баланың барлық туғандарын жойып кетеді, сөйтіп ол 13 жасында жетім қалады. Оны жаулар тауып өлтірмес үшін, ол Сабалақ есімін жамылып атақты Төле биге түйелерді бағуға жалданады. Әбілмансұр 20 жасында xалыққа танымал болған. Ол үш жүзді біріктіріп, жоңғарларға қарсы шығып, жекпе-жекте жоңғар Шарыш батырын жеңіп шығады. Ол әскери ұранын "Абылай" айтқанда оның шығу тегі ашылды. ...Аңызда, Орта жүздің ірі руының өкілдері айбарлы Абылайдың немересін, Сабалақ табыншыны, табиғат тасты таққа тағайын-дап, xан деп атаған. Атығай мен Қарауыл рулары, оған қалыңдыққа ал-тең сұлу қызды беріп, алты ақ киіз үй құрып берген.

Жеті ата ұғымы жаңа заң жобасы емес, ежелден қалыптасқан қағида, санаға сіңген өсиет, өнеге мектебі, ата салтымыз. Баяғыдан-ақ тектілік мәселесіне терең мән берген Қазекемнің берік ұстанымын бүгінде дамыған мемлекеттер енді ғана жаңалық ретінде қарастыруда. Мысалы, ресейліктер «Тектану» академиясын құрған. Ал қазіргі уақытта дамыған мемелекеттер де шежірені құруда нағашы жұртына да көңіл бөлуде. Себебі медицина бойынша да адамға 23 хромосоманы әкесі береді, 23 хромосоманы шешесі береді. Сол себептен, әрбір адамның бойында өзімен бірге атасының да, анасының да ерекшеліктері, қаны болады. Міне, осыларды негізге ала отырып, тектану ғылымы ана ресурстарын да қалт жібермей, шежіреге қосуда. Бұл еңбегімді, осы ғылымға үлес есебінде және Жезқазған қаласы, «Полиграфия Ер Мұра» ЖШС-1 2009 ж – 144 бет, ІSBN 978-601-234-003-7, ББК 84 (5 Қаз) Ы-15 «Шапағатын шашқан шаңырақ» атты кітаптың жалғасы ретінде гүл жайнаған сегіз қызымнан өсіп – өнген ұрпақтарына арнадым.

© Ыбырай Заукенхажы Асанұлы, 2013

«Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі керек, тәрбиесіз берілген білім адамзаттың жауы, ол келешекте оның

барлық өміріне апат әкеледі»

Кітап материалын жинақтаған, баспаға дайындаған

Кеше Астанада Қазақстан қажылар қауымдастығының алғашқы құрылтайы өтті. Аталмыш жиынды өткізудің мақсаты жаңадан құрылған қажылар қауымдастығының алдағы уақыттағы жұмысын айқындау. Қазақстан Мұсылмандары Діни басқармасының бас мүфтиі Әбсаттар қажы Дербісәлі, Ақпарат министрі Сауытбек Абдрахманов, Мәдениет министрінің орынбасары Бекболат Тілеухан, басқа да бір топ зиялы қауым өкілдері делегаттар алдында қауымдастықтың жұмысы туралы, ол алдағы уақытта қандай шаралар атқару тиіс деген тұрғыда ой-пікірлерін білдірді.

Бұл орайда алғаш сөз алған еліміздің бас мұфтиі Әбсаттар қажы Дербісәлі мемелекетіміздің еңсесі көтеріліп, жылдан-жылға өркендеп келе жатқанын, оған еліміздегі дінаралық келісімінің де айтарлықтай септігі тиіп отырғанын, бұл орайды жергілікті ұлттар мен ұлыстарының дәстүрлі дінін мемелекет те тікелей қолдап, қолда бар мүмкіндіктің бәрін жасап жатқанын тілге тиек етті.

Ислам діні туралы сөз еткенде бас мүфти айналдырған 13 жылдың ішінде Қазақстанның қажылыққа 1500адамның барғанын, Кеңес одағы кезінде мұндай жағдайға ешкімнің қолы жете алмағанын айтып, тәуелсіздіктің арқасында ғана қазір біз ислам дінін насихаттауға мүмкіндік алып отырғанымызды жеткізді. Сондай-ақ, Әбсаттар қажы Дербісәлі аталмыш қауымдастықтың жұмысы ел ішінде имандылықты насихаттауға, салауатты өмір салтын қалыптастыруға бағытталуы керектігін айтты.

Ал ақпарат миннистрі Сауытбек Абрахманов қазір Қазақстанның халықаралық сахнадағы беделі жоғары екенін, мұны ең алдымен елімізде тұрып жатқан халықтардың бірлік пен ынтымақта өмір сүріп отырғанымен, елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың салиқалы саясатымен байланыстыру керектігін, осы тұрақтылықтың арқасында қазір еліміздегі 130-дан астам ұлт пен ұлыс өздерінің салт-дәстүрін, тілін, дінін насихаттап, көрші елдерге Қазақстандағы бейбіт өмірде үлгі ретінде ұсынып отырғанын атап өтті. Ақпарат минстрі сонымен қатар қауымдастықтың өкілдері республикамыздың жер-жерлерінде ислам дінін насихаттап, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жүргізіп отырған салиқалы саясатын да қоса жеткізіп отырса, деген тілегін білдірді. Аталмыш жиында баяндама жасаған Мәдениет министрінің орынбасары Бекболат Тілеухан, «Қазақ тілі» қауымдастығы төрағасының орынбасары Өмірзақ Айтбаев, құрылтайға Ресейден арнайы келген Әнуарбек Жүнісов және басқа да азаматтар қажылар қауымдастығы құрылуынның маңыздылығына тоқтала келіп, қазіргі кезде ислам дінін насихаттау үрдісін жандандыра түсу қажеттігін атап көрсетті.

Иман – екі дүние мен адамзат баласының арасын жалғап тұрған рухани күш. Иман – Ұлы Жаратушы мен жер үстін жайлаған жұмыр бас пенденің арасындағы көзге көрінбейтін байланыстың алтын көпірі. Иман – адам санасын тәубеге жүгіндіріп, пенделік ойлардан арылтар, жанын тазартар ұлы тәрбиеші. Жастардың бойына отансүйгіштік ел жандылық, ата-ананы құрметтеу, табиғатты аялау, өзгелерге қайырымдылық көрсету сынды сезімдерді ұялатып, санасына адамзаттың асыл қасиеттерін сіңіре білсек, ол – елдің игілігі, халқымыздың ауызбіршілігі, жұртымыздың тыныштығы.

Ендеше бізге ең әуелі бірігіп тірлік ету үшін ынтымақ керек.

Карта показывает, что наш Казахстан имеет определённые национальные, климатические, культурные, исторические или политические границы. Широка и просторна земля казахстанская. Она простирается от Алтайских гор до Каспийского моря, от Западно-Сибирской равнины и Уральских гор до северных отрогов Тянь-Шаня и привлекает внимание не только своими размерами или богатыми природными ресурсами, но и тем, что в пределах этой огромной физико-географической области с незапамятных времен сложилась своеобразная и во многом единая культура степных племен, рамки распространения которой оказались гораздо шире современных границ республики. Генетические связи казахского общества со своими предшественниками – древними саками, усунями, кангюй-кангарами, тюрками и кыпчаками, пожалуй, ни в чем другом не находят более полного подтверждения, как в факте сохранения у казахов элементов материальной культуры, искусства, ремесел своих предков. Казахстан – государство со своей историей, своим государственным языком, символами, закрепленными Коституцией и столицей. Казахстан прошлого – историческая родина отважных тюркских племен, мощное среднеазиатское государство; Казахстан настоящего – независимое государство с высокими темпами развития, прочно завоевывающее себе место среди ведущих азиатских государств; Казахстан будущего – одна из признанных мировых держав. Национальная одежда казахов вобрала в себя все лучшее, что смогли создать искусство и талант народных умельцев на протяжении веков. В ней нашли отражение образ жизни народа, уровень его производства, эстетические идеалы, отчетливо прослеживается влияние тех

Самобытность казахской культуры проявляется в том, что ядром ментальности являются древние казахские традиции, обычаи и обряды, наряду с которыми присутствуют и ассимилированные познавательные формы западных культур. Казахский национальный характер включает в себя следующие основные черты: верность традициям; уважительное отношение к памяти предков; тщательное соблюдение законов гостеприимства; толерантность по отношению к другим культурам и религиям.

этнических компонентов, из которых исторически сложился казахский народ. Безусловно, на традиционный костюм казахов большое влияние оказал, прежде всего, кочевой образ жизни. Народные «дизайнеры» создавали одежду такой, чтобы она была удобна для езды на коне, согревала в зимнее время года и не была жаркой и тяжелой летом. Художественные национальные традиции, воплощенные в одежде, находят свое место и в современной жизни. Народная одежда постоянно является объектом внимания художников-модельеров, конструкторов. Современная одежда, созданная по национальным мотивам, всегда оригинальна и неповторима.

Эти кони также украшают шлем иссыкского Золотого человека. Крылья У древка флага имеется вертикальная полоса с национальным орнаментом Казахстана. Солнце – источник жизни и энергии. Поэтому силуэт солнца является символом жизни. Время определяется для кочевника движением солнца. По закону геральдики, силуэт солнца – это также символ богатства и изобилия. Поэтому не случайно все 32 луча солнца на флаге имеют форму зерна – основы изобилия и благополучия. Орел (қырын) в миропонимании кочевников занимает особое место. Его изображение в гербах и флагах народов и этнических групп, населявших Казахстан, имеет давнюю традицию. На языке символики силуэт орла означает государственную власть, широту и прозорливость. Для тех, кто живет в степи – это символ свободы, независимости, стремления к цели, к высоте, полет в будущее. Вместе с тем, орел, имея мощную силу, способен дать достойный отпор любому, кто пытается помешать в достижении будущего. Силуэт орла возник благодаря стремлению молодого суверенного Казахстана к высотам своего развития. В голубом Государственном Флаге Республики Казахстан как бы соединились все понятия о процветании, счастье народа Казахстана, получившим свою независимость общего дома – общей Родины. Приятно сознавать, что флаг Республики Казахстан все чаще можно увидеть на международных выставках, соревнования и встречах. Казахстан – государство перспективное, развивающееся. Миролюбивая политика государства, развитие интеллектуального и экономического потерциалов являются залогом будущего процветания.

В государственном гербе республики изображены два мифических коня, и они как бы оберегают шаңырақ с двух сторон. Конь с крыльями символизирует мечту много-национального народа Казахстана о построении силь-ного и про-цветающего государства. Они также ярко выражают идею служения общему дому – Родине. Беречь Родину как зеницу ока и преданно служить ей – один из важных лейтмотивов, заложенных в образах мифических коней. символизируют мечту о построении сильного, процветающего государства. Они свидетельствуют также о чистых помыслах и стремлении к совершенствованию и достижению гармонии в обществе, с природой и мировой цивилизацией. Национальные символы Казахстана – это не только художественные образы, но и глашатаи идеи осуществления государственной независимости. Жители разных стран по праву гордятся своими национальными символами. Но важно не только знать, как выглядят герб, флаг и гимн своей родной страны, но и понимать их символику. А для этого нужно иметь представление об их истории, о том, как возникли эти государственные символы, и какой путь прошли сквозь века. Символы новой столицы Бәйтерек и Ақ Орда. Значимость «Бәйтерека», как символа нового этапа в жизни казахского народа, подчеркивается художественной композицией «Аялы алақан» (заботливые руки), с оттиском правой руки президента, расположенной на

Шаңырақ символизирует мир и стабильность в доме. Он присутствует в государственном гербе республики. Это образ общего дома всех людей, проживающих в Казахстане. Счастье в нем зависит от благополучия каждого, как прочность шанырака зависит от надежности его уықов (опор). Будущее государства также зависит от единства и согласия его граждан, от их общих усилий во благо общего дома – общей Родины. Авторы герба не случайно выбрали в качестве основы составную часть юрты, как особый дар степной цивилизации, признанной во всем мире, как самый уникальный тип жилищной архитектуры – шаңырық. Он не только имеет природное происхождение и напоминает небесный купол, но и по отражению в сознании людей является одним из важных элементов жизнеустройства. Шаңырық не только по форме напоминает небесный купол, но и по отражению в сознании людей является одним из важных элементов жизнеустройства. Шаңырық – символ отчего дома, а в более широком понимании и мира как вселенной. А поперечные дуги внутри шанырака – күлдіреуіш, означают единство трех жузов. Образ шаңырықа в Государственном Гербе республики – это образ нашего общего дома, общей Родины всех людей, проживающих в Казахстане

Молодая столица, меняющаяся на глазах, – символ созидания, творчества и прогресса народа Казахстана. Ускоренные темпы строительства и всенародная поддержка позволили за 10 лет построить в степях Казахстана современный модернизированный город с неповторимым обликом и стилем. При разработке архитектурной концепции города была учтена идея Президента Нурсултана Назарбаева о придании городу евразийского облика. Астана является городом с серьезными перспективами для бизнеса и большим экономическим потенциалом. Расположенная на берегах старинного Ишима, казахская столица является и почвой для инвестиций, и городом, в котором отражается богатая культура Казахстана и его народа. Астана – это крупнейший образовательно-культурный центр Казахстана. высоте 97 метров, что символизирует собой 1997 год – год провозглашения Астаны новой столицей государства и соответственно новой точкой отсчета в истории страны. Ақ Орда – резиденция президента Республики Казахстан. Расположена на левом берегу реки в столице Казахстана Астане, в начале водно-зелёного бульвара, в трехстах метрах от монумента столицы Бәйтерек. Эти достопримечательности столицы символизирует собой государство, сохранившее свои исторические корни, имеющее прочную основу и устремленность к будущему процветанию. Создаваемые в столице архитектурные ансамбли сочетают в себе современный дизайн и азиатский колорит. Это придало городу неповторимый облик, а по красоте и высоте зданий город соперничает с Токио, Нью-Йорком и Дубаем. В целом, строение юрты отражает мировоззрение казахов, их традиции, в частности принцип неразрывности с природой. Она передает и величие гор, и свободу степей, и

Он стал национальным брендом Республики Казахстан, символом независимости, свободы казахского народа. Копии сакского воина установлены во многих городах Казахстана, одна из них венчает монумент Независимости на главной площади Алматы. На штандарте президента Казахстана также изображена фигура юного вождя эпохи саков на крылатом барсе. Величественный, парящий в ослепительном небе «золотой» человек символизирует независимость Казахстана, его веру и стремление в прекрасное будущее.

Применяется в качестве аккомпанирующего и сольного, а также основного инструмента в казахской народной музыке. Используется современными исполнителями.

Музыкальный инструмент домбыра символизирует духовность, культуру Азии. Существует легенда о происхождении домбыры. У местного хана на охоте от клыков кабана погиб сын, и слуги, боясь гнева хана (он пригрозил залить глотку кипящим свинцом тому, кто скажет ему, что с сыном произошло что-то недоброе) отправились к старому мастеру Али за советом. Тот соорудил музыкальный инструмент, который назвал домбырой, явился к хану и музыкой сообщил ему о смерти его сына. Вне себя от гнева хан приказал плеснуть горячим свинцом в круглое отверстие домбыры.

Поэтому главной достопримечатель-ностью казахских традиций, нацио-нальной культуры Казахстана по праву можно считать белую юрту. Этот тип жилища – один из уникальнейших арте-фактов евразийских кочевников и тра-диций Казахстана. Уникальность юрт заключается в том, что это переносное жилище. При этом она представляет собой вполне функцио-нальный дом. Такое сочетание надежности, фундаментальности и мобильности, легкости создавалалось сто-летиями. Сама конструкция юрты подразумевает прочность и, в то же время, гибкость, ведь состоит она из ивовых прутьев и мягкого войлока. Такое жилище стало настоящим культурным символом казахских традиций целой группы народов. нежность лугов. Это настоящий сказочный мир, который поддерживается благодаря необычайно живописному декорированию. Ощутить весь смысл этого жилища можно только побывав в нем, проведя в нем несколько дней, погрузившись в саму атмосферу жизни кочевого народа.

Человек и лошадь очень тесно связаны уже многие тысячелетия. Судьба неко-торых народов настолько тесно переплетена с этими силь-ными и пре-красными жи-вотными, что лошадь стала их националь-ным символом. Конь символизирует интеллект, муд-рость, знат-ность, свет, динамичную силу, провор-ство, быстроту мысли, бег времени. Также этот образ является древним символом циклического развития мира, мостом между миром живых и мертвых.

Это типичный символ плодородия, мужества и мощной власти.

Лошади были главными помощниками в хозяйстве, в войнах с захватчиками. Ведь конь является также стихией казаха. Издавна говорят: «Қазақ жылқы мінезді», этим еще раз подчеркиваеся наибольшая близость, схожесть с природой.

Изображение снежного барса (как представителя исчезающего вида) в геральдике и госсимволике РК, говорит о том, что данной стране свойственны все качества этого животного. Казахстан характеризуется как «молодой барс, готовящийся к прыжку». Казахстанскому барсу характерны – мужественность, независимость, гибкость и храбрость, в современном мировом пространстве за Казахстаном закрепился образ азиатского барса. Снежный барс в современном информационном пространстве, как символ, олицетворяющий мощь и величие независимого Казахстана.

Распоряжением акима Карагандинской области Б.Абдишева от 29 июня 2013 года в сооветствии с п. 40 Указа Президента Республика Казахстан от 22 марта 2013 года №524 «Об утверждении правил отбора в кадровый резерв адми-нистративной государственной службы корпуса «А» и проведения конкурса на занятие вакантной административной должности корпуса «А» -назначить Шайдарова Серика Жаманкуловича акимом города Жезказгана.

Родился 3 марта 1965 года в поселке Атасу Жанааркинского района Карагандинской области. С1984 по 1986 годы проходил службу в рядах Советской Армии. Имеет два высших образования. В 1990 году окончил Карагандинский политехнический институт по специальности «Инженер-строитель», позже в 2001 году окончил Карагандинский государственный университет по специальности «Экономист». Трудовую деятельность начал в должности инженера, затем с 1990 по 1991 годы работал начальником отдела ПСЭО «Джезказганмелиорация». В разные годы занимал должности главного инженера УПТК, начальника отдела, заместителя управляющего трестом «Иртышканалстрой», начальника УПТК КП «Иртышканалстрой». С 1994 по 1997 годы – заместитель главы администрации, первый заместитель акима, с 1997 по 2007 годы – аким Жанааркинского района Карагандинской области, с 2007 по 2011 годы - аким Нуринского района Карагандинской области, с 2011 года работал начальником управления природных ресурсов и регулирования природопользования Карагандинской области. В 2011 году избирался кандидатом Мажилиса Парламента Республики Казахстан V созыва по партийному списку Народно-Демократической партии «Нур - Отан». Награжден орденом «Құрмет» и другими государственными наградами.

Жезқазған қаласының эмблемасы

Жезқазған қаласының әкімшілік ғимараты

Недавно ветераны города Жезказгана побывали в Астане. Эта поездка стала возможной благодаря поддержке городского акимата и лично главы города Серика Шайдарова. Наши ветераны вернулись с поездки и поделились с нами своими впечатлениями об этом незабываемом событии.

ұрпақтары жұғысты болысын деген тілекте. организовать поездку ветеранов в столицу нашей Родины – Астану». И надо сказать, нас услышали. И благодаря акиму Серику Жаманкуловичу Шайдарову и городским властям, на днях состоялась это незабываемая поездка. В столицу поехала целая группа ветеранов нашего города – 23 человека – во главе с председателем городского совета ветеранов Елизаветой Жабагеновой. 10 сентября наша делегация выехала в Астану, а уже 11 нас радушно, встречал персонал столичной гостиницы «Лакки». Фирма «Астана-Турист» позаботилась обо всем, ее работники сделали все от них зависящее, чтобы эта поездка оставила самые лучшие воспоминания. Красота Астаны покоряет сразу – нас встретил современный мегаполис с великолепными архитектурными ансамблями, высотными зданиями, красивейшими площадями и достопри-мечательностями... Астану нельзя не полюбить с первого взгляда, Астаной нельзя не восхититься с первого мига пребывания в этом уникальном городе – символе нашей независимости, воплощенном в архитектуре полетом Казахстана в светлое будущее. В программе нашего пребывания в столице прошли увлекательнейшие автобусные экскурсии по Астане, водная прогулка по Ишиму, посещение музея Первого Президента и еще многое другое. Спасибо главе города и нашему акимату за подаренную радость – поездку в Астану – это большой и настоящий подарок нашим ветеранам.

Ардагерлер Пирамида алаңында

Ардагерлер «Мәңгілік алау» қасында әруақтарға тағзым жасап тұр

Ардагерлер «Қазақ Елі» монументінің алаңында

Тәуелсіздігіміздің төл мерекесі қарсаңындағы Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауын үлкен ықыласпен тыңдадым. Ұлт көшбасшысы өткенді саралап, келешегіміздің кемелді шараларын айқындап берді. Тәуелсіз дербес дамудың жолын таңдаған егеменді еліміз қарышты қадаммен алға басып келеді. Елбасымыздың білікті басшылығының арқасында Қазақстан дамуының 2030 бағдарламасында көрсетілген міндеттер орындалды. Халқымыздың әлеуметтік-тұрмыстық жағдайы жақсарды, еңбекақы, зейнетақы бірнеше есе көбейді, ұлттық экономикамыздың даму деңгейі жоғарылады. Сарыарқа төсінен ғимараттары көк тіреген көкіректі де көркем қала салынды. Бүгінде Астана қанатын кеңге жайып, халқымыздың көз қуанышы болған алып шаһарға айналды. Елбасымыздың халыққа Жолдауында болашағымызды болжай отырып, ел экономикасын дамытудың жаңа бағдарламасын ұсынды. «Қазақстан – 2050» даму бағдарламасы егеменді бүгінгідей жаһандану дәуірінде алға бастайтын баянды болашағымызды, асқаралы шығар биігімізді айқын көрсетіп, халқымыздың бірлесе атқарар істерін нақты көрсетіп отырған бағдарлама. Еліміздің халқы бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып, қоғамымыздың даму жолында аянбай, бірлесе еңбек етсе, мемлекетіміз дүниежүзіндегі дамыған 30 мемелекеттің қатарына таяу жылдарда қосыларына сенімдімін. Бұл ретте Елбасымыз жастарға көп сенім артып отыр. «Ел дамуындағы басты қозғаушы күш – жастар» деген Елбасымыз, үкілеген үмітіміз – бүгінгі жастарымыздың білімді де білікті болуының, жаңа технологияны меңгеруінің, жаһандық дамудың жаңа үрдісіне ілесе білуінің маңызы зор екендігіне назар аудартты. Жастарға дұрыс бағыт-бағдар беретін аға буын өкілдері де ел басқарудың жаңаша үлгілерін меңгеріп, ел экономикасын жеделдете дамытуда жастармен иық тіресе іс атқарып, халқымызды игілікті істерге жұмылдыра білуі қажет. Ұлыттық бірлік пен шынайы татулық, ынтымақтастық пен өзара сыйластық қазақстандық патриотизмнің басты көрсеткішіне айналуы қажет. Елбасымыз осы маңызды мәселеге де тоқталып, қазақстандық патриотизмнің жаңа үлгісін қалыптастыру қажеттігіне айырықша тоқталды. Ұлттық тұтастық пен ел бірлігі, бір мақсат жолындағы адал еңбек егеменді елімізді биік мақсаттарға жеткізеді, ол –анық. Аға ұрпақ өкілі ретінде мен Елбасымыздың осы бағытта жүргізіп отырған саясатын қолдаймын және де Қазақстан дамуының 2050 бағдарламасының да жоғарғы деңгейде жүзеге асырылғандығына сенімім кәміл.

Елизавета Жабагенова приступила к своим должностным обязанностям 22 января текущего года. Мы решили узнать какие изменения произошли с тех пор и что новенького в ветеранском движении города. С председателем городского совета ветеранов мы условились встретиться в минувший вторник.

В кабинете было полно людей, телефонная трель не умолкала. Глядя на все это, я в очередной раз поразилась неуемности и энтузиазму наших драгоценных ветеранов. Елизавета Казангаповна делает сразу несколько дел одновременно: разговоривает по телефону с ветеранами, тут же обсуждает предстоящее мероприятие с активистами гимназии №26, дает распоряжение своим коллегам и на ходу отвечает на мои вопросы. «Я приступила к своей деятельности в январе. С тех пор моя жизнь закипела, забурлила (смеется моя собеседница).

Сейчас я работаю над омолаживанием состава городского совета втеранов и его президиума. В настоящее время готовимся к пленуму, где главной повесткой дня станет утверждение плана работы президума на 2013 год. А также решаем много организационных вопросов, главным из них которых является претворение в жизнь задач городского совета ветеранов в свете решений 6 съезда ветеранской организации Республики и Послания Президента РК Н.А. Назарбаева народу Казахстана-Стратегия «Казахстана 2050».

Сюрпризы для гостей начались сражу же: в холле ресторана была подготовлена выставочная композиция, посвящённая жизни ветеранов города, а на втором этаже играл домбровый оркестр Жезказганского музыкального колледжа. Праздник начался выступлением танцевально-хореографического ансамбля «Макпал». Первым поздравил ветеранов аким города Жезказгана Серик Шайдаров, отметив неоценимый вклад ветеранов и развитие нашего города. Также в своей речи Серик Жаманкулулы подчеркнул, что в этом году особое внимание уделили малоимущим и одиноким старикам. Почетными грамотами и благодарственными письмами акима за активную гражданскую позицию были награждены Александр Акулов, Кулзейнеп Исатаева, Нигмет Ильясов и коллектив жезказганского городского совета ветеранов. Депутат жезказганского маслихата Бекзат Алтынбеков от имени депутатского корпуса отметил почетными грамотами Рахима Арыстанбаева, Валентину Горбову и Турмуханбета Исмагулова.

-Нам еще дерзать и творить! – заверила, поздравляя своих соратников, председатель городского совета ветеранов Елизавета Жабагенова. От лица ветеранов она поблагодарила организаторов за устроенный праздник. Также почетные грамоты Елизавета Казангаповна вручила Ольге Тусуповой, Зекену Жалмуханову и Зкрие Жанысбаеву.

Для каждого ветерана нашлись в этот праздничный вечер теплые слова и пожелание от ведущих Раушан Қожабаевой и Дуйсена Кенжеева. Они задавали вопросы, шутили и осыпали комлиментами. В музыкальной шоу-программе танцевали и читали стихи дети из детских садов «Балауса» и «Балбобек», пели Адиль Ажмагамбетов, Жанар Алмаганбетова, Кайрат Абеуов, Махамбет Каратай, Дуйсен Кенжеев.

Всего в чествовании ветеранов принимали участие более 100 школьников. Как никогда в этот день было засвидетельствовано, что им есть с кого брать пример.

Қазақ Қатынас Жолдары университетінің Жезқазған аймағында «Қашықтықтан оқыту орталығының» директоры

1. 2006 жыл- «Қазақстанның ауылшарушылық интеллигенциясы» атты тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. Тарих ғылымдарының кандидаты. 2. 2011 жыл – Жезқазған қалалық мәслихатының депутаты. 3. 2012 жыл – Облыстық «Жыл жанұясы – 2012 »байқауының бас жүлде иегері. 4. 2012 жыл – Есімі ҚР Білім және ғылым министрлігінің тағайындаған «Білім меценаты» Алтын кітабына жазылды. 5. 2013 жыл- Қазақстан Мұсылмандары Діни Басқармасының Бас Муфтиі Хазреті Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің арнайы Алғыс хатымен марапатталды.

 Қаладағы бірнеше тұрғын үйлердің ауласына «Ойын алаңдарын» орнатты. №9 мектеп ауласын спорт алаңымен жабдықтады.

Қалалық мәслихатының депутаты Бекзат АЛТЫНБЕКОВ «Білім меценаты - 2012» атанды.

Жезқазған қалалық мәслихатының депутаты, жеке кәсіпкер Бекзат Қомарұлы АЛТЫНБЕКОВ Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Білім меценаты – 2012» атағын иеленеді, оның есімі «Білім меценаты» кітабына енді. Бекзат Комарұлы еңбек жолын Ақтоғай ауданында газетте тілші болып бастады. Жезқазған облыстық телевидениесінде редактор болды. Жезқазған облысы тараған соң Жезқазған қаласындағы № 13 мектепте мұғалім болып еңбек етті. 1997 жылы осы мектептің тәрбие жұмысы бойынша меңгерушісі болса, 2001 жылы Талдықорған заң колледжінің Жезқазғандағы филиалының директоры болып тағайындалды. 2004 жылы Қазақ катынас жолдары университетінің Жезқазған аймағындағы қашықтықтан оқыту филиалын ашып, өзі осы оқу орнын басқарды. 2009 жылы Жезқазған бизнес және көлік колледжінің құрылтайшысы. Өзгеге көмек көрсетуді мақсат етіп, жасаған жақсылығынан қуаныш алатын Бегзат Комарұлының игілікті істер көп. Ол туған жері Ақтоғай өңіріндегі өнер мектебіне 7 жылдан бері 500 мың көлемінде демеушілік жасап келді. Ақтоғай мешітін 3 млн теңге сомасында қаржыландырды. Сондай-ақ, Ақтоғай жастарын қолдау мақсатында 475000 теңге көлемінде Ә.Бөкейжанов, Ж.Ақбаев, Н.Құдайбергенов атындағы арнайы шәкіртақы тағайындады. Жас мамандарды қолдау мақсатында Қарағанды медицина академиясының студенті Н.Қожахметовке 130000 теңге көлемінде оқу ақысын төледі. Сондай-ақ, ақтоғайлық өнерпаздар мен ақын – жазушыларға, журналистерге ауыз толтырып айтарлықтай қаржылай көмектер көрсетіп келеді. Атымтай жомарттығымен танылған Бекзат Алтынбеков Жезқазған қаласындағы «Үміт» балалар үйінің, Қарттар үйінің тұрақты демеушісі. Дарынды оқушылар мен әлеуметтік жағдайы төмен оқушыларды «Интеллектуалды болашақ» жобасы аясында 3 жыл қатарынан 10 оқу озатына, «Үміт» балалар үйінің 6 түлегіне, ауылдан оқуға келген 10 студентке білім грантын тағайындап, осы жастардың оқуын 1 млн 560 мың теңге көлемінде қаржыландырған. Шет елде тұратын қандастарымызды қолдау мақсатында Москва қаласында тұратын қазақтың ақын қызы Жарқын Өтешоваға өлеңдер жинағын шығаруға 2 000 000 теңге көлемінде демеушілік көрсетсе, Жезқазған медресесінің оқушылары Ә.Исмаилов пен Е. Дүйсембаевқа ай сайын 30000 теңге көлемінде көмек көрсетіп тұрады. Республикалық «Мектепке жол» акциясы аясында жыл сайын 7 000 000 теңге көмек көрсетілді. №5, 9 мектептің озат оқушыларына шәкіртақылар тағайындап, 1 000 000 теңге көлемінде қаржыландырып отырады. Сондай-ақ, қалалық спорт мектебіне де демеушілік жасауды дәстүрге айналдырған.

Бекзат Комарұлы нағыз өнер жанашыры десек қате айтпаймыз. Жыл сайын «Ең үздік әйел ролі» үшін Р.Ибраева атындағы атаулы номинацияларды тағайындаған. Халықтың алғысын алған Бекзат Алтынбековтың осы жасаған қайырымдылық істері еленіп, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің дипломымен марапатталып, «Білім меценаты - 2012» атағын иеленіп, қайрымдылық акциясы бойынша күміс белгіні төсіне тағып келді. Бекзат Комарұлын осы жетістігімен құттықтап, қуанышымен бөлісу мақсатында Жезқазған Бизнес және көлік колледжінде кездесу өтті, Кездесуге қалалық білім бөлімінің бастығы З.Ақылбекова, қалалық мәслихаттың депутаты Г.Қаженова және кәсіпкердің өнер, еңбек жолында бірге жүрген жақындары мен баспасөз өкілдері қатысты. Кездесуге Б.Алтынбековке ақ тілектер айтылып құрмет көрсетіліп, естелік сыйлықтар табыс етілді.

Қаламгерлерді құрметтеу кеші «Қалам ұшындағы құдірет» деп аталды. Кеш әдебиет пен журналистика саласында өзіндік қолтаңбасы бар, қарымды қаламгер, жазушы бүгінде 90 жастың төріне озған Апбаз Қаражігітовті ұлықтаумен басталды. Жазушының шығармашылық еңбек жолы бейнебаянмен өрілді. Колледждің «Шабыт» әдеби-мәдени бірлестігінің жеткшісі Мәдина Байкенова Апекеңнің тырнақалды туындысы «Сарысу» өлеңі мен «Абыздар биігі» романына дейінгі шығармашылық жолын әсерлі де, әдемі жеткізе білді. Колледж оқушылары Дарын Тәшенов пен Абай Бағчай Апбаз Қаражігітовтің өлеңдерін оқыды. 90 жастың биігіне шыққан ақсақалды мерейтойымен құттықтаған білім меценаты, Жезқазған қалалық мәслихатының депутаты Бекзат Алтынбеков Апекеңнің иығына қазақы дәстүрмен шапан жауып, «мынау астыңызға мінген атыңыз» деп қолына қомақты конверт ұстатты. Әнші Саттар Жантілеуұлы халық әндерін нақышына келтіре шырқап, кештің шырайын кіргізе түсті. Кең жайылған дастархан басында емен-жарқын әңгіме-дүкен құрған қаламгерлер қауымын қалалық әкімдік атынан қалалық мәдениет және тілдерді дамыту бөлімінің басшысы Салтанат Нұрлыбаева құттықтап, журналистерге шалқар шабыт, тың табыс тіледі. Бизнес және көлік колледжінің директоры, ақын Света Жумкина бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлерін кәсіби мерекемен құттықтап ізгі тілегін жеткізді. Мұнан соң кезек тағы да марапатқа берілді. Жезқазған қалалық мәслихатының депутаты, білім меценаты Бекзат Алтынбековтің арнайы сыйақысы табыс етілді. Меценаттың сертификаты мен арнайы сыйақысы «Сарыарқа» газеті редакторының орынбасары Сара Смағұлға, «Мысты өңір» газеті редакторының орынбасары Абдолла Дастановқа, «Подробности» газетінің фототілшісі Полина Кузнецоваға, «Дидар» телеарнасының тілшісі Елдос Кәкеновке, «Жезказганская правда» газетінің редакторы Эльвира Алпанбаеваға тапсырылды. Сондай-ақ, кештің құрметті қонақтары – ардагерлерге, журналистер қауымына білім меценаты Бекзат Алтынбеков құттықтау хат пен мерекелік сыйақы табыс етті. Меценаттың мерекелік сыйақысына «Сарыарқа» газетінің бас редакторы Төлеш Асантегі, «Подробности» газетінің бас редакторы Нина Барбутько бастаған бір топ қалам иелері ие болды. Кеш әдебиет пен журналистика саласында өзіндік қолтаңбасы бар, қарымды қаламгер, жазушы бүгінде 90 жастың төріне озған Апбаз қаражігітовті ұлықтаумен басталды. Жазушының шығармашылық еңбек жолы бейнебаянмен өрілді. Колледждің «Шабыт» әдеби-мәдени бірлестігінің Мәдина Байкенова Апекеңнің тырнақалды туындысы «Сарысу» өлеңі мен «Абыздар биігі» романына дейінгі шығармашылық жолын әсерлі де, әдемі жеткізе білді. Колледж оқушылары Дарын Тәшенов пен Абай Бағчай Апбаз Қаражігітовтің өлеңдерін оқыды. Ардагерлер атынан сөз алған жазушы Апбаз Қаражігітов, қарт журналист Қасым Орынбетов, еңбек ардагерлері Вера Тарасова, Әсия Айдарханова өнер, білім, мәдениет саласына ұдайы қамқорлықпен қарап қолдау жасап жүретін Бекзат Алтынбековке алғыстарын айтып, ақ баталарын берді.  Кеште Бекзат Алтынбековтің демеушілігімен Испанияда өткен Халықаралық фестивальге қатысып, жүлдемен оралған №7 мектеп-лицейдің оқушысы Дамира Жамшиева домбырамен күй орындап берді. Халықаралық фестивальді ұйымдастыру комитетінің меценат Бекзат Алтынбековке ризашылық білдірген Алғыс хатын білім меценатына тапсырды.

«Шапағатын шашқан шаңырақ Мәңгілікке апаратын жол» -үшінші кітапты шығаруға негіз болған шығармашылықтар: 1. Алғашқы дәріс. 2. Мәулид шәріп. 3. Мәзһаб мәнісі. 4. Төртқара Мырзакелді ұрпақтарының шежіресі. 5. Шапағатын шашқан шаңырақ. 6. Иман журналдары.

(№4-2011, №10-2012 жж.)

Ыбырай З.А.

«Полиграфия Ер Мұра» ЖШС-1 2009 ж – 144 бет,

Заукен Ыбыраев еңбек жолын 1956 жылы бастап, «Қазмысқұрылыс» тресінде 35 жыл табан аудармай істеген, қалаға сыйлы ақсақалдардың бірі. Қазір Жезқазған мешітінде шаруашылық ісін басқарушы болып жүрген ол көп жылдардан бері имандылық жолындағы ізгі істердің ұйытқысы болып жүр. Оның ислам иірімдеріне бет бұруына әкесі Асан қажы ықпалын тигізіген еді. Асекең ақсақал Жезқазғанда мешіт жоқ заманның өзінде қатарластарын өз пәтеріне жинап, жұма намазының парыздарын қаза жібермейтін. Кейін мешіт салу ісіне белсене араласты. Әке өнегесімен мұсылмандық парыз жолын өтеуге бет бұрған Заукен Асанұлы 1996 жылы қажылық парызын өтеп келген соң, кеңестік құжат бойынша талай ж ы л д а р д ан бері некеде тұрған өз бәйбішесін мешітке ертіп келіп мұсылмандық жолмен некелерін қиғызды. Содан бері Жезқазғанда жас жұбайлардың некесін мешітте қиғызу дәстүрі қалыптасты. Ал, 2002 жылы Мәуліт мерекесін ұйымдастыруда үлкен мерейлі іс атқарды. Өзінің дін білімін көтеру барысында қаладағы медресені оқып бітірді. Жезқазғанда арақ-шарапсыз той өткізудің жаршысы болып жүрген де осы кісі. Ислам иірімдері, имандылық рухани өнеге шашуды мақсұт тұтып жазған кітабының тағылымды жақтары мол. Тұсаукесерге жиналған жандар ол жөнінде жан-жақты атап айтты.

Среди экспонатов музея развернулась и выставка, посвященная книге Свою трудовою деятельность Заукенкажи Асанулы начал в 1956 году. Из них более 35 лет проработал в тресте «Казмедьстрой» (в последующем АО «Қазмысқұрлыс»). Имеет похвальные грамоты за вклад в развитие города. В данное время после выхода на пенсию служит в мечети, заведует финансовыми вопросами. В1996 году совершил хадж в Мекку. По зову сердца в 2002 году закончил медресе в нашем городе. По его инициативе и спонсорской поддержке впервые в нашем городе прошел праздник дня рождения пророка Мухаммеда – Маулит. Во время открытия Центральной мечети в городе Алматы Заукенхажы Асанулы был отмечен благодарственным письмом за подписью главного муфтия Ратбеккажи Нысанбайулы. Книга состоит из четырех частей и посвящена вопросам религии, описаниям встреч с главным муфтием Абсаттаром кажи Дербисали, воспоминаниями об исторических личностях Улытауского региона, о жителях этой священной земли. Также Заукенкажи Асанулы отводит целую главу истории аксакала, может быть истинным патриотом своего народа, кто знает свои исторические корни. Огромное влияние на Заукенхажи имел его отец Асанкажи. Еще когда в нашем городе не было мечети, Асанкажи предоставил свой дом мусульманам для чтения пятничного намаза. И был первым среди тех, кто поднимал вопрос о строительстве новой мечети в Жезказгане. На презентацию книги пришли родственники, соратники, друзья, ученики Заукенкажи Асанулы. Директор историко-производственного музея Кенжал Балкенов на правах хозяина и ведущего презентации провел небольшую экскурсию для гостей. Ибраева. Торжества начались с показа слайд-шоу о жизни аксакала, об Улытау. После чего были поздравительные речи и музыкальные выступления. А по завершении встречи аксакал, поблагодарив присутствующих, презентовал свою книгу самым близким друзьям.

Құранда: «Аллаһ тағала кімді дұрыс жолға салғысы келсе, оның көкірегін Ислам үшін кең ашады» деген. Ислам жолында дінімізді берік В фойе музея был представлен стенд с многочисленными документами, грамотами, публикациями о заслугах Заукена кажы Асанулы. Организатор презентации, директор музея Кенжалы Балкенов рассказал о значимости каждого раздела книги, в которой собран материал о Заукене кажы, к своему 70-летию сделавшем многое: трудовой путь, начатый в Карсакпае, учеба в Акмолинском кооперативном техникуме и, наконец, рост от рядового бухгалтера до главного бухгалтера треста «Казмедьстрой». 35 лет он проработал в тресте, вложил свои силы в строительство новой жезказганской мечети. В 1996 году он совершил паломничество в Мекку и начал служение Всевышнему. С речью выступил и сам Заукен кажы Ибраев: «Я благодарю организаторов встречи, коллектив историко-производственного музея им. Сатпаева. Подрастающее поколение должно знать историю страны, историю происхождения предков. А главное, они должны быть духовно обогащены, должны быть патриотами своей Родины! Сейчас все говорят о финансовом кризисе. Если человек честен, справедлив, терпелив, благодарен, то трудности его коснутся меньше. У такого человека больше сил пережить невзгоды. Такова воспитательная цель моей книги».

ұстап, Аллаһтың мейір, шапағатына ие болғандардың бірі де, бірегей Зәукен қажының әкесі Асан қажы еді. Өйткені ол сонау дінімізге қиғаш қарап, құдайымызды ұмыттыруға айналдырған кеңес кезінің өзінде Ислам дінінің қағидаларын қалт жібермей, парыздарын орындап отырды. Ұзақ жыл Қарсақбайда паравоз жүргізушісі болып күніне он төрт сағат жұмыс істеп жүргеннің өзінде ораза ұстап, күніне бес уақыт намазын қаза жібермеді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін де дінге бұрыла бастаған жастарға өзінің ақыл-кеңесін айтып, көзін ашуға ұйытқы, болып рухани нұр-шапағатын шашудан аянып қалған жоқ. Мешіттің ашылуына қолынан келгенінше көмектесті. Кейін 85 жасында қасиетті Меккеге барып қажылық парызын өтеп оралды. Сөйтіп, мұсылмандықтың бес парызын түгел өтеді.

«Ата көрген оқ жанар» деген осындай әкенің тәрбиесін көріп, тағылым алған Заукен қажы да дін жолына біржола ден қойды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін көп жыл бойы «Қазақмысқұрылыс» акционерлік қоғамда бас есепші болып істеп жүргенде, Жезқазған мешітін салуға қолдау көрсетті. Ол зейнеткерлікке шыққаннан кейін Меккеге барып, қажылық парызын өтеп қайтты. Үнемі мешітке оның қажетін өтеуде демеушілік жасауды міндетім деп санап, игі шаруаларды атқару жолында аянып қалмады. 1999-2001 жылы Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбардың туған күнін өз қаржысымен Мәуліт кешін өткізді. Осыған орай Алматы қаласында орталық мешіттің ашылуына шақырылып, Қазақстан мұсылмандар діни басқармасының қолынан Алғыс хат алды. Мешіттің бас есепшісі, одан кейін шаруашылық жетекшісі болып қызмет атқара жүріп, Аллаһтың түзу жолына бастауда алдыңғылардың қатарында болды. Қазақстан қажылары қауымдастығының бірінші құрылтайына Зәукен қажы Асанұлы делегат болып қатысты. Жезқазған тарихи-археологиялық мұражайында ашылғын «Жезқазған қажылары» атты көрмені ұйымдастыруға да З. Асанов өз үлесін қосып, жас ұрпақты Ислам дініне тәрбиелеуде үлгі көрсетті. Қажылық сапардан қайтып келгеннен кейін Зәукен қажы өзінің құдай қосқан қосағы Күлжамалмен мешітте некесін қидырып, кейінгілерге жол көрсетті. Осыдан кейін жастар некесін мешітте қидыруды жақсы дәстүрге айналдырды. Бұл күнде ол он бір ұл, қыз өсіріп отыр. Барлығы да өсіп өнген, немере, шөберелерінің қызығын көрген Зәукен қажы шапағатын шашқан шаңырақтың иесі. -Материалдық байлықтан рухани байлық жоғары. Рухани байлық дегеніміз – сабыр, ынсап, әділеттілік, мейірім, отансүйгіштік, - дейді ол. «Шапағатын шашқан шаңырақ» кітабының тұсаукесерінде Зәукен қажының осындай асыл қасиеттері өмір жолымен дінімізге сіңірген еңбегі, шығарған кітабының мазмұндылығы хақында аз айтылған жоқ. Қазақстан қажылар қауымдастығының Жезқазған филиалының төрағасы Болат қажы Байғабылов қауымдастық атынан құттықтау хат тапсырып, сый-сияпат көрсетті. Бұдан әрі шығып сөйлеген туған-туыс, жақын-жуық адамдар жүрекжарды лебіздерін білдіріп, әрі жетпіс жасқа толып отырған Зәукен қажы Асановқа ақ тілектерін арнады.

№230 04 ақпан 2009 жыл

Бүгінгі күні Жезқазған өңірінің қадірлі қажыларымыздың бірі де бірігейі өзіңіз Заукен қажы 70 жасқа толып, қариялықтың алғашқы сатысына жетіп отырсыз. Әкеңіз Асанқажы Жезқазған облысынан қажылыққа алғашқы барған қажылардың бірі. Өзіңізде еңбек демалысына шыққан соң дін жолына беріліп Алланың үйі Мекке Мәдинаға барып қажылық парызыңызды өтеп келдіңіз. Қажылықтан келгеннен бері мешітпен байланысыңызды үзбей, қажет жағдайда мешітімізді, дінімізді өркендеу үшін өзіңіздің ақыл, кеңесіңізді беріп отырдыңыз. Осы еңбегіңізді бағалап Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас Мүфти Шейх Әбасттар қажы Дербісәлі хазіреттің бұйрығымен Жезқазған аймақтық мешітінің Іс басқарушысы лауазымына дейін көтерілдіңіз. Бас Мүфтидің атынан еңбегіңізді бағалап Алғыс хатты алдыңыз. Біздің Солтүстік Қазақстан облысына келіп, жамағатпен танысып Ресей Федерациясынан келген дін өкілдерімен кездесіп құтты қонақ болып қайтқаныңыз әлі де халықтың жадында. Сол үшін Солтүстік өңірінің мұсылмандары, мешіт қызметкерлері Сізді әрқашанда құрмет тұтады. Сол үшін құрметті Заукен қажы Сізді Солтүстік Қазақстан облысы мұсылмандары атынан және өз атымнан 70 жасқа толуыңызбен құттықтаймын. Сізге өмірдегі бар жақсылықты және темірдей мықты денсаулық, таусылмас бақыт, баянды шаттық пен отбасылық бақ-береке тілеймін. Қашанда осындай дара, ешкімді қайталамайтын тұлғаңыздың биігінен түспей, ортамызда күліп-ойнап жүре беріңіз деймін.

«Ең алдымен өзіңді өзің таны!» - дейді грек ғалымы. «Өзіңді танығаның – хақты танығаның» -дейді ұлы бабамыз Қожа Ахмет Қожа Ахмет Яссауи кесенесі талай ғасырдан бері мұсылманшылық алтын бесігі болып келді. Оны бүкіл қазақ жұрт, түркі әлемі ерекше қасиет тұтады. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі –түркі әлеміннің рухани орталығы. Кесененің әрбір кірпіші имандылыққа толы. Міне, биыл, бұл кесененің бой көтергеніне 620 жыл толып отыр. Яссауи. Хақ деп отырғаны – ақиқат, дүниенің мәні. Соған орай бұл шараға арнайы қонақтар шақырылды. Олар – «Ахмет Ишан Оразайұлы» атындағы Жезқазған аймақтық мешітінің найб имамы Сәттіғұл қажы Қадырұлы, Жезқазған қайырымдылық ұйымының басшысы, Жезқазған мешітінің медресе ұстазы Сейфулла Евилханұлы және қаладағы көшелі ақсақалдардың бірі Зәукен қажы. Корпорация ардагерлер кеңесі төрағасының орынбасары Мұқаш Жангелдин, құю механикалық зауытының ардагерлер кеңесінің төрағасы Рүстем Мендіқожаев. №11 мектебінің 7 «а» оқушылары мен ұстаздары Дүйсенкүл Алтаева, Нұргүл Зейнелова қатысты. Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі араб тіліндегі эпиграфикалық жазулар бізге беймәлім. Жайнамаз, есік, есіктің тұтқасы сырларға толы. Мысалы, кесененің есігінің тұтқасын алатын болсақ, бұл жерде Алланың 99 атының 9 аты жазылған екен, яғни олар Ас-Сабур – сабырлық, Аль-Адил – әділдік, Ар-Рахман – мейірімділік, Аль-Карим – жомарттық, Аль-Хабир – ой-толғау, Аль-Уасих - оқу-білім, Аль-Хақ–адалдық, Аль-Ғаффар – кешірімді, Ар-Рахим – рақымшыл. Жайнамаздың сыры жайлы Заукен қажы былай деп баяндап берді: «Қызылорда облысының «Шірекейлі» ауылынан табылған бір ескі жайнамаздың әлемнің жаратылысының дәлелі боларлықтай құтты мағлұматтардың сыры анықталды. Біздердің ата-бабаларымыздың, аналарымыздың пайдаланған жайнамазы 17-ғасырда тоқылған екен. Осы жайнамаздың ішінде нүктеден бастап, мәңгілікке дейін болған жүйенің көрінісі жазылған екен». Арнайы келген қонақтар сол сырларды ашып түсіндіре отырып, оқушыларды имнадылыққа, ізгілікке, адамгершілікке, мейірімділікке үндеп, рухани тазалыққа тәрбиелеу жолына тоқталды. Өмірді реттегіш тәртіптің негізі иман, имандылықта жатыр. Абай ілімі бойынша имандылық өмірін болмыспен үйлестіретін ең қуатты және ең тиімді әдіс «Күзетшісіз ескерусіз иман тұрмайды, ықыласыменен өзін-өзі аңдып, шын діни шыншылдап жаны ашып тұрмаса, салғырттың иманы бар деп болмайды». Осы сөздердің адамның рухани жолда жетілуі үшін, бірінші иманды бекіту керек, ал екіншіден үнемі үйреніп, рухани дами беру керек екенін ұғуымыз керек.

К.И.Сәтбаев атындағы тарихи – өндірістік мұражайының ғылыми қызметкері

Имам Ғаззали өзінің «Дақайқ улахбар», «Ануар-ул-ғашиқин», «Тарихат ул Мухаммадия» дейтін кітабтарында «Дүние Нұр-Мұхаммедтен, Пайғамбарымыздың нұрынан тұрады»- деп нақты айқын дәлелдермен келтіреді. Жақында Қызылорда облысының «Шіркейлі» ауылынан табылған бір ескі жайнамаздан әлемнің жаратылысының дәлелі боларлықтай құнды мағлұматтардың сыры анықталды. Біздердің ата-бабаларымыздың, аналарымыздың пайдаланған жайнамазы 17-ғасырда тоқылған екен. Осы уақытқа дейін бұл атамұра жәдігердің сыры беймәлім болып келген. Сонан бір күні жолы түсіп, сол қожалардың «Шіркейлі» деген аулына Аппақ 2. Пейіш жәннат

1. Таухид

Ишанның туған немере Құрбанәлі ишан барып қалады. Сол кезде әлгі жайнамазды көрсетеді. Ишан құбылаға қарап таһажудта ұзақ отырады. Сонан соң асықпай отырып, жайнамаздағы тоқылып жазылған нәрсенің сырын ашып береді. Сөйтсе, бұл 18 мың әлемнің жаратылыс схемасы екен. Бүкіл дүние ғалымдары осы уақытқа дейін дүниенің жаратылысы турасында ештеңе айта алмай, шешімі табылмаған мәселе ретінде жабулы қазанды жабулы күйінде қалдырып келген болса, біздердің ата-бабаларымыз дүниенің неден тұратынын әуелден біліп, жыр қылып айтып келген. Ал әжелеріміз болса, кілем қылып тоқып, әлемнің жаратылысының сыры толған жайнамазбен намаз оқып келген. Әлемнің «Нұр-Мұхаммедтен» жаралғаны турасында баяғы өткен аналарымыз: «Әуеліде- Нұр Мұхаммед, Лә иләһә иллалоһ. Ақыры да Нұр-Мұхаммед. Лә иләһә иллалоһ»- деп салауаттар, бәйіттер айтып, дәстүрге айналдырған. Біздердің ұмытып бара жатқан дәстүрлі дініміздің бұлтартпас айғағы рухани қазынамыздың асыл мұрасы болып табылады. Ал енді сол жайнамаздағы әлем жаратылысының сырын түсіндіре кетелік:

Ешнәрсе жоқ.)

-тың бұтақтарын беске бөлген.

еткенімізді сондай-ақ Ибраһим, Мұса мен Исаға нұсқау берген нәрселерімізді сендерге діни жол қылды»(42, Шура-13).Ислам ақидасы адамның ішкі Жан дүниесіне, болмысына қайшы келмейтін сенім жүйесі болып табылады. Құранда бұл жайында: «(Мұхаммед(с.а.у)) Бәрінен бет бұрып, жүзінді ислам дініне бағытта. Аллаһ жаратылыста адам баласын соған арнап жаратқан. Аллаһтың жаратуында өзгеріс болмайды. Осы тұп-тура дін. Бірақ адамдардың көбі түсінбейді» (30. Рум-30)- делінген.

Иманды адам әр ісін «бисмилләһи» деп бастап, қимылға көшеді, яғни Раббысына тәуекел етіп, нәтижесінен үміттеніп, әрекетке кіріседі. Ең сенімді мақсат- Аллаһты танып, Оған бойұсыну. «Тура жолды көрсету Аллаһ тағаланың ғана еркінде. Өйткені, бір жерден екінші жерге жету ушін неше түрлі қисық жолдар кездеседі. Егер Аллаһ тағала қаласа, сендердің барлықтарыңды да тура жолға салар еді» (16, Ән-Нахл-9). «Кім өзін Аллаһ тағалаға тапсырып, игілік істесе, сонда ол расында берік тұтқаны ұсталған болады. Бүкіл істердің шешімі Аллаһ тағалада» (31. Лұқман-22).

Раббыға тәуекел ете отырып, талаптанған ісіңді қолға ал. Өйткені талаптаған нәрсеңнің нәтижесі болуы тек Аллаһтан. Олай болса, ең үлкен талап - Раббының сара жолымен жүріп, тек Оған арқа сүйеу. «Ей, Мұхаммед(с.ғ.с) егер оларға аят келтірмесең, олар: «Аяттарды өзің келтіре бермейсің бе?»- дейді. Айт: «Раббымнан маған аят жіберілсе ғана оған ілесемін», -де. Бұл Құран, Иман келтірген қауым үшін, Раббыларыңнан тура жол көрсететін айқын аяттар. Және Аллаһ тағаланың муминдерге жіберген рахымы». (7 Әль-Аграф-203.). «Ей, Мұхаммед (с.ғ.с): Сен олардың айтқандарына сабырлық сақта. Күнде таң ата және кеш тұсерде Раббыңды мадақтап, пәктеп шүкіршілік айтарсын. Түнде және күндіздің бастапқы, ортаңғы, соңғы кездерінде Раббынды еске алып мадақтап құлшылық ет, әрине, қуанышқа бөленесің». (20.Таһа-130.) Тақуа болу (Аграф сүр. 26 аят).

Раббы нығметтерінің адам игілігіне айналуы, іс-әрекеттеріміздің шариғат талаптарымен қаншалықты үйлесімділік тауып жатқандығына байланысты болмақ. Аллаһ жәлла жәлә адамзатқа өз жанынан да жақын. Ата-анамыз да Жаратқан Жаббар Иеміз секілді қамқорлық көрсете алмайды, мейрімділік таныта алмайды! Ешкім Аллаһ тағала сияқты адамға шапағатшы бола алмайды! Құран–кәрімде: «Мұхаммед(с.ғ.с): Оларға: «Егер Аллаһ тағаланы сүйсеңдер, онда маған еріңдер. Аллаһ тағала сонда сендерді жақсы көріп, күнәларыңды кешіреді. Өйткені Аллаһ тағала аса жарылқаушы, ерекше мейрімді»,-де. (3- Әль-Имран, 31)

Аллаһтың Өзі бар еді. Өзінің бар екенін жасырып адамды бар етті.Аллаһтың Өзі бар болғандықтан, Өзінің бар болу құдіретімен, адамды бар етіп жаратты. Аллаһ Өзінің бар екенін тек адамға ғана емес бүкіл әлемге жасырды. Иә, Аллаһ әлемді жоқтан бар етіп жаратты. Біздің ақидамыз, түсінігіміз бойынша барлық жанды-жансыз жаратылыс екі нәрседен: Әлемдер Раббысының Әмірінен және дүниенің жаралуына себебші болған Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) Нұрынан, Рухынан тұрады. Рух Аллах табарка уа тағаланың Әмірімен қызымететеді. Хақ тағала «Ғарыш бол!» десе- Ғарыш болады. Хақ тағала «Күн бол!» десе-Күн болады. Хақ тағала «Күрсі бол !» десе- Күрсі болады. Ослайша, әлемдегі не нәрсе болсын Хақ тағала «сол нәрсе бол» десе- сол нәрсе болады. Әлемдердің Раббысы әуелі сүйікті Пайғамбарымыздың (с.ғ.с) Нұрын өз қолымен – «Күн фая күн» деген Әмірімен жаратты. Ол нұрды бар болу Әлемінде емес, жоқ болу әлемінде жаратты. Сол Нұрдан дүниедегі барлық нәрселердің өзі және олардың іс-қимылдары мен әрекеттері келіп шығады! Рухы Сұлтанның шарапатымен адамға жан бітеді, ақыл-парасатқа, күш-қуатқа ие болады. Ол біздерге жетіп жатқан әлемдер Раббысының есім сипаттарының сәулесі, бірақ бұл нәрселерді пенде түсінбек емес. «Екі аяқты пенде болып жаратылған екеммін, бұл – менің табиғи күш-қуатым, ақал-ойым, сезім-түйсігім» деп безірейіп бет бақтырмайды, Адамның Жаны Аллаһ табарака уә тағалаға байланысты екенін ұмытып қалады. Хақ субханаһу уә тағаладан байланысы узіліп қалған рух «нәпсі» деп аталады. Әсма бин Язидтің (р.а.) жеткізуінше Пайғамбар(с.ғ.с) былай деген: «Алланың ұлы есімі мына екі аятта: «Құдайларың-бір Құдай, Одан өзге құдай жоқ. Ол- аса рахымды, әрі ерекше мейірімді»(Бақара, 163)және Әли Имранның басындағы- Әлиф, Ләм, Мим. Алла- Одан өзге құдай жоқ. Ол- мәңгі тірі әрі өздігінен тұрушы.(Әбу Дәуіт Ас-Сала кітабында №1496). Ширк пен күпір әр пенденің табиғатында тумасынан болады. Мысалы: Рух Хақ тағаланың Хаят (өмір), Құдірет, Ілім, Көру, Есту, Сөйлеу, Ирада(Қалау), Такуин(болдыру) деп аталатын 8 түрлі есім сипаттарынан күн-қуат, нәр алады.

Аллаһқа дұға етудің бес тағаны:

Бірінші- Ниет, екінші- Сенім, үшіншісі- Дұға ету, төртінші-Тәуекел, бесінші- Әрекет.

От басында білгір қартың болса, Ол- жазылған хаттан кем емес.

мұсылмандардың әруағы жаратылады. Аяғының нұрынан жер-аспан, жәһаннам жаратылады.

1.Иман, 2. Намаз, 3.Ораза ,4.Зекет, 5.Хаж

1. Алланың барлығына, бірлігіне сену, Иман келтіру. 2. Періштелеріне сену. 3. Кітаптарына сену. 4. Пайғамбарларына сену. 5. Ақірет күніне сену. 6. Жақсылық, жамандық тағдырын Алладан-деп сену. 7. Өлгеннен кейін қайта тірілуге сену.

Ол он екі парыздың алтысы намаздың тысында, алтауы намаздың ішінде болады.

1. «Хәдәс» тен: Дәретсіздіктен тазару. (Дәрет алу, ғұсыл құйыну, тәям соғу). 2. «Нәжістен» пәк болу: (Денесі, Киімі, Намаз оқитын жері таза болуы). 3. «Сәтір Ғаурет»: Ұятты жердің жабық болуы. 4. «Ыстықбал Қыбле»: Қыблаға бет қарату. 5. Уақыт: Оқылатын намазға ниет қылу. 6. Ниет: намаз уақытында оқу

1. «Тәхбир Тахриме, Тәкбир Іфтитах»: Алғашқы құлақ қағу тәкбірі. 2. «Қиям»: Тік тұру. 3. «Қыра-ат»: Құран оқу. 4. «Рүкүғ»: Намазда қолды тізеге қою. 5. «Сәжде»: Бас қою. 6. «Қағдатул Ахире»: Соңғы отырыс. «Әттахийатты» оқитындай уақыт отыру.

1. Әуелі ауыз шаю. 2. Мұрын шаю. 3. Бүкіл денені жуу.

1. (Маңдай шаштың шетінен иектің астына және екі құлаққа дейін) бет жуу. 2. (Шынтақ бен бірге) екі қолды жуу. 3. Бастың төрттен біріне «Мәсіх тарту»: Сулы қолмен сипау. 4. (Тобықпен бірге екі аяқты жуу) Немесе мәсіге «мәсіх тарту». «Тәяммум» кей жағдайларға

1. Әуелі ниет ету. 2. Таза жер жынысы болу. 3. Екі алақанды жерге бір ұрып, бетті сипау. 4. Және ұрып(шынтақпен бірге) екі қолды сипау.

1. «Әмір Мағрұф»: Біреуді тура жолға салу. 2. «Наһи Мүнкер»: Қисық жолдан тыю.

1. Әйелдердің етеккір күндері: «Хайыз». 2. Босанғаннан кейінгі күндері: «Ніфас».

Екі жағдайда ғұсыл құйыну екі парыз

40. Пайғамбар (с.ғ.с.) : «Барлық мұсылман ер-әйелге ғылым іздеу парыз» деген.

«Таләбүл-ғылмі фәридатүн ғала күллі мүслімін уә мүслімәтін ».

4-5). Астында нәпсі мен шайтан жаратылады да бізді жәһаннамға алып баратын белгі болып табылады. Ортасында әлем жаратылысы он түрлі элементтен тұратындығы көрсетілген. Бесеуі рухани, үстінде: Қалб, рух, сыр, хафи, ахфа элементтері болса, қалған бесеуі материалдық: су, от, ауа, топырақ және нәпсі аммора (заттық бейнеде).

Бісмілләһір Рахманир Рахим!

Айтылатын зікірлердің өз нүктелері болады және зікір сол нүктелерге қаратылып салынады. Мұндай нүктелер «Латаифтар» деп аталады. Имам Раббанидың «Мақтубат» деген кітабында бұл жөнінде былайша баяндалады: «Осы бес латаиф әмір әлемінен болып, Аллаһ тағала оны «Бол!» деген әмірімен ешбір маддасыз (жер жынысынсыз) жаратқан. Халқ әлемнің латаифтарымен оны қосып жіберген. Халқ әлемін Аллаһтағала маддадан (жер жынысы) төрт элементті –топырақты, суды, отты, ауаны және сөйлеуші нәпсіні жаратқан. Бес латаифта болған нәпсіге және бес элементке бөлініп, адамзат бойында белгіленеді. Бұлардың әрқайсысы өзінің тиісті тәртіптері бойынша зікір нүктелері болып саналады.

Маңдайдағы латаиф Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаның (с.ғ.с) мақамы

«Ахфа Латаифі» Хазіреті Мұса Калимуллаһ

(жын) бар. Бұл жайында Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) былай деген: «Күшті адам күрескенде қарсыласын жеңген адам емес, ашуланған кезде сабыр етіп, өз ашуын женген кісі».

1)Сол жақ көкіректің екі елі астынғы тұсы «Жүрек латаифі» деп аталады. Хазіреті Адам Сафиуллаһ «Жүрек латаифі» деп аталады. Тағлым берген осы мақамнан тәрбие етеді 2)Оң жақ көкіректің екі елі астыңғы тұсы «Рух латаифі» деп аталады. Хазіреті Нұх Нәбиуллаһтағлым берген осы мақамнан тәрбие етеді. 3)Сол жақ көкіректің екі елі үстіңгі тұсы «Сыр латаифі» деп аталады, Хазіреті Ибраһим Халилуллаһ «Сыр латаифі»деп тағлым берген осы мақамнан тәрбие етеді. 4)Оң жақ көкіректің екі елі үстіңгі тұсы «Хафи латаифі» деп аталады. Хазіреті Иса Рухуллаһ «Хафи латаифі» деп тағлым берген осы мақамнан тәрбие етеді. 5) Қөкіректің тұсы «Ахфа латаифі» деп аталады, Хазіреті Мүса Кәлимуллаһ «Ахфа латаифі»деп тағлым берген осы мақамнан тәрбие етеді. 6)Маңдайдағы латаиф Хазіреті Пайғамбарымыз Мұхаммед Мұстафаның (с.ғ.с) мақамы. Ұлықтарымыз осы маңдайдағы латаифқа зікір айтуды уақытша тоқтатқан. Латаиф зікір сабағының «нәфю исебат» түрінде қолдалынады.

«Нақшабандия мақамдары»деген кітапта Хазірет: «Пірімнің рұқсатынсыз демімді жұтпадым», - деп айтқан. Әр зікір сабағына ұлықтардың рұқсаты алынады және ұлықтардың рұқсатымен орындалады. Хатым сағир(кіші хатым) оқылып, сауабы Нақшабандия тариқатының пірлеріне хадия етіледі. Зікір уақыты тығыз болмаса Құран Кәрім мұрақабасы «ахфаға» қаратылып ойша тәуәжжүх етіледі (назарды діттеу). Сол кезде көңілде: «Я, Жаратқан ием! Менің дұшпаным- нәпсім мен шайтан! Бұлардың жамандығынан маған пана бере гөр. Зікіріме және құлшылықтарым медет бере гөр», - деп ойша тәуәжжух етіледі. латаифтарға барынша аударып, басын төмен иіп, тісін-тісіне қойып, тілін таңдайына жабыстырып, ауызы мен көздерін тастай жұмып, мұрнымен жай ғана дем жұтып және шығарып, ойша жүрегіне Есімзат зікірін орнықтырып, бір қалыпты ырғақпен: «Аллаһ! Аллаһ!» деп айтады. Бір тасбихтан (100 рет) кемі бес жүз рет «Аллаһ!Аллаһ!Аллаһ!» деп айту уәзипа етілген. Мүмкіндігінше бұдан да артық айтуға әрекет еткен абзал. Уазипаларды орындап болған соң: «Субхана Роббика Раббил-иззати амма ясифун, уә сәләмун аләл-мурсалин уәл-хамду лилләһи Раббилаламин»,-деген дұға оқылып, сауабы Нақшабандия тариқатының пірлеріне хадия етіледі. 6) «Шажратул яқин» ағашының бұтақтары үстіңгі жағында көрсетілген болса, астында сол ағаштың тамырлары. Төменгі жағында Ғаршы-күрсі, Лаухул-Махфуз, жеті жаһаннам орын алған.

6)Ахлақ - пенденің көнілінде болатын пиғыл екі түрлі:

Бірі- көркем, бірі- бұзық сипатты. Жаман мінездер алпыс түрлі. Осыларға қарсы жақсы құлық жетпіс сегіз түрлі.

Ықылас

Имандылық мазһабының ұстазы Имам Матруди

Әбу Мансур ибн Мұхаммед әл-Ханафи ас-Самарқанди әл-Матуриди (870-944) Самарканд маңындағы шағын Матурид қаласында дүниеге келді. Ол фикһ пен қаламнан (сенім мәселесі) дәріс берді. Фикһтың мәселесі бойынша ханафи мазһабын ұстанды. Ол «Аллаһты тануда ақыл маңызды рөл атқарады» деп біледі. Жақсылықты қалауына қарап сауап, жамандықты қалауына қарай жаза беру – Аллаһтың Хикметі. «Саффат сүресі 96- аят».

Амал мазһабының ұстазы Имам Ағзам

Имамымыз-хазірет Нұғман ибн Сабит лақабы Абу Ханифа атағы Имам Ағзам болған кісі Куфада һижри 80-жылда дүниеге келді. Имам Ағзам – Ұлы Имам дегені. Ол пайғамбар ғасырында туылған Расулуллаһтың сахабаларына Замандас. Хазіреті Расулуллаһ (с.ғ.с.) бір хадисінде, Имам Ағзамның дүниеге келуіне, аһлі иман (иманды) болып өтеді деп сүйінші хабар берген. Хазіреті Әли (р.а.) бата берген. Имамымыз өмірінде 7 мың Құранды хатым қылған, елу бес рет қажылыққа барған.

Тариқаттық-ықыластық ұстазы Бахауаддин Нақшабанд піріміз Шах Нақшабанд һижри 718 ж. мухаррам айында (1318 ж.) Қасры Хиндуванда туған. Нақшбандия тариқаты уш қағидаға негізделген: 1) Ихуан (пірадарлық) 2) Мекен (орын) 3) Замал Осы жайнамаздың ішінде нүктеден бастап, мәңгілікке дейін болған системаның көрінісі жазылған.

(Түсініктер) 11. Шайба – ақ, аппақ дегені. Ол Пайғамбарымыздың арғы бабасы һашимнің ұлы. Шайбаны есі кіргенде Меккеден туысқан ағасы Мүттәліп іздеп барып, Меккеге әкелді. Оны жұрт құл екен деп түсініп, алғашында «Әбділ- Мүттәліп» деп атаған. 12. Мұғира – һашимнің әкесі.

13.Мужаммих – Муғираның әкесі 14.Фиһр - Құрайш лақабымен белгілі болған адам. Осы Фиһрден түгел құрайш тарайды. 15. Жүмлә – бәрі, барлығы. 16. Шұғба – тарау, ру. 17. Кинани – Фиһрдің атасы. 18. Әууелу мән әһдәл-бүднә – алғаш Қағбаға құрбан айдаған кісі демекші. 19. Музар, Низар, Мағад, Аднан – Пайғамбарымыздың бабасы, Илиастан арғы аталары. .

Өз ұрпағынан жеті атасын үйрету атадан балаға жалғасып келе жатқан қазақтың тәрбиелік дәстүрі екені баршаға аян. Мұның қандастық жағынан алғанда үлгі боларлық зор қызметі мен маңызын халқымыз ерте түсінген және оны берік ұстанған. Енді, осы қағиданың терең тамырына көз жіберіп көрейік.

болып және өздерінің білмейтіндігімен қоймай, өзгелерді (әсіресе, жастарды) де шатастыруда. Тағы бір өкініштісі, осы жеті ата туралы ойға қонбайтын қате әрі теріс түсініктер мектеп оқулықтары мен газет-журналдардың бетінде жиі көрініс табады. Мысалы, республикалық ғылыми-әдістемелік «Мектептегі мерекелер» атты журналда (№3. 2009 ж. 41-бетте) «Халық тәрбиесі –асыл қазына» тақырыбымен берілген мақалада (авторы Б.Жүзбаев) жеті ата жүйесі: «ата, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене, туажат» деп тізбектеледі. Мұнда әке деген жоқ. Мектептерде жаңадан енгізіліп жатқан «Өзін-өзі тану» оқулығында (2-сынып. Алматы, 2009 ж. 81-бетте) 1. Ата. 2. Әке. 3. Бала. 4. Немере. 6. Шөпшек. 7. Немене. деп көрсетілген. Бұл да – қате. Егер ұлттық тәрбие мен халықтық асыл қазынамызды отбасынан, мектептен бастап үйретуіміз қажет болса, енді қателік осы жерлерден басталса, оны қашан, қалай түзетпекпіз? Демек, қолға алынып отырған оқулықтарымыз бен оқу-үйрету ісін дұрыстап алғанымыз жөн. Осындай қателік «Қазақ тілі сабақтары» (Авторы Н.Беріков, «Ана тілі» баспасы, 1994 ж. 73-бет) деп аталатын жинақтың «Шежіре–қастерлі қазынамыз» деген бөлімінде кеткен. Дәстүр, салтымыз ұлықтау мақсатымен өткен жылдың соңынан бері шығып жатқан «Дәстүр» атты жақсы журналымыздың осы тақырыпта әңгіме қозғап және оны мүлдем қате таратып жазғанына өкінемін (өйткені мен осы журналдың ақсақалдар алқасының мүшесімін). Осы журналдың 2010 ж. №6,7-санындағы 2-3-бетте жеті ата «1. Балаң. 2. Немерең. 3. Шөберең. 4.Шөпшек. 5. Немене. 6. Жүрежат. 7. Туажат» деп тартқан. Әрине бұл да дұрыс емес. Анығын айтар болсақ, мұның бәрі де қате. Ең қиыны әрі ауыры, осылайша жазып отырғандар өздерінің білмегендігімен ғана қоймай, кейінгі жас ұрпақтарды шатастырады. Жеті ата шежіресін көбінесе отбасында балабақшада үйрету, оқыту керек деп айтылып жатады. Бірақ сол балабақшадағы тәрбиешінің өзі теріс үйретіп жатса, не дейміз? Сарыағаш қаласындағы №2 «Ер Төстік» балабақшасындағы тәрбиешісі «Ғажайып әлемі» деген мақаласында: «Жеті ата: ата, әке, бала, немере, шөбере, шөпшек, немене» деп үйретіпті. («Отбасы және балабақша», №6. 2008 ж. 43-бет). Осы көрсетілген газет-журналдағыдай болса, бір ғасырда 4 ұрпақ өседі деп есептесек, жеті атаны білу үшін әр адам кемінде 175 жасқа келуі керек. Ал, ол жасқа жететін адам бар ма? Әрине, жоқ. Сонда бізге халық айтқан жеті атамызды білу, тіпті мүмкін емес. Жоғарыдағы айтылған жеті ата тарату жолының қателігі осыдан-ақ көрініп тұрған жоқ па? Мұндай пікірлерді айтқанда әркім белгілі бір ұғымды немесе дәлелді дәйектерге, Төле, Қазыбек, Әйтеке сынды ауызы дуалы билер сөзіне жүгінгені жөн емес пе? Біз әңгімелеп отырған жеті ата ұлт тарихы мен тәрбиесінде жүздеген, мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан ұлы ұғым емес пе? Жоғарыдағы авторлар өздері көрсеткен деректі қайдан, кімнен алғандығын біле алмай отырмыз және олар оған сілтеме жасамаған. Қазақ халқы тілге, әр сөзге мән берген, сондықтан да олар аталы сөзге тоқтаған. Олай болса, әңгіме етіп отырған тақырыпта «ата» деген сөз бар. Яғни бұл «ата-баба» деген ұғымды көрсетіп, тайға таңба басқандай соқырға таяқ ұстатқандай айтып отыр. Ал, бала, немере, шөбере деген атамыз емес, ұрпағымыз. Сөз жеті ұрпақ емес, жеті ата туралы болып отыр ғой. Олай болса, жеті ата шежіресі өзімізге дейінгі ата-бабаларымыздан бастап таратылады. Яғни: 1.Өзің. 2. Әке. 3. Ата. 4. Арғы ата. 5. Баба. 6. Түп ата. 7. Тек ата. Рас, бұл атаулар кей жерлерде басқаша айтылуы да мүмкін. Бірақ, қалай дегенмен де, жеті ата жолы осылайша таратылатыны бұрынғы би, шешендер айтып кеткені – ақиқат шындық. Бұған қазіргі жөн, шежіре білетін қариялар да дәл жауап бере алады. Бұрынғылар жөн сұрасқанда «ата-тегің кім?» - деп сұрайтыны, міне, осыдан шыққан.

Құлағы мен жағын жер», - деген жүйелі сөз көп мағынаны білдіреді сондықтан да біздің ата-бабаларымыз өз ұрпақтарына жеті атасының аты-жөнін, атамекені, өз руынан шаққан белгілі батыр, би, жақсылардың есімін айтып, үйретіп отырған. Бұл жолды қазақтың аяулы әрі білімдар перзенті Дінмұхамед Қонаев та ұстанған. Өзінің «Ақиқаттан аттауға болмайды» атты кітабында («Санат» баспасы, 1994 ж.) былай деген: «ал, енді өзіме дейінгі жеті атамды қуалап айтсам былай: Жолын-Нұрмамбет-Азынабай-Қонай-Жетібай-Жұмабай-Меңліахмет-Дінмұхамед» (13-14-бет). Басқа білетіндер де, мысалы, Сәбит Мұқанов та осылай таратқан, осыған тоқтаған. Ал, бұған біз неге тоқтамай жүрміз? Ата-бабаларымыз жеті атаға дейін қан араластырмайды, туыстық қалыпты бұзбайды. Сегізінші атадан бастап жаңа ру атын белгілейді. Бұл үшін сол атаның ақсақалдары мен билері, ел ағалары ру мүшелерін шақырып, боз бие сойып баталасып, осымен жеті атаға толып, бұдан былай қыз алысып, қыз берісетін құдалыққа рұқсат ететін жол ашады. Бұл дәстүр –текті, дені сау, таза ұрпақ өсуінің кепілі. Осындай текті ұрпақ өсіру тәрбиесін бұрынғылар ертенден-ақ білген және оны қатты қадағалап отырған. Сөз реті келгенде айта кетейік, қазақта «жүрежат, жекжат» деген туыстық атаулар бар. Мұны біреулер жеті ата баласын теліп жүр. Бұл жерде «жат» деген сөзге мән беру керек. Ұлт тәрбиесіне зер салсақ, ұрпақ бұрынғы ата-бабаларын жат санамайды. Арғын Шақшақ Жәнібек ұрпақтары 10 атадан асса батыры арғы бабаларымыз деп мақтан тұтады. Егер осыған тоқтайтын болсақ, анығында, «туажат» - қаздан тарайтын ұрпақ. Ол былай таралады: жиен-жиеншар, көгеншар, дегеншар, жүрежат, туажат. Мысалы, әр азамат өз нағашысын, әкесінің нағашысын біледі де, одан арғысын білмейді. Осыған сәйкес «көгеншар», «дегеншар» деген атаулар да ұмытылған. Одан туғандар жүре-жүре жат немесе туа жат болып туады. Мұны бұрынғы шежіре, сөз, жөн білетін қазына қарттар айтып кеткен. Міне, біз жеті атаға байланысты және оның қалай таратылатынын бұрынғылардың айтып қалдырған өнегелі сөздеріне сай әңгіме қозғап отырмыз.

1. Өзің - Сары 2. Әке – Мырзакелді 3. Ата – Қалмырза 4. Арғы ата – Балтақай 5. Баба – Тәңке 6. Түп ата – Тани 7. Тек ата - Апыр

топырақтан жаратып жан беріп, оның оң қабырғасынан анамыз –Хауаны жаратып, Хауа анамыз жыл сайын бір ұл, бір қызды егіз туып, алдыңғы жылғы ұлға келер жылы туған қызды беріп, келер жылғы ұлға, алдыңғы жылғы қызды беріп, өсіп-өніп, қырық мың кісі болғанда, Адам пайғамбар мың жасында өтіп, онан бір жыл соң Хауа анамыз өтіпті. Адам Пайғамбардың бір баласы Шис пайғамбар тауратта Шит деп жазылған, оның баласы Ануш, оның баласы Қинан, оның баласы Миһлаел, оның баласы Бруд, оның баласы Идрис пайғамбар шын аты Ахнух еді, оның баласы Ламәк, оның баласы Нұх пайғамбар, бұл Нұх пайғамбардың үш баласы –Сам, Хам, Яфас; біздің түрік халқы Яфас нәсілінен. Жоғары әр түрлі шежіре кітаптардың сөзінен біздің қазақ Нұх пайғамбардың Яфас деген баласының нәсілінен. Қытайша Тукю – біздің тілде түрік аталған халықтан екені анық болды. Түрік деген дулыға деген сөз екен. Онан соң бір кезде ғун, яки хун деп аталыпты. Оны Нәжиб Ғасымбек Орхон өзеніне қойылған аттан қойылды дейді. Онан кейін әр түрлі атпен бөлектеніп кетсе де, біз ұйғыр атынан шыққан елміз. Бұл ұйғыр деген бірігіп қосылған деген мағынада деп шежіре жазушының бәрі айтқан десе де болады. Сол ұйғырдан қырғыз, қаңлы, қыпшақ, арғын, найман, керейт, дулат, үйсін деген таптар шығып, солардың нәсілінен шыққанбыз. Ақырында Шыңғыс хан татам татар мағолды алып, төрт баласына ел бөліп бергенде, үлкен баласы Жошымен онан кейін кіші баласы Шағатайға татар атанған елдерді бергенде, соның ішінде татар атанып және Жошыға тигені; Жошы ұлысы, Шағатайға тигені, Шағатай ұлысы атанған, онан кейін біздің Жошы ұлысы өзбек атанып, онана кейін Әз Жәнібек ханға еріп, Ноғай ханнан бөлінгенде Қырғыз, қазақ атанған елміз, ол кезде ол атпен атанған ел, жалғыз ғана біздің үш жүздегі қазақ емес, көп ел еді. Оның көбі отырықты өмірге кіріп, әр жерге барып бірталай ноғай, башқұрт атанып, бірталай өзбек, сарт атанып кеткен. Ақырында қазақ деген ата бізде қалған. Қазақ шежіресін қазақтың ұрпақтан-ұрпаққа таралып келген ауызша тарихы деуге болады. Оның ұлтымыздың тарихын зерттеуде және жазуда аса бағалы екенінде дау жоқ. Шежірені қазақ өзінің тарихы деп білгендіктен, шежірені жатқа білген адамды - шежіреші деп құрметтейді. Сонымен бірге әр ата баласына «жеті атасын білдіруді өзінің борышы» - деп қарайды. Қазақ арасында «Жеті атасын білмеген жетімдіктің салдары» деген мақал осындайдан қалған. Қазақ шежіресі ауызша тарихты және ата жөн таратуды негіз еткендігімен жазба тарихтан өзгешеленеді. Бұрын жазба тарихы болмаған

ұлтымыз жөнінен айтқанда, шежіренің ғылыми құнын дұрыс бағалау аса қажет. Қазақтың байырғы шежіресінің діни астардан аулақтығы және қазақты түркі тілдес ұлттармен (ұйғыр, өзбек, қырғыз, башқұрт, қарақалпақ, моңғол, манжу, т.б.) туыстас етіп таратуы –оның ғылыми құнын онан ары асыра түседі. Ал исләм діні таралғаннан кейінгі діни наныммен желілестірілген исләм шежірелері негізсіз екенін көрсетеді. Қазақ шежіресі бойынша қазақ халқы Ұлы жүз, Орта жүз, Кіші жүз болып бөлінуден бұрын «Ақарыс», «Жанарыс», «Бекарыс» деп бөлінген. Ақарыс – Ұлы жүз, Жанарыс – Орта жүз, Бекарыс – Кіші жүз делінеді. Бұлай бөлінуі – жыл тұрмақ ғасыры анық емес, алыс заманның ісі. Ал қазақтың үш жүзге бөлінуі аңыз-деректер бойынша қарағанда, ХІІІ-ХVІ ғасырлар ісі. Бір аңызға құлақ түрсек, қазақты үш жүзге Майқы би деген адам бөліпті. Ол Ұлы жүз үйсінге «жалау», Орта жүз арғынға «көз», Кіші жүзге алшынға «найза» таңбасын беріпті. Сондай-ақ қырық рулы елдің таңбасын тасқа ойғызыпты. Мұның өзі қазақ халқын толықтырған ру-тайпалардың үш жүзге бөлінуі XV-ғасырда қазақ хандықтары құрылудан бұрын-ақ басталғанын көрсетеді. Екінші бір аңызда, қазақты үш жүзге Қазақ хандығын құрушылардың бірі –Жәнібек хан болыпты. Қазақ халқы осы ханын қадірлеп, «Әз Жәнібек хан» деп атапты. Ол Ұлы жүзге үйсінді бас қылып, жалайырды көмекшілікке беріпті; Орта жүзге арғынды бас қылып, найманды көмекшілікке беріпті; Кіші жүзге алшынды бас қылып, жаппасты көмекшілікке беріпті.

Қазақ сахарасындағы үш жүздің ру- тайпаларының жерге орналасу жайы мынадай: Ұлы жүз ұлысы Жетісу өңірін – Шу, Талас, Сыр, Іле өзендерінің кең алқаптарын негіз етіп мекендеген. Яғни, үйсіндердің ежелгі мекенінде болған. Қазақ хандығы да XV-ғасырда алғаш осы Ұлы жүз мекенін орталық етіп құрды. Орта жүз ұлысы қазақ даласының орта және солтүстік-шығыс бөлігіндегі кең-байтақ өңірді, яғни Қызылқұм, Қаратау, Тарбағатай, Ертіс өзеніне дейінгі жерлерді, Есіл, Нұра, Торғай, Сарысу өзендері алқабын негіз етіп мекендеген. Мұның оңтүстігін Сырдария өңіріне солтүстігі Сібірге дейін созылған. XVІ - XVІІ ғасырларға келгенде Қазақ хандығы құрамындағы халықтың көпшілігі Орта жүз тайпалары болды. Кіші жүз ұлысы қазақ даласының батысында Маңғыстау маңында, Жайық өзені өңірінде мекендеген. Яғни, ежелгі аландар мекенінде болды. Кіші жүздің өкілдік тайпасы –«алшын» аты сол алаңдармен тікелей қатысты болса керек. Еліміздің тарихи кітаптарында кей-кейде Ұлы жүз – Шығыс тайпалары, Орта жүз –Солтүстік тайпалары, Кіші жүз –Батыс тайпалары деп те жазылды. Бұлай аталу «жүз» атауының қазақ тілінде «бағыт», «бет» мағынасын беруімен байланысты болса керек. Қазақ шежірелерінде айтылып, қазақ халық ортақ мойындаған үш жүзге қарайтын негізгі тайпалар мыналар: Ұлы жүз тайпалары: Жалайыр, Албан, Дулат, Суан, Ысты, Сары Үйсін, Сіргелі, Ошақты, Шапырашты, Шанышқылы, Қаңлы, Қатаған. Ұлы жүз тайпалары әдетте Ұлы жүз Үйсін деп те аталады. Демек, Ұлы жүз қазақтарында Үйсін өкілдік тайпа саналады. Орта жүз тайпалары: Арғын, Найман, Керей, Уақ, Қоңырат, Қыпшақ. Әдетте халық аузында «Алты арыс ел» деп саналады. Сондықтан қазақ арасында «Арғын аға болғанда» деп жүлгелеп сөйлеу қалыптасқан. Арғын тайпасының аты ежелгі «ғұндармен» тікелей байланысты шыққан деген меже бар. Кіші жүз тайпалары әдетте Әлімұлы, Байұлы, Жетіру деп бөлінеді. Әлімұлы – Қарасақал, Қараш, Кете. Байұлы – он екі арыс. Олар: Адай, Алшын, Жаппас, Алаш, Байбарақ, Беріш, Есентемір, Қызылқұрт, Серкеш, Ысық, Таз, Масқар.

Әз-Жәнібек қазақты Қашқардағы Шағатай нәсіліне қаратқан соң, кешікпей сол кезде қазақты һәм көшпелі басқща елдерді Жүніс ханның Ахмет деген баласы билеп, оның ағасы Жәнеке шын аты Махмұд деген, Ташкентте үлкен хан болыпты. Сонда Ахмет хан қазақтың әскерге жараулысын үшке бөліп, ұлы жүз, орта жүз, кіші жүз деп қалмақты шаба берген соң, қалмақтар Ахмет ханды Алашы қойыпты. Мағынасы «Жан алғыш» дегені, осы есіткен соң Ахметхан қалмақ бұл атты қорыққан соң қойды, енді қалмақты шапқанда «алашылап» шабыңдар деген соң, сол қазаққа ұран болыпты. «Алаш-алаш болғанда, Алашы хан болғанда, қалмаққа не қылмадық», - деп қазақтың мақтанатұғыны сол. 1723жылы қазақ, қалмақ болып жиылып соғысқанда, қалмақтың бастығы Цеван Рабдан қазақтың көбін қырып, қалғанын қуып жіберген. Сонда қазақтар аш-жалаңаш, жаяу шұбап бір көлдің басына келіп көлді айнала сұлап жатыпты. Сонда бір ақсақал кісі айтыпты: балалар, адам бастан кешкен жақсылықты қандай ұмытпаса, жаманшылық көргенінде сондай ұмытпау керек, біздің бұл көрген бейнетіміздің аты «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама болсын» дейді, мағынасы «табанымыз ағарғанша жаяу жүріп, көлді айналып жатқан күн» дегені және сол жолда айтылған қазақтың ескі өлеңі мынау:

Осы Ақтабан шұбырынды болып ауғанда ұлы жүз Бұхара, Ташкент маңында жақын қалып, орта жүз Есіл, Нұра, Сарысуға барды. Қыпшақтар онан ары Арал көлі менен Ақ теңізге барып, Башқұрттар менен кіші жүз алшын, онан күнбатыс һәм сол түске барды. Сонда кіші жүздің ханы Тәукенің бір баласы Қарт Әбілқайыр деген хан еді. Орта жүзде Болат ханның бір баласы Сәмеке хан еді. Ұлы жүздегі үлкен хан бәрінің үстінен қарайтұғын Болат ханның Әбумұхамет деген баласы еді. Оны біздің қазақ Әлмәмбет дейді. Аристов сөзінде, сол ауғанда ұлы жүздің қаңлы, дулат деген топтары қалмаққа қарап қалды дейді. Қалмақпенен көбінесе ұрысқан біздің орта жүз еді. Қазақтар үш бөлінерде күніміз туса тыныққан соң жиылып, қалмақтан ата қонысымызды алалақ деп уағдаласып тарады. Қалмақтың осы зорлығынан ауып ішкері орысқа жақын барғандар 1731 жылдарда қалмақтан құтылуға орысқа қарамақ болды. Мұнан кейін ұлы жүздегі Әбумұхамет хан тамам қазаққа хабар айтып жиылып қалмақпен ұрыспақ болды. Сол кеде өзіміздің Абылай хан жас бала күнінде ұлы жүзге келген кезі еді.1741жылы Ташкенттегі қалмақтың ханы Ғалдан Церен: «Қайда болса да Абылайды тірі ұстап алып кел, Шарыштың орнына өлтіремін» деп, отыз мың әскерменен Жалбы деген батырын жіберіпті, осы Шыңғыс пенен Тарбағатай тауының тау арасындағы жолдарымен жүріп еді. Содан сол жолдар Жалбы жол атанған. Жалбы батыр іздеп барып, Ұлытауда аңда жүрген уақ Өтеген батырды ұстап алып, Абылайды сұраса, ол айтпайды. Абылайды ұйықтап жатқан жерінде ұстап алып, екеуін Ғалданға алып барыпты. Өтегенді зыңданға салып, Абылайды есекке мінгізіп қорған күзеткендердің қасына қойыпты. Орта жүздің қазағы Абылайды алып кетті деп кіші жүз Әбілқайырға барған соң, ол Абылайды қай жолмен болса да Ғалданнан босатып алып бер деп орыстың Неплюев яки Нефелдеев деген жандаралына айтыпты. Ол Абылайды сұратып Ғалданға Миллер деген майорды жіберіпті. Және қазақтар өзіміз де сұраймыз деп, үш жүзден өңкей жақсылары да барыпты. Ғалдан оларға жауап бермей, әлденеше күндей қонақ қылып, бір күні хан орадасына қазақты да, орысты да жиып, Абылай мен Өтегенді алып келіп, Өтегенді кісенімен босағаға тастап, Абылайға: «Мен сені Шарыш сықылды батырдың орнына өлтіремін, не арманың бар? », -депті. Сонда Абылай: -Тақсыр, менің үш арманым бар! Әуелі мен Шарышты қазақ пен қалмақтың қан майданында өлтірдім.Сіз мені ұйқыда ұстап өлтіргелі отырсыз, қазақ пенен қалмақтың қан майданында өлсем арманым жоқ еді. Екінші, қазақ орнықпай жүрген ел еді, бір жерге орнықтырып, отырықты өмірге кіргізіп өлсем армансыз едім. Үшінші, төрт атадан бері жалғыз едім. Осы күнде өліп кетсем не бала, не бауырым жоқ, дүниеге келмегендей боламын ғой», - дегенде, Ғалдан хан төмен қарап, отырыпты да қасындағы уәзіріне: «Мынаның сөзінің бәрі рас, әсіресе соңғы сөзіне қарашы, мен де төр атадан бері жалғыз едім, осы күнгі жалғыз балам Әмірсана өліп кетсе, мен де тұқымсыз кеткенім дағы», - деп қалмақ тіліменен айтқан екен. Абылай хан алдияр деп, қол қусырып тұра келіпті. Ғалдан хан Абылайға: «Сен неге алдияр дедің? Мен сені өлімнен босаттым ба?» - десе, «Тақсыр, жалғыз балаңызға ұқсатқаныңыз босатқаныңыз ғой, мен қалмақша тілді білемін» - депті. Ғалдан хан Абылайдың сөзіне разы болып, Әмірсана екеуін дос қылып, қазаққа, орыстарға да қанша сый беріп, Абылайға Күндебау деп бір өз нәсілінен жетім қыз беріпті. Күндебау дегені үзілмес достық дегені. Сол қыздың бір кішкене інісі апасынан қалмай жылаған соң, оны да Абылайға беріп, өз бауырыңдай көр деп тапсырған екен. Абылай оның атын Махмұт қойыпты. Біздің қазақ Мәмет дейді. Оның баласы Бөлішке, Бөлішкенің баласы осы күнгі Мәмбетай, Мотыш ішіндегі Шыңғыс хан, Семейхан төрелер. Ғалдан хан Абылайды босатқаны 1743 жылы еді. Сонда Абылайдан Ғалдан хан үш сөз сұрапты. Бірі, елінде қой көп бола ма?- депті. Абылай көп десе, қойшы өтірікші, қой ұры деген сөз бар еді. Еліңнің ұсақ жанжалы басылмас депті. Екінші сөзі, еліңде сиыр, жылқы көп пе депті, Абылай көп десе, ендеше, елің еңбексіз, сүт пен қымыз ішіп, ет жеп, балалары ақымақ туады десеңші депті. Үшінші елің егін сала ма?- десе, салмайды депті. Олай болса жер емшегін ембеген ел әлде болса неше аударылып қозғалып жуырда орнықпас депті. 1754 жылы Ғалдан хан өлген соң, қалмақтар өз ішінен бүлініп, қытайлар қалмақты шауып быт-шыт қылды, қалмақтың бұл бүлінгенін Аристов кітабында тибет пенен манғолдың алалығынан болды деп жазады.

Н 18 Найман Матай-Төртқара руының шежіресі

Қазығұлов Б.К., Қазамбаев М.С., 2004 жыл

1950 жылы Жезді ауданында қарапайым шаруаның үйінде дүниеге келген. 1968 жылы орта мектепті бітірген соң, Қарағанды политехникалық институтына түсіп, Совет армиясы қатарында міндетін атқарып, 1974 жылдан, он жыл орта мектептің мұғалімі болып қызмет атқарған. 1984 жылдан комсомол және партия жұмысында, совхоздың профкомы, партком сосын аудандық атқару комитетінің бөлім меңгерушісі, Жезді ауданының әкімінің орынбасары қызметін атқарған.

1952 жылы Рудник поселкісінде, Жезқазған кен байыту комбинатының алғашқы іргесін қалаушылар қатарындағы жерлігікті азамат, Қазамбаев Сүтеннің үйінде дүниеге келген. 1970 жылы орта мектепті бітірген соң, Совет армиясы қатарында міндетін атқарып, 1972-1974 ж.ж. ЛМЗ зауытында эл. цехында слесарь, аэропортта механик міндетін атқарған. 1974-1978 жж. Жезқазған ауылшаруашылық басқармасында байланыс жүйесінің мастері, сосын инженер қызметін атқарған. 1978-2004 жж. Жезқазған облыстық ішкі істері басқармасында қызмет атқарып, 2004 жылы полковник шенінде зейнеткерлікке шыққан. 2005 жылдан Жезқазған аймақтық Күзет филиалының бастығы қызметінде. Семиялы, Жақанова Ләззат екеуі 3 ұл бала өсіріп, тәрбиелеп отыр. Үшеуі де жоғарғы білімді, әр салада қазмет жасап жүр. Үлкен ұлы Данияр Астанада Қазақмыс корпорациясында қызмет етеді, ортаншы ұлы Бахтияр жеке кәсіпкер, кіші баласы Дәурен мемелекеттік қызметте. Екі келіндері бар, төрт немере сүйіп оты

Қазақ руларының шежіресі ұрпақтан-ұрпаққа негізінен ауызша жетіп отырғандықтан, кейбір нұсқаулардың бастапқы нұсқаулармен дәлме-дәл шыға бермейтінін де заңды құбылыс деуге болады. Шежірені нақтылау барысында Қазақстанның халық жазушысы – Қабдеш Жұмаділов ағамызбен 2003 жылдың қыркүйек айының 19-жұлдызында Алматы қаласында арнайы кездесіп, шежіре тақырыбында 2-3 сағат әңгімелесудің сәті түсіп еді.(Б. Қ. Қазығұлов) Кездесу соңында ағамыз: осы айтқаныммның барлығы таяуда «Егемен Қазақстан» газетіне шығады, жадыңда жүрсін, елге сәлем айта бар деп жылы қоштасып едік.

Ағамыздың сол тарихи толғамын да ағайынға ұсынғанды жөн көрдік. Жалпы, Найманға қатысты шежірелердің әр алуан нұсқасын оқып отырғанда үнемі қайталанып, алдыңнан шығатын екі аңыз бар. Оның бірі жаугершілік заманда Найманнан (Ақсопыдан) тұқым қалмай, ұрпақ үзіле жаздап, ғайыптың ісімен қайта жалғануы да, екіншісі – Төлегентайдың төрт немересі бір күнде түс көріп, оны көргендікпен жоруы. Жалпы тіршіліктің мәні, ұрпақтар жалғастығы жөнінде пәлсапалық астары бар екі аңызды да қысқаша келтіре кетейік. Шежірелердің барлық нұсқасында да Найманның жас кезінде қол бастаған батыр, ержүрек жауынгер болғаны айтылады. Бағы өрлеп, дәурені жүріп тұрған кезде, ешкім де оның маңайын баса алмайды. Қайта, төңіректегі жауларына Найманның тізесі батыңқырап жүреді. Алайда, уақыт бір орында тұрмайды Найман да қартайып, қайрат қайтып, шау тартқан шақ туады. Айнала аңдыған жаулары да осындай сәтті күткен екен. Бір күні әлгілер қалың қолмен келіп, Найманның елін шабады. Қасақы дұшпанның өшіккені сонша, сол елде еркек кіндік қалдырмай, бесіктегі балаға дейін найзаға шаншып, хасап қылады. Өшіккен жаулары Найманға қандай жаза бұйрамыз дегенде, іштерінде жер тауысқан бір сұм бар екен, сол тұрып: «Дүниеде ұрпақсыз қалудан өткен ауыр жаза жоқ. Бәлем, қартайғанда қубас атанып, қалған өмірі қорлықпен өтсін!» деп, еркек атаулыдан сексен бестегі Найманның өзін ғана тірі қалдырған екен. Сол қырғында Найманның былтыр ғана үйленген кенже ұлы Тоқпан да оққа ұшып, артына перзент қалдырмаған күйі көз жұмыпты. Артта қалған ел жұрт пен қорғансыз қарттың ендігі ауыртпалығы Тоқпанның жесір қалған келіншегі Ақсұлуға (шежірелерде ол кейде Әлпеш, кейде Манзура болып та аталады) түседі. Бірақ зерделі, есті келінге өзінің жесірлігі емес, өзі келін боп түскен әулеттің ұрпақсыз, тұқымсыз қалғаны қатты батады. Ауылда ұрық жалғап, ұрпақ сүйдіре алатын бір ғана еркек бар. Ол – сексеннен асқан атасы Найман шал. Ақсұлу, амал жоқ, бар үмітін атасына артып, енді қарт батырдың басқан ізін аңдиды. Бір күні атасының түзге отырған орнына барып қараса, құмдауыт жер ойылып, дәреті көпіршіп жатыр екен. «А, құдай, бердеңе берерсің! Атамның бойында әлі де бір перзенттік қуат бар екен!» деп түйеді ақылды Ақсұлу. Келіні сол күннен бастап атасын ерекше күтімге алады. Қара қойдың сорпасын, қулық биенің қымызын ішкізеді. Әбден бабына келді-ау деген мезгілде, Ақсұлу төркініне барып (төркіні – Қоңырат, бірде Үйсін деп аталады), өзінің немере сіңілілерінің бірін атасына айттырып алып береді (ол қыздың аты шежірелерде: бірде Тоқсұлу, бірде Дәмеш, бірде Тұрымтай). Өзінін жасы кіші болса да, оған «Қызеней» деп ат қояды. Атасымен екеуін бөлек отауға шығарады да, жас келіншекке: «Алты күн бойы атамның арқасын құшақтап жатсаң болғаны, құдай өзі жарылқайды» деп тапсырады. Ал өзі мойнына бұршақ салып ауылды айналып, тәңірден тілек тілеп жүреді. Ақыры кемеңгер келіннің зар тілегі қабыл болады... Сонымен не керек, арада тоғыз ай, тоғыз күн өткенде «Қызеней» шекесі торсықтай ұл туады. Баланың атын бір әулеттен қалған белгі ғой деп, «Белгібай» қояды. Найман шал үйлену тойынан кейін көп ұзамай қайтыс болса керек. Қанаттас ағайындар: Найман қарт жас аурудың құшағында балқыған сол алғашқы кеште-ақ өкірген күйі өліп кетіпті. Баласының атын «Өкіреш» қойыпты деп, әр алуан әңгіме шығарып алған. Тіпті солай-ақ болсын. Бұған намыстанудың түкке керегі жоқ. Одан Найман шалдың мәртебесі титтей үшін бойдағы бар қуатын сарқып беріп, сол жолда өліп кетуі – теңдесі жоқ ерліктей. Шежіре бойынша, ақылды келін Ақсұлу кішкентай қайынысы Белгібай он алтыға толғанша күтіп отырып, өзі отыз беске келгенде соған қосылған екен. Белгібай мен Ақсұлудың Сүйініш атты ұл туады. Сүйініштен – Төлегетай, одан – Қытай, одан – «төрт Төлегетай» атанған: Қаракерей, Матай, Садыр, Төртуыл тарайды. Белгібай бәйбішесі Ақсұлудан кейін де бірнеше әйел алады. Олардан: Сүгірше, Серікбай, Келбұқа, Кетбұқа деген ұлдар туады.

Тарих көшінде тұқым – тұқияны үзіле жаздап, тәңір жарылқауымен ұрпақтың қайта жалғануы – жалғыз Найман емес, қазақ ұлыстарының талайының басында болған нәрсе. Ұзаққа созылған атыс - шабы, жаугершілік, үркін – босқын салдарынан тұқымы біржола құрып не басқаға сіңіп кеткен рулар қаншама! Мүлде құрып кетпесе де, селдіреп, азайып қалғандары да аз емес. Мәселен, жаңағы төрт Төлегетайдың сан жағынан ең азы – Садыр мен Төртуыл. Садырдың селдіреп қалған себебі, Ақтабан шұбырындыда ең көп шығынға ұшыраған рулардың бірі- осы Садырлар. Бұл туралы Мұхамеджан Тынышбаев «1723 жылы ең алғашқы соқыны Садыр ауылдары қабылдағанын» жазады. Ал Төртуылдар «Ақтабаннан » кейін сондай тағы бір трагедияны XІХ ғасырда бастан кешірді. 1864 жылы қыркүйек айында Шәушектегі қазақ-дүнген көтерілісін басуға келген жазалаушы Маншы» әскері Қатынасудың бойында (қазіргі Мұқаншы селосынан жиырма шақырымдағы Ойран деген жерде) үркіп келіп, демалып отырған Төртуылдың үш мың шаңырағын қанға бөктіріп қырып кеткені тарихтан мәлім. Осы соғыстан тірі қалып, жан-жаққа бытырап кеткен Төртуылдың қайтадан құруға ру көсемдері Сымайыл зәңгі мен Керімбай үкірдай он жыл уақыт жұмсаған екен. Жоғарыда айтылған аңызда Найманнан ұрпақ қалдыру оқиғасына тікелей үш адам қатысады: 1. Cексенбестегі Найман шал. 2. Дәмеш атты бой жеткен қыз. 3. Ұрпақ қамын ойлап, осының бәрін ұйымдастырып жүрген кемеңгер келін Ақсұлу. Ұрпақ үшін өлшеусіз еңбек еткен осы адамдардың қайсысын алдыңғы орынға қоюға болады? Осылардың ішінде Ақсұлу әжеміздің шоқтығы биік тұрғанын атап айтуымыз керек. Бұл жерде айтар алғыс та, мадақ жыры да қазақтың сол кемеңгер қызына – Анаға арналуға тиіс. Шежіренің барлық нұсқасында бірдей қайталанатын тағы бір аңыз тікелей Төлегетай бабамызға қатынасты айтылады. Бабамыздың биік парасаты, ұрпағына айқан сыны, көргендігі сөз болады. Төлегетайдың немерелері әбден азамат болып, атқа мінген шақта, бір күнде төртеуі бірдей түс көріп, атасына келіп жорытқан екен. -Мен түсімде шет-шегі жоқ, қалың орманға кіріп кетіп, содан жол таппай адасап жүр екенмін, - дейді үлкен немересі Қаракерей. -Әй бәрекелді, балам! Түсің қандай жақсы еді... Ұрпағың қара ормандай көп, төрт түлігің сай болады екен! - депті қатты разы болған атасы. Бабаның бұл айтқаны айнымай келді. Қазір Төлегетай әулетінің жарымына жуығы - Қаракерей ұрпақтары. Ол туралы ақын Сапарғали Әлімбетовтың «Молдабай балуан» дастанында:

-Мен түсімде алтын ер-тұрманды сәйгүлік ат мініп, көш бастап келе жатыр екенмін, -депті екінші немересі Матай. -Сенің түсің жақсы екен! – дейді атасы разы болып. – Түсіңде тұлпар мініп, көш бастасаң, ұрпағың сән-салтанатты, бай болады екен. Өзің құтты қоныс, кең өріс ашады екенсің. Бабаның бұл болжамы да шындыққа айналды. Матай ұрпағы өсіп-өніп, сән-салтанатқа, бақ дәулетке кенеледі. Үлкен ұлы Қаптағай батыр Аталықтан өрбіген қызайлар бұл кұнде Шыңжанда бүкіл Іле уәлаятын алып жатыр. Ал кіші ұлы Кенжеден тараған ұрпақ сол ежелгі қонысында, Шыңғыстау мен Қалбаның екі арасын емін-еркін мекендейді.

Сонда атасының қабағы сәл кірбең тартып:

Бабаның бұл жорамалы да теріс кеткен жоқ. Садырдың жауынгер ұрпақтары үнемі жоңғар шабуылының өтінде болады. Әрине, қырғын соғыста шығынға ұшырамай да қалған жоқ.

Бабаның бұл жорамалы да айна-қатесіз дәл келді. Төртуылдар кейін іргелес екі мемелекетке қарап, Зайсан мен Шәуешек маңына шоғырланған. 1864 жылғы Қатынасу қырғынын жоғарыда айттық. Одан аман қалғаны қайтадан өніп-өсіп, жеті болыс елге айналып еді. Олар 1962 жылы сәуірде империя шебін бұзып өтіп, Қазақстанның шекарадағы төрт облысына бытырай қоныстанды. Сонымен, біз шежіре мен тарихқа кезек көз сала отырып, Найман ұлысы мен Төлегетай ұрпақтары жайында біршама сөз еттік. Бабалар шежіресінің ХІV-XVғасырдан бастау алатынын да еске салып өттік. Осыларды оқығанда, оқырман көңілінде мынадай заңды сұрақ туатынын алдын-ала сезіп отырмын. Өйткені, бұл сұрақ менің өзімді де ұзақ уақыт мазалаған. Шынында да, былай деп сұрауға болады ғой: Наймандар – сонау Түрік қағанатынан бері белгілі ұлыстардың бірі. Найман аты қытай жазбаларында V ғасырда таңбаланған. Найманды сегіз оғыздан шықты дейсіз бе, әлде сегіз өзенді жайлаған ел дейсіз бе (өйткені найман-монғолша сегіз деген ұғымды білдіреді), әйтеуір, бұл ұлыстың сонау Шыңғыс ханнан бұрын хандық құрғаны рас. Кезінде Ханғай тау алып елді билеген Инаныш Білге қаған, Тайбұқа қаған, Бұйрық хан, Күшлік хандардың есімі әлемге аян. Күшлік ханның елін-жерін қорғап, Шыңғыс ханға қарсы ұдайымен он бес жыл соғысқанын да білеміз.... Ендеше, бабалар шежіресі XІV-XV ғасырдан басталса, оның ар жағындағы ежелгі наймандар қайда қалады? Осы сұрақ төңірегінде ұзақ толғана жүріп, мен оның жауабын өзімше іздеткендей болдым. Бұл арада бәлендей үлкен қайшылық жоқ, жаңағы айтылғанның бәрі рас. Найман ұлысының тым арыдан келе жатқаны, ел билеген атақты хандарының, қолбасшы батырларының болғаны түп-түгел шындық. Ең ақырында Күшлік ханның өзінен күші басым Шыңғыс хан әскерімен шегіне ұрыс салғаны, жол-жөнекей өзіне қара қидандарды қаратып алып, осы Жетісу жерінде соңғы ретмайдан бергені, бәрі рас. Өз жерін қорғау жолында басын берген адал жауынгер – Күшлік ханды біз әлі тиісінше бағалай қойған жоқпыз.

Төлегетай мен Қылышты – бейіттері Қызылорда облысы Жаңақорған ауданынан оңтүстік батысқа қарай 20-25шақырым жерде орналасқан. 2002 жылдың қазан айының бас кезінде осы аталарымыздың зиратының басына барғанымызда, шырақшы кісі, ертеден келе жатқан тәртіп бойынша бірінші Төлегетай тәу етіп, содан соң Қылышты атаға бару керкетігін еске салды. Солай жасадық та. Халық ауызындағы аңыз әңгіменің шындығына көз жеткізгендей болдық. Алдағы беттерден осы екі ұлы тұлғаның бейіттерін және Төлегетайдың қабырын көре аласыздар. (Б.Қ.Қазығұлов). Кенеттен, осыдан екі-үш күн бұрын көрген түсі ойына түсіп, оны өзі жориды. Түсінде күздің алаң-бұлаң кезі екен дейді, аңға шыққан Шегедек батырдың қолында бүркітің балапаны бар екен. Бір мезетте басындағы тұмағын сыпырып, аспанға талпына бастаған жас қыранды батыр ұшырып жібереді. Бұл кезде, даланы қара бұлтпен бірге, жан-жақтан, қалың қарға келіп, төңіректі азан-қазан қылады. Ұшқан қара топырақ көзді басса,

Ертеде Шегедек батырдың қартайған шағында, Шоштан батырдың қабырғасы әлі қата қоймаған кезі, жау шауып, елдің малын айдап кетіпті дейді. Соққыға шығылған малшылардың айтуынша жау көп, қарулары мығым. Елдің ішінде, бұл кезде қол бастайтын батырдың көрінбей тұрғаны, қарт Шегедек батырдың ұйқысын онсыз да мазалап жүрген, бұл жайды естіген қарт батыр қапаланып, бармағын тістеп көп ойланыпты. қарғалардың қаңқылына құлақ шыдайтын емес. Аспанға қараса, балапан бүркіт қарғалармен жалғыз шайқасып қырғидай тиіп жатыр екен. Қарға көп, ол жалғыз. Арада бүркіті көрінбейде қалады.

Ой, Аллай сол түс осыған көрінген болар деп жорыған Шегедек, бөтеннің көзіне де түсірмейтін, кер арғымағын алдырып, Шоштан баласын шақырған екен дейді.

Шоштан батырдың он алтыға аяқ басқан кезі болса керек. Елден қол жинап жаудың ізіне түседі. Бірнеше күн қуып отырып, жауға жетсе, қалың қолды жау қашар емес. Келсең кел деп шепке тұрады. Қасындағы нөкерлері жүрексініп тұрып қалса да, шегінбей Ер Шоштан жалғыз өзі қиқу салып қалың жаудың ішіне кіріп, ойран сала бастайды. Күш тең емес. Шоштанды жау қоршауға айналғанда, шайқасты сырттан байқап тұрған, тосыннан көмекке төрт біркелкі еңгезердей батырлар көмекке келіпті. Бірігіп жүріп бесеуі жаудың бетін қайтарып малдарын арашалап алыпты. Жалғыз өзі жүрексінбей, қалың жауға шапқан жас батырға риза болған төртеудің бірі жерге түсіп, Шоштаннан атының басын тежеп, қолын алып, жөн сұрасыпты.

-«Ой, өзіміздің бауырымыз болдың ғой, бізде Найманбыз, Шыңғыс тауын жайлаған Матай еліндегі бауырың боламыз», - деп, танысып төс түйісітіріп құшақтасады. Төрт батырға риза болған Ер-Шоштан төрт батырды ертіп елге келеді. Келсе қарт батыр мал сойып, тойға дайындық істеп қойған көрінеді. -«Төрт досыңды ертіп әкелдің бе?», – деп төтеннен баласы Шоштанға сұрақ қояды да, бұған аң-таң қалған баласына – алдында көрген түсін баяндап айтады. Келген төрт батырдан жөн сұрасқан Шегедек «Е, өзіміздің Найман елінің шығыстағы қалың тумаларынан екенсіңдер ғой», - деп қарт батыр көзіне жас алып, құшақап беттеріннен сүйіп, бір ай қонақ еткен көрінеді. Найманның Матай руының Қаптағайынан туатын Жарылқамыстың төрт ұлының төртеуі де еңгезердей алып батыр, өздері қара болған соң Жарылқамыстың Төртқарасы аталған көрінеді. Күндердің күні си-сияпат, көп құрмет көрген төрт батыр келіп Шегедек батырдан елге қайтуға рұқсат сұрайды. Шегедек батыр – ия батырларым сендерге ұялмайтындай не сый тартарымды білмей отырмын, сендерге не берсе де артық емес, дегенмен қалағандарыңды алыңдар. Менің өз көңілім, сендерге осы жерден жер берсем, деймін. Біріккен елді жау алмас деген, осы жерде Найманнан шамалы ел бар соның бір туының ішінде болсаңдар деймін. Сұрағандарыңды алыңдар, ия болмаса осы жерден жер алып менің баламның ағасы болыңдар дейді. Ағайынды Жамбыл, Жәнібек, Сүйін, Бөлек төртеуі келісіп елдің арасы үзілмесін деп осы төңіректе Сүйін батыр осы өңірде үйленіп үй болып, қалған көрінеді. Шегедек батыр Сүйінге арнайы айыттырып, өзі қалаған елдің бір сұлуына үйлендіріпті. Сүйіннен Қаракөз Малкелді туады. Қаракөзден Апыр батырмен Қойбағар, ал Малкелдіден Берсей Сарықұл туады. Жарылқамыстың інісі Жалаң батырдың немересі, әйгілі Бөрібай батыр.

мәселелерге баса назар аударатынына көңіл бөлдім. Әрине олар да жақын адамдардың бір-бірімен бас қосуын мақұлдамайды. Ал қазақта жиі кездесетін бөлелердің үйлену мәселесіне келер болсақ, ең абзалы бұған жол бермеу керек. Қыз алысудың бұл түріне ерекше мән берген халқымыз, көбінесе өткен ғасырдың басында, ата-бабаларымыз қуғын-сүргінге ұшырап, қазақ халқы тарыдай шашыраған шақта бір-бірінен көз жазып қалмас үшін қыздан туған бөлелерді үйлендірген. Олардың басқосуы қан тазалығына қатты әсер етпеуі мүмкін, алайда теріс жағы да жоқ емес. Десе де түрлі дерттің болуы да да ғажап емес, яғни адамның денсаулығына, психологиясына кері әсер тигізуі ықтимал. Менің тәжірибемде мынадай жәйт орын алды. Жасы30-дан асқан, тұрмысқа шықпаған қыз келіп: «Менің тегімде бір жағдай болғанын сезем, оған сенімдімін», - деді. Отабасы туралы сұрағанда, өзі секілді бауырының да, сіңлісінің де отбасын құрмағанын білдік. Ал әкесі мен шешесі бір-бірімен үйленген бөлелердің балалары, немерелері бұл әңгімені қозғаудан қашады, тіпті осылай болғаны үшін ұялады да. Былайша айтқанда, отбасын құруына кедергі келтіріп жатады. Тіпті, осындай жағдайларда туыстар бір-бірімен араласпай кеткен. Біз оларға психологиялықәрі тектану ғылымы негізінде арнайы шарттарымен көмек қолын создық.

Адамның сенімді серігі – ақыл-ой, биік рух болуы тиіс. Ислам діні ата-ананы сыйлауға, оған құрметпен қарауға, көңілбөлуге ерекше мән береді. Егер ата-ана адал еңбек етсе, бала да соған қарап өседі. Менің әкем Асан қажы Ыбырайтегі бүгінде тірі болса жүзге келер еді. Ол кісі 13 жасынан бастап намаз оқып, ораза ұстаған адам еді. Жасында төтенше оқып, қазақша 4 сынып білім алған, әкей өмір бойы бес уақыт намазын қаза етіп көрмеген болатын.

Әкем 25 жылдан астам уақыт Қарсақбайда поезда жүргізуші-машинист болып еңбек етті. Еңбектте озат, ұжым арасында беделді еді. Жақсы жұмыс істегені үшін «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен марапатталған. 1965 жылы әкей зейнет демалысына шыққан соң үйіміз Қарсақбайдан Жезқазғанға көшіп келді. Сол жылдары қалада намаз оқитын, ораза ұстайтын адам бірен-сараң болатын. Жезқазғандағы сол шамалы адамдарды біріктіріп әкеміз үйдің бір бөлмесін жұма намазын, тарауық оқитын орынға айналдырып еді, жыл сайын айтта құрбандық шалатын. Осыдан 5-6 жылдың ішінде қалада намаз оқитын жасы үлкен адамдардың саны көбейе бастады. 1983 жылы Жезқазған қаласында мешіт үйін ашуға шешім қабылданды. Ал, бұған дейін имам Мұхамедия Байменұлы бастаған намазға жығылған адамдар пірәдар Асан қажы Ыбырайұлының үйінде жиналып жамағатпен жұма намазын оқып жүрді. Сексенінші жылдардың соңына қарай Жезқазған аймағы бойынша өкіл имам қаладағы мешіттің бас имамы болып Жақия қажы Исмаилов тағайындалды. «Мен Жезқазғанға бас имам болып келгенімде Асан атаментаныстым. Ол мешіттің молдасы, алқа мүшесі екен. Сонау дінге қырын қараған кеңес заманында аузынан Аллаһ, қолынан Құран түспеген адам екен. Өте тақуа кісі еді», - деп жазыпты әкем туралы Жақия қажы естелігінде. Әкем 1993 жылы 83 жасында Мекке-Мәдинаға барып қажылық парызын өтеді. Бұл оның бала жасынан арманы еді, мұсылмандықтың бес парызының бірін өтеп келген соң, әкем ата-баба рухына бағыштап, Ұлытау баурайында ас беріп, құран оқытты.

Әкем Жезқазғанда сол кезде салына бастаған мешіттің ашылуына да көп көмегін тигізген. Ол кезде ұлы Заукен Асанұлы «Қазмысқұрылыс» тресінде бас бугхалтер болып қызмет етті, трестің бас директоры П.Ракутин мен бауырым Заукен Асанұлы екеуі құрылыс біткенше бас көз болып, имам Исмаиловтың жобасымен мешітті уақытында салып бітіруге үлкен ықпал етті. Баласы Заукен қажы Асанұлы – әкесінің жолын қуып, имандылыққа бет бұрып, қажылыққа барды. Асан қажы кеңес үкіметі кезіндегі дінімізді сақтауда қиыншылықтарды қарамай ислам дінінің діңгегін құлатпай сақтап қалуға еңбегін сіңірген зор қызмет істеді. «Жезқазған мешітінің ашылуына көп еңбек сіңірген адам Асан қажы Ыбырайтегі алғысымызда шек жоқ» деп отырады күні бүгінге дейін әкемді білетіндер. Әкем Асан қажы отбасына, туған-туысқандарына, жамағатқа имандылық шапағатын таратқан жан еді. Ұрпақтарының, оны жақсы білетін елдің есінде ол осылай сақталып қалды.

Мен баланың үлкені болғандықтан ба әкем кішкентай

кезінен бауырына басып өзі тәрбиеледі.

Тойларыңыз тойға ұлассын! Жақтарың түспей жаманшылық көрмеңіздер. Ұрпақтарыңыздың қызығын қуаныштап, бақытты өмір сүруіңізге тілектеспіз.

Омиртаева Шолпан

Омуртаевы Марат 21.07.1977 г.р. и Мариям 17.09.1979 г.р. живут в Астане с 1999 года.

Марат – руководитель иностранной уранодобывающей компании.

Мариям – главный специалист в ГУ «Канцелярия суда г. Астаны Департамента по обеспечению судов при Верховном суде РК (Аппарата Верховного суда РК) ӨміртайCултан 27.05.1999 г.р.– ученик 7-го класса школы-лицея №60 г. Астаны. ӨміртайCаидхан 31.01.2008 г.р. - ученик Гроссмейстерской школы шахмат г. Астана.

Өміртай Мерей 24.05.2011 г.р.

Султан –победитель зимней олимпиады среди школ г. Астаны. Увлекается большим теннисом, баскетболом, зимними видами спорта.

Долгожданная дочь Мерей.

Саидхан – победитель турнира по шахматам с дипломом и золотой медалью.

Корея мемлекеті,

Ибраева Әсия Серікқызы, 22.09.1980жылыЖезқазған қаласында дүниеге келген. “Цеснабанк” АҚ қызмет атқарады. Дүниежүзін айналып өтуді армандайды. Сонымен қатар спортпен шұғылданады.Корея, Малайзия, Қытай мемлекеттеріне сапар шеккен.

Сәрсембеков Болат Есімұлы, 05.11.1960 жылы Ақмола облысы Ильинка ауылында дүниеге келген.

Сәрсембекова Күләйім Мұқанқызы, 30.08.1964 жылы Ақмола облысы Еңбекші ауылында дүниеге келген.

Бейбіттің ата-анасы:

Болат Есімұлы мен Күләйім Мұқанқызы , інісі Бауыржан, Бурабайда, 2003 жыл

Сәрсембеков Бауыржан Болатұлы, 26.04.1989 жылы Астана қаласында дүниеге келген. “Mobіtex” шетел компаниясында кедендік брокер қызметін атқарады.

Есім Бейбіт Болатұлы, 13.08.1985 жылы Астана қаласында дүниеге келген. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Кедендік бақылау комитетінің, Астана қаласы кедендік бақылау департаментінде қызмет атқарады. Л.Н. Гумилев атындағы заң факультетінің баскетбол құрама командасының капитаны болған. Кедендік бақылау департаментінің “Жас маман” атағының иесі. Асан Сара Серікқызы, 15.03.1985 жылы Жезқазған қаласында дүниеге келген. «Юмгискор Холдинг» шетел компаниясында жұмыс істейді. Жезқазған қаласының музыка мектебінің үздік түлегі. Астана қаласы сотының 10-жылдығына арналған конференциясын өткізуде зор үлес қосқаны үшін Астана қаласы сотының төрағасы атынан құрмет грамотасымен марапатталған. Латин-американдық билерді ұнатады. Ұлы - Есім Таир Болатұлы, 26.02.2009 жылы Астана қаласында дүниеге келген. №48 “Ақ көгершін” бала-бақшасының “Бәйтерек” орта тобына барады. Сурет және музыкамен айналысады.

Ибраева Мөлдір Серікқызы, 15.06.1993 жылы

Жезқазған қаласында дүниеге келген. Қазақ Гуманитарлық Заң Университетінде психология мамандығында екі жыл оқып, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық Университеті

журналистика мамандығына ауыстырылды.

Жезқазған қаласының музыка мектебінің түлегі. Психология бойынша Республикалық конференциясының 2-ші орын иегері. Шығыс биі, шахмат және үлкен тенниспен айналасады.

Әкесі Балмағанбет , анасы

Мәкен мен қызы Бақытпен бірге

еткен. Еңбегін бағалап бірнеше рет құрмет грамотасымен марапатталған.

бала тәрбилеген батыр ана, құрметті демалыста.

Балалары жоғары білімді мамандар.Мемлекетіміздің әр саласында еңбек етеді.Сәтжан баласы докторлық дисертациясын қорғап,Евразия университетінде қызмет атқарады.

Басшы бола білген.

Жұбайы - Алма (руы Кара-кесек) Ұстаз,әдибиет пәнінің жоғарғы білімді мұғалімі.4-бала тәрбилеп өсірген.

института 2-ші курс студенті.

США г.Вашингтон

СаудАравиясында

Ердаулет атасы(Қазақ ССР ғылым академиясы мүшесінің корреспонденті, филология ғылымының докторы, профессор) Исмайлов Есмағамбет Самратұлының кітабын ұстап отыр. АҚШ Вашингтон қаласы.

12 сыныпты бітірген күні мұғалімі мен құрбысы Иминамен бірге. АҚШ Вашингтон қаласы.

Асабаның хабарлауы бойынша той басталды. Халықта салт-дәстүр бойынша сүндет тойда жігіт атқа мінсе, Саидхан бірден таққа мініп, оны 4 батыр қазақтар көтеріп келе жатыр.

Атасы Заукенхажы мен әжесі Күлжамал Сайдханның сиына тән риза

Заукенхажы Күлжамал және құдағи Шолпан ұрпақтарының ортасында

Асайнова Құралай Төлебекқызы 7.01.1987 ж. (руы Төре) Есов Ысқақ Асайынұлы 1958 жылы туған. 1977-1979 жылдары әскер қатарында болды. Білімі: Қарағанды облысы Жезқазған қаласы жоғарғы институт КПТИ – инженер механик. Жұмысы Сатпаев қаласы ПАТиМ филиал ТОО «KV Logіstіk» -колонна бастығы.

Есова (Асанова) Раушан Заукенқажықызы 1958 жылы 13 қаңтарда Жезқазған облысы Қарсақбай поселкесінде дүниеге келген.

Жібек мұғалімнің 70 жылдық мерейтойы. Раушан Заукенхажықызы сіңілдерімен бірге

27.12.2008. ж.

Медцентр ұжымы наурыз мерекесін тойлауда Раушан мен Арман

Раушан Заукенхажықызының Медцентр “ФТО” ұжымы

1988 жылы 14қазанда Жезқазған облысы Сатбаев қаласында өмірге келді. 2006 жылы Қарағанды облысы Жезқазған қаласындағы дарынды балаларға арналған облыстық қазақ-түрік ерлер лицей-интернатын бітірді. Сол жылы Қарағанды қаласының экономикалық Казпотребсоюз университетіне, КОПЕР-финанс мамандығына оқуға түсті.

Жұмысы: Қарағанды қаласы компания “JAKKO” – финансист. 2010 жылы қыркүйек айында Құралай Төлегенқызымен (руы Төре) отау құрды. Қазір 1 жас 10 айлық Наргиза деген қызы бар. Асаинова Құралай Төлебекқызы 1987жылы 7 қаңтарда Жезқазған қаласынды туған. Білімі КПТУ-факультет информациялық-технология.

Ибраһим Жезқазған қазақ-түрік лицейінде білім алған.

Қазақ-түрік лицейін соңғы бітіру сәтінен көрініс

Құралай Төлебекқызының ұзатылған тойынан көрініс

Құдалар Ибраһим-Құралай үйлену тойында

Ш опанов Төлеубек Раушанбекұлы (руы Төре) 1959 жылы 29 наурызда Қызылорда облысы, Қармақшы ауданы, Жосалы поселкесінде туған.

(7 наурыз 2010 жылы дүниеден өтті).

Майхапова Лазиза Наримова (руы Қаратамыз, Орта жүз) 1961 жылы 27 мамырда Қызылорда облысы Кармакшы ауданы, Жосалы поселкісінде туған. Жұмысы: АОО Халық банкі (НБ) – АХО. Төлеубекқызы Ақмарал (руы Төре) 1985 жылы 8 желтоқсанда Жезқазған қаласында туған. Білімі: КАРГУ-юрист, КУПЭР-экономист. 2010 жылы желтоқсан айында тұрмысқа шықты. Қазіргі уақытта Астана қаласында. Жолдасы -Қайрат (руы Нариман). 1 жас 1ай айлық қызы бар.

Асаинова Наргиза Ибрагимқызы 2011 жылы 19 наурызда Қарағанды облысы, Жезқазған қаласында өмірге келді.

Айғаным, «Өкіл шеше» Наргизаны «қырқы» нан шығару рәсімінде

. Ибраһим Ысқақұлы мен Адамның бір қызығы бала деген әкесінің ерке қызы Наргизамен бірге

Раушан мен құдағи Лазиза Наргизаның тұсау кесу рәсімінде

Ата-анасы қуанышта Наргизаның тұсауын кескен Жасұлан Жарқыннатұлы

1992 жылы 13 шілдеде Жезқазған қалысында дүниеге келді. 2009 жылы №8 қазақ гимназиясын бітіріп, Алматы қаласындағы КУПС (Kазахстанский Университет Пути и Сообщения) автоматизатция и управления факультетіне оқуға түсті. 2011 жылдан бастап “ARG Group LTD” компаниясында аудитор болып жумыс істейді.

Арманның Атырау қаласында жұмыс істеп жүрген кезі. 2011 жыл.

Мәрзия әже мен Алихан немересімен Мусаев Аббас зайыбы Мусаева Батимамен Мусаев Аббас Захарұлы (14.11.1958ж) – Бейбітшілік және келісім сарайында электрик

Астанателеком АО Қазақтелеком маманы Мусаева Арайлым Аббаскызы ҚР көлік және коммуникация министірлігі

Жұмағұлова Әмина Жандосқызы (12.10.1999ж) Астана қаласында №53 мектеп-лицейінда оқиды.

Олжабай Алихан Әбілжанұлы (10.10.2009ж.)

Олжабаевтар әулеті. 1970жыл

Олжабаев тойында, Көкшетау қ. 2011ж

Әбілж ан-Айғаным мен баласы Алиханмен бірге

Олжабай Алихан Әбілжанұлы

Нұр-Астана мешіті. Астана қ. 08.09.2009ж

Астана қ.. 08.09.2009ж.

Нұр-Астана мешітінде Әбілжан-Айғанымның Нұр-Астана мешітінде нәрестенің құлағына

неке қиюы. Алихан деп азан шақырып ат қою рәсімінен кейін.

Ә у м и н ! – д е п ақ батасын берді

Заукенхажы Асанұлы.

А р м а н м е н А р а й л ы мның үйлену тойы. «Алтын сарай» мейрамханасы. Қызылорда қ.

Төлеухан Мағзұмұлы 1932 жылы Жаңаарқа ауданында дүниеге келген. 1954 жылы Алматының зовет институтын бітіріп, Жаңаарқа ауданда бас мал дәрігер (МТС) болып жұмыс істеді. 1958 жылы Ленинградта қосымша оқу бітіріп, Жаңаарқа ауданында лабораторияда директор болып жұмыс істеді. 1936 жылдан бастап «Жеңіс» совхозында бас мал дәрігері болып жұмыс істеді. Біраз жыл жұмыс істеп, 1974 жылы 29 желтоқсан айында денсаулығына байланысты жұмыстан шықты. Мағауия Зейни 1937 жылы Солтүстік Қазақстан Бишкүл ауданы с/з Токушин, Балтсай селосында дүниеге келген. 1964 жылы Жаңаарқада ет дүкенінде жұмыс істеді. «Жеңіс» совхозына 1965-1987 жылға дейін бала-бақша меңгерушісі болып жұмыс істеді. Қазіргі уақытта құрметті демалыста.

Роза мерейтойында

Әкесі Заукенхажы Розаға сый-құрмет жасады

Розаның мерейтойында. Туған-туыстарымен бірге.

Ақиқат атасы Заукенхажымен серуенде

Туған жылы Руы

Жұмыс орны

Руы Сарықалдақ,Қараторғай

Жүзбай

Жолдыбай

Серикпай

Ботакөз

Жолдасы: Иса: 13.04.1963 ж.

Даут туған күні: 21.11.1988 ж.

Қаракөз

туған күні: 10.03.1968ж.

Ерлан

туған күні: 10.03.1970 ж.

Бақыт

туған күні: 10.03.1973ж.

Құралай мен Даут бала кезінде

Даут пен Құралай

Даут жұмыс орнында

Құралайдың мерей тойында

Кұдалары:Ерғали мен Зейнегүл

Құралай мен Нұрлан

Үмігүлсім 1963жылы мектепке барды, 1973 жылы мектепті бітірді. 2 жыл совхозда камсомол бригадасында жұмыс істеп, 1975 күзде Отан алдындағы борышын, сол кездегі Отанымыздың жүрегі Москва қаласында өтіп қайтты. 1978-1981 жылы техникумды бітірді. Оқып жүрген уақытта спортпен айналысып «самбо», «Қазақша күреспен» айналасып, Союз қалаларының біразында болды. 1986 жылы мамандығы бойынша шахтаға жұмысқа тұрды. 2007 жылы Шағыр

Аружан

Ілес

Қаспаңбай

Әкесі Қаспақбай Мананбайұлы 1898 жылы Ұлытай өңірінде дүниеге келген. 1971 жылы дүниеден өтті. Анасы Қалау Әбдікерқызы 1908 жылғы. 1959 жылы дүниеден өтіпті. Әкесі соғыс уақытында бронмен қалып шахтада 10 жыл жұмыс істеген. Соғыс біткеннен кейін 25 жыл қой бағып, содан еңбегі жоғарыбағаланып 1949 жылы отанымыздың ең жоғарғы жүлдесі «Ленин орденімен» марапатталған. Анасы он құрсақ көтерген екен, сол он баладан Лес ғана тірі қалыпты, Лес екі жасқа келгенде, анасы қайтыс болыпты.

Жарасбай .

Мазардың басында

Қазіргі кезде Астана қаласында теңдестір-нәрдің кеңесшісі болып жұмыс істейді.

Ұялы телефоны- 87078612201

Мананбаев отбасы

Азияда ашылуында қыздары Үммугүлсім мен Аружан Мананбаева Үммугүлсім Лесқызы 2000 жылдың 20 сәуірінде дүниеге келді. 2006 жылы 1 сыныпқа барды. Қазіргі кезде Астана қаласының №22 мектеп-гимназиясына оқиды. Жезқазған қаласында 4 жыл спорттық бальные биге қатысты.

Ұялы телефоны - 87078612107

Мананбаева Аружан Лесқызы Жезқазған қаласында 15 сәуірдің 2002 жылы дүниеге келді. 2008 жылы 1 сыныпқа барды. Астана қаласының Халықтық «Шашу» би ансамблінде 2 жыл қатысып, 2011 жылы Азия ойындарының ашылуы салтанатында биледі.

Ілес ата-бабаларына ескерткіш тақта орнату кезі

Астана қаласында Лиза ата-анасына құрмет көрсетті

Дархан

Серік, Жомарт, Сыржігіт

Әділбек, Жұмабек, Мұсылманбек, Сейтәлы

Абжапар, Садуақас

Нұржан, Біржан

Қойайдар

Шүрте

Сандыбай

Сейтәлы - Зағипа

Садуахасов Дархан Жомартұлы 05.11.1986ж. (руы Жырық)

Арсаев Мерікбай Арынұлы 28.02.1958ж. ( руы Керей)

Арсаева Анара Мерикбайқызы 07.07.1987ж. (руы Керей)

Арсаева Сара Болтаевна 20.07.1958ж. (руы Өтеміс)

Ибраева Гүлдерайым Заукенхажықызы 02.12.1966ж. (руы Төртқара)

Құдалары

Мерікбай - Сара

Айя екі әжесінің қолында Айя ата-анасының колында

бесікке салу рәсімі

Кіндік шешесінің қолында

Айя атасының құшағында

Асанқажы Ыбырайұлы-Рыспеке Арынқызы Қали Сәдуақас ұлы-Күляш Құсайынқызы

ЗаукенқажыАсанұлы -Кулжамал Толыспайкызы Болат Қали ұлы-Рауза Төкен қызы

Еркебұлан студенттік өмірден

Балхашта інісі Азатпен Еркебуланның туған күніне атасы Заукенқажы кітап сыйлауда

Алматыда Қанат жездесімен Алма апасының үйінде, туыстар арасында

Еркебулан мен Валя Астанада «Байтерек» ғимаратында Алма апасының ұлы Данияр,

Еркебұланмен Валя Алматыда демалыста

1990жылы-1996жылы № 2 «Раушан » балабақшада тәрбиеші болып жұмыс істеді. Жұмысы: ТОО «Казахмыс» корпорация медициналық бөлімінің 1-ші коммерциялық бөлімінде әкімшілігінде жұмыс істейді.

Садвакасовтар отбасы БАЛХАШТА

10-шы «А» сыныпта оқиды. «Жас ұлан» ұйымының лидері, қалалық дебаттарға, корей халқының биіне қатысады. Әжесінің ең сүйікті, көмекші қызы.

балабақшада №2 «Айналайын»

Ұлы Жеңістің 66 жылдығына және Қазақстан Қалалық теннис ойынынан қыздар Қарулы Күштеріне 19 жыл толуына орай, бөлімінің арасында 2-ші орынға ие болды.

марапатталады.

Бала кезінен қолында өскен сүйікті әжесімен «Бата» проектісін қорғауы

Қарағанды облысы балалар қоғамдық ұйымдары Павлодарда Баглан көкесімен

мен бірлестіктерінің Форумы Балхаш қаласында

Ұлытаудағы ескерткіштер жанында

Ата-ананың ардақты, асылы өзің болып ең. Ұядан ұштың қарағым, анаңның салған жолымен! – деп бата-тілектер берілді.

Заукенхажы-Кулжамал Оспан-Батима

Мұса-Ләззат, балалары: Баян, Салих, Исмайл

Ұялы телефоны – 87012202600

Кішкентай кезінде апасы Балай екеуі 3 сыныпта

Бұрынғы кез Қазіргі кез

1970 жылы Бекмағанбетовтар отбасында дүниеге келді. Орта білімді Жезқазған каласының №8 гимназиясында алды. Жезқазған педагогиқалық институтының, филалогия факультетін бітірді. Казіргі кезде жеке кәсіпкер.

Ұялы телефондары - 87015260700, 87057513411

Ибраева Ләззат

Кішкентай ұлы Исмаилмен Алиханның 1 жас мерейтойында

Ұялы телефоны- 87015320732

Балалық шақ

Билеп жүрген кезде

«Балдаурен» лагерінде

Ұялы телефоны- 87057513408

«Бурабай» лагерінде Жаңа жылды қарсы алу сәтінен

2005 жылы дуниеге келді. Исмаил Ибраевтар отбасында 50 мүше боп саналады. 2011 жылы № 1 орта мектепке 1 сыныпқа барды.

Ат ас ы Заукенхажымен жаңа жылды қарсы алу сәтінен

Балалары: Лаззат, Бақытжан, Рахат, Ғалымжан

Оспанның туыстары мен құдалары. Алиханның 1 жас тойында

Әке-шешесі және туыстарымен Жезқазған көрмесінде Бух учет, 2) Қарағанды қаласы “Алматы экономика және статистика академиясы” - Бух. учет. Жұмыс орны: Министрліктер үйі, РГП РЦПИ МЮ РК- Бас бухгалтердің орынбасары.

Балалық шақ

Әке-шешесімен

Құдағи Санамен

Қарашығанақ кенорнында практика, Ақсай

2-ші сыныпта

Вулкан тауының бөктерінде Персидский залив (Араб бұғазы)

Дубайда жұмыс барысында Индонезия

Ж ұ л д ы з Ж а н д о с у й л е н у т ойы

Ақтоғайда демалуда Жандос-Жұлдыз үйлену тойында

Әж есі және қарындасымен тойда

отбасының отағасы ретінде, тұлғасы ретінде өз елінің адал азаматы ретінде біз үшін үлгілі адам. Ұл-қыздарын, немерелерін қазақ дәстүрінде тәрбиелеп, ислам дінінен сусындатып өсірген тәрбиеші. Атамыздың бойынан әрқашан қайраттылық, адамгерЖандос–Жұлдыз шілік, парасаттылық, белсенділік, көрегенділік, тақуалық, білімділік деген көптеген жақсы қасиеттерін көреміз.

Өз отбасына, еліне еңбегі сіңген тұлғалар жерлестерінің жүректерінде қалып, ұрпақтан ұрпаққа аты өшпей жалғаса береді. Атамыз осы тұлғалардың ішінде болатындай, өз еліне еңбегі сіңген, жерлестеріне жанашыр, әрқашан қол ұшымен жәрдем етуге дайын тұратын тұлға. Жандос - Жұлдыз неке қию куәлігі Ата өз отбасының мүшелерінің қуаныштарымен белсенді түрде бөлісіп, тойларында, т.б. салтанаттарында батасын беріп, өмірде көпті көрген ақсақал ретінде жас ұрпаққа насихаттарын айтып, немерелерін мағыналы сыйлықтарымен қуантып жүреді. Осыған бір мысал ретінде, екеуміздің неке қию рәсімімізге қатысуын айтуға болады. Елордасы Астана қаласындағы жаңа бой көтерген «Хазрет Сұлтан» сәулетті мешінде болған неке қию салтанатында «өкіл ата» ретінде қатысып, Алланың алдында некеміздің куәгері болғаны біз үшін өте қуанышты сәттердің бірі. Сол күні екі жаңа қосылған жастарға батасын беріп, арнайы әкелген терең мағынасы, тарихы бар сыйлығын сыйға тартты. Ата өзінің өмірлік серігі, елу жылдан астам отау құрған жолдасы әжемізге адал жар, қамқоршы, сүйенер тірегі болып, қазіргі күнге дейін сыйластық танытып отбасы болып жүргені бізге жастар үшін өнеге. Атамыздың Алланың алдындағы бойұсынушылығы, құлшылығы, әрбір отбасы мүшесі үшін үлгі болатынына кәміл сенеміз! Атаға тілейтініміз, тек зор денсаулык, қажымас қайрат, балаларының, немере, шөберелерінің қызығын қызықтауды жазсын демекпіз. Амин!

Астана “Әзірет Сұлтан” мешітінде неке залында

1963 жылы Орал инженерлік педогогикалық институтына түсті. 1964 жылы әскери борышын атқаруға кетті. 3 жылдан кейін әскерлік болрышын аяқтап, келіп отбасын құрды. 1967-1970 жылдары темір жолда машинист болып жұмыс істеді. 1970-1998 жылға дейін Жезқазған жылу электр станциясында жұмыс атқарды.

2003 жылы дүниеден өтті.

1990-2000 жылдары Гормолзаводта сауданың зам. директортор қызметін атқарды. 2000-2005 жж. жекеменшік саудасында ашты, сонда жұмыс істейді.

2005-жылдан құрметті зейнеткерлік демаласында.

1989-2005 жылда Ө.Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінде инженер-құры-

рациясында жұмыс істеді.

1974 жылы Жезқазған қаласында туып өсті. 1991-1996 жылдары Ө.Байқоңыров атындағы Жезқазған университетінде инженер-экономист мамандығын бітірді. 1996 жылы 27 шілдеде тұрмыс құрды. Қазіргі кезде үш баланың анасы. Жұмысы: Ішкі Істер министрілігінде есепші.

2004 жылы №14 лицей мектебінде 8 наурызға арналған қыз сынында 3 орын алды. 2003-2006 жылдар биге қатысты. №56 мектепте қалалық маршировка жарысында кпитан болып 4 орын алды. «Жас интеллектуал» олимпиадасында математика пәнінен 1 орын алды 2013 жыл.

Қазір №50 «Қазғарыш» мектеп-лицейінде 7 сыныпта оқиды.

Наурыз мерекесіне белсене қатысқан Құрманбаевтар жанұясы марапатқа ие болды. Интеллектуальдық марафон «Ақбота-2012 жылында» 1-інші орын алды.

2008 жылы Астанада дүниеге келді. 2013 жылы Астана қаласында Палмира мейрамханасында Мансұрдан сүндет тойы өтті. Мансұрды сол күні ақ бозатқа отырғызды. Ақ бозатта отырғанда нағашы атасы Мансұрға бата берді. Тойда жиналған туған-туысқандар, дос-жаралар бірінен кейін бірі ізге-тілектер білдірді. Кезек нағашылары Серік, Бақыт, Иса, Ботакөз, Мұса, Ләззатқа кезек келгенде Мұса көкесі ойын ретінде 5 қадам деп 5 сұрақ қояды. Осыдан кейін Мансұрдың айдарын Серік көкесі кесті. Шаш алған қайшыны лотқа қойып, оны Болат көкесі алды. Қайтадан әр қарай ізгі тілектер айтылды. Бір сәтте суретшілер асабаға Мансұрдың отбасылық суретін береді, оны да лотқа қойып Иса көкесі сатып алып Мансұрға сыйлық ретінде тарту етеді. Осымен той жақсы өтті.

Мансұрдың отбасылық суретін Иса көкесі сатып алу сәтінен

Мансұрмен бірге суретке түскен сәтінен. Асаба тойды Өмірбек атасының хатынан бастады және Өмірбек атасы сыйлаған «Жезқазған қаласының құрметті азаматы» атты лентаны тақты.

а) Денсаулығы жол сапарына, қажылықтың манасиктерін (негізігі

Қажылық – қадым заманнан келе жатқан көне ғибадат. Қажылық – жер бетіндегі ең алғаш тұрғызылған Үйге барып, Аллаһ тағала құлшылық ету. Қажылық – жыл сайын Сауд Арабиясының Мекке шаһарында зу-л-хижжә айының 7-13күндері жасалады. Ол – исламның бес дінгегінің бірі. Өмірінде бір рет болса да қажылықты орындауға шамасы жететін мұсылманың өтеуге тиіс парызы. Қажылық жасайтын мұсылманға қойылатын шарттар:

-Ақыл-есі дұрыс болу. Мәжнүн адамға қажылық жасауға болмайды, ал егер оның ақыл-есі орнына келіп, сау адамдардың қатарына қосылса, онда қажылық парызға айналады:

-Кәмілетке толу; -Қажыға барып келгенше бала-шағасына жететін қаражаты болу және қажылық жасауға шамасы жететінін сезіну;

-Қажылыққа жұмасалатын қаражат адал жолмен табылған болуы керек; Меккеге барып-қайтуға мұсылман адамның шама-шарқы жететінін мына үш жағдаймен анықтайды:

рәміздерін) орындауда төзімді болу керек. ә) Жол амандығын, яғни сапар шегетін жолда соғыс қаупі, ұры-қарақшылар болмауы керек. Егер ондай қауіп-қатерлер байқалса, онда қажылықтан бас тарту күнәға жатпайды. Алайда, мұсылман қауіп-қатерге бас тігіп, қажыға барса, оның қажылығы қабыл болады. Әйелдерге де ер кісілер секілді қажылық парыз. Алайда, күйеуге шыққан әйел қажыға барғысы келсе, алдымен күйеуінен рұқсат сұрайды. Егер әйел алғаш рет қажыға барғалы тұрса, онда күйеуі міндетті түрде рұқсат береді. Ал егер әйел адам қажыға екінші рет барғалы тұрса, не бірнеше рет барған болса, онда ол күйеуінің айтқанын тыңдайды. Әйел адам қажылыққа тек күйеуіне еріп, не махрамымен ғана (некелесуі харам жақындарымен) бара алады.

Сонымен, қажылық дегеніміз - ислам шариғаты белгілеген бірнеше шарттардан тұратын исламның негізі.

Ихрам хал-күіне түсетін жері «миқат» деп атайды. Мәселен ұшақпен ұшып келетін қажылар Жидда қаласынан ихрам хал-күйіне түссе, кемемен жүзіп келетін қажылар Қызыл теңіз жағасындағы Рабиғ деген шағын қаладан ихрам хал-күйіне түседі. Ал қажылықтан бұрын Мәдина қаласындағы Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбардың қабіріне зиярат еткен мұсылмандар Меккеден 437 шақырым, ал Мәдинадан10 шақырым жерде орналасқан Зү-л-Халифа ауылына ихрам хал-күйіне түседі. Көп жағдайда шартараптан келетін қажылар Сауд Арабиясына ұшатын ұшаққа кірердің алдында ихрам киімін киіп, ихрам хал-күйіне түседі.

Қажылыққа баруға ниет еткен мұсылман ихрам хал-күйіне түсердің алдында сақал-мұртын күзеп, не қырып, қолтық, әурет жерлердің түктерін, тырнақтарын алып, денесін бастан-аяқ толық мұқият жуады. Сосын ихрамды жалаңаш денесіне киеді, изарды беліне орайды, ал риданы сол иықтан асырып, кеудесі мен арқасын жабады. Ихрамды кигесін қажы екі рет рәкаттан тұратын «Сүннет әл-ихрам» намазын не мезгіл намазын оқиды. Осы шарттарды орындап болғасын қажы «ләббәйкә Аллааһумма хәжжән» («Иә, Аллаһ! Міне, мен Сенің алдында қажылық жасауға дайынмын») дейді.

-Аң ауламайды, балық ұстамайды, жәндікті өлтірмейді. Аңшылық жолмен ұсталынған жануардың етін жемейді. -Сүйсуге, құмарлық сезімін оятуға, төсек қатынас жасауға болмайды. Үйленуге, біреуді үйлендіруге, атастыруға, құда түсуге болмайды. Әйел адам ихрам кезінде үстіне қалаған киімін киіп, басына жаулық тағады. Беті мен қолдары (білезікке дейін) ашық болады. Әйел адамға паранжа, қолғап киюге болмайды. Үстіне әтір себуге, не хош иіс сіңген киім киюге тыйым салынады. Сонымен қатар, опа жағып, қынамен боянуға болмайды. Міне, ихрам хал-күйі біткенше қажы осы қағидаларды берук ұстанады. Алайда, қажы абайсыздан осы қағидалардың біреуін бұзса, онда ол күнәсіна орай үш түрлі айыптың бірін орындайды: қой сояды, не үш күн ораза ұстайды, не алты мүсәпірді тамақтандырады. Ал егер ихрам кезінде қажы төсек қатынасын жасаса, онда оның қажылығы бұзылып, қажылықты қайта өтеу мойнына парыз болып қалады. Ихрам хал-күйіне түскеннің ең басты белгісі – тәлбия айту.Тәлбия Аллаһ тағалаға мақтан айтатын мына сөздерден тұрады:

Қажы ұйқыдан оянғанда, жоғарыдан төмен түскенде, не төменнен жоғары көтерілгенде, отырғанда, тұрғанда, әрбір намаздан кейін тәлбияны дауыстап айтады. Әйел қажылар тәлбияны өзі еститін үнмен айтады. Әйел қажылар тәлбияны өзі еститін үнмен айтады. Сөйтіп, мұсылман адам ихрам хал-күйіне түсіп, Мекке мүкәррәмә шаһарына келеді.

Мекке– мұсылмандардың қасиетті шаһары, оның «мүкәррәмә» («аса қадір тұтатын») деген теңеуі бар. Аллаһ тағаланың сөзі жазылған Құран Кәрімде «Умм әл-қура» («қалалардың Анасы»), Бекке (шаһардың көне атауы), «әл-Бәләд әл-әмин» («Қауіпсіз қала») деп те атайды.

Мекке мукәррәмә - Адам Ата мен һауа Ананың өмір сүрген жері, бұл қасиеттіжерде Ибраһим (ғ.с.) пайғамбар мен Исмаил (ғ.с) пайғамбар халыққа уағыз айтқан. Мекке мүкәррәмә – Мұхаммед (с.ғ.с) пайғамбарымыздың кіндік қаны тамған жер. Осы қасиетті мекеннен ислам дінінің ақиқат жолы бастау алады. Мекке Қызыл теңіз жағалауындағы Жидда қаласынан 74 шақырым жерде таулы аймақта орналасқан. Қала – теңіз деңгейіннен 279 метр биікте.

Қазіргі уақытта Мешіттің көлемі 309 мың шаршы метрді алып жатыр. Мешіттің биіктігі 95 метрлік 9 мұнарасы бар. Мешіттің 4 үлкен қақпасы және 44 есігі бар. Мешіттің биіктігі 95 метрлік 9 мұнарасы бар. Мешіттің 4 үлкен қақпасы және 44 еcігі бар. Мешітте бір уақытта 700 мың адам намаз оқи алады.

16-автобус аялдамалары.

ән тусалли уә тусәллимә ғала сәйидинә Мухәммәдин уә ғала әәлиһи тәслиимән кәсииран әбәдән.

Иә, Аллаһ! Бұл харам (кәпірлерге кіруге тыйым салынған жер) – Сенің харамың. Бұл елді мекен – Сенің елің. Қауіпсіздік - Сенің қауіпсіздігің. Құл – Сенің құлың. Мен алыс елден көптеген күнәлардан тазару үшін, жаман істерден арылу үшін келдім.

Рахатқа бөленетін жәннаттың – Сенің жәннатыңның қақпасын айқара ашып, кіргіз мені.

Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымыздың, оның әулетін мәңгілік жарылқа, шексіз қолда. Қажы әл-Мәсжид әл-Харамға оң аяғымен кіреді. «әс-Сәләм» («Бейбітшілік») қақапасынан кіргені абзал.

Уа, Аллаһ! Сен бейбіт өмір берушісің, Бейбітшілік – Сенен. Бізге бейбіт өмір бер,

Жаратқан Иеміз! Бейбіт үй – жәннатқа кіргіз бізді.

Уа, Ұлылық пен құрметтің Иесі! Құт-береке бердің, биік болдың. Уа,Аллаһ! Рахымшылығыңның, мейіріміңнің қақапаларын аш маған, ішіне кіргіз.

Нұһ (ғ.с.) пайғамбар кезінде жер бетін топан су басқанда алғашқы үйдің іргетасын шайып кеткен. Содан Аллаһ тағала Ибраһим (ғ.с.) пайғамбар мен оның ұлы Исмаилға (ғ.с.) әл-Қағбаның іргетасын көтеруге Жәбірейіл (ғ.с.)періште арқылы әмір жіберген. Ол жайында Құран Кәрімдегі «Бақара» сүресінің 127-аятында былай делінген: «Ибраһим үйдің іргетасын

әл-Қағба тарихы бізге жеткен деректер бойынша бірнеше рет салынып, жаңартылып отырған. Адам Ата (с.ғ.с.) жаратылғанға дейін Аллаһ тағала періштелерге үй салуға әмір берген екен. Періштелер үйді жәннаттың асыл тастары, - қызыл түсті лағылдан тұрғызыпты. Алайда, ол тастардың ішінен бізге жеткені қара тас қана. Адамдар күнәға батқаннан кейін жәннаттың бұл тасы қара түске айналған. Қара тас – бақыт әкеледі, сондықтан, қажылар барған мұсылмандар бұл қасиетті қара тасты сүйеді. Адам Ата (ғ.с.) қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Шис әл-Қағбаны салды. Ғимараттың тастары бес таудан – Синай, Ливан, Елеон, Жуди (Нұх (ғ.с.) пайғамбардың кемесі тоқтаған тау) және Нұрдан (Мұхаммед пайғамбарға (с.ғ.с.) Аллаһ тағаланың уаһи сөздері алғаш жеткен тау) әкелінген. көтергенде Исмаил (ғ.с.): О, Жаратқан Иеміз! Бізден қабыл ал, өйткені Сен – бәрін естисің, білесің» деді». Сонымен әл-Қағба дегенміз төрт бұрышты тас ғимарат. «Қағба» - араб сөзі, текше (куб) деген мағынаны береді.

Шығыс бұрышты «әр-рүкн әл-әсуәд» («қара бұрыш») деп атайды, өйткені, ол бұрышта қасиетті қара тас бар. Қара тас күміспен жиектелген, жерден бір жарым метр биіктікте орналасқан. Солтүстік бұрышты - «әр-рукн ал-ирақи» («Ирақ бұрышы»), батысты көрсететін бұрышты – «әр-рукн әш-шәми» («Шам елі бұрышы»), ал оңтүстік жақты меңзейтін бұрышты «әр-рүкн әл-йәмәни» («Йемен бұрышы») деп атайды. Жыл сайын Зү-л-хижжә айының 9-күні әл-Қағбаға жаңа жапқыш – кисуә жабады. Кисуә - әл-Қағбаның қабырғаларын жабу үшін жібектен тоқылған қара мата. Кисуәда «Лә иләһә илла Аллаһу, Мұхаммед рәсүлу-л-ла» («Аллаһтан басқа құдай жоқ. Мұхаммед оның Елшісі»), «Аллаһу жәллә жәләлә» («Құдіретті де күшті Аллаһ»), «Сүбхана-л-ла уә би-хәмдиһи» («Аллаһнұқсандардан пәк, оған мақтаулар болсын»), «Сүбхәнә-л-лаһу-л-азым» («Ұлы Аллаһқа мақтау») деген қасиетті жазулар бар. Кисуәнің белдігі – хизәм орналасқан. Хизәмнің ені 95, ұзындығы 47 метр, ол 16 бөлімнен тұрады. Хизәмда алтын жалатылған күміс жіппен Құран Кәрімнің қысқа сүрелері жазылған. Хизәмнің астында 6жолақ бар, олардың әрқайсында да алтын әріппен Құран аяттары жазылған. Жолақтардың арасында фонарь пішіндес оюлар салынған. Оюларда «Йә хәй йә қайум» («Иә, Өмір беруші! Иә, Мәңгілік жасаушы!»), «Иә рахмән йә рахим» («Иә, Қайырымды! Иә, Рахымды!») «әл-Хәмду лилла рабби-л-аламин» («Ғаламды жаратушы Аллаһқа мақтау») деген сөздер өрнектелген. әл-Қағбаның солтүстік-шығыс қабырғасында жерден 2метр биіктікте орналасқан есігі бар. Есік таза алтынмен безендірілген, оның салмағы -286 кг. Кисуәнің ең басты бөлігі –ситара. (әл-Қағба есігінің пердесі). Ситараның биіктігі – 6,5метр, ені -3,5 метр, оған да Құран аяттары жазылған.

Алдымен («лә иллаһа илла Аллаһу») – «Аллаһтан басқа Құдай жоқ» деп үш рет һәләл айтылады. Одан кейін («Аллаһу әкбәр») – «Аллаһ-ең ұлы» деп үш мәрте тәкбір айтылады. Содан соң:

ағұзу би-рабби-л-бәйти мин әл-күфри уә-л-фақри уә мин азаби-л-қабр уа дыйиқи-с-садр

сала-л-лаһу ғала сәйидинә Мухәммәдин уә ғала әәлиһи уә сахбиһи уә сәлләмә Аллааһумма зид һәзә-л-бәйтә тәшриифән уә тәкриимән тағзыыман уә мәһәәбәтән уә рафғатән уә бәрран

уә зид йә рабби мән шәррәфәһу уә аззамаһу миммән хәжжәһу әу иғтәмәраһу тәшриифән уә тәкрииман уа тағзыыман уә мәһәәбәтән уә рифғатәнуә бәрран.

Үйдің (әл-Қағбаның) Иесінен кәпірлікке ұрынбауды, кедейшілікте болмауды, қабір азабын тартпауды, кеудені қуыс етпеуді сұраймын. Біздің Пайғамбарымызға (с.ғ.с.), оның әулетіне, сахабаларына (серіктеріне) Аллаһтың шапағаты жаусын. Уа, Аллаһ! Бұл үйіңді сый-сияпатқа, құрметке, қадірлеуге, қошеметке, ұлылыққа, мәртебеге, жақсылыққа толтыр. Жаратқан Ием! Сондай-ақ, оны құрметтеген, шарапаттап тағзым еткен қажылық, не умра жасағанның да сый-сияпатын, құрметін, қадірін, қошеметін, мәртебенің, игілігін арттыр.

Тәуәп – қажылықтың негізгі бөлгінің бірі. Ол әл-Қағбаны жеті рет айналатын ғибадат. Тәуәп – арабтың «айналу» деген сөз. Қажылық кезінде қажы бұл ғибадатты үш рет орындайды: Қажылықтың басында орындалатын тәуәпті «тауаф әл-құдым» дейді. Құрбан айттың бірінші күні орындалатынды – «тауаф әл-ифада», ал қажы атанып, Меккемен қоштасып елге қайтар кезде орйындайтынды «тауаф әл-уадағ» дейді. Тәуәп әл-құдымның негізгі мақсаты - әл-Мәсжид әл-Харам мен әл-Қағбаға сәлем беру, сондықтан оны кейде «тауаф әт-тәхия» (сәлем беру тауафы) деп те атайды. Тәуәпті Меккеге келгеннен кейін кез-келген уақытта орындауға болады. Тәуәп кезінде ихрам киімінің рида кесегін сол иыққа жауып алады. Оң иық ашық болуы тиіс. Сонымен тәуәп қасиетті қара тасты сүюден басталады. Егер қажылардың көптігінен қара тасты сүю мүмкін болмаса, онда қара тасқа қарап, алақандарды тигізуге ишарат етіп, сосын қолдарын еріндеріне тигізеді, оны «истиләм» дейді. Одан кейін былай деп айтады:

Уә уәфәә-ән би-аһдикә уә иттибә-ан ли-сүннәти нәбийкә сала Аллаһу алейһи уә сәлләмә.

Мағынасы:

Аллаһ атымен, Аллаһ – ұлы. Иә, Аллаһ! Мен Саған иман келтірдім, кітабыңа сендім.

Уәдемді орындадаым, Пайғамбарыңның (с.ғ.с) сүннет жолын ұстадым. Одан соң әл-Қағбаны айналу рәсімі басталады. әл-Қағбаны сағат тіліне қарса айналады, қара тас тәуәп жасаушының сол жағында болады. Бір айналыс қара тастан басталып, қара таспен аяқталады. Әрбір айналымда әл-Қағбаның Иемен бұрышына келгенде, қажы «Аллаһу әкбәр» деп бұрышқа оң қолды тигізеді, бірақ бұрышты не қолды сүймейді. Егер Йемен бұрышына қол тигізу адамдардың көптігінен мүмкін болмаса, онда қажы бұрышты қолмен көрсетпейді, тәкбир айтылмайды. Алғашқы үш айналысты тез жүру керек, бірақ жүгіруге болмайды. Мұндай шапшаң жүрісті рәмәл дейді. Қалған айналыстарды жай жүреді.

Әйел қажы тәуәп жасағанда әл-Қағбаны асықпай жеті рет айналады.

сбухәнә-Алла уә-л-хәмду ли-л-лә сүбхәәнә-Аллааһи уә-л-хәмду ли-л-ләәһи уә ләә иләәһә илла-Аллаһу уә Аллаһу әкбәр,

сала-аллаһу алейһи уә сәлләм Аллааһумма иини әсәлукә ал-ғафуа уә ал-ғаафиятә уә-л-муғаафати -д-дәйімә фи-д-дин уә-д-дүнйә уә-л-ахирати

уә-л-фаузә би-л-жәннәти уә-н-нажат минә-н-нәәр.

Аллаһ нусқандардан пәк! Аллаһқа – мадақ! Аллаһтан басқа Қудай жоқ. Аллаһ – ең ұлы!

Иә, Аллаһ! Саған иман келтірді, кітабыңа сендім және Саған берген уәдемді орындадаым.

Сүйікті пайғамбарың Мұхаммедтің (с.ғ.с) сүннет жолын ұстадым. Иә, Аллаһ! Сенен кешірім сұраймын, жақсылығыңды бере гөр! Бұл дүние мен о дүниеде және дінімізге нұрыңды төге бер! Жұмаққа кіргіз, тозақтың отынан сақтай гөр!

Раббәнә әәтинә фи-д-дунйә хәсәнәтән уә фи-л-ахирати хәсәнәтән уа қина азааба-н-нәәр, Уә адхилнә әл-жәннәтә маға-л-әбраарийа ғазиизу йа ғаффаар йа раббә-л-ғааламин.

Мағынасы:

Жаратқан Иеміз! Бізді бұл дүниеден жақсылықпен өткіз, о дүниеде де жақсылығыңды бере гөр! Бізді тозақ отының азабынан сақатай гөр! («Бақара» сүресі, 201-аят) Барша ғаламды Жаратушы – құдіретті, кешірім жасаушы Аллаһ! Бізді тақуалармен бірге жәннатқа кіргізе гөр!

уә кәрриһ иләйнә-л-куфра уә-л-фусууқа уә-л-ысайн уә ижғалнә минә-р-раашидиин,

Бұл – тозақ отынан құтқаруға Сенен пана сұраған мақам (Ибраһим (ғ.с.) пайғамбардың аяғы басқан жері).

Кәпірлікті жексұрын ет, жаман қылықтардан, бүлікшіліктен арылт. Салиқалылардың қатарына қос.

Аллааһумма инни ағуузу бикә әш-шәккә уә-ш-ширкә уә-ш-шиқаақа уә-н-нифаақа уә суи-л-ахлаақ,

уә ағуузу бикә фитнәти-л-мәхйа уә-л-мәмәәт.

Иә, Аллаһ! Мені күмән келтіруден, пұтқа табынудан, өркөкіректіктен, екі жүзділіктен, жаман қылықтардан ада ете гөр. Ағайын-туысқандарыма, ұрпағыма, мал-мүлкіме сұқтана қарағаннан, бәле-жаладан сақтай гөр.

Иә, Аллаһ! Мені қабірдің азабына ұшыратпа, тіршілік тауқыметінен, өлім сәтінде шатасудан сақтай гөр.

Өркөкіректердегіні білуші Ием! Зұлымдықтан аулақ ет, жүргімізді нұрға толтыр. Иә, Аллаһ! Сенен іс-әрекеттеріме ризашылық білдіруді, ағаттық ниеттеріме кешіріммен қарауды сұраймын.

Маған ғайыб (белгісіз) нәрселерді қарапайыммен бер.

Аллааһума азыллани тәхтә зыл ғаршикә йәумә лә зылла иллә зыллука, уә лә баақи иллә уәжһукә, уә әсқини мин хауди нәбийикә сәйидинә Мухәммәдин сала-аллаһу алейһи уә сәлләм

шәрбәтән һәнииәтән мәрииәтән лә назмау бағдәһә әбәдән, Аллааһума инни әсәлукә мин хайри мә сәіәләкә минһу нәбийукә сәйидунә Мухәммәдин сала-Аллаһу алейһи уә сәлләм. ағуузу бикәмин шәрри мә истәғаазәкә минһу нәбийку сәйидунә Мухәммәдин сала-Аллаһу алейһи уә сәлләм. Аллааһумма инни әсәлукә әл-жәннәтә уә нағимәһә уә мә йуқаррибуни илейһә мин қаулин әу фиғлин әу амал ағуузу бикә минә-н-нәәр уә мә йуқаррибуни иләйһә мин қаулин әу фиғлин әу амал.

Иә, Аллаһ! (қиямет) күнінде сенің Өзіңнен басқа ештеңе қалмағанда тағыңның көлеңкесін маған түсір. Сенің Елшің, біздің пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) хауызынан мәңгілік шөлдемейтіндей таза мөлдір сусынмен шөлімді қандыр. Иә, Алла! Сенің пайғамбарың Мұхаммед (с.ғ.с.) сұраған барлық жақсылықты маған нәсіп ет. Иә, Аллаһ! Пайғамбардың Мұхаммед (с.ғ.с.) Сенен пана тілеген істерден мені сақта. Иә, Аллаһ! Сенен жәннатты, оның рахатын сұраймын. Сөзіммен, ісіммен, әрекетіммен оған жақындат, ал тозақ отынан алыстат. Барша ғаламды Жаратушы – құдіретті, кешірім жасаушы Аллаһ! Бізді тақуалармен берге жұмаққа кіргізе гөр!

Аллааһумма мә кәәнә ләкә минһә фа-ағфирһу лии уә мә кәәнә ли-халқикә фә-тәхәммәлһу ғании

Мен харамдардан адал арқылы, күнә істерден саған құлшылық ету арқылы сақта. Мені Өзіңнен басқаға мұқтаж етпе.

Кешірім жасағанды ұнатасын, мені де кешір.

Аллааһумма инни әсәлукә имәәнә кәәмилән, уә йақинән саадықан уә ризқан уәәсиғән хәләәлән тайибән, уә қалбән хаашиған, уә лисәәнән зәккирән,

Иә, Аллаһ! Сенен толық иман, шын наным, мол, адал, таза, ризық, бағынышты жүрек, мақтау айтатын тіл, шынайы тәубе сұраймын.

Сөйтіп, әл-Қағбаны жеті рет айналған соң қажы Қағбаның есігі мен қара тас арасындағы қабырға бөлігі – «әл-Мүлтәзәмға» келеді. Ол екі қолын көтеріп, әл-Қағбаның перделеріне тигізеді. Кеудесі мен бетін қабырғаға тақап, сүбхана Аллаһ тағалаға жан сырын, мұң-мұқтажын айтуға болады. Бұл жерде қажы қандай тілек-дұға айтса, Жаратқан Иеміз қабыл алады.

Иә, Аллаһ - Көне үйдің иесі! Бізді, бабаларымызды, аналарымызды, ағайын-туысқандарымызды, ұрпағымызды тозақ отынан сақтай гөр. Иә, Аллаһ! Молшылық, игілік, құт-береке, сый-сияпат, қайырымдылық бір Сенің қолыңда. Иә, Аллаһ! Барлық істерімді жемісті ете гөр. Бұл дүниеде ұятқа қалдырма. О дүниеде азапқа ұшыратпа.

Әл-Қағба іргетасын көтергенде Ибраһим (ғ.с.) пайғамбар тұрған тасты Ибраһим мақамы деп атайды. Ол әл-Қағбаның есігінің алдында орналасқан. Ибраһим (ғ.с.) пайғамбар Исмаил (ғ.с.) баласымен әл-Қағбаны салған кезде жалпақ тасқа шығып тұрған. Сол тастың бетінде Ибраһим (ғ.с.) пайғамбардың ізі қалған. Қажы осы қасиетті Ибраһим мақамының жанында тұрып, былай деп дұға оқиды:

Аллааһумма инни әсәлукә имәәнән йубааширу қалби уә йақиинан саадиқан хәттә ағләмә иннәһә лә усыибуни иллә мә кәтәбтә ли ридан минкә биә қасәмтә ли, әңтә уәлийи фи-д-дүниә уә-л-ахирати,

Иә, Аллаһ! Сен сырымды да, жариялығымды да білесің, кешірім сұрағанымды қабыл ет.

Мұқтаждығым да Саған мәлім. Күнәларымды да кешіре гөр.

Иә, Аллаһ! Сенен жүрегімді қуантатын иман, шыншыл наным сұраймын. Білмегенімді білдір.

Иә, Аллаһ!Бізді бұл дүниеден мұсылман етіп өткіз. О дүниеде мұсылман етіп тірілт.

Салиқалылардың қатарына қос. Ар-ұятымызды жоғалттырма, азғындыққа ұшыратпа. Содан кейін Ибраһим мақамының артында екі рәкәт намаз оқиды. Бірінші рәкатта Құран Кәрімдегі «Кәпірлер» сүресін, екінші рәкәтта «Ықылас» сүресін оқиды.

Сосын қажы Зәмзәм құдығына барып, не әл-Мәсжид әл-Харамның барлық жерінде орналасқан зәмзәмиядан (зәмзәм суы құйылған ыдыс) құбыла жаққа қарап, былай деп дұға жасап, зәмзәм суын ішеді.

Зәмзәм құдығын зәмзәм бұлағы деп те атайды. Зәмзәм құдығының одан басқа да теңеулері бар: Аллаһ тағалаға иман келтіргендердің ең игі жандары зәмзәм суынан ішетіндіктен, оны «тайиба» дейді, тақуа мұсылмандар зәмзәм суынан нәр алатындықтан, оны «барра» дейді, Зәмзәм суы кәпірлерге сараң болатындықтан, оны «маднуна» дейді. Сонымен қажы зәмзәм суынішіп болғасын, әл-Мәсжид әл-Харамның ішінде қажылықтың тағы бір амалы - сағиды орындайды.

Сағи – арабтың «шапшаң жүру» деген сөзі. Сағи – ас-Сафа мен әл-Мәруә төбешіктерінің арасында жеті рет жүгіретін ғибадат. Қажы сағиды Аллаһ тағалаға жалбарынып, су іздеген Ибраһим (с.ғ.) пайғамбардың әйелі Ажар мен баласы Исмаилдың (ғ.с.) құрметіне орындайды. Бүгінгі таңда қажыларға сағиды төбесі жабық, кең, әрі зәулім дәліздің ішінде орындайды. Дәліздің оң жағымен ас-Сафадан әл-Мәруәға қарай жүрсе, сол жағымен әл-Мәруәден ас-Сафаға қарай жүреді. Дәліздің дәл ортасында мүгедектерге арналған арбамен жүруге лайықталған жол бар. Сағи ас-Сафадан басталып, әл-Мәруәда аяқталады. ас-Сафадан әл-Мәруәға дейін шапшаң жүруді бір рет деп, әл-Мәруәдан ас-Саафаға дейін шапшаң жүруді бір рет деп, сөйтіп екі төбешік арасында жеті рет шапшаң жүреді. Алдымен, қажы ас-Сафа төбешігіне шығып, біраз аялдайды. Сосын құбыла (Қағба) жаққа қарап, былай дейді:

Әнжәзә уағдаһу уа насара абдәһу уә һәзәмә-л-әхзәбә-уәхдәһ.

Ол уәдесін орындады, құлын қорғайды, әл-Әхзебті (Мәдина қаласы үшін шайқаста Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбарымызға қарсы шыққан тайпалар одағын) жеңді.

Одан кейін ас-Сафа дұғасы оқылады.

Негізінде «Сафа-Мәруә» Аллаһтың белгілерінен. Кім қажылық немесе умра жасаса, ол екеуін (ас-Сафа мен әл-Мәруәны) тәуәп етудің оқасы жоқ. Кімді-кім артықша бір қайыр істесе, Аллаһ шүкірлікті қадірлеуші, толық білу ( «Бақара» сүресі, 158-аят).

Аллаһу әкбәр, Аллаһу әкбәр, Аллаһу әкбәр, уә Лилләһи-л-хәмду Аллаһу әкбәр кәбииран уә әл-хәмду ли-л-лә кәсииран уә сүбхәәнә Аллаһи ал-азыим

йухиу уә йумиту уә һууә хәйиун дәәимән лә йәмууту уә лә йафууту уә лә йафууту әбәдән,

Раббанә нәжжинә мин-ән-нәәр сәлимиинә ғанимиинә фәрихиинә мүстәбширииәмаға ғибаадикә ас-саалихиинә маға әлләзиинә әнғамә Аллаһу алейһим мин ән-нәбийинә уа-с-садықиинә уә-ш-шуһәдәәйуа –с-салихиинә уә хәсунә уләәйкә рафииқан,

уә ләу кәриһә-л-кәфируунә.

Аллаһ – ең ұлы, Аллаһ – ең ұлы, Аллаһ – ең ұлы, Аллаһ ұлылардың ең ұлысы, Аллаһқа – шексіз мақтау, Құдіретті Аллаһқа – мадақ! Оны таңертеңнен кешке дейін мақтаумен боламын.

Аллаһ уәдесінорындады, құлын қорғады, әл-Әхзәбті (Мәдина қаласы үшін шайқаста Мұхаммед пайғамбарымызға (с.ғ.с) қарсы шыққан тайпалар одағын) жеңді. Жаратқан Иеме дейін ештеңе болған жоқ. Аллаһ ең әуелгі. Бар болуында бастау жоқ. Өмір де, өлім де Аллаһтан. Ол – мәңгі тірі, ешқашан өлмейді, ешқайда жоғалмайды. Оның қолында – жақсылық, қайтар жеріміз де онда. Оның құдіреті барлық нәрсеге жетеді. Жаратқан Ием! Кешір, рахымшылық жаса, ғафу ет, жомарт бол! Саған мәлім әрбір күнәмді кешіре гөр.

Жаратқан Иеміз! Бізді тозақ отынан құтылу үшін бір-бірімізбен тату-тәтті өмір сүретін, табыс табатын, қуанышқа бөлінентін, жақсылық күтетін адамдар ет.

Саған құлшылық еткен салиқалылардың қатарына қос.

Аллаһтың нығметіне бөленген елшілердің, шыншыл жандарды, діни жорықтарда қаза болғандардың, салиқалылардың және оларға жақсы серік бола білгендердің қатарына қос.

Аллаһтан басқа Құдай жоқ және тек қана оған сыйынамыз. Аллаһ берген дінімізді шынайы ұстаймыз, күпірлікті жеккөреміз.

Негізінде «Сафа-Мәруә» Аллаһтың белгілерінен. Кім қажылық немесе умра жасаса, ол екеуін (ас-Сафа мен әл-Мәруәны) тәуәп етудің оқасы жоқ. Кімде-кім артықша бір қайыр істесе, Аллаһ шүкірлікті қадірлеуші, толық білуші («Бақара» сүресі, 158-аят). Қажы әл-Мәруә төбешігіне жеткенде, сағидың жетіден бір бөлігі орындалған болып саналады. Сосын ол әл-Мәруә төбешігіне шығып, біраз аялдап, екінші сағиды бастайды. Осылай қажы екі төбешік арасында жеті рет жүреді, сонша рет жоғарыда аталған дұғалар оқылады. Әрбір жүрісте екі жасыл жолақ арасын жүгіріп өту керек.

Раббәнә тақаббәл миннә уә аафинә уаағфу анна уә ала таағатика уә шүкрикә ағынна уә ала ғайрикә лә тәкилнә уә ғала-л-имәән уә-л-исләәми-л-кәәмили жамииған

Жаратқан Иеміз! Бізден қабыл ет. Бізге рахымшылығыңмен қара, бәле-жаладан құтқар. Саған итағат, шүкіршілік етуге бізге жәрдем бер. Өзіңнен басқаға сүйіндірме. Біздің барлығымызға бұл дүниеден толық иман, исламда болып өтуімізді нәсіп ет. Сен бізге риза бол. Иә, Аллаһ! Өмірімде мейіріңмен күналарымнан мүлдем арылт. Пайдасыз істерді маған жүктеме. Маған рахымшылығыңмен қарап, жақсылығыңды бер.

Сен – қайырымдылардың ең ұлығысың!

Осылайша, әл-Мәсжид әл-Харамдағы тәуәп, сағи ғибадатын Зү-л-хижжә айының 8-күніне дейін орындаған қажы умра (кіші қажылық) деп ниет етсе, ихрам хал-күйінен шығуына болады. Ол үшін сағи аяқталғаннан кейін умра жасаған мұсылман шашын алдырады немесе қайшымен қысқартады. Қажы әйел шашының ұшынан саусақтың көлеміндей қайшымен шырпыса болады. Осыдан кейін ихрамнан шығып, тыйым салынғандар қайтадан рұқсат етіліп, «халал» қалпына түседі.