Темiржол вокзалы

Авторы: Байбол Әлiбек

°ËIÁÅÊ ÁÀÉÁÎË Òåìiðæî ë âîêçàëû Àëìàòû “Æàëûí áàñïàñû”

ÓÄÊ 821.512.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Á 17 ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ̸äåíèåò æ¸íå àºïàðàò ìèíèñòðëiãi Àºïàðàò æ¸íå ì½ðà¹àò êîìèòåòi “°äåáèåòòi» ¸ëåóìåòòiê ìà»ûçäû ò¾ðëåðií áàñûï øû¹àðó” áà¹äàðëàìàñû áîéûíøà øû¹àðûëäû Áàéáîë °ëiáåê. Òåìiðæîë âîêçàëû: Ïðîçà./ °.Áàéáîë. – Àëìàòû: “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012. — 320 áåò. ISBN 978-601-7286-45-3 °ëiáåê Áàéáîëäû» “Òåìiðæîë âîêçàëû” àòòû æèíà¹ûíà ñû æûëäàðû æàçûë¹àí ¸»ãiìåëåði òîïòàñòûðûë¹àí. Îé ìåí ñåçiìäi ºàòàð ½øòàñòûðà áiëåòií æàñ æàçóøûíû» àçàìàòòû» ðóõºà íåãiçäåëãåí øû¹àðìàëàðû ¼ç îºûðìàíûí ïàðàñàò áèiãiíå æåòåëåï, ûíòûìàº-ûìûðà¹à øàºûðàäû. Æàñ ºàëàìãåð òóûíäûëàðûíäà ºàçiðãi çàìàí êåëáåòi, òó¹àí åëãå äåãåí º½ðìåò, òàáè¹àòºà äåãåí ñ¾éiñïåíøiëiê, àëóàí òà¹äûðëàð àðïàëûñû, àäàì ìåí ºî¹àì àðàºàòûíàñûíäà¹û ºàéøûëûºòàð ñóðåòòåëåäi. Êiòàï ê¼ïøiëiê îºûðìàí ºàóûì¹à àðíàë¹àí. © Áàéáîë °ëiáåê., 2012 ISBN 978-601-7286-45-3 © “Æàëûí áàñïàñû” ÆØÑ, 2012 ÓÄÊ 821.542.122 ÁÁÊ 84 (5 ²àç) 7-44 Á 17

– ²àøàí øàºûðäû – äåï, Æàíäîñ îðíûíàí àòûï ò½ðäû. – °, ê¼ðiï ºîéäûì, ê¼ðiï ºîéäûì... – äåï Ѹêåí æ¾ãiðiï áàðûï, ìûæûðàé¹àí º½æûðàíû» äóàëûí “òóêòóê” äåï ½ðäû. Åëäåð á½íäàé ¾éëåðäi “Õðóùåâêà” äåéäi. “Åíäi ñåí “ãîëÿñû»”, Æàíäîñ” – äåäi Ѹêåí ì¾ë¸éiìñè ºàðàï... Îéûííû» øàðòû áîéûíøà ¾ëãåðìåé ºàë¹àí áàëà áåòií òàì¹à áåðiï, ñàíàé áàñòàéäû, àë ºàë¹àíäàðû òû¹ûëàäû... – Ѹêåí, ¾éãå êið, òàìà¹û»äû iø, áàëàì – äåï àíàñû ѽëóõàí àçàð äà áåçåð. Ѹêåííi» àíàñû ê¼øå ñûïûðóøû, Àëìàòû¹à ê¼øiï êåëãåíiíå æåòi-ñåãiç æûë áîëûï ºàëäû. °êåñi àðàºêåø áîë¹àíäûºòàí, åðòå àæûðàñûï êåòêåí. °êå îðíûíà ¸êå, øåøå îðíûíà øåøå ѽëóõàí àíàñû ¹àíà. ƽìûñ êåçiíäå Ѹêåí áiðãå ºîëºàáûñ òèãiçåòií. Îë æ½ìûñïåí ºàòàð àíàñû òåìiðæîë âîêçàëûíäà ñàóäà æàñàéäû. – Áàëàì, òàìà¹û»äû iøiï àë, ìà¹àí ê¼ìåêòåñåñi»! – äåäi àíàñû Ѹêåííi» òåð àé¹ûçäà¹àí êåñïiðiíå ºàðàï. – Òóé, ìàì, áàëàëàðìåí òû¹ûëìàø îéíàéûíøû. ²àçið îëàð äà äàëà¹à øû¹àäû – äåäi Ѹêåí æàëáàðûíûï. – Áàëàì, îéíàäû» ¹îé. ²½ìàðû» ¸ëi ºàíáàäû ìà? – äåï, àíàñû áà麽ñ ëåêiòå ê¾ëäi. – Á-î-ï-ò-û, îíäà òåìiðæîë âîêçàëûíäà îéûííû» åíåñií ½ðàòûí áið îéûííû» ò¾ðií áiëåì – äåäi Ѹêåí êiøêåíòàé ºîëûíäà¹û ºàðà íàíäû ºàæàëàï æàòûï. – Îë ºàíäàé îéûí, áàëàì, – äåï àíàñû åçói æàéûëûï ê¾ëäi. – Ðåëüñòåðäi» ¾ñòiìåí æ¾ðiï îéíàéìûí – äåäi Ѹêåí æûìèÿ ñ¼éëåï. – Òàìà¹û»äû iø, ñóûï ºàëàäû, áàëàì, – äåäi àíàñû ñàóäà¹à êåðåê ê¼äå-ñ¼äåëåðií æèíàñòûðûï æàòûï. Äàñòàðõàííû» ¾ñòiíå ãàçåòòi æàóûï, øàìäû ñ¼íäiðãåí ê¾éi, ¾éëåðiíi» åñiãií áåêiòiï àíàñû ìåí áàëàñû òåìiðæîë âîêçàëûíà áåò àëäû. Åêåói áið ºóûºòàé òàð á¼ëìåëi, òàñ åäåíäi, òàñ ºàáûð¹àëû, êiøêåíå ñûç òàðòàòûí, òåìiðæîë æ½ìûñøûëàðûíû» ¾éiíäå ò½ðàòûí. ²ûñ êåçiíäå ¾éäi» òåðåçåñiíå àÿç ºàòºàíäà Ѹêåí àíàñû åêåóiíi» ñóðåòií ñàëûï îéíàéòûí. – Àëìàòû-²îñòàíàé áà¹ûòûìåí æ¾ðåòií æ¾ðäåê

ïîéûçûíû» êåòóiíå áåñ ìèíóò óàºûò ºàëäû, – äåï äèêòîð êåëiíøåê ºàºûëäàï ºîÿ áåðäi. – Ìàìà, áiç ¾ëãåðìåé ºàëûïïûç. Ïîéûç êåòåéií äåï æàòûð åêåí ¹îé. – Îé, áàëàì, ºàçið òà¹û áið ïîéûç êåëåäi! – äåäi àíàñû äîðáàñûíäà¹û çàòòàðäû øû¹àðûï, ñàóäàëàó¹à äàéûíäàëûï æàòûï. – Ìàì, áiç ºàøàí ¾éãå áàðàìûç? – Ïîéûçäû» á¸ði êåòêåí ñî», áàëàì, àñûºïà. – Ïîéûçäû» á¸ði êåòêåíøå ò¾éåíi» º½éðû¹û æåðãå ò¾ñiï, åøêiíi» º½éðû¹û ê¼êêå øûºïàé ìà? – äåäi Ѹêåí áàëàëûº ໹àëäûºïåí ê¾ëå ñ¼éëåï. – ´é, ìåíi» áàëàì á½ë ñ¼çäi ºàéäàí ¾éðåíäi åêåí à?.. – Ìàéðà àïàé ¾éðåòòi... Îñû ñ¼çäi ì½¹àëiì àéòûï æàòºàíäà åñiìäå ñàºòàï ºàëäûì. Áàëàñûíû» á½ë ñ¼çiíå àíàñû ì¸ç áîëäû. Ѹêåííi» ñ¼çiíå ñ¾éñiíäi... – Åé, ѽëóõàí, ìåí ñåíäåðãå íå äåäiì. Âîêçàëäà ñàóäà æàñàó¹à áîëìàéäû. Íå äåãåí ñ¼ç ½ºïàéòûí áîëûï êåòêåíñi»äåð. Ìûíà äîðáà»äû æèíà äà, ¾éi»å òàé – äåäi âîêçàëäû» Æàðàñ äåãåí “º½äàéû”. – Æàðàñæàí, ìûíà òàóàðëàðäû ñàòûï áîë¹àí ñî» ºàéòàìûç ¹îé. Êåëãåíiìiç ºàçið. – Ñåí ñ¼ç ò¾ñiíáåéñi» áå? – äåï Æàðàñ øåëåê òîëû àëìàìåí çàòòàð¹à ñûºàé òîë¹àí, òîºøûëûºòàí á¾éiði øûººàí äîðáàíû òóôëèiíi» ò½ìñû¹ûìåí ñ¾çäi êåï. Øà¹ûë¹àí ¸éíåê, äîìàëà¹àí àëìà, ä໹ûð-ä½»¹ûðëà¹àí æàçûºñûç øåëåêòi» çàðû... – Êåò äåäiì áå, êåò. °ëäå ìûíàó àç áîëûï ò½ð ìà? Àç áîëñà ì¸ òà¹û – äåï æåìiñòåðäi àÿ¹ûìåí ìûæ¹ûëàé áàñòàäû. – ²îéñà»øû àëàñ½ðìàé, ºîé áîëäû. Êåòåìiç. Æàðàñæàí, ºîé – äåï ñàºøûíû ºîëûìåí èòåðiï æàòûð. – ̸, ñà¹àí! – äåï Ѹêåí æiãiòòi» ºûð ñ¾éåãiíåí òåóiï æiáåðäi. – Ìûíà ê¾øiê ºàéòåäi-åé... – Ìàìàìà òèiñïå – äåï, àÿ¹ûíàí òiñòåï àëäû äà ºàøà æ¼íåëäi. – Îé, ê¾øiê. °êå»íi» áàëàñû, áåði êåëøi. – Æàðàñ, áàëàì, ºîÿ ºîéøû áàëàìåí áàëà áîëûï. Ìà¹àí æàºòàñûï æàòºàíû ¹îé.

– Àëàñûç áà? – äåäi Ѹêåí ê¾ëå ñ¼éëåï. – Åé, ìûíà áàëà äà ñàóäàãåð ìå? – äåï áið æiãiò òà»äàíà ñ½ðàäû. – ʼðiï ò½ð¹àí æîºñûç áà, àíàìà ê¼ìåêòåñiï æ¾ðìií ¹îé – äåäi êiøêåíòàé áîëñà äà òiëi áàëäàé, ñ¼çãå æ¾éðiê Ѹêåí áàäûðຠæàíàðëàðûìåí áà¹æèÿ ºàðàï. Êiøêåíòàé Ѹêåííi» åíäi-åíäi òàìûð áàéëàï, ºàóëàï ¼ñiï êåëå æàòºàíûí áàéºàï áið áåéòàíûñ îé¹à ºàëäû äà: – ´çiì ¾øií àëìàñàì äà ñåí ¾øií áið øåëåãií àëàéûí, ê¸íå àóäàð – äåï ºàëòàñûíäà¹û àºøàñûí ñàíàé áàñòàäû. – ̸, ñà¹àí áåñ æ¾ç òå»ãå – äåäi áåéòàíûñ. – ²àñûíäà¹û äîñû Ѹêåíãå ñ¾éñiíå ºàðàï ò½ðäû äà: – °ïòåð-ä¸ïòåði» áàð ìà? – °çiðøå áàð. Æåòåäi. – ̸, òà¹û åêi æ¾ç òå»ãå, ¸óðå áîëóäû» ºàæåòi æîº äåï, Ѹêåííi» óûñûíà ºûñòûðûï æiáåðäi. ²½éòàºàíäàé Ѹêåíãå ºàðàï ¸ëãi æiãiòòåðäi» åìåøåãi ¾çiëäi. Êiøêåíòàé áàëàíû» òàëàáûíà º½äàéäàé òàáûíûï ò¸íòi áîëäû. Àíàñû æ½ìûñòàí êåëãåíäå Ѹêåí àëäûíàí º½ëäûðà»äàï æ¾ãiðiï øû¹àòûí. Ñîíäà àíàñû áà麽ñ òà àëàºàíûíà îñûíäàé áiðí¸ðñå ºûñòûðûï æiáåðåòií. Áàëàíû» ê¼ç àëäûíà ñîë ê¼ðiíiñ åëåñ áåðiï, ñà¹ûìäàé áèëåï ò½ðûï àëäû... Êåø òå áàòòû, ûìûðò òà ¾éiðiëäi. ѽëóõàí ìåí Ѹêåííi» ºàðûíäàðû àøºàíäà ûñòûº íàí ìåí øàé ñàòàòûí Æåíÿ äåãåí îðûñ ºûçäû øàºûðûï àëûï, êåðåãií àëûï, á½ðûøòà îòûðûï àð¹û æàºòàðûíà åë ºîíäûðûï àëàòûí. Ѹêåí áàºòàëàñ, áàºàñòûº òóðàëû áåéõàáàð åäi. Àíàñûíû» øàðóàñû ê¾éçåëiï, øàòºàÿºòàï êåòêåíiíå äå áiðàç óàºûò áîë¹àí-äû. Íîºòàëû áàñºà áið ¼ëiì. Áið áiðiìåí òåáiñiï, øàéíàñûï æàòºàí àé¹ûðëàðøà ñàóäàãåðëåð àëóøû¹à òàëàñûï æàòòû. ̽ðíû ºîëàºïàíäàé ò¾êiñ áiðåó: – Åé, ºàòûí, îë ìåíi» àëóøûì, áûëàé ò½ð – äåï á¼êñåñiìåí ñî¹ûï, àðûº ¸éåëäi ºà»áàºòàé ½øûðäû. ²½ìûðàäàí æûíäû øû¹àðûï àëûï, åíäi ºàéòà êiðãiçå àëìàé ºîð áîë¹àí Àëëàäèí òóðàëû áið ¸ôñàíàíû á¸ðiìiç îºûäûº ºîé. °ëãi àðûº ¸éåë äå æûííàí àéûðìàñû àç åäi, áiðåóãå åñåñií æiáåðiï, äåñ áåðåð åìåñ. ƾãiðãåí áîéû ä¸ó ºàðà ºàòûíäû ê¾éåëåø àëàºàíûìåí áåòòåí

ñàëäû äåéñi» ¹îé. ²àðà ºàòûí ä¸ó ºîëûìåí ïåðiï ºàëäû, ñ¾éåãiíå áåò òåðiñi æàáûñºàí àøà» æ¾çäi ¸éåë ñàáà¹û ñûí¹àí á¸éøåøåêòåé ºûëæèûï áàðûï º½ëàäû. – ̸, ñà¹àí – äåï áåòiíåí ñàëûï æàòûð, ñàëûï æàòûð. Àðûº ¸éåë àñòûíàí áàëûºòû» øûðûøûíäàé ñûð¹ûï øûºòû äà º½ëຠøåêåäåí ºàðûìòà ºàéòàðäû: – Ìiíå, ¼çi»å – äåäi àéºàéëàï. ƽäûðûº æåãåí ºîñ ñàóäàãåð ìèëèöèÿ ºûçìåòêåðëåðiíi» ºàºïàëàóûìåí á¼ëiìøåãå àïàðûëäû. Á¸ðiíåí á½ðûí äåíåñiíäå òåê øàíäûð ºàëûï, iëìèiï àðûºòà¹àí, ºîëûíû» ºàðû, àÿ¹ûíû» ñàíû ñàëáûðàï, òîºñàíäà¹û ê¸ði àäàìäàé ñèûºñûç ê¼ðiíãåí ¸ëãi êiñiíi àÿï êåòòi êiøêåíòàé Ѹêåí. ƽäûðûºòàé æ¾ðåãi øûì åòå ºàëäû. Âîêçàëäà¹û ïðîæåêòîð ຠøåë áàñºàí àóðó ê¼çäåé ¸ëñiðåï ò¾ñiï ò½ð. Àðëû-áåðëi ¼òiï æàòºàí àäàìäàðäû» ñ½ëáàñû ¹àíà ê¼ðiíåäi. Áåò-æ¾çäåðií ºàðà ê¾éåìåí ûñºûëàï àë¹àíäàé, êåñïiðëåði àíûº ê¼ðiíáåéäi. ѽëàï ò¾ñiï, ñiëåéiï ºàòûï ºàë¹àíäàé øûðûí ½éºûíû» êåçi. Áiðຠåë ºó æàíáà¹ûñ º½ëûíà àéíàë¹àíäàé òûíáàé òiðøiëiê åòóäå. – ´çi ¹îé áàñòà¹àí. – Æîº, ñåí, ìåíi» êëèåíòiìíi» àëäûí îðàï, êåñåê¼ëäåíå» ò½ðûï àë¹àí, – äåï êiøêåíòàé áàëàëàðøà áiðií-áiði ê¾ñò¸íàëàï áàðàäû. – Îé, á½ëàð äà ºûçûº àäàìäàð-åé, á¼ëiñå, êåëiñå ñàëñà íåëåði êåòåð åäi, – äåï ê¾»êië-ñ¾»êië ¸»ãiìåëåð àóûçäàí àóûç¹à òàðàï, æåëäåé åñiï áàðàäû... Àíàñû ºûçàðàºòàï ºàëäû äà: – Îíäàéäû ê¼ðìåé-ຠºîé, áàëàì, – äåäi ñûðòºà ñûð øàøºàíäû ñóºàíû ñ¾éìåéòií àíàñû. – Ìàì, àíà ò¸òåëåð íå ¾øií áîêñòàñòû. – Íå ¾øií áîëóøû åäi, áàëàì, àºøà ¾øií, àëóøû ¾øií... – À-ëó-øû ¾ø-i-í – äåäi áàëà ê¾áiðëåï. Ѹêåííi» áàäûðຠê¼çiíå ½éºû òû¹ûëäû: – Ìàì, ¾éãå ºàøàí ºàéòàìûç? – äåäi áàëàñû àíàñûíà åðêåëåï, àÿ¹ûíà ñ¾éåíå ò¾ñòi. – ²àçið, áàëàì, ìûíàó òàóàðëàðûìäû ñàòûï áîë¹àí ñî» ¾éãå áàðàìûç – äåäi ѽëóõàí Ѹêåííi» ê¼»iëií òûíûøòàíäûðà ñ¼éëåï.

Áið æàºñûñû Ѹêåí åëäi» áàëàëàðûíäàé û»ûðàíûï, æûëàìàéòûí. Àéòºàí ñ¼çãå ê¼íå ºîÿòûí. – Àëìà àëàìûç, àëìà! – Àëì½ðò! – Ëèìîí! – Àíàð àëàìûç, àíàð! – ²àðà ¼ðiê, ñàðû ¼ðiê, ìåéiç àëàìûç. Ìåéiç! – Øèå àëû»ûçäàð! Ò¸òòi øèå, – äåï ½ëàðäàé øóëà¹àí ñàóäàãàðëåð ¼ç òàóàðëàðûí ¼òêiçóãå á¸ðií ñàëûï-ຠáà¹ûï æàòûð. – Àëìà»ûç ºàíøà ò½ðàäû? – äåï áið æiãiòòi» ñ½ðàóû ì½» åêåí, á¸ði ò½ñ-ò½ñòàí àíòàëàäû: – Ìiíå æiãiò, ìåíiêií àë! – Æiãiò, áåði êåë, ò¾ñiðiï, àðçàíäàòûï áåðåìií. – Ìåíiêi º½ðòòàí òàçà, ¸äåìi, áàð¹àí æåði»å ½ÿëìàé àïàðàòûí àëìà, – äåï àçàðäà-áåçåð áîë¹àí æ½ðò. °éòåóið, ¸ðêiì ¼çiíiêií ìàºòàï æàòûð... “Ñàóäà ì½ðàòû ñàòó” äåãåí îñû åêåí... – Ìåí á¸ðií àëìàéìûí, àºøàì øàìàëû, àëñàì áiðຠøåëåê àëìà àëàìûí, – äåï æiãiò ñ½ºïàëà¹àí ºîëäàðäû» º½ðñàóûíàí áîñàíûï, øû¹ûï áàðà æàòûï. Ѹêåí ìåí àíàñû øåòòå ¹àíà ò½ð åäi. °ëãi æiãiò ²½äàé¹à ºàðà¹àí åêåí, ç¸óäå æåòiï êåëiï: – Àëìàëàðû»ûçäû» áið øåëåãi ºàíøàäàí? – äåäi ºîþ ºàðà øàøòû, ºûð ì½ðûí, áåò ïîøûìû ñîïàº, ê¼çi ìîéûëäàé ºàï-ºàðà, ñ¾äiíi ñ½ëó æiãiò. – Áåñ æ¾ç òå»ãå, ñû øåëåãiìiç ºàëäû. Àëû»ûçøû, ¾éãå áàðûï ½éûºòà¹ûì êåëiï ò½ð, à¹à! – äåï Ѹêåí æàëáàðûí¹àíäàé êåéiï òàíûòûï. – ´é, òô¸-òô¸. Ñåí êiìíi» áàëàñûñû»? – äåäi æiãiòòi» ºûçû¹óøûëû¹û îÿíûï. Ѹêåí á¼ãåëìåñòåí: – Ìàìàìíû»! – äåï àíàñûí ñ½º ñàóñà¹ûìåí ê¼ðñåòòi. – Ïàïà»íû» áàëàñû åìåññi» áå? – Ïàïàì àëûñòà, æ½ìûñ iñòåï æ¾ð, – äåï áàñ áàðìà¹ûí áàòûñºà áåçåäi. Àíàñû Ѹêåíãå: “°êå»ìåí àæûðàñûï êåòòiê äåãåíäi àéòïàó ¾øií, ñ½ðà¹àíäà, æ½ìûñòà” äåï àéòàòûí. Æiãiò ºàðºûëäàï êåëiï ê¾ëäi äå: – ̸, áåñ æ¾ç òå»ãå. Ñàë! – äåäi æiãiò àñûººàí àäàìäàé àðû-áåði, æàíûíäà¹ûëàð¹à æàëòàºòàé ºàðàï. Ñîë àðàäà:

æàóàáûí áiëåòií øû¹àðñûç? – äåäi ì½¹àëiì ¾ìiòòi ê¼çáåí Ѹêåíãå ºàðàï. – Áåñ àëìàíû æåòi àëìà¹à ºîñºàíäà... Ì-ì-ì. Ì-ì-ì – äåï áiðàç îéëàíäû äà: – Òàïòûì – äåäi. – Áåñ àëìà¹à æåòi àëìàíû ºîñºàíäà îí åêi àëìà áîëàäû. Òà¹û àéòàéûíøû, àïàé, ìåí àëìà òóðàëû ê¼ï áiëåìií, – äåäi Ѹêåí ºèûëûï. Àéíàø àïàéû íå àéòàäû åêåí äåãåíäåé òà»äàíûñïåí ºàðàï: – Àéòà ¹îé! – Áið àïîðò àëìàíû» ñàëìà¹û åêi æ¾ç ãðàìì, àë áið áàºûðû áåñ æ¾ç òå»ãå. Àëìàíû»: Áåëûé íàëèâ, àïîðò, ëèìîíêà, ðåéêà, ãðóøîâêà, ñåìèðÿíêà äåãåí ò¾ðëåði áàð. Àëìà ò¸òòi. ²ûçûë. Æàñûë. ʼê ò¾ñòi áîëàäû. Ìåí àëìà æåãåíäi æàºñû ê¼ðåìií, – äåï, Ѹêåí àëìà òóðàëû àºïàðëàðäû òàíàóûíàí òiçáåêòåé æ¼íåëäi. – Ѹêåí Áàºûò½ëû, ñiç àëìà òóðàëû ñîíøà ºàéäàí áiëåñiç? – äåï Àéíàø àïàéû ºûçû¹à ñ½ðàäû. – Ìåí àíàìà àëìà ñàòó¹à ê¼ìåêòåñiï æ¾ðìií. Ìiíå! – äåï ïîðòôåëiíåí ê¼ê àëìàíû àëûï øû¹ûï, ê¼êêå ê¼òåðäi. Ñûíûï ºûðàí-òîïàí ê¾ëêiãå ê¼ìiëäi. Àéíàø àïàéû áiðäåí ñåëäåòiï ¼òå øûºïàé, ø¼ë äàëàíû» ìåéiðií ºàíäûð¹àí ê¼êòåìãi ຠæàóûíäàé îºóøûëàðäû» áîéûíà ò¸ðáèåëiê, ½ëòñ¾éãiøòiê ½ðû¹ûí àºûðûíäàï ñi»äiðåòií. Ñûíûï – îºóøûëàð ¾øií áåéíå áið ºûçûº ï¸íäåðäi» áàéòàºûòû ñèÿºòû ê¼ðiíóøi åäi. ²îæûðàï, ê¼ï ï¸íäåðãå øîðºàº áîëûï, ºàðà ¾çiï ºàë¹àí îºóøûëàð¹à áiðøàìà òàºûðûïòàðäàí º½ð ºàë¹àí îºóøûëàðäû ½ðûñïàé, æàºñûëàï ò¾ñiíäiðåòií. ²àðº-ºàðº ê¾ëãåí äàóûñòàð ñûíûïòû» ò½ñ-ò½ñûíàí º½ëàººà ½ð¹àí òàíàäàé åñòiëiï æàòòû. – Ìûíàóû» òàçà ñàóäàãåð-åé, îºóäû òàñòàï, ñàóäàìåí àéíàëûñ – äåäi ºàñûíäà¹û °äië äåãåí ïàðòàëàñû ¸çiëøûíû àðàëàñ. Ѹêåí äå òîñûëìàäû: – Ñàóäàìåí àéíàëûññàì ñåíi äå ºàñûìà àëàìûí. Áiðຠñåí æàðûòûï òà åñåïòåé àëìàéñû» ¹îé... Îíäà àëìàéìûí! – äåï ºà¹ûòòû. – Àëìàñà» àëìà. – Àëìàéìûí äåäiì áå, àëìàéìûí. – Àë, ìåí îíäàé áîëñà áàðìàéìûí. Àë ºàéòåñi». – ²àéòñå»-ñ¾éò. Ë-¸-ë-¸! – äåï áàëà òiëií øû¹àðäû.

Åêiíøiñi äå ñàáàç åêåí, îë àóìà¹àí ìàéìûëäû» êåéïiíå åíäi. ²½ëà¹ûí ºàëºàéòûï, ê¼çií áàºûðàéòûï, åðíií ä¾ðäèòiï æàòûð... – Ñåí ìàéìûëñû»... – Îíäàé áîëñà ñåí... Ñåí... Ñåí ò¾ëêiñi»... – ´çi» ò¾ëêi... – Æîº, ñåí ò¾ëêiñi». – Òûíûø, áàëàëàð. Áið ñûíûïòà îºûï áið-áiðëåði»ìåí ½ðñûñïà»äàð, ½ÿò áîëàäû! – äåï Àéíàø àïàé ò¸ðòiïêå øàºûðäû. – Ѹêåí, ¸»ãiìå»iç ºûçûº åêåí, îòûðû»ûç ñiçãå á¾ãiíãi ñàá຺à åêi áåñ ºîÿìûí, – äåï, ê建îëòûº Àéíàø àïàé áà¹àíû àÿìàé æóðíàëäà¹û Áåêòåìiñîâ Ѹêåí Áàºûò½ëû äåãåí ò½ñºà åêi áåñòiêòi ºîíæèòòû. Ѹêåí “ºàëàé æàóàï áåðäiì, à...” äåãåíäåé iøòåé ¼ñiï, ìåðåéëåíiï ºàëäû. Ñàáàºòàðäû» á¸ði òåãiñ àÿºòàëûñûìåí Ѹêåí ºîëûíäà¹û ê¾íäåëiãií äàëàºòàòûï, ¾éiíå ºàðàé º½ëûíäàé øàáà æ¼íåëäi. Áàëà ¼çiíi» ºóàíûøûí àíàñûìåí á¼ëiñïåãåíäå êiììåí á¼ëiñïåê. ¶éiíå êiðåð êiðìåñòåí, åêi èiíiíåí äåì àëûï: – Ìàì, ºàðà»ûç, á¾ãií áåñ àëäûì – äåï ê¾íäåëiãií àøûï ê¼ðñåòiï æàòòû. – Àºûë òîëû áàñûíàí, ìåíi» º½ëûíøà¹ûì àºûëäû ¹îé – äåï àíàñû êåóäåñiíå áàñûï, ºàðà øàøûíàí èiñêåëåï, ñ¾éå áàñòàäû. Ñîë ê¾íi àíàñû ¼çäåðiíøå Ѹêåííi» áåñòiãií “æóìàºøû” áîëûï, àñòà-ò¼ê äàñòàðõàí æàñàäû. Êåëåñi ê¾íi ¶ëêåí Æàëà»àø àóûëûíàí Áåäåëõàí äåãåí íà¹àøû àïàñû êåëäi. Áåäåëõàí àïàñû æàíàðû á½ëäûð, º½ëà¹û àóûð, ºûçûë èåê ºàðò ¸æåé äåï àéòà àëìàéñû». °ëi òû». Èíåíi ¼çi ñàáàºòàï, ºàëà ìåí àóûëäû» àðàñûíäà ñ¾éåìåëñiç øàóûï æ¾ðå áåðåòií. Æàñû ½ë¹àéûï êåòñå äå òûì àðñàëàíûï æ¾äåìåãåí, ¼» øûðàéû á½çûëìà¹àí êiñi åäi. Ѹë åòi ºàéòûï 潺àð¹àíû áîëìàñà, áið êåçäåði áîéøà», iðiëåó ò½ë¹àñû àïøè ºîéìà¹àí. ´ìiði “û»º” åòiï àóûðìà¹àí àäàì åäi-òií. ²óñûðûë¹àí ºó çàìàííû» ºûì ºóûòûí, àøàðøûëûºòû äà ê¼ï ê¼ðãåí êiñi. ²àçi𠺽äàé¹à ø¾êið, ¼ñêåí ºûçäàðû ìåí ø¾ïiðëåãåí íåìåðå, ø¼áåðåëåðií ñ¾éiï, ñî¹àí øàëà ìàñ. “Òîºøûëûº” äåãåíäi ñ¾éòiï ò¾ñiíóøi åäi àïàñû. Íà¹àøû àïàñûíàí ñ¾éiíøi ñ½ðà¹àíäàé, áåñòiê áà¹à áàòòè¹àí ê¾íäåëiêòi» áåòií àøûï, ºîëûíà ñ½¹ûï æiáåðäi äå: – Àïà, ìåí áåñ – àëäûì, ìà¹àí àºøà áåðåñiç áå? Ìåí

ä¾êåííåí ñà¹ûç àëàìûí, – äåäi Ѹêåí áàäûðຠê¼çäåðiìåí áà¹æèÿ ºàðàï. Àïàñû ì¸ñiñiíi» ºîíûøûíà òûººàí-ïûººàí ïåíñèÿñûíàí ìû» òå»ãå ñóûðûï áåðäi äå: – ̸, º½ëûíûì, ìûíàó ñà¹àí ñà¹ûç åìåñ, áið ì¸øèíà¹à äà æåòåäi – äåï íåìåðåñií áið ºóàíòûï ºîéäû. Àíàñû áà麽ñ: – ´é, ºîéøû, æåøå, áåñ àëìàé æàòºàí áàëà åìåñ ºîé, ¸óðå áîëìàé-ຠºîéñà»ûçøû – äåï àºøàíû ¼çiíå ºàéòàðûï æàòûð. Ѹêåí æûëàðìàí ê¾éãå ò¾ñiï: – Ñîíäà ìåí äîñòàðûìà ìåíäå äå ìàøèíà áàð äåï ìàºòàíà àëìàéìûí áà? – äåï æåð òåïêiëåï æûëàäû. – ̸, ì¸, àë. Åêiíøi ¾éòiï ñ½¹àíàºòàíûï ñ½ðàé áåðìå, ½ÿò áîëàäû – äåï åñêåðòòi àíàñû áà麽ñ òó¹àí øåøåñiíåí ½ÿë¹àíäàé æàñºàíà ñ¼éëåï. – Áàëà ¹îé, àëñûí. Åðòå» òà¹û áåñ àëàäû ìåíi» íåìåðåì, àïàñûí òà¹û ºóàíòàäû. Òà¹û ìû» òå»ãå ºîëûíà ½ñòàòàìûí – äåï êå» ïåéië Áåäåëõàí àïàñû äà ºîÿð åìåñ. Ñîë ê¾íi òàìຠiøiëiï áîëûï, äàñòàðõàí æèíàñòûðûëûï æàòûï àíàñû áàëàñûíà ºàðàï: – Æàçäà àïà»à áàðàñû» áà? ¶ëêåí Æàëà»àøºà. ²ûìûç iøåñi», º½ðò æåéñi», òàó¹à øû¹àñû», ê¼áåëåê ½ñòàéñû», ¼çåíãå øîìûëàñû» – äåï àëäàðºàòûï æàòûð Ѹêåíäi. Áàëàñû ºàëòàñûíà ìû» òå»ãåíi áàñûï àë¹àí, ê¼»iëi òîº: – ȸ, áàðàìûí. Ìåí àïàìäû åøêiìãå áåðìåéìií. Îë ìåíi» ¹àíà àïàì – äåï ø¾ëäiðëåäi Ѹêåí. Àïàñû áið àéäàé ºàëàäà áîëäû. Îñû ìåðçiì iøiíäå åêåói òó¹àí òóûñºàíäàðûí àðàëàäû. Àïàñûíû» ºàñûíàí áið åëi øûººûñû êåëìåäi. Àïàñû ä¸ëiçãå ä¸ðåò àëó¹à øûººàíäà øûðºûðàï içäåéòií áîëäû. Àïàñû áåñ óàºûò íàìàçûí ºàçà ºûëìàé îºûï ¼òêåí äiíøië àäàì åäi. Áåäåëõàí àïàñû àóûë¹à æ¾ðåð êåçiíäå “Ñ¸êåí àðòûìíàí iëåñåäi” äåï, øûðò ½éºûäà æàòºàí íåìåðåñií áåòiíåí ¼áiï ¶ëêåí Æàëà»àøºà òàðòûï îòûð¹àí áîëàòûí. Ѹêåí ò½ðà ñàëà àïàñûí içäåäi. Æåð òåïêiëåï æûëàäû: – Àïàì ºàéäà, àïàìà áàðàìûí – äåï æàñ òîë¹àí æàíàðûí ñ¾ðòå ñ¼éëåï. – Àïà» êåëåäi ºàçið! – äåäi àíàñû. – ´òiðiê àéòàñû» – äåï áàëà ê¼íåð åìåñ. – ´òiðiê àéòïàéìûí, ºàðàøû ¸íå, ºàíäàé ¸äåìi îéûíøûº – äåï àíàñû ê¼»iëií àóëàï æàòûð.

– Êåðåê åìåñ ìà¹àí ñåíi» îéûíøû¹û». Àïàì ºàéäà? – äåäi. Ñîë ê¾íi Ѹêåí í¸ð òàòïàäû. Á¾ê ò¾ñiï æàòûï àëäû. Ñàá຺à äà áàðìàäû. Ò¼ñåêòå æàòºàí Ѹêåííi» áàñûíàí ñèïàï îòûðûï, àíàñû: – Àïà» êåòiï áàðà æàòûï, íåìåðåì àóûë¹à êåëåäi ¹îé. Æàçäà æiáåð – äåï àéòûï êåòòi. Ѹêåí ºóàíûï: – ²àøàí? – äåäi æ¾ðåãi àòºàºòàï. – Æàçäà, º½ëûíøà¹ûì. Ѹêåí æàç¹û äåìàëûñòû àñû¹à ê¾òòi. ʾí ñàíàäû äåñåê áîëàäû. Ѹêåííi» àíàñû ¾ø æ½ìûñòû ºàòàð iñòåéòií: ê¼øå ñûïûðóøû, òåìiðæîë âîêçàëûíäà ñàóäàãåð, àðìàòóðà ¼íäiðåòií öåõòå ºûçìåòêåð. Ñàáàºòàí êåëå ñàëûï, òàìà¹ûí iøiï áîë¹àí ñî», àíàñûíû» ºàñûíäà æ¾ðiï ê¼øåíi» æèåãiíäåãi ºîºûñòàðäû æèíàï, ¼çiíi» êiøêåíòàé ñûïûðòºûñûìåí àíàñûíà ê¼ìåêòåñiï ê¼øå ñûïûðóäû ¸äåòêå àéíàëäûð¹àí. ʼøå ñûïûðûï æ¾ðiï áið ¸äåìi çàò òàóûï àëñà æ¾ãiðiï áàðûï àíàñûíà áåðåòií. Áið ê¾íi æ¾çiê òàóûï àëäû äà: “Àëäà-æàëäà àóûë¹à áàðûï ºàëñàì, ìûíàíû àïàìà áåðåìií” – äåï ºàëòàñûíà ñàëûï, ñàºòàï ºîéäû. Ѹêåí îº æåòïåñ áèiêòiêòå ñ½»ºàðøà ñàì¹àï áàðà æàòºàí ñàìîëåòòû ê¼ðiï, ºîëûíäà¹û ñûïûð¹ûøûí ê¼êêå ê¼òåðiï: – Ñàìîëåò, âåðòàëåò. Áiçäi» ¾éãå ºîíà êåò, ºàòûº àéðàí iøå êåò, äàìáàëû»à òûøà êåò. Ñàìàëîò, ñàìàëîò, ìåíi äå àóûë¹à àïàðøû, – äåï àéºàéëàäû. Áiðຠçå»ãið ê¼êòi» îìûðàóûíäà ò¾éìåäåé áîëûï ê¼ðiíãåí ñàìîëåò îíû» á½ë òiëåãií åñòiìåäi. Êiøêåíòàé Ѹêåí àóûëûí îéëàñà ½øºûð ºèÿëû òàëàé ¼òêåëåêòåí ¼òiï, ìîéíຠæîòà, ºûð êåçå», òàó øàòºàë, ä¼»åñòåðäåí ¼òiï ¶ëêåí Æàëà»àøòû êåçäi. °ðºàøàíäà ¼çiíå ûñòûº òàðòûï ò½ðàòûí ¼ëêåñi. Ѹêåíäåð ò½ð¹àí àóëàäà ºàçàºòàð òûì àç åäi, ºàäàó-ºàäàó ¹àíà ½øûðàñàäû. Àæàð äåãåí åñiêòåñ ê¼ðøiñi áàð-òií. Áåñ áèåíi» ñàáàñûíäàé ñåìiç, ñàðû ºàðûí ¸éåë. Á½ëà» êåðäåé á½ëûºñû¹àí øàòàºòàó êiñi. ʾéåói áà麽ñ àëêåóäå, àºæàðºûí àäàì åäi. ²àíû òîëûº ºàðà òîðû æ¾çiíå áèûëäàð ¹àíà ¸æiì ò¾ñå áàñòàäû. ²½äàó¸íäà, °ñåò à¹à ºàíøà æûë ¼òñå äå ñîë ºàëïûí æî¹àëòïà¹àí-äû. – Áàëà» àºûëäû. Áîëàøàºòà àñà ñ½»¹ûëà, ê¼ïøië, áiëiìäi àçàìàò áîëûï øû¹àäû. °éòåóið, ò½ëäûð æåòiì

åìåñ. ²àðøàäàé áàëà áîçáàëà, áîçáàëà» åðòå»-ຠáóðûë, ê¼ê áóðûë àçàìàò áîëûï øû¹à êåëåäi. Ñåí æ¾íæè áåðìå. Ñàòºà ½ð¹àíäàé æ¾äåï êåòiïñi». °ëi-ຠå»iñòåãi òàñû» ¼ðãå äîìàëàð. Áiçäi àéòñà»øû, ºîñºàí èòiìiç ºû»ûð æ¾ãiðiï, øàðóàìûç î»àëìàé-ຠºîéäû, – äåï áàïïåí ñ¼éëåï, øåð òàðºàòàð òå» ò½ñûí òàïïàé çåðiãiï ºàë¹àí Àæàð ѽëóõàí¹à ¼çiíi» ì½»ûí øà¹ûï æàòûð. – Á¸ði æàºñû áîëàäû. Ò¸óáà. Òàìàºòàðû» áàð, æ½ìûñòàðû» ä¼»ãåëåíiï æ¾ðiï æàòûð, – äåï àíàñû æàäûðàé ê¾ëäi. – Íåñi æàºñû. Áàéûì åêi ºîëû àëäûíà ñèìàé ¾éäå æ½ìûññûç æàòûð. Ìåíi º½ääû òiçå æûëûòàð êiøi ¸éåëiíäåé ê¼ðåäi, – äåï àíàñûíû» òiçåñiíåí ºóëàíà í½ºûï ºîéäû. Àíàñû áiðàç îéëàíûï, îé òåçiíå ñàëûï ê¼ðäi äå: – °ñåò à¹à áiçäi» áàé ñèÿºòû áàñûíáàé, áàñºà ½ðûï ºîðëà¹àí êåçi áîëäû ìà, à?.. – ±àðûï-¹àñåð, æîº-æiòiêêå ñàäàºà ¾ëåñòiðãåíäåé å»áåêàºûñûí ¸êåëiï ìà¹àí ½ñòàòàäû. Îíûñû áàñûíà òàðòñà» àÿ¹ûíà, àÿ¹ûíà òàðòñà» áàñûíà æåòïåéòií áiðäå»å. °ñåò à¹à åìåêñó, åëæiðåó, ìåéiðëåíó ñèÿºòû içãi ºàñèåòòåðäi áîéûíà ñi»iðãåí ìiíåçãå áàé, áið æàéòòû ºàòàð îéëàéòûí ñûðàë¹û àäàì åäi. – °ñåò à¹à êåðåìåò êiñi ¹îé. Ñiçäi äå, áàëàëàðû»ûçäû äà áà¹ûï æàòûð. Áiçäi ê¼ðìåéñi» áå?.. Áàéñûç, ºîëäàóñûç æ¾ðãåí àäàì ìåíäåé-ຠáîëñûí. Áið àäàì¹à ºàíøà äåãåíìåí ºèûí åêåí, – äåï ѽëóõàí çîðëàíà åçó òàðòòû. – Åé, Àæàð, áàëàëàðäû» òàìà¹ûí äàéûíäà, – äåï °ñåò à¹à ñîíàäàéäàí ñàìïûëäàé ñ¼éëåäi. – Îé, ºàçið áàðàìûí. Êiøêåíå äàëà¹à øû¹ûï êåòñå» îñû. – ²½ð¹àº ñ¼çáåí º½ëຠò½íäûð¹àíøà ¾é iøi»å ½ºûïòû ºàðàï, ê¾éåói»íi» ê¼»iëiíåí øû¹ûï îòûðñà» áîëäû ¹îé, – äåäi ѽëóõàí àºûë àéòûï. – Ìåí îíäà êåòòiì, ѽëóõàí. Æàºñû îíäà. Àæàð ºîðáà»äàï ¾éiíå á½éäà ò¾çåäi. Á½ë ¸»ãiìåíi ñûðòºàðû òû»äàï îòûð¹àí Ѹêåííi» ¼» øûðàéû íàðàó òàðòûï, ºàáà¹û ñàëáûðàï ò¾ñiï êåòòi. Àíàñû áàéºàï: – Áàëàì, íå áîëäû, áiðåó ðåíæiòòi ìå? – äåï òiñòåíå òië ºàòòû.

áið åêi ò¸ñië ¾éðåòiï æiáåðãåíãå ½ºñàéäû, Ѹêåíäi ïåðiï ºàëäû. – ̸, ¼çi»å. Åêåói ñîë æåðäå ò¼áåëåñiï ºàëäû. Áiðຠáàëà äåãåí òåç ½ìûòûï ºàëàäû ¹îé, àðû ºàðàé îéíàé áåðäi. Áið çàìàòòà Ѹêåí ìåí Äèìà ¼çäåði º½ìíàí ò½ð¹ûç¹àí ¾éëåðäi» ¾ñòiíå ä¸ðåò ñûíäûðäû. ؾìåòåé êåñòiðó, ñ¾íäåòêå îòûð¹ûçó äåãåí îðûñ í¸ñiëiíäå áîëìàéòûíûí Ѹêåí ñîíäà ¹àíà áiëäi. Êiøêåíåäåí êåéií åêåóiíi» àðàñûíäà¹û áîëûìñûç êiðáå» îï-î»àé øàéûëûï êåòòi. ²ûì-ºóûò ¼ìið. ؼëäåï, ¾éëåðiíi» àðòûíäà¹û êîëîíêàíû» òèåãií à¹ûòûï ñûçäûºòàòà ñóäû ñiìiðiï æàòûð. Á¸ði àøûëà¹àí ºîéäàé ñî¹àí ¾éìåëåäi. ²àðàìû æåòêåíøå ºàðìàï ºàëó. ʼðøi àóëàíû» ºûçäàðûíà æàóäàé òèäi. Êîëîíêàäàí á¼òåëêåãå ñó òîëòûðûï àëûï áiðiíå áiði øàøûï, áiðií-áiði øîìûëäûðûï îéíàäû. Àðû-áåði ê¼øå áåðãåí Äèìàíû» ¾é iøi åø æåðäå º½òàéìàé, àºûðû Îðàë¹à îøàðûëûï òûíäû. Îëàðäû» ê¼øiï áàðà æàòºàíäàðû ê¼çiíi» àëäûíàí ê¼ëáå»äåï ¼òòi. ʾí å»êåéiï, ê¼ëå»êå áîéûí ½çàðòºàí êåç. Äèìàíû» àëïàìñà ìîë äåíåëi Àëåêñåé äåãåí ¸êåñi øàºûðûï æàòûð: – Äèìà, äîìîé! – äåéäi ¸ëãi ñàáàç. – Èäó! – äåï Äèìà» øàïºûëàé æ¼íåëåäi. Àëåêñåé ìiíåçi æå»iëòåê, ºàóºàëàºòà¹àí ºûçûº, áiðຠºàé æåðäå äå îðûï ñ¼éëåéòií áåòòi êiñi åäi. Ûìûðò ¾éiðiëiï, áàëàëàðäû» áàðëû¹û äåðëiê ¾éäi ¾éëåðiíå òàðàï æàòòû. Ѹêåí ºàëòàñûíà ñàë¹àí òèûíäàðû òåñiê àñòàó¹à º½é¹àí ñóäàé ñàðºûëûï áàðà æàòºàí ñî», àíàñû áà麽ñ èíå æiï ñàáàºòàï òiãå áàñòàäû. Øàðóàñûí áiòiðãåí ñî» øàé iøóãå îòûðäû. Á¼ëìåíi» iøi àëàê¼ëå»êå. “Ýëåêòðîíèêà” ìàðêàëû ìàãíèòàôîí “ßëëà” òîáûíû» ¼ëå»ií àéòûï ¸óðå. – Áàëàì, êåë øàé iø, ìûíà áóëî÷êà»äû æå! – äåï àíàñû ò¸òòi ä¸ìäiñií àóçûíà òîñûï á¸éåê áîëûï îòûð. – Òîéûï ò½ðìûí. – Íå äåäi»? Äàëàäàí òàìຠiøiï êåëäi» áå? – Æîº, áà¹àíà áàëàëàðìåí ñó iøòiê. – Ñó – òàìຠáîëìàéäû. Åðòå» æîëäà ºàðíû» àøàäû. – ²àíäàé, æîë? – Àóûë¹à áàðàñû».

– Ó-Ð-À... À-ë-à-º-à-é... ²àï. – Íå áîëäû ìåíi» áàëàìà? – Äàðõàí à¹àì ºàñûìäà áîë¹àíäà áiðãå áàðóøû åäiê. – Áàóûðìàøûëûí ¼çiíi»... Áàóûð äåñå Ѹêåí æàíûí ¾çiï ò½ðàäû. Äàðõàí äåãåí áàóûðû ѽëóõàí ºàéûíäàðûíû» ºîëûíäà. Áiðຠîë òóðàëû àíàñû ê¾íäå àéòºàíäûºòàí øû¹àð, êiøêåíòàé Ѹêåí ¼çiíi» á¼ëiãií, æàðòûñûí içäåéòiíäåé, îë êåëå ºàëàòûíäàé òåðåçåãå ê¼ï ºàðàéòûí. Òó¹àí äåãåí ºàíøûë ¹îé ºàøàíäà. Ѹêåííi» ¼»i áàï-áàë¹ûí, òîë¹àí ñàçàíäàé àïïàº. Òà»åðòå» Ñ½ëóõàí Ѹêåíäi æåòåêòåãåí ê¾éi àâòîáóñºà îòûð¹ûçûï, æ¾ðãiçóøiãå òàïñûðûï êåòòi. – Áàëàì, ìûíà¹àí ºàðíû» àøºàíäà òàìຠàëûï iøåñi». – Ìàì, ìåí ñiçäi ñà¹ûíàìûí! – äåï ìîéíûíà àñûëûï, æiáåðìåé ºîéäû. Êiøêåíòàé Ѹêåííi» åíäiãi áåò àëûñû êiíäiê ºàíû òàìûï, êið æó¹àí òó¹àí ¼ëêåñi Ðàéûìáåê àóäàíû, ¶ëêåí Æàëà»àø àóûëû. Áàÿ¹û ò¼ðò áåñ ñà¹àòòûº æîë, ê¾íøiëiê æåðãå àéíàë¹àíäàé áîëäû. Ѹêåí òóûëà ñàëûï àïàñûíû» ºîëûíäà ò¸ðáèåëåíäi. ²àëàíû ê¼ï òàïòàñà äà ¼ç àóûëûíà æåòïåéòiíäåé ê¼ðiíäi. Æîëäà ê¼ëiê á½çûëûï, åðòå»íåí øûººàííàí ò¾ñ àóà çîð¹à æåòòi. ²îçû ê¼ø æåð ºàë¹àíäà ¶ëêåí Æàëà»àøòû» æàëûíäàé áîëûï ºàðà¹àéëàð, ¾ø àóûë àëûñòàí ê¼çãå øàëûíäû. Àëàòàóäû» ºîéíûíäà¹û ºàòàð ºîí¹àí ºî»ñûëàñ ¾ø àóûë (¶ëêåí Æàëà»àø, Êiøi Æàëà»àø, Òî¹ûçá½ëàº) á¾éiðií òî¹àéòûï ò½ð¹àí áið àñûë ºàçûíàñû iñïåòòi. Øûðºàó øû»û, á½ëàíàé áèiãi ¼çiíi» òó¹àí æåði ñèÿºòû ê¼ðiíäi. ʼ»iëi òiïòi øàëºûï êåòòi. ʼêiðåãií áið ìàºòàíûø êåðíåäi. Êiøêåíòàé Ѹêåí ºàëàäà ò½ð¹àíûìåí äå áið æåðãå ê¼ëäåíå»íåí ºîñûë¹àí ê¼ê àòòû åìåñ. Æîë-æ¼íåêåé æåð åìøåãií åìãåí åòåêáàñòû øàðóàëàð êåðåê æàðàºòàðûí æèíàñòûðûï, ¾éëåðiíå ºàéòóäû» ºàìûí æàñàï æàòûð. Àëûñòàí äàáûñûí åñòiï, ê¼ðóãå çàð áîëûï æ¾ðãåí àäàìäàðøà ê¼»ië æåòåð æîðà-æîëäàñ, ê¼ðøi ºîëà», òóûñ, æåãæàò “ºàëàäàí íåìåðå» êåëiï ê¼çàéûì áîëûï æàòûðñû» áà?” äåï àìàíäàñà êåëiï æàòûð. Ѹêåíäi ê¼êòåí ±àéñà ò¾ñiï, æåðäåí ̸äi øûººàíäàé, óëàïøóëàï ºàðñû àëäû. ²½øຠàéºàñòûðûï, ò¼ñ ò¾éiñòiðiï

æàòûð. “´ñiï ºàëûïñû»!..” äåï ê¾áiðëåï, àáûð-ñàáûð òië ºàòûñûï æàòºàí åë. – Øàðøàìàé, øàëäûºïàé æàºñû æåòòi» áå? – äåï Áåäåëõàí àïàñû ñ໺ûëäàé ¾í ºàòûï. – Èÿ, øàðøàäûì – äåäi Ѹêåí û»ûðàíà æàóàï ºàòûï. Àïàñû àðû ºàðàé ê¼ï ºóçàï ñ½ðàìàäû. Àò ò¾éåäåé ºàëàï, øàºûðûï æàòºàíäàð ê¼áåéiï áàðàäû. ʼëäàðèÿ º½ðìåò. – ʼïòi» ìåñåëií æûºïàññûçäàð. Áiçäi» ¾éãå æ¾ði»içäåð – äåï ê¼ðøi Ò¼ëåí äåãåí øàë òàì຺à øàºûðûï æàòûð. ²îé ºîçûäàé æàìûðàñûï, àìàíäûº ñ½ðàñûï áîëà àëìàé æàòºàí æ½ðò. Òàíûñ ïàíûñòû» á¸ðiíi» ìåðåéëåði òàñûï, æûð¹àï-ຠºàëäû. Ñà¹ûíûø ñàðû¹û áàñûëàð åìåñ... – Àë, ºûìûç iøi»içäåð! – äåï Áåäåëõàí àïàñû êåñåêåñåãå òîëòûðûï, º½éûï áåðiï æàòûð. ²ûñòà ºûñûðäû» ºûìûçûí iøêåí êiñiëåð, áèûë¹û óûç ºûìûçäàí òàòûï îòûð¹àíû îñû. Áiðàçäàí êåéií ºîíàºàñû¹à æû¹ûëàòûí ñåìiç òîºòûíû» áàòàñûíà á¸ði øàºûðûëäû. ĸóðåí øàë: – Àðäà àçàìàò, àíàñûíû» ñ¾éåíiøi, åëäi» ò½òºàñû áîëàðëûºòàé àäàì áîëñûí... – äåï ñ¾ðåëåðäi ä¼êïåê æåëiñòi ºàçàºû ìàºàììåí ø½áûðòà æ¼íåëäi äå áið áàñàëºû òiëåê àéòûï, áåòií ñèïàäû. “Ìûíà ê¼ê ò¼áåë áèåíi ñà¹àí àòàäûì” – äåï àïàñû àçàðäà-áåçåð. Ѹêåí êiøêåíå 츻ãiðiï ºàëäû. Îë ê¾òïåãåí ñàºèëûº åäi: – Á½ë áèåíi æåòåêòåï Àëìàòû¹à àëûï êåòñåì áîëà ìà? – äåäi Ѹêåí ê¾ëå ñ¼éëåï. Åëäi» á¸ði ºûðàí ê¾ëêiãå êåíåëäi äå ºàëäû. ²îíàºòàðäû» àëäûíà ñûáà¹àëû àñ òà êåëiï ºàë¹àí. ʼ»iëäåði îðíû¹ûï, ¸çiëäåði æàðàñºàí ¾ëêåíäåð ñåìiç ñ¾ðiãå ºîñûï òàðòºàí êåáå ºîçûíû» æàñ åòií æàºñû ò¸áåòïåí æåñòi. Åòòi ¸ð æåðäåí ñîçûë¹àí ºîëäàð á½ëàïòàëàï æàòûð. Ѹêåííi» “àóûëûìà áàðñàì” äåãåí ê¼ïòåí áåðiø áîëûï æàòºàí áið ºàìûðûº ì½»û åíäi òàðà¹àíäàé áîëäû. Áàëà æàíòàþ¹à àñûºïàé, àéíàëàíû ê¼çáåí øîëûï øûºòû. – Íåìåðå» åñåéiï ºàëûïòû! – äåï ¾éãå ºîíàºòàï êåëãåí ê¼ðøi ĸóðåí øàë ê¸ðiëåðãå ò¸í ìiíåçáåí æîðòà ໺àóñûï.

– Ѹêåíiìäi ѽëóõàíûì áà¹ûï-ºà¹ûï æàòûð ¹îé. ´çi ìàìàñûíû» áàëàñû... – äåäi Áåäåëõàí àïà. ĸóðåí øàë êå» ìà»äàéëû, ºîøºàð ò½ìñûºòû, ñ¸ë ï¸ë åðiíäiëåó, ¸íòåê ì½ðûíäûëàó, ê¼çäåði ºèûº åìåñ, øàðàëû, ñ¸ë ø¾»åòòåó êiñi åäi-òií. ʸðiëiêêå àëäûðìà¹àí, äåíåñiíå àðòûº åò áiòïåãåí ºà¹iëåç øàë ðàõàòòàíà ñûëºñûëº ê¾ëiï àëäû äà: – ²àñûìáàéäû» ½ðºû æàìàí áîëìàéäû. Ìåíi» íåìåðåì ºàéû»íû» áåçiíåí îé¹àí îæàóäàé ò¾ð-ò½ë¹àñû ñûìáàòòû ºûç. Êåëåøåêòå ûñïàð êåëií áîëàäû. ´çi» äå æàðûì ñ¼çäåí æàé ò¾éiï, ºàñ-ºàáàºòàí ½¹ûñàòûí ûëäûìæûëäûì æiãiò áîëàòûí ñèÿºòûñû». Àéºûø-½éºûø º½äà áîëñຠºàëàé ºàðàéñû»? Áiçäåí àðó ºûç, ñiçäåðäåí àéäàðëû ½ë, à?.. Åé, áàëàì ¸éòåóið òië ê¼çäåí ºà¹ûñ áîë¹àé! – äåï æàòûð ¸ëãi øàë. ʼíåíi» ê¼çi øàë îíäàé îæàóäû ê¼ðñå äå, ä¾íèåíi åíäi òàíûï æàòºàí Ѹêåí ê¼ðìåïòi. – Íåìåðå»içäi» àòû êiì? – äåäi Ѹêåí òà»äàéû òàºûëäàï, ¸ëäåáið îéíàºû ìiíåçáåí. – Íûñïûñû – Äàíà! – ʼðåìiç... μíàñà ìàìàìà àéòûï ¸éåë ºûëûï àëàìûç. Ìåíi» ìàìàìíû» øàøû ½çûí. Ìåí äå øàøû ½çûí ºûçäàðäû æàºñû ê¼ðåìií, – äåäi êiøêåíòàé Ѹêåí ñ¼çóàðëàíûï. – ²àðàé ã¼ð, á¸ëåñií. Ìåí Äàíàìäû æàé áåðå ñàëàäû äåï êiì àéòòû? – Áåðìåñå»iç ¼çiì áàðûï àëàìûí. – Ѽç æ¾éåñií òàïòû äåï áiëåéiê, – äåï øàë, áóðûëäàó øîºøà ñàºàëûí ñàóìàëà¹àí ê¾éi ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. Ѹêåí åøêiìäi æàòñûíáàéäû. Ñóø¸éëi º½íàðñûç æåðãå æûëäà ä¸í ñåáå áåðãåíäåé áàëàäà áið í¸ðñåíi ºàéòàëàï, ê¼ï àéòà áåðìåéòií. Ѹêåííi» ñûé-ñèÿïàòòàí äà ºîðæûíû º½ð åìåñ åäi. Àïàñûíà ê¼øåäåí òàóûï àë¹àí “æ¾çiêòi” áåðäi. Ñîë ñ¸òòå áà麽ñ àíàñûíû» á½ëû»¹ûð ñ½ëáàñû ê¼ç àëäûíäà îéíàï ºîÿ áåðäi. Øåøåñií ñà¹ûíäû... “Ìåíi» Ѹêåíiì ìà¹àí æ¾çiê áåðäi” äåï àíàñû á¸ðiíå ê¼ðñåòòi. Êåéiíäåði àïàñû ºàéòûñ áîëàð êåçäå ñîë æ¾çiêòi Ѹêåíãå ºàéòàðûï áåðãåí-äi. “Ìiíå ñà¹àí º½ðò” – äåäi àïàñû. Áàëàíû» îëïû-ñîëïû, êåäið-á½äûð ê¼»iëi òåãiñòåëiï, æàéëàíûï ºàëäû. Êiøêåíòàé Ѹêåí ê¼ðãåíáiëãåí ºûçûºòû, æiëiãi òàòèòûí ¸»ãiìåëåðií iíäåòiï, ºûðàí ê¾ëêiãå êåíåëòiï îòûð. ²îíàºòàð îáûðëàíà ºîë

ñîçûï ºîìà¹àéëàíà àñàï æàòûð. μáàº-ø½áຠòiçiëãåí ñîðïà òîëû êåñåëåðäi òà»äàé æiáiòåð òàëøûº í¸ðiíäåé ê¼ðiï ø¼ë äàëàäàé áiðiíåí êåéií áiðií ñiìiðóäå. Ѹêåí àïàñûíû» ºàñûíäà îòûðûï ºóòû» ºà¹ûï º½ëຠæåï îòûð. Áiðºàóûì óàºûòòàí êåéií ºóû¹û ò½òûë¹àí àäàìäàé ºîºèëàíûï ¾ðïií ½ñòàï òûæûðûíäû. – Ìåí ä¸ðåòõàíà¹à áàð¹ûì êåëiï ò½ð – äåï áàëà àïàñûíû» º½ëà¹ûíà ñûáûðëàäû. – Ѹêåí, àÿ¹û» òàéûï, º½ëàï ºàëìà – äåï àïàñû ¼áåêòåï æàòûð. “²àðûñ æåðäåãi ä¸ðåòõàíà¹à ¾ëãåðìåé, á½òûìà æiáåðiï ºîéìàñàì æàºñû” – äåï æ¾ãiðiï áàðàäû. ĸðåòõàíàíû» åñiãií àøàð-àøïàñòàí, êiðåð-êiðìåñòåí æàòûï øîð åòêiçäi. Áåëäåóäåãi àòòàð îøà» åòiï áàñòàðûí ê¼òåðäi äå ºàéòàäàí íàóàäà¹û ò½çäû òiëäåðiìåí ñûïûðûï, ñèûðûï æàòûð. – Àïà, ìåí ä¸ðåòõàíàíû» ñûðòûíà øàïòûðûï ºîéäûì, – äåäi Ѹêåí ºûëìûñòû àäàìäàé ½ÿëûï. – Åøòå»å åòïåéäi... Àéíàëàíû àéìàëàï åñêåí ñàìàë æåë àðû-áåði êåçiï æ¾ð. Æiãiòòåð îò æà¹ûï, îøຠºàñûíäà ¼çàðà ¸»ãiìåëåñiï îòûð. Ìûíà áið êåøêi ûìûðòòà îò òiçáåãi ò¾í ò¾íåãií êåéií ñåðïiï, àñïàíäà¹û º½ñ æîëûíäàé æàéíàï ò½ð. ²îçû åòiíi» õîø èiñi òàíàóäû ºûòûºòàéäû. Àóûë êåøêå òàìàí ñóûº áîëàäû åêåí. Iøiíå æåë ºàðûñûï ºàëñà êåðåê, ºàðíûí ½ñòàï æûëàé áåðäi. Àë¹àøºû ºàóûøóäû» ûðäó-äûðäóû àÿºòàëûï, àäàì àÿ¹û ñèðåäi. Æàëà»àø àóûëû àòûñ-øàáûñ, ¾ðêií-ºîðºûííàí àäà, ðàéûñ ìåêåí ¹îé. ²àð àñòûíäà¹û ºàð¹ûí ñóäàé æûëæûï, áið à¹ûñïåí à¹ûï æàòºàí òûíûø òiðøiëiê. Àëûñ ê¼êæèåêòå îéíà¹àí æàñûí, ê¾ðêiðåãåí ê¾í áåéíå á¼ðiäåé òèiï, á¼ðiêòiðiï á½ëòòû ºóàëàéòûí ñèÿºòû. Á½ëò áà麽ñ æ¼»êiëiï ºàøûï æ¾ð. Ò¾í ê¼çãå ê¼ðiíáåé, òûºûðûí áiëäiðìåé, áiðòiíäåï ò¾íäiãií æàóûï, àóûëäû» iøiíå iøêåðiëåé åíiï êåëåäi. Ïåíäåãå òàíûº í¸ðñå Àëëà¹à àíûº ºîé. Ѹêåííi» ¼»iíåí ¸ëäåáið îéñîºòûëûº ñåçiëåäi. Àóûëûíà êåëãåíi á¾ãií åäi, ºàéòºûñû êåëäi... Òà» àòòû. Øèº-øèº åòêåí òîð¹àéëàðäû» ¾íi Ѹêåíãå “ò½ð, îÿí” äåéòiíäåé. ʼçií àøûï ºàðàñà åëäi» á¸ði ºûçó òiðøiëiê ¾ñòiíäå åêåí. Øàéûí iøiï áîë¹àí ñî», ò¼»iðåêêå ê¼ç òàñòàäû. ²ûçó òiðøiëiê. °éòåóið ¸ðêiì ¼ç iñiìåí ¸ëåê... – Ѹêåí, ê¼øåäå æ¾ãiðìå, áið í¸ðñåãå àðàíäàï ºàëñà»

øåøå» ìåíi º½ðòàäû, – äåï ñèûð ñàóûï æàòºàí Áåäåëõàí àïàñû àíàäàéäàí àéºàéëàï æàòûð. – ȸ, àïà, ìà¹àí ºîðûºïà»ûç, – äåï Ѹêåí àïàñûíû» ê¼»iëií òûíûøòàíäûðûï æàòûð. Áið êåçäå: – Ѹêåí, êåòòiê òîð¹àé àòàéûº – äåï, ê¼ðøiíi» áàëàñû Äàðõàí êåëäi. – Êåòòiê, – äåï, Ѹêåííi» áîéûí ¸ëäåáið ¸óåñòiê áèëåäi. Àóûëäû æàðûºïåí ºàìòàìàññûç åòåòií, ñûì iëiíiï ò½ðàòûí áà¹àíäàðäû» ¾ñòiíäåãi ºàð¹àëàð ìåí òîð¹àéëàðäû åêåói àòó¹à êiðiñòi. – Àë àò. Òèãiçå àëìàéñû» – äåäi Äàðõàí, ìåðãåí àäàìøà ñ¼éëåï. – Òèãiçñåì íå áåðåñi»? – Òèãiçñå» ìûíà ºîð¹àñûí º½éûë¹àí ñàºàìäû áåðåìií. – Àë, ìåí òèãiçñåì íå áåðåñi»? – Àëìàòûäà¹û ¾éiìäi áåðåìií. – ²îé-åé, øûí áà? – Øûí! – Îë ¾éäi ìåí ºàëàé ê¼òåðiï ¸êåëåìií? Àóûð ¹îé. – Àóûð ò¾ãi æîº, ïàïà»íû» êðàíû áàð åìåñ ïå? Cîíûìåí ê¼òåðiï ¸êåëåñi»äåð. – Òàáûë¹àí àºûë. Àë, àòøû ºàíå! Àéûðàøà î» ºîëûíà ñåðòå ½ñòà¹àí ê¾éi Ѹêåí ñû¹àëàé ê¼çäåï ò½ðäû äà, àòûï êåï æiáåðäi. ̾ëò êåòòi. – Òèå àëìàäû», òèå àëìàäû» – äåï æàòûð Äàðõàí ºóëàíà åçó òàðòûï. – °é, òàçû èòøå æûëìà»äà¹àí áið ï¸ëå åêåíñi» ñåí äå – äåäi Ѹêåí ໺àóñûï. Ѹêåí òàðòûíàð åìåñ, òà¹û àòòû. Òà¹û òèãiçå àëìàäû. Äàðõàí àéûðàøàíû» æãóòûí òàðòûï ò½ðûï, æiáåðiï ºàëûï åäi, º½ìàëàºòàé òàñ çûìûðàíøà çûìûðàï áàðûï, òîð¹àéäû» áàñûíà ä¸ë òèäi. Òîð¹àéû» ò½ÿº ñåðiïïåé, òûðàïàé àñòû äà, “û»º” åòiï æåðãå ò¾ñòi. – °, ê¼ðäi» áå? Ìåðãåíìií áå. Áîëäû, ¾é ìåíiêi. ʼøå áåðñå»äåð áîëàäû. – Ñåí äå ºàëæû»äû ò¾ñiíáåéäi åêåíñi». – Æiãiòòi» åêi ñ¼éëåãåíi ¼ëãåíi. Àéòòû», åíäi áåð. – Áåðìåéìií. ¶éäi ñà¹àí áåðñåì áiç àíàìûç åêåóìiç ºàéäà ò½ðàìûç? – Áiçäi» àóûëäà¹û ¾éäå ò½ðàñû»äàð. Áiç ºàëà¹à ê¼øåìiç.

ʼêòåìäå ¹àíà òàºûðëàï æåï êåòêåí ê¼êòåó ºîíûñòàð ºàéòà æåòiëiï, æåëêiëäåï ò½ð. Æàç áîéû øûð æèíà¹àí ñåìiç ìàë øàéëàï ºàëìàó ¾øií àóûëäû» ò½ð¹ûíäàðû àðïà, ñ½ëûíû îðûï, ºûñºà äàéûíäàï æàòûð. ²îéøûëàð æàñ ò¼ëäåãåí ìàëäû» æ¾ðiñiìåí æûëà ºîíûï, æûëæûï îòûð. ²îéëû àóûëäàðû îðíàëàñºàí Òîðàé¹ûð æàçû¹ûíà æåòiï òàðàï òàðàï ºîíäû. – Ѹêåí, åðòå» øîìûëó¹à áàðàìûç – äåäi Ñàéûí äåãåí à¹àñû. Ѹêåíäi à¹àñû æåëºîì ñàëûï åðòòåãåí ê¼êøîë຺à ìiíãiçáåê áîëûï åäi áàëà: – ²îðºàìûí. – ²îðûºïà, æiãiòñi» ¹îé, æàëûíàí ºàòòû ½ñòàï àë, æiáåðìå. ²àçið Æàíäîñòû ¼çiìiçáåí áiðãå åðòiï àëàéûº. Æàíäîñòû» ¸êåñi ¼òå àøóøà» àäàì-òûí. Áàëàëàðûí ¼çiíi» ð½ºñàòûíñûç åøºàéäà áàñòûðòïàéòûí. Áiðàç, æûëäàðäàí êåéií æ¾ðåê àóðóûíàí ºàéòûñ áîëûï êåòòi... – Æàíäîñ, êåòòiê! – äåï àéºàéëàäû Ñàéûí. – Ìåíi ïàïàì åøºàéäà øûºïà äåãåí. – ²îéøû îñû, ºûç ñèÿºòû ºûëûìñûìàé. – Øûíûìåí. – Îíäà îòûð ¾éi»äå îìàëûï – äåï Ñàéûí á½ðûëûï êåòiï áàðà æàòûð åäi. – Åé, òîºòà. ²àçið øû¹àìûí. ¶øåói êåðåê æàðàºòàðûí æèíàï, äàéûíäàëäû. Ѹêåíãå àóûëäû» øåòiíå øû¹ûï, àðàëàóäû» ¼çi áið ¹àíèáåò ñèÿºòû áîëàòûí. ´éòêåíi, ºàëàäà á½íäàé ì¾ìêiíøiëiêòåð àç áîëàòûí. ¶øåói ò໹û ñàëºûíìåí àò åðòòåï åðòå øûºòû. Ѹêåíäi àëûñ æîëäà àò ñî¹ûï òàñòàð äåãåí ºàóiïïåí, à¹àñû àðòºà ìiíãåñòiðäi. μëû ñ¸ñêå êåçiíäå, ê¾í òûì ûñûï áàðà æàòºàí ñî», á½ëàºòû» áàñûíà áàðûï òiçãií òàðòºàí. Îñû àðàäà ûñòûº àñ iøiï, øàëäûººàí ê¼ëiêòåðií òûíûºòûðûï áiðàç àÿëäàäû. ¶ëêåí Æàëà»àø àóûëûíû» êiðå áåðiñ æåðiíäå êàíàë áîëàòûí. Áàëàëàðäû» áàðëû¹û äåðëiê ñîë æåðãå æèíàëûï øîìûëàòûí-äû. Îíû åëäåð: “Ëàòîê” äåéòií. Æàç ê¾íäåði êåøêi ñóàòºà º½ëà¹àí àðºàðäàé ¼çåíãå îøàðûëûï øîìûëà áàñòàäû. Ѹêåííi» äåíåñi ê¾íãå ê¾éiï òîòûººàí. ²àðàºî»ûð áûë¹àðû¹à ½ºñàï ºàë¹àí. Îäàí êåéií áàëàëàð òiçãiíäi Ìåðêiãå ò¾çåäi. Ѿéòiï àóûë¹à ºàéòûï êåëå æàòºàíäà Æàíäîñòû» ¸êåñi êåçiêòi: – ²àéäà æ¾ðñi»-åé? Áiç ñåíi ê¾í ½ç຺à içäåäiê ºîé.

áið ºàïûðûº ì½» òîðëàéäû åêåí. Ѹêåí àïàñûí º½øà¹ûíà ºûñûï, ñîëºûëäàï æûëàäû: – Àïà, ìåí ºàëàìûí – äåï æàíàðûíäà¹û æàñòàð ì¼ëò-ì¼ëò æåðãå òàìûï. Áåäåëõàí àïàñûíû» iøi ºî»ºûëäàï, ºèìàé ò½ðñà äà: – ²îé, º½ëûíûì, ¼éòïå. Ñåíi» îºèòûí ñàáà¹û» áàð. Àíà» áàð. Äîñòàðû» áàð. Øåøå»íi» ºîðìàë ºàìºîðøûñû áîë. Áiç äåãåí 츻ãi àóûëäà ºàëàòûí àäàìäàðìûç ¹îé, – äåï àïàñû íåìåðåñií àëäàðºàòûï æàòûð. Áåäåëõàí àïàñû º½ëûíûí ºûç¹àí¹àí ºóëûº áèåäåé Ѹêåíäi æàí áiòêåííåí ºîðûï, ºàñûíàí åêi åëi äå øû¹àð¹ûñû êåëìåéäi. Áiðຠæàç¹û äåìàëûñ òà çûìûðàï ¼òå øûºòû. Àóûë¹à ºîíàºòàï êåëãåí áàëàëàð ºàéòàäàí ºàëà¹à ºàéòûï æàòòû. – Àïà, ìåí êåëåñi æàçäà òà¹û êåëåìií, ê¾òi»iç... – Ñàáà¹û»äû æàºñûëàï îºû, æàìàí áàëà áîëìà, àíà»à ê¼ìåêòåñ, æàíûíàí øûºïà, – äåï Áåäåëõàí àïàñû ¼ç àºûëûí àéòûï æàòûð. – μìûòûï áàðà æàòûð åêåíìií ¹îé, ìûíà åò ïåí º½ðòòû, êàðòîï ïåí àéðàíäû øåøå»å áåð, æîëäà ñûíäûðûï àëìà. Àë, æîëû» áîëñûí, áàëàì, – äåï áåòiíåí ñ¾éäi. Àâòîáóñ ñîíû ê¾òiï ò½ð¹àíäàé îðíûíàí ûð¹àëà ºîç¹àëûï, àóûëäàí ½çàé áåðäi, ½çàé áåðäi. Àïàñû ºîë á½ë¹à¹àí ê¾éi ºàëûï ºîéäû. Êiøêåíåäåí êåéií íîºàòºà àéíàëäû... “Äèõàí áîëñà îðà¹ûí, ìàëøû áîëñà òàÿ¹ûí áåð” äåãåíäåé Ѹêåí ø¼ïêå ê¼ìåêòåñiï æ¾ðiï ¼çiíi» êiøêåíòàé àéûðûí ñûíäûðûï àë¹àí-äû. Ìèäàé áûëû¹ûï êåòêåí ø¼ìåëåëåðäi» àðàñûíà òû¹ûï êåòêåí. “Ñûíûº àéûðû»äû àëûï êåò” äåãåíäåðãå, “êåëåñi æûëû òà¹û êåëiï ê¼ìåêòåñåìií ¹îé” äåï æàóàï ºàòºàí. Áiçäi» æàºòà ø¼ï øàáóäû: “Àçèÿ äàóûñû” äåéäi. ´éòêåíi, æ¸íäiêòåðäi» äûáûñû áåéíå áið ¼ëå», ò½òàñ îðêåñòðäåé åñòiëåòií-äi. Áàëà æ½ìûññûç îòûðó äåãåíäi ñóºàíû ñ¾éìåéäi... Ñàéûí à¹àñûìåí iëåñiï ºîé êåçåê, æûëºû êåçåê, ñèûð êåçåê òå áàºòû. Áið ê¾íi °äië äåãåí êiñiíi» ºàðà ºîéû æî¹àëûï, à¹àñû åêåói ò¾íiìåí içäåãåíäåði, Ѹêåííi» ò½ìà¹û ñîëüÿðêû òîëû ñåñòåðíåãå ò¾ñiï, ñîíû êèiï æ¾ðå áåðãåíi, æ¾çi êiðäåí àé¹ûç-àé¹ûç áîëûï, ñîðàñûí ê¼éëåãiíi» æå»iìåí ñ¾ðòiï òàñòà¹àí, åëäåðäi» “×àïàåâ” äåï ìàçàºòàéòûíû – á¸ði-á¸ði æîëäà êåëå æàòûï ê¼ç àëäûíà êåëäi.

Áåñ-àëòû ñà¹àòòûº æîëäàí êåéií ê¼ëiê Àëìàòû¹à äà æåòòi. – Áàëàì, ò¾ði»äi æåë ºà¹ûï, ê¾íãå ê¾éiï, ê¸äiìãiäåé ºî»ûðàéûï ºàëûïñû» ¹îé. ´çi» àç ê¾íäå ïûñûï ºàòûï, ìåëæåìäåíiï, ¼ñiï ºàë¹àíñû» áà, ºàëàé? – äåäi àíàñû ëåêiòå ê¾ëiï. – Ì-à-ì, á-i-ç àóû-ë-äà ñó-¹-à ø-î-ìûë-ä-û-º. Òàó-¹à áàð-ä-û-º, º½ðò æå-äiê – äåï êiøêåíòàé Ѹêåí ê¼ðãåíií àéòûï æàòûð. – Òà¹û íå ê¼ðäi»? – äåäi Àðäຠäåãåí ñòóäåíò à¹àñû. – Ìåí òà¹û Àëäàíìåí ê¾ðåñòiì, áiðຠæå»å àëìàäûì. – Àëäàíû êiì-åé? – Àëäàí ê¾ðåñêåð. Ìûºòû åêåí. – Àóûë ½íàäû ìà? – È-¸-¸-¸ – äåäi Ѹêåí ñîçáàºòàé ñ¼éëåï. – Êåëåñi æàçäà òà¹û äà áàðàñû» áà, áàëàì? – Áàðàìûí, ìåí àïàìäû ñà¹ûíäûì. Àëäàíäû ñà¹ûíäûì, àóûëäû ñà¹ûíäûì... – ´é, ìûíàóû» ²îæàíàñûð-åé, êåëãåíi» á¾ãií ¹îé Ѹêåí, – äåäi Àðäຠà¹àñû. Ѹêåí îéëàí¹àí àäàìäàé áiðàç á¼ãåëäi äå: – Åíäi ìåí îëàðäû ñà¹ûíáà¹àíäà, îäàí áàñºà êiìäi ñà¹ûíàìûí? – äåï åëäi ºûðàí-òîïàí ê¾ëêiãå ê¼ìäi. Ѹêåíäi á¸ði º½øຠæàÿ ºàðñû àëäû. °ðºàéñûñû àëìà-êåçåê áàóûðûíà áàñûï, ìà»äàéûíàí ñ¾éäi. Àë¹àøºû ºàóûøó, àáûð-ñàáûð áàñûëûñûìåí, ñàïàð, àóûëäà¹û ê¼ðãåí ºûçûºòàð æàéûí ñ½ðàñòûðà áàñòàäû. ´çäåðií “ìàçàëà¹àí” ñ½ðàºòàðûí æàóäûðûï æàòòû. Áiðiíi» ñ¼çií áiði èíàáàòºà àëìàéòûí ¼»øå» ºûçûë ê¼ç á½çàºûëàðäàé ê¼ðøiíi» áàëàëàðû äà Ѹêåíäi ñà¹ûíûïòû: – Ѹêåí, æ¾ð, îéíàéìûç! – äåäi á¸ði ºîéøà æàìûðàï. Ѹêåí àñû¹ûñ-¾ñiãiñ ¾éäåí øû¹ûï, æ¾ãiðåìií äåï îìûðûëà º½ëàäû... Àðäຠà¹àñû ²àçμÓ-äà îºèòûí ïàðàñàòòû, àºûëäû æiãiò... Ѹêåíäi îðíûíàí ê¼òåðiï, ¾ñòií ºàºòû äà: – Åøºàøàíäà àñûºïà. Àñûººàí øàéòàííû» iñi. Áàÿ¹û èòiñ-òàðòûñ òiðøiëiê. Àíàñû áîñ ñ¼äåãåé æ¾ðiñòi, æ½ìûññûçäûºòû ½íàòïàéòûí àäàì åìåñ ïå, ºàøàí ê¼ðñå» äå ºûçó æ½ìûñòû» ¾ñòiíäå æ¾ðãåíi. Ñûðòºàðû ºàðàï: “´ìiðãå òåê æ½ìûñ iñòåó ¾øií ¹àíà æàðàë¹àí áà?” äåï

îéëàéñû». Àíàñû áàëàñûí á¾òêië í¸ðñåëåðãå áàóëûäû. ´ñiðäi... Áàºòû... ²àºòû... Ѹêåí ê¼ìåéií áåðãi øèëåóiò äàëàäàí àëûï, ñîë ¼»iðäi áiðíåøå æåðäåí êåñiï ¼òåòií ºàðàñóëàðäû, ê¼ê èiðiì áîï ñ½ëóäû» ê¼çiíäåé ì¼ëäiðåãåí, à¹ûíû àò á¼êñåñií á½ðàòûí, æàðòàñºà ñî¹ûëûï, øàòºàëäàðäû øàéûï, ê¼ê òiëiìåí æà¹àëàóäû æàëàï, à¹ûï æàòºàí Øàðûí, ñàÿëû áàº, ê¼êîðàé øàë¹ûí, æàéºàë¹àí òàë òåðåêòi, òîïûðà¹ûíàí ìàé òàìàòûí º½íàðëû àéìàº, ºàðàñàí òîáûë¹û òåãiñ á¾ðëåï, á¾ëäiðãåí, èçåí, àäûðàñïàí, ºàðàáàñ øàë¹ûíû àòòû» æàëïຠòiçåñií ºà¹ûï, æåòiëiï ò½ð¹àí áàéòàºûò ìåêåí Ìåðêi, òîïûðà¹û ºàëàìïûðäàé ê¼»iðñiãåí, æåðãå ò¾ñêåí ä¸íi» à¹àø áîëûï ¼ñåòií íà¹ûç æåð-º½íàðû Ðàéûìáåê àóäàíû, àëûñòàí ê¼ãiëäið ì½íàðäû» º½øà¹ûíà îðàíûï, á½ëäûðàï øàëûíàòûí Àëàòàó æàºûíäà¹àí ñàéûí àñºàºòàï, ñàé-ñàëà, º½ç-æàðòàñòàðû àðñàëàíûï, íàðäû» æàëºû ¼ðêåøiíäåé àñïàí¹à ºîëûí ñîçûï, ¼ç àëäûíà àñºàºòàï àñïàí òåóiï á¼ëåê ò½ð, òiïòi àéºûíäàëà ò¾ñåäi. Iëå Æàðû øû»ûíû» ¼êïå ò½ñû, Àëàòàó òàóûíû» á¼êòåðiíäåãi ê¾í øàë¹àí º½òòû ìåêåí, º½íàðëû ¼ëêå Æàëà»àø àóûëû, Øîíæûíû» àð¹û æà¹û Ðàéûìáåê àóäàíû æàë¹àñàòûí á½ëàº, áàñòàó, ò½ìà áîéëàðû º½ð åìåñ, øèìàíäàé, º½ìûðñºàøà º½æûíà¹àí àóûëäàð Ѹêåííi» ê¼ç àëäûíàí ñà¹ûìäàé á½ëäûðàï êåòïåé ºîéäû. “Êåëåñi æàçäà òà¹û äà áàðàìûí” äåï iøiíåí ò¾éäi. Áàëà ê¼»iëiíäåãi ñóðåòòåðäi º½ìíû» áåòiíå øèìàéëàï ñàëà áàñòàäû. – Ѹêåí, á½ë íå ñóðåò? – äåï ñ½ðàäû ê¼ðøi Ìàðàë àïàé. – Ìûíàó ìåíi» – àïàì. Ìûíàó – à¹àì. Ìûíàó ìåíi» – àóûëûì. – Ìàìà» ºàéäà? – Ìàìàì ìiíå. Ìåíi» ºîëûìíàí ½ñòàï, ºàñûìäà æ¾ð. – Ìûíàó êiì? – Á½ë ìåíi» Àðäຠäåãåí ñòóäåíò à¹àì. Êåëåñi ê¾íi àë¹àøºû ºî»ûðàó ñî¹ûëûï, ñûíûïòàñòàð áiðií-áiði òà¹û äà ê¼ðäi. °ðêiì ¼çiíi» äåìàëûñûí ºàëàé ¼òêiçãåíi òóðàëû àéòûï, øû¹àðìà åòiï æàçûï æàòòû. Ѹêåí: “Ìåíi» àóûëûì” àòòû øû¹àðìà æàçûï, áåñ àëäû. Åíäi, Ѹêåí ¾øií “áåñ” äåãåí áà¹à ºûçûº åìåñ, î¹àí ºûçû¹û – êåëåñi æàçäà ¶ëêåí Æàëà»àøºà òà¹û áàðó... Áiðàº, îë ¾øií òî¹ûç àé ê¾òó êåðåê...

ÆÀ³À ÆÛË ÌÅÍ “ÆÀ³À ʶ͔... (ïàðîäèÿ) 2011-æûë. Ñà¹àò 12:00... Æûë ñàéûí 30-æåëòîºñàí ê¾íi Îìàðõàí äîñòàðûìåí ìîíøà¹à áàðàòûí ¸äåò áàð. – Ñàìàò. Æàíäîñ. Õàìèò. Êåëñå»äåðøi, àëûï ºîÿéûº. Äåíñàóëûº, áàºûò, àìàíäûº ¾øií... ʸíå! – äåï, Ûºûëàñ àðຠòîëû ñòàºàíäû ò¼»êåðå ñàëäû. Áið çàìàòòà ò¼ðòåói äå ìàñàéûï ºàëäû. Æàíäîñ Àñòàíà¹à áàðó êåðåê áîë¹àí, áiðຠîíû» îðíûíà ໹àë, àºê¼»ië Ûºûëàñ êåòiï ºàëäû. Àñòàíà¹à êåëiï ò¾ñòi. Àáàé ê¼øåñi, 5-ºàáàò, 27-¾é, 1-ïîäúåçä. Åñiêòi àøòû. Êiëòi êåëiï ò½ð. Æiãiò æîëñîºòû áîëûï ¸áäåí øàðøàïòû... Áàñà-ìàñà åòïåòiíåí º½ëàäû. Ôàðèäà áàçàð¹à áàðûï êåðåê-æàðàºòàðûí àëäû. Áà¹à äåãåí øàðûºòàï ò½ð. Æàñàíäû øûðøà, îòøàøó ñàòûï àëäû. Æûë ñàéûí æà»à æûëäà ¼ñòiï äàéûíäàëûï, äàñòàðõàí æàÿäû. Æè¹àí-òåðãåí àºøàñûí 31-i ê¾íi î»äûñîëäû øàøàäû. °éåë ò¼ñåêòå òûðàéûï æàòºàí á¼òåí åðêåêòi ê¼ðiï áîñà¹àäà ñîñòèûï ò½ðûï ºàëäû. “Îéáàé” äåãåí àøøû äàóûñ øûºòû. ²àëû» ½éºûíû» º½øà¹ûíäà æàòºàí åðäi æ½ëºûëàï îÿòà áàñòàäû. Ñàáàçû» ò½ðàð åìåñ. ¶ñòiíäåãi ê¼ðïåíi òàðòûï àëäû. °ëãi» ºàéòàäàí ½éºûëû îÿó ê¾éi æåðäåí ê¼òåðiï æàìûëäû. – Ñiç êiìñiç? ²àéäàí êåëäi»iç? – äåäi æ½ëûï àë¹àíäàé. – ĸë îñû ñàóàëäû ìåí ñiçãå ºîé¹ûì êåëiï ò½ð, ºàëºàì. – Åñi»iç ä½ðûñ ïà? Á½ë ìåíi» ¾éiì, – äåäi ¸éåë åêi¾ø ðåò Îìàðõàíäû ê¼êæåëêåäåí í½ºûï. – Áàñºà áiðåóäi» ¾éií ¼çiìäiêi äåï æ¾ðãåí ñiçäi» àºûëû»ûç îðíûíäà åìåñ. °éåë: – Êåòi»iç... Êåòïåñå»iç ºàçið ìèëèöèÿ øàºûðàìûí. Íå äåãåí ò¸ðáèåñiç àäàìñûç. Ò¼ñåêêå åòiêïåí øûººàí ñiçäi ê¼ðäiì... – äåï çiëäåíiï òîºòàäû. – Ñiç ¼çi»iç ºàé æåðäåíñiç ¼çi? – äåï Ôàðèäà ò½ëàí ò½òà ò¾íåðiï, àøó øàºûðà áàñòàäû. – Àëìàòûäàíìûí... – äåäi Îìàðõàí æ¸é ¹àíà ê¾»êiëäåé ñûáûðëàï. – Á½ë Àñòàíà ¹îé, – äåäi ¸éåë ñàçàðà ò¾ñiï. – ²àëàé ñîíäà?.. – äåï æèðåí-ñàðû æ¾çi ê¾ðå»iòiï, êiäiðiï ºàëäû. Æàìáàñòàï æàíòàé¹àí æiãiò øîº

áàñºàíäàé àòûï ò½ðäû. Æàðºàøòàíà òàð¹ûëäàí¹àí ¾íi åðåêøå ºàòòû øû¹ûï êåòòi. – Ñîëàé. Á½ë ²àçàºñòàí ðåñïóáëèêàñûíû» áàñ ºàëàñû – Àñòàíà! – äåäi ¸éåë “Á¸éòåðåêòi” ºîëûìåí í½ñºàï. – ̸ññà¹àí! Ìiíå, ºûçûº! ĸë îñû ìåêåí-æàéäà ìåí ò½ðàìûí. ÁiðຠÀëìàòûäà. Ñîíäà ºàëàé, – äåäi æiãiò áàñûí ½ñòàï. – ²àëàé êåëäi»iç, ñîëàé êåòi»iç, – äåäi ¸éåë ¼ðøåëåíiï ëåïiðå ò¾ñiï. – Ìàºàë-ì¸òåë ñèÿºòû åêåí. – Ñiç ìåíi ìàçàºòàï ò½ðñûç áà? Ìàºàë áîëà ìà, ì¸òåë áîëà ìà, ñiçäi îë í¸ðñå ºûçûºòûðìàó êåðåê. Ìåíi» ¾éiìíåí øû¹û»ûç. ²àçið áîëàøຠê¾éåóiì êåëåäi. Îë ñiçäi ê¼ðñå æåëêå»içäi ¾çåäi, – äåäi Ôàðèäà åñiêêå ºàðàï. ²èÿºøà ì½ðòû áàð, ñîïàº, àòæàºòû, æ¾çi äàëàíû» à»ûçà¹ûíà ºàºòàë¹àí, ê¾éå ïiñêåí áàóûðñàºòàé ê¾ðå»øå êåëãåí áið áåéòàíûñ êiñi: – 28-¾é îñû ìà? – äåäi áàñûí ñ½¹ûï. – Êåëåñi åñiê! – äåäi ¸éåë ºàáà¹ûí ºàðñ ò¾éiï. – Á¾ãií iøïåãåí, ñàó àäàì æîº ïà ¼çi? Á¸ði ìàñ... – Àºº½áàíû» ¸äåìiñi äåðëiê àé ºàáàº, ò½íûº ºî»ûð ê¼çäi, êåðáåç åêåíñiç, – äåäi æiãiò êå»ê-êå»ê ê¾ëiï. – Øàòà¹û»ûç áîëìàñûí. ¶éäåí øû¹û»ûç... – Åñiìi»iç êiì? – Áàñòû ºàòûðìàé ¾éäåí øûº, – äåäi Ôàðèäà áiðäåí “ñiçäåí” “ñåíãå” àòòàï. – Ìåí áið ê¾í ò¾íåï øû¹àéûí. Îäàí êåéií áèëåò àëûï Àëìàòûìà ºàéòàìûí, – äåäi åðêåê ¸äåìiëåï òiãiñií æàòºûçà òië ºàòûï. – Á½ë ¾é ê¼ðiíãåí ê¼êåòiêòiíi» ò¾íåéòií æåði åìåñ. – Ìåí ê¼ðiíãåí àäàì åìåñïií. Àäàñûï ºàëäû äåìåñå»iç, “λò¾ñòiê àñòàíà¹à” àòû øûººàí ñòîìîòîëîãäî¹äûðìûí, – äåäi æiãiò øàìäàíûï. – Äàíòèñòåðäi êiøêåíòàé êåçiìíåí áàñòàï ½íàòïàéìûí. Áåñ æàñûìäà òiñiìäi æ½ëäûðòûï, ñîäàí êåéií îë êiñiëåðìåí ¼øïií. Áiðຠîë áàñºà ¸»ãiìå. Êåòi»iç ¾éäåí. Æûëäàì!.. Îìàðõàí: – Àñòàíàäà òó¹àí-òóûñºàí, òàìûð-òàíûñ, äîñ-æàðàí, º½äà-º½äà¹è, æåêæàò-æ½ðàò, íà¹àøû-æèåí, ºûç-ê¾éåó,

àïà-æåçäå, áàëäûç, á¼ëå, àáûñûí-àæûí, àóûë-àéìàº, áîòà-òàéëàº, ê¼ðøi-ºîëà» äåéòiíäåé åøêiìiì æîº. ²àéäà áàðàìûí, – äåï æàòºàíäà åñiê òàºûëäàï: – Ôàðèäû÷êà! Ìåí êåëäiì! – äåãåí äàóûñ øûºòû. – Îéáóé! Ê-å-ë-ä-i... – äåäi ¸éåë ê¼çi øàðàñûíàí øû¹ûï. Åðêåê æóàí äåíåñiìåí ºîìïà»äàï áàðûï ò¼ñåêêå “ûðñ” åòiï îòûðà ºàëäû. Ôàðèäà êèiìií øåøiï ¸ëåê. “Ìûíàóû» êiì?” äåãåíäåé Àñòàíà¹à àäàñûï êåëãåí Àëìàòûíû» ò½ð¹ûíûí æàíàðûìåí “áîìáûëàï” æàòûð. °éåë ¸äåìiëåï îòûðûï æà¹äàéäû áàÿíäàï áåðäi äå: – Ìiíå! °»ãiìå îñûëàé. Êåò äåñåì êåòïåéäi. Îòûðûï àëäû... – äåäi Ôàðèäà ºûæûðòà ¾í ºàòûï. – ̾ìêií... Ìûíàíû» ºàë¹àíûí ¼çi» äå ºàëàï ò½ð¹àí øû¹àðñû». Ìåí æîºòà ñà¹àí ¸êåáàñ, ê¼êåáàñû» áîëûï, ø½íà»äàï àëäû ìà? À?.. – äåäi æiãiò øàïøóûðëàï, Îìàðõàíäû îºòû ê¼çiìåí àòà ºàðàï. – Îíäàé îéëàðû»äû êåóäå»äå ç¸ð ºûëûï ñàºòàï æ¾ðãåíøå îñû æåðäå àéòûï ºàë. Ò¾ñiíáåäiì! Ñîíûìåí íå äåãi» êåëiï ò½ð? – ̾ìêií àéòûï îòûð¹àíû»íû» á¸ði ¼òiðiê, ìûíà ñ¾ìåëåê àøûíà» øû¹àð, – äåãåíäå, ¸éåë áåòiíåí øàïàëàºïåí òàðòûï æiáåðiï, ê¼éëåãiíi» ¾ñòiíå iëå ñàë¹àí æåëåòêàñûíû» àëäû»¹û ¼»iðiìåí ñ¾ðòêiøòåï êåëåñi á¼ëìåãå æûëàï êåòiï áàðà æàòòû. “Àøûíà» øû¹àð” äåãåíi êåëiíøåêòi» º½ëà¹ûíà ì½çäàé òèiï, æ¾ðåãiíå ò¾éíåê áîëûï ò¾éiëäi. Òàíûñºàíäàðûíà áið æûë áîëäû. Æiãiò ¼òå ºûç¹àíøàº. Êåéäå Ûºûëàñ Ôàðèäà¹à ñåíáåéòií äå ñèÿºòû. – Æàï-æàºñû êåëiíøåêòi» ê¼»iëiíå ºàÿó ñàë¹àíû» ºàëàé? Àóûð ñ¼ç àéòûï ðåíæiòòi» ¹îé, – äåäi Îìàðõàí ºàáûð¹à¹à ñ¾éåíiï ò½ðûï. – Êåëãåíi» ºàçið. Ìà¹àí àºûë ¾éðåòêi» êåëiï ò½ð ìà? Àðàìûç¹à ò¾ñïå... – äåäi æiãiò òiçå á¾êïåé æûëàíäàé ºàäàëûï ò½ð¹àí ºàëïûíäà. – Øàðóàì æîº. Æîëàóøûìûí ¹îé. Äåãåíìåí... Åêåói äàñòàðõàí¹à îòûðäû. °éåë áåòi-ºîëûí æóûï, æàíäàðûíà æàé¹àñòû. – ²àíøàäàñû»? – äåäi ºèÿº ì½ðòòû, ºè¹àø ºàáàº, ò¾êñèãåí ºàëû» ºàðà ºàñòû, àºñ½ð æ¾çäi, êåóäåñi òàóäàíòàñòàí ºàéòûï ê¼ðìåãåí àëêåóäå, æóàí ìîéíû ñîïຠáàñûìåí ò½òàñºàí îæàð ìiíåçäi, ºàáà¹ûí àøïàé, ¼çãåëåðãå

äiãið ñàëûï, òûºñûðà æ½ìñàéòûí ä¾ìêåóäå Ûºûëàñ áàë¹ûí Îìàðõàí¹à æûìû» åòå ñûíàé ºàðàï. – Îòûç áåñòå! – Î-î-î!.. Áið æûëäû» ò¼ëi åêåíáiç ¹îé. Òó¹àí ê¾íi» ºàøàí, º½ðäàñ? – äåäi æiãiò Îìåêå»íi» î» èû¹ûíà ºîëûí àðòûï. – ´òiï êåòêåí! ²ûðê¾éåêòi» áåñi. Îë êåçäå áiç òîéëà¹àí ìåéðàìõàíàäà ñåí æîºñû», – äåäi. Ûºûëàñ îëèâüå ñàëàòûíû» áið ºàñû¹ûí àóçûíà àïàðà æàòûð åäi: – Ѽçãåð. ²à¹ûëåç åêåíñi». ¶ïið-ø¾ïið áiðiìiçäåí êåéií áiðiìiç ä¾íèåãå êåëiïïiç ¹îé. Ìåíiêi àëòûñû. Î ä¾íèåãå äå ñîë êåçåêïåí àòòàíàòûí øû¹àðìûç è¸?!. Õàëºûìûçäû» àóûçáiðëiãi ºîæûðàï ò½ð ¹îé. Îíû» ä¸ëåëi ìûíà ìåí æ¸íå Ôàðèäà. Ñåí ¾øií òiëòàáûñà àëìàé ºàëäûº... – äåï ñàáûíäà “íåðæ” äåï òà»áàëàí¹àí òåìið ºàñûºòû ºà¹ûï æiáåðäi. – Ìåí ¾éëåíãiì êåëiï æ¾ðãåí ¸éåëäi» ¾éiíäå íå iñòåï æ¾ðñi»? Á½ë íå äåãåí ½ÿòñûçäûº? – äåï º½ðäàñûíû» æà¹àñûíà æàðìàñòû. Ñîïຠñàðû áåòi ñàç áàëøûºøà ñàçàðûï, øåãið ê¼çi øàðàñûíàí øû¹ûï êåòåðäåé øàòûíàï, òàóñûëà ò¾»iëiï ò½ð. – Ìåí êåòòiì ¸êå». Ìåí ñåíäåðãå ¸ëi ê¼ðñåòåìií... – äåï åñiêòi òàðñ æàóûï åäi, æî¹àðûäà iëiíiï ò½ð¹àí àòòû» òà¹àñû òåðiñ àéíàëäû. – °é, íå äåéäi ìûíà íîéûñ? Êåòñå» äå, áiçäi æàìàíäàìàé æ¸éi»ìåí êåò! – äåäi æiãiò êiæiíiï. Ôàðèäà ê¼êiðåãi ºàðñ àéðûëà ê¾ðñiíiï, ºîëûíà ñ¾ëãiíi ½ñòà¹àí ê¾éi îðûíäûººà ºàçäèäû äà ºàëäû. Áiðøàìà óàºûò îðíûíàí òàïæûëìàäû. – Íå iñòåäi»? Ñåí ìåíi»... ´ìiðiìäi... λáà¹àíñû». Øîøºà. Êåò ¾éäåí, – äåäi òiêñiíiï. °éåëäi» æàíàðû æèiðêåíiøêå øàðàñûíàí ò¼ãiëåðäåé òîëûï ò½ð... – Êåò äåäiì, – äåï ¾éäi áàñûíà ê¼òåðå àéºàéëàäû. Ûºûëàñ ¼»êèå ¾»iëãåí êåéïi ãàçåò îºûï îòûð. ʼïòåí æàóûí òàìáà¹àí æàéëàóäû êåíåò ò¼ïåï, øåëåêòåï º½é¹àí áið í¼ñåð àÿº àñòû àñòà»-êåñòå» åòiï æiáåðóøi åäi. °éåë æiãiòòi» ºîëûíäà¹û “Æàñ Àëàø” ãàçåòií æ½ëûï àëûï, áàñ-ê¼çäåí òîºïàøòàï, äàëà¹à ºóûï øûºòû äà êèiìêåøåêòåðií òåðåçåäåí ëàºòûðûï æiáåðäi. Ôàðèäà áàçàðäàí ñàòûï àë¹àí ½çûí øûðøàíû ñ¸íäåäi. Ûºûëàñºà äàéûíäà¹àí ñûéëû¹ûí ñà¹àò 12:00-äå áåðåìií äåï îéëà¹àí. Åíäi... Ñà¹àò – 21:00. Äàëà ñóûº. Îìàðõàí êèiìií êèiï

àëäû äà òî»ûï ºàëìàñ ¾øií àðëû-áåðëi æ¾ðå áàñòàäû. ʼøåäå êåòiï áàðà æàòºàí ºàëà ò½ð¹ûíäàðû: – Êåëå æàòºàí æà»à æûëû»ûçáåí! – äåäi æiãiòêå ºàðàï. Îë: – μëó æûëûí ½ëûï äàëàäà ºàðñû àëàòûí ñèÿºòûìûí. °éåëiì ºóûï øûºòû, – äåäi îë ñ¼ç àÿ¹ûí ¸çiëãå æû¹ûï. Áið êåçäå æàíûíà Ûºûëàñ êåëäi äå Îìàðõàíäû æåðãå æû¹ûï, á¾éiðäåí ºîñ àÿºòàï òåóiï êåï æiáåðäi. Òå»êèiï, ò¼»êåðiëiï ò¾ñòi. Å»êåéiï òûíûñûí òû»äàé áåðãåíäå ¸ëãi ï¸ëå» æà¹àäàí æàðìàñûï àñòûíà àëûï ½ðäû. Èòæû¹ûñ. Áiðäå Îìàðõàí èåêòåí ½ðûï ñ½ëàòàäû, áiðäå Ûºûëàñ ò¾éå-ïàëóàíäàðøà ¸áæië ºèìûëìåí àÿ¹ûíà ñ¾»ãiï, îìáûëàí¹àí ºàð¹à áàñûìåí øàíøèäû. Ѹëäåí êåéií åêåóiíi» äå ½ðòòàðûíàí ñiëåêåéëåði êèiìäåðiíå æàáûñûï, ø½áàòûëà à¹ûï, ñiëåëåï øàðøàäû. Áið-áiðiíi» áåòiíå äà¹äàðûï, ê¾ìiëæè ºàðàäû. Îìàðõàí îðíûíàí á½ðàëà» åòiï ò¾ðåãåëäi. – Ñåíi» ñàëìà¹û» àóûð ¹îé. Åêåóìiç áîêñøû áîë¹àíäà ñåíi ìà¹àí ºàðñûëàñ åòiï øû¹àðìàñ åäi. Òÿæåëîâåññû» ¹îé. Ìåí àðûºïûí, – äåäi Îìàðõàí åíòiãiï. – Ôàðèäà¹à á½ðûííàí ¹àøûºïûí. Ò¾ñiíøi! Ìåí áîëàøຠ¾øií ¼ìið ñ¾ðãiì êåëåäi. ̾ìêiíäiãiíøå àòàºòàí, ìàºòàííàí àóëຠæ¾ðóãå òûðûñàì. ´éòêåíi ìàºòàíøຠàäàìíû» ê¼ái ¼òiðiêøi, îëàé áîëàòûíû: ¶íåìi ìàºòàíà áåðóãå ¼ìiðäi» øûíäû¹û æåòïåéäi. Îñû ò½ð¹ûäàí êåëãåíäå Ôàðèäà ìåíi æàºñû ò¾ñiíåäi. Ìà¹àí êåðåìåò æàð áîëà àëàòûíûíà ñåíiìäiìií. Æîëûìäû á¼ãåìåøi. ´òiíåìií! Áàñºà äà ò¼ìåí åòåêòiëåð òîëûï æàòûð ¹îé. Øåðòiï æ¾ðiï àëàñû». Ñåí ºîëû» ê¼òåðìåñ ñîéûëäû áåëi»å áàéëà¹àíû» ä½ðûñ áîëìàäû. Ôàðèäàíû áàºûòòû åòå àëìàéñû». Ìåí ñèÿºòû æà¹äàéûí æàñàìàéñû»... Áàëà æ¾ãiðóäi – æû¹ûëóäàí ¾éðåíåäi, åðåñåê àºûëäûëûºòû – æà»ûëóäàí ¾éðåíåäi. Áàñ òàðòñà» ¸ëi äå êåø åìåñ... – äåäi æiãiò Îìàðõàííû» òiçåñiìåí òiçåñií ¾éêåé ºàðñû îòûðûï. – Ìåí îíäàé ¸éåëäi åêiíøi ðåò êåçäåñòiðìåéìií. Îë ñåíi æàé ¹àíà ½íàòàäû. Àë, ìåíi øûí ñ¾éåäi, ñ¾éiï ºàëäû... – äåäi æiãiò ¼»ií ñóûòà ºîéûï. Åøêiìíåí äåñi ºàéòïà¹àí Ûºûëàñòû» áåò-æ¾çi àéðàíäàé á½çûëûï, ìûíà ò½ñòà íå äåðií áiëìåé, ¾í-ò¾íñiç ò½ºûðàéûï îòûðûï ºàëäû. Áið ñ¸òòå æiãiòòi» ê¼çiíå æûëàï æiáåðãåëi ò½ð¹àíäàé ê¼ðiíiï êåòòi. ƾðåãi øûì ò¼ìåí òàðòûï,

ñûçäàï ºîÿ áåðäi. ²àáà¹û ò¾ñi»êiðåï, òûìûðàéûï ¾íñiç îòûðûï ºàëäû. Åðíiíi» åçóiíå ºàðàé æèûðà æûìûðûï àë¹àíûíäà ì½ðòû ñîíû» û»¹àéûìåí øàøûðàï òàë-òàë áîëûï ê¼ðiíäi. Îðíûíàí àñûºïàé ò½ðûï, ¾ñòií ºàºòû äà ºàéºà»äàï áàñûï àóë຺à êåòiï ºàëäû. μçàï áàðà æàòûï ïàëüòîñû ìåí ò½ìà¹ûí ëàºòûðûï æiáåðäi. – ²àéäà êåòòi»? Äàëàäà ¾ñiï ¼ëåñi» ¹îé... – äåäi Îìàðõàí òiçåðëåãåí ê¾éi. – ²àçàºòû» ìà» äàëàñûíà ñûéìàñàì íåñiíå Ûºûëàñïûí... – äåï êåòiï áàðà æàòòû. Êåòiï áàðà æàòòû... Àÿç-àòà, Äåä-Ìîðîç, Ñàíòà-Êëàóñ... Ѹëäåí êåéií Ûºûëàñ º½øàº-º½øຠã¾ë àëûï êåëiï, Ôàðèäàíû ¸ï-ñ¸òòå ã¾ëãå ê¼ìäi äå òàñòàäû. Ìàñ. ¶éãå æèíàë¹àí æ½ðòºà ¾»iëå, ø¾éëiãiï ºàðàäû. Æiãiò ºàðà òîðûíû» ¸äåìiñi, å»ãåçåðäåé. Àóëàíû» ìàñê¾íåìá½çûºòàðû ۺ໠êåëå æàòûð äåãåíäå åñ òàïïàé òûðàºàéëàï ºàøàäû. Îñûäàí òóðà åêi àïòà á½ðûí åêi¾øåóií èòøå òåïêiëåï, ê¼êàëà ºîéäàé ºûëûï ñàáà¹àí. Êiñiãå æàñºàíáàé ñ¼éëåéäi, òàéñàëìàé ºàðàéäû, æàíàðûíäà æiãåð áàð. Àäàì áåòiíå îéëû, á¸ðií áiëiï ò½ðìûí äåãåí ñåíiììåí çåðòòåï ºàðàéäû. – ²àºà¹àí ºûñòà íåãå æåëáåãåé æ¾ðãåíi» íå? – äåäi Ôàðèäà ñ¸ë ºûçûï ºàë¹àí Ûºûëàñºà. – Áiëåñi» áå ìåí íå ¾øií iøiï àë¹àíûìäû? Áiëìåéñi». ´éòêåíi, ñåí ìåíi ñ¾éìåéñi». Áàñºà áiðåóãå ¹àøûºñû», – î» ºîëûí ñåðìåï ºàëûï åäi, äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäå ò½ð¹àí øàìïàí æåðãå ò¾ñòi. – Àøóû»äû áàñ! Ñàáûð¹à êåë... – äåäi ¸éåë øàðàïòû æåðäåí ê¼òåðiï æàòûï. – Ìåíi æàºñû ê¼ðåñi» áå? – äåäi ۺ໠¸éåëäi» ìîéíûíà á½¹àëûº òàñòàï. – Òàìຠæûëûòàéûí áà? Åò àñòûì, – äåäi Ôàðèäà ñ½ðàºòàí æàëòàðûï. – Íåìåñå îë, íåìåñå ìåí? Åêåóìiçäi» ºàéñûìûç ñà¹àí ºûìáàòïûç? – äåäi æiãiò á½¹àëûºòàí á½ëòàºòàéòûí æîë ºàëäûðìàé. – ... Ì-ì-ì... Îë! Ûºûëàñòû» æàí-ä¾íèåñi îéðàí áîëäû. Òຠò½ìñûºòàí

½ð¹àíäàé ò½ðûï ºàëäû. Ôàðèäà îíû» áåòiíå áà¹æà» åòòi äå, á½ðûëûï êåòòi. – Ñåíi» Îìàðõàíû» äàëàäà áið ñ½ëó ºûçáåí òàíûñûï ò½ð¹àí. ²àçið ¹àíà. ´ç ê¼çiììåí ê¼ðäiì. Æàíûìíàí áið ñ¼ç äå ºîñûï îòûð¹àí æîºïûí. Òåëåôîí í¼ìiðií àëäû. Ñà¹àí êåëå æàòºàíäà ê¼ðiï ºàëäûì, – äåäi æiãiò ¸éåëäi º½øàºòà¹ûñû êåëiï. Êåíåò ¸äåìi ñ¼éëåéòií äà¹äûñûíà áàñûï: – ʾíiì! Ñåíåí áàñºà ìà¹àí åøêiì êåðåê åìåñ! Ñåíøi ìà¹àí... Ìåí ¸ëi æàëà»àÿº, ºóòàáàí ñèÿºòû ñûéäàì-ñûïà åìåñïií. Àóçû äóàëû àäàììûí ¹îé!.. – äåäi ê¾ëêiãå ½ºñàñ ûðæèûñ êåéiïïåí. – ´çi»å êåðåê ¼òiðiêòi, êiðïiãií ºàºïàé, øûíäûºòàí áåòåð íàíûìäû àéòà áiëó, ñ¼ç æîº, òàëàíò! Iøi»äå øûíàøຠàéíàëìàéòûí ºóñû» ¹îé. ´òiðiê àéòïà. Ñåíáåéìií. Øûº ¾éäåí, – äåï ê¾æiðåéãåí æîòàñûíàí èòåðãåí ê¾éi åñiêòåí øû¹àðûï æiáåðäi. Ѹëäåí êåéií ºàéòàäàí êiðiï êèiìøå» äóøºà øîìûëäû. Ò¾ð-ò¾ñi ò¾òiíäåï êåëå æàòºàíäàé ò¾òiãiï êåòòi. ¶ñòi-áàñû ìàëìàíäàé ñó. Îìàðõàí ìåí Ôàðèäà óäàé ìàñ, ôîíòàííû» àñòûíäà “²àðàæîð¹à áîëìàñà, áèäi» ñ¸íi êåëåð ìå?.. ²îñ åòåê ê¼éëåê êèìåñå, ºûçäû» ñ¸íi êåëåð ìå?..” äåï ¸íäåòiï îòûð¹àí æiãiòòi ñ¾éðåï øû¹àðûï åäi, îë êiëò òîºòàï, àðòûíà æàëò á½ðûëäû: – Åêåói» áið-áiði»å æàðàñûï-ຠò½ðñû»äàð. “Îñû ¼ìiðãå ëàéûº, ñåìüÿ º½ðûï æàð-æàð, êåëåäi ¸íå åêi æàñ òîïòû æàðûï æàð-æàð, ½ÿëìà»äàð êåëi»äåð, ê¾òóäåìiç æàðæàð”... – äåï ¼ç ºàëæû»ûíà ¼çi ºàºàëûï-øàøàëäû. Áið êåçäå ñàçàð¹àí áåòi äå, øåãið ê¼çi äå òiêñiíiï äið åòòi. – °êå». Ìåí ñåêiëäi äåïóòàòòû òàïïàéñû». Áàéìûí. Ìåíäå á¸ði áàð. Áèëiê òå, àºøà äà... Ìûíà Äîíæóàíû»íû» ê¼çií º½ðòàì. Òîæå ìíå Ðîìåî! – äåäi îë ò½ëäàíà áîºòàï. – Åé! Ñåí ¼çi» Âåëèêèé Áàéðîííû» “Äîíæóàíûí” îºûäû» áà? κû¹àí æîºñû». Îé, ñàóàòñûç! – äåãåíiíå ºàðàìàé ºóûï øûºòû äà “óô”, – äåï ò¼ñåêêå ñ½ëàäû. Ñà¹àò 22:00... Òåëåàðíàëàðäà ìåðåêåëiê êîíöåðòòåð ìåí “Äæåíòåëüìåíû óäà÷è”, “Èðîíèÿ ñóäüáû èëè ñ ëåãêèì ïàðîì”, “Ñëóæåáíûé ðîìàí”, “Ìîñêâà ñëåçàì íå âåðèò”, “Ïðèêëþ÷åíèÿ Øóðèêà”, “Òðè áàëáåñà” ò.á. êèíîëàð. Áiðøàìà óàºûò ¼òêåí ñî» åêåói áið-áiðiíå ¾éðåíiñiï

òå êåòòi. Æàºñû ê¼ðiï òå ºàë¹àí ñåêiëäi. Ôàðèäà Ûºûëàñòû, Îìàðõàí Àíàðäû ½ìûòòû... – Ñåí ìà¹àí øûí ¹àøûºñû» áà, Ôàðèäà? ´êiíáåéñi» áå? ´êiíñå» ¸ëi äå êåø åìåñ. Ûºûëàñû»à áàð¹û» êåëñå ½ñòàìàéìûí, – äåäi æiãiò ¸çiëãå äå æàºûí, øûíäûººà äà áåéiì ¾íìåí ¼êøåëåé ñ¼éëåï êåëå æàòûï. °éåë: – Ѿéiï ºàë¹àíûì ðàñ. Ûºûëàñïåí ê¼ï ºûäûðìàéòûíáûç. ¶éãå ñèðåê êåëåäi. Óàºûòû àç. Æîº äåñåì äå áîëàäû. Ìåðåêå ê¾íäåði óäàé ìàñ. 8-íàóðûç ê¾íi ìà¹àí ºîë æ½ìñàäû. Áið àéäàé ñ¼éëåñïåäiê. Àÿ¹ûìà æàëûí¹àí ñî» àìàë æîº êåøiðóãå òóðà êåëäi, – äåäi ê¼»ië-ê¾éi ò¾ñiï. – Ìåí îñû áið í¸ðñåãå ò¾ñiíáåéìií, – äåäi æiãiò òåðåçåãå ºàðàï. – Áiç 31-æåëòîºñàí ê¾íiíå åðåêøå äàéûíäàëàìûç. Ìåìëåêåòòi áûëàé ºîé¹àíäà, ºàðàïàéûì õàëûº ºàíøàìà ºàðàæàò æ½ìñàéäû. ʼ»ië ê¼òåðåòií îðòàëûºòàðäû» ñîë ê¾íãi áà¹àñû ìåíi» ò¾ñiìå äå åíáåéäi. ѽìäûº. Íåãå îñû áiç?.. Ò¾ðêi òåêòåñ õàëûºòàðûíà îðòຠºàíäàé ìåéðàì áàð? – äåäi Ôàðèäà¹à ºàðàï. – °ðèíå æèûðìà åêiíøi íàóðûç! – äåäi îë æûìèûï. – Á¸ðiìiç áiëåìiç. Áiðຠñîíøàëûºòû äå»ãåéäå òîéëàìàéìûç. Æèûðìà åêiíøi íàóðûç – ê¾í ìåí ò¾í òå»åñåòií êåç ¹îé. Íàó – æà»à, ðóç – ê¾í! “Æà»à ê¾í”. ß¹íè, àäàìçàò, òàáè¹àò, á¾êië ºîðøà¹àí îðòà æà»à ê¾íãå åíå îòûðà, áið æûëäûº òàðèõûí ºàéòàäàí áàñòàéäû. Àðຠiøiëìåéäi. Îíû» îðíûíà ø½áàò, ºûìûç, àéðàí, ñ¾ò, ºûìûðàí... Æåòi ò¾ðëi äàºûë ºîñûë¹àí Íàóðûç ê¼æå íåäåãåí ¹àæàï òà¹àì. Æåòi ºàçàº, æàëïû ì½ñûëìàí ¾øií ºàñèåòòi ñàí ¹îé. ʼæåãå äå æåòi ò¾ðëi í¸ðñå ºîñûëóûíäà äà – μëû ñûð æàòûð. Ñèìâîë. Êîñìîãîíèÿëûº ½¹ûì!.. Áiç ¼çáåê, ò¾ðêiìåí, ¸çiðáàéæàíäàðäàí ñîðëûìûç áà? Îëàð Íàóðûçäû áàÿ¹ûäàຠ½ëòòûº ìåðåêå äå»ãåéiíå ê¼òåðiï òàñòà¹àí. Áiç ºàçið 31-ií ºàëàé òîéëàñàº, îëàð äà ä¸ë ñîëàé, êåðåê äåñå» îäàí äà ê¾øòi ºûëûï ¼òêiçåäi. ²àðàï îòûðûï iøi» àøèäû. Áiç íåãå?!. – äåäi æiãiò àëûñºà ê¼ç òàñòàï. – ´çi» îñûíû àéòûï ò½ðûï 31-ê¾íi ìîíøà¹à áàðàñû». ʼ»ië ê¼òåðåñi», – äåäi Ôàðèäà. – Êåëiñåìií. Ìåí äå ïåíäåìií. Àäàìäû ºàëûïòàñòûðàòûí – îðòà! Ìåí äå áàñºàëàð ñèÿºòû îðòà¹à èêåìäåëåìií. Îíû» “çà»äàðûìåí” ¼ìið ñ¾ðåìií. – Àÿç àòà¹à ñåíåñi» áå? – äåäi êåëiíøåê.

Æiãiò iøií ½ñòà¹àí ê¾éi ò½ð àëìàé ºàëäû. Ø-è-º... Ø-è-º!.. – Ñåí ºàëæû»äàï îòûðñû» áà? Æîº, ¸ðèíå. Êåçiíäå èìàíäàé ñåíäiê ºîé. Ñî¹àí àðìàíû»äû àéòñà» îðûíäàéòûí ñèÿºòû áîëûï ê¼ðiíåòií. ´ñå êåëå á¸ði äàëáàñà åêåíií ò¾ñiíäiì. Àºøàºàð¹à ¹àøûº áîëûï, åêiíøi ñûíûï îºûï æ¾ðãåíiìäå æàç¹àí õàòòàðûì ¸ëi ¾éäå ò½ð. ÀÍÀÌ áà麽ñ ñàíäûººà æèíàé áåðiïòi ¹îé. Êå»åñ èäåîëîãèÿñûíû» ñ½ìïàéûëû¹û – îðûñòàðäû» (õðèñòèàí) ì¸äåíèåòiíå áàðëûº ½ëòòàðäû ñi»äiðãiñi êåëäi. ²ûäûðàòàíû Àÿç-àòà¹à àëìàñòûðäû. Àÿç êiì îë? ²ûñòà åëiêòåðiíå øàíà æåãiï, áàëàëàð¹à ñûéëûº òàðàòàòûí ºàðò. Åøêiì åìåñ. Æ¸é ¹àíà ºèÿë ¹îé. Á½ë äà êîììóíèçì ñåêiëäi ò¸ï-ò¸óið åëäi åëiêòiðiï, ñåíäiðäi. ²àçiðãi çàìàíàºûðäû» áàëàëàðû Àÿç àòà¹à ñåíáåéòií äå øû¹àð. Ñàºàëûíàí òàðòûï îéíàéòûí áîëñà êåðåê. Àë, ²ûäûð îë – ðóõ. ²àçåêåì: ²ûðûºòû» áiði – ²ûäûð äåéäi. Ò¾ðêiëåðäi» àðìàí-òiëåê, ä½¹à-áàòàëàðûí Àëëà¹à æåòêiçåòií ä¸íåêåð. ĸë îñû ò½ñòà ò¾ðêiëiê ì¸äåíèåò ïåí èñëàì òîºàéëàñûï ò½ð. ²ûäûð ò¾íiíäå ñàí ò¾ðëi ¹àæàéûï îºè¹àëàðäû» áîë¹àíûí åñòiãåí øû¹àð. Õðèñòèàíäàð ¾øií æà»à æûë ¾ëêåí ì¸íãå èå. Ðîæäåñòâî! Èñà ïàé¹àìáàðäû» ä¾íèåãå êåëãåí óàºûòû. Ñîë ê¾íi åëäåð ¾éðåê-ºàçäû ïiñiðiï, ä½¹à òiëåéäi. Àìåðèêàíäûºòàð ¸ëãi øàëäû Ñàíòà-Êëàóñ äåï åðêåëåòåäi. ²ûçûð ñåêiëäi ê¼çãå ê¼ðiíáåéòií àñòðîëîãèÿëûº òèïàæ ¸ðºàøàíäà ºàì ñ¾ò åìãåí, ñàñûº åò, êåìiê ñ¾éåêòåí æàðàë¹àí ïåíäåíi ºûçûºòûðàäû ¹îé. ²àçið ê¼øåãå øû¹à ºàëñà» ºûçûëຠò¾ñòåðäåí (àºñàºàëäû» ¾ñòiíäåãi êèiìiíi» ò¾ñií ìå»çåï îòûðìûí) ê¼çi» ò½íàäû, – äåï Îìàðõàí ê¼ñiëiï ò½ð¹àíäà åñiêòi áiðåóëåð òûºûëäàòòû. Åñiêòi àøûï ºàë¹àí áîéäà ºîëäàðûíà ñûéëûºòàðûí, àðàº-øàðàïòàðûí ½ñòà¹àí áåñ-àëòû àäàì ºà¹à-ñî¹à iøêå åíäi. – Êåëå æàòºàí ½ëó æûëû º½òòû áîëñûí! μëó æûëûíäà – ½ëû ìàºñàòòàð¹à æåòi»äåð! Áàºûòòû áîëû»äàð? – äåï ¸ëãiëåð åêåóiíi» áåòòåðiíåí ø¼ïiëäåï ñ¾éå áàñòàäû. Æèûíäàðäû» áåë îðòàñûíäà ºàøàíäà áiëåê ñûáàíûï áåëñåíiï æ¾ðåòií, º½ðáû-º½ðäàñ, ê¼ðøiºîëà»äàðûí ¾ðêåðäåé ¾éiðiï àëàòûí, åëóëåðäi» ìîë iøiíäåãi ñàðäiãåð ¸éåë Àºøàºàð, áîç¼êïå áàëàñû Àÿç àòà áîëûï êèiíiï àëûïòû.

Àëìàòûäà Îìàðõàííû» ºàëû»äûººà àëàéûí äåï æ¾ðãåí àäàìû áàð. Íàðûíºîëäû» ºûçû. Àóûëäû» ºàðàëà-òîðàëà êåëiíøåêòåðiíåí á¼ëåêòåíiï ò½ðàäû. ´»i àòºàí òà»äàé à¹àðû»ºû, ê¼çäåði ò½çäàé ê¼êïå»áåê-òi. Íûñïûñû – Àíàð! Ñîë ºûç ºî»ûðàó øàëäû: – Àëëî! ²àëàéñû»? Äîñòàðû»ìåí ìîíøà¹à êåòêåëi åò àñûì óàºûò ¼òòi ¹îé. ²àéäàñû»?.. ²àëòà òåëåôîíû» íåãå ñ¼íäiðóëi. “Àáîíåíò áàéëàíûñ àÿñûíàí òûñ æåðäå...” äåï çàðëàé áåðãåííåí áàñºà åøòå»å áiëìåéäi, – äåäi àøó øàºûðûï. – Àìàíìûí. Áàòàðåéêàì ¼øiï ºàëäû. ²àçið ¹àíà ºîñòûì. Àñòàíàäàìûí... – ²àéäà? Ò¾ñiíáåäiì... Îë æåðäå íå iñòåï æ¾ðñi»?.. – äåäi äàóñûí çîðàéòûï. – °»ãiìå áûëàé ¹îé... Áiðຠñåí ä½ðûñ ò¾ñií, Àíàð!.. Àëëî... Àëëî.. – äåï æiãiò ºàëòà òåëåôîíûíû» iøiíå êiðiï êåòåðäåé º½ëà¹ûíà æàºûíäàòûï, ºîëûí àðëûáåðëi ñåðìåï áàñòàï êåëå æàòûð åäi Àíàð: – Á¸ði ò¾ñiíiêòi. Àð¹û æàºòà¹û äàóûñ ñåíi» àøûíà»äiêi ìå? Áàºûòòû áîëûíäàð!.. – äåï êåëiíøåê ò½òºàíû ºîÿ ñàëäû. Àíàð îçàíäàòà æûëàäû. Àáàé ê¼øåñi, 5-ºàáàò, 27-¾é, 1-ïîäúåçä. ÁiðຠÀëìàòûäà... Òóò-òóòòóò... μÿëû òåëåôîíûí ê¼òåðìåäi. Á½íäàé ¹àæàéûï îºè¹àíû àéòñà äà ñåíáåñ åäi. Êåç êåëãåí ¸éåë çàòû ñîíäàé ¹îé. ʾéåói èìàíäàé øûíûí àéòûï æàòñà äà ñåíáåéäi. ´òiðiêòi ºàðøà áîðàòñà º½ëàºòàðûíà ìàéäàé æà¹àäû ¹îé äåéìií, áiðäåí ñàáàñûíà ò¾ñåòií ¸äåòi. Åðêåê: “ƽìûñòàìûí! Îéáàé, ºàðáàëàñ...” äåñå ¸éåëäåðäi» îéûíà áiðiíøi àøûíà ò¾ñåäi. ´ç ê¾éåóií áiðåóãå êiì áåðãiñi êåëåäi?! Åøêiì. Áiðຠæî¹àðûäà¹û æà¹äàé ì¾ëäå áàñºà. Îìàðõàí øûíûíäà äà Ôàðèäà¹à ¹àøûº áîëûï ºàëäû. Îë Àíàðäû ¼ëåðäåé ñ¾éãåí äå æîº. Àíàñûíû» àóûëäà¹û ñûíûïòàñûíû» ºûçû. “Ò¸ðáèåñi æàºñû, èáàëû, ïûñûº...” äåãåí ñî» æiãiòêå àëûï áåðãiñi êåëãåí. Ñû äèàëîãïåíຠåêi àäàìíû» áàéëàíûñû 츻ãiëiêêå ¾çiëäi... – Áàºûòòû áîëûíäàð! Òàíûñòûðàìûí. ¶éëåíåéiê äåï ½ñûíûñ æàñàï æ¾ðãåí Ûºûëàñ äåãåí ê¾éåóáàëà îñû ìà?.. – äåäi çîð äåíåëi, ºàïñà¹àé, åòòi ì½ðíû åðåêøå êåñåê, ¾ëêåí òàíàóûíû» æåëáåçåêòåði åðåêøå êå», áîæáàí ñàðû, ñàóñûëäà¹àí ì¼ëäið ñàºàë-ì½ðòû áàð, îòòû ê¼çi êåñåê æ¾çiíå àéáûí áåðiï ò½ð¹àí, æåòïiñêå êåëãåí Ñàáûð äåãåí ê¼ðøi øàë Îìàðõàí¹à ºàðàï.

– Ì-ì-ì... – äåï Ôàðèäà àëàºàíäàðûí ûñºûëàäû. Á½íäàé òîñûí ñ½ðàºòû ê¾òïåï åäi. – ȸ! Ìåí ¹îé, àòà! Æóûðäà òîéûìûç áîëàäû... – äåäi Îìàðõàí û»¹àéñûçäàíûï ò½ð¹àí ¸éåëäi ºèûí æà¹äàéäàí º½òºàðûï. – Ñåí áà ¸ëãi äåïóòàò áàëà? ²½ëàí ºûðäà, º½íäûç ñóäà, æ½ìûñ-øàðóàëàðûí æ¸é-æ¸éiíäà ìà? – äåäi øàë “êðóòîé” øàºøàñûíàí ê¼êá½éðà íàñûáàéûí àëûï åðíiíi» àñòûíà ñàëäû. – ȸ, øàë! Ïàðëàìåíòòû òàðàòûï æiáåðäi. Åíäi áàñºà æ½ìûñ ºàðàñòûðó êåðåê. “ͽð Îòàííû»” Àñòàíàäà¹û á¼ëiìøåñiíå ñ¼éëåñiï æàòûðìûí, – äåäi æiãiò áåòi á¾ëê åòïåé. Ôàðèäà iøií ½ñòà¹àí ê¾éi ò½ðà àëìàé ºàëäû. – Ìåíi» ²àíàò äåãåí ¾ëêåí ½ëûì äà äåïóòàò. Òàíèñû» áà? – äåäi øàë øàáûòû êåëãåí ºûðàíäàé ñåðãåê ºîç¹àëûñïåí ñàïñè¹àí ñàºàëûí ñàóìàëàé ò¾ñiï. – Òàíèìûí! – Íå äåéñi»? – äåäi º½ëà¹û àóûð àºñàºàë. – Òàíèìûí äåéìií! Îéáóé, ²àíåêå»äi êiì òàíûìàéäû. Á¸ði òàíèäû, – äåäi Îìàðõàí äàñòàðºàííû» áàñûíà êåëiï. ̽ðíû êåéêi, êiðïiãi ºàéºû, åæiðåê ê¼ç ºûçûë áåò ¸éåëäi» àðòûíà òû¹ûëûï ò½ð¹àí ¾êiíi» áàëàïàíûíäàé ñ¾ï-ñ¾éêiìäi, êåòiêòiñ áàëà: – Ìåí Àÿç-àòàäàí ¾ëêåí ì¸øiíå ñ½ðàäûì. Ïàïàìäiêiíäåé “Èíôèíèòè”, – äåäi ìàºòàíûï, æ½ðòºà áàæàéëàï ºàðàï. – Ñåí îíû àéòàñû», àëòûíûì. Ìåíi» æåòiäåãi íåìåðåì Àÿç-àòà ìåí Àºøàºàð¹à õàò æàçûï, òà»åðòå» ìà¹àí “²àçïî÷òà¹à” àïàðûï òàïñûðóûí ¼òiíäi. Åíäi ¾éäå ê¾òiï îòûð... – äåäi øàëû» iøåê-ñiëåñi ºàòûï. – Îòûðû»ûçäàð! – äåï Ôàðèäà àçàðäà-áåçåð áîëûð æ¾ð. ʼðøi-ºîëà»äàð óëàï-øóëàï, ¸íäåðií àéòûï, ê¼»iëäi îòûð¹àí ñî» ¾éëåðiíå òàðàäû. Ñà¹àò 23:50... Ôàðèäà “²àçàºñòàí” òåëåàðíàñûí ºîñûï åäi, Åëáàñû á¾êië ºàçàºñòàíäûºòàðäû º½òòûºòàï æàòûð åêåí. Îìàðõàí åêåói äàñòàðºàí áàñûíà æàé¹àñûï, øàìïàíäàðûí û»¹àéëû æåðãå ºîéäû. ²½òòûºòàó áiðiíøi ºàçàºøà, îäàí êåéií áàðûï îðûñøà àéòûëäû. Ñà¹àò 12:00... Îòøàøó àòûëûï, øàðàïòàðäû» òû¹ûíû àøûëäû.

í¸ðñå ñ½¹ûï æiáåðó äåãåí ¸äåò ñiçäåð æàºòà æîº ïà? – ´çiìäå áàð-æî¹û ìiíå, ñû îí ìû» òå»ãå ºàëäû. – Ñîíû» ñåãiçií ìà¹àí áåðåñiç. Áèáiã¾ë ºàëòàñûíäà¹û àºøàëàðûí øû¹àðûï, ñàíàé áàñòàäû äà: – ̸, – äåï øîéºàðàíû» ºîëûíà ½ñòàòà ñàëäû. °ëãi ä¸ó æiãiò ºàëòàñûíàí áëîêíîò øû¹àðûï, ¸ëäåíåíi ñ¾éêåêòåòiï æàçûï æàòòû. °éåëäi» ê¼»iëi º½ëàçû»ºû. °ëäåíåãå íàðàçû ñûìàí. Íàðäû» ¼ðêåøiíäåé ¼»êèãåí æà»à¹û êîíòðàëåðãå ìå, ¸ëäå ¼çiíå ìå, ¸éòåóið áið í¸ðñåãå àøóëû. °æiê-ê¾æiê ¸»ãiìåìåí àéíàëûï ò½ð¹àíäà äèêòîðäû» äàóûñû øûºòû. ²½ëຠò¾ðñå, ïîéûç ä¸ë ºàçið æ¾ðåòií ñû»àéëû. Àñû¹ààïòû¹à, àïûë-òàïûë æ¾ãiðå æ¼íåëäi. ²àñûíäà ê¼ìåê ºîëûí ñîçûï, ê¼òåðiñåòií åøêiì æîº. Øûëàóøûíäàé øûëàíûï ò½ð¹àíû. Áèáiã¾ë æ½ðòòû êèìåëåï, àëäû¹à ½ìòûëäû. Äèêòîðäû» àóçûíàí øûººàí ñ¼çäi ¸ëäåáið ò¸á¸ðiêòåé øàøàó øû¹àðìàé º½ëຠò¾ðiï òû»äàï ºàë¹àí-äû. “Àëìàòû-2 Òåìiðæîë âîêçàëûíû»” äèêòîð ºûçû: – “Àëìàòû-Îðàë áà¹ûòû áîéûíøà ºàòûíàéòûí ïîéûçäû» æ¾ðóiíå áåñ ìèíóò ºàëäû. Æîëàóøûëàð âàãîíäàðûíà êiðóäi ¼òiíåìiç” – äåäi. Æîëñåðiêòåð âàãîííû» òàìáóðëàðûí òàðñ, åñiêòåðií ñàðò áåêiòiï, ºûìòàíûï àë¹àí åêåí. Áèáiã¾ë ºîëûíäà¹û áóäà-áóäà, ñåêñåóiëäi» áóûíøà¹ûíäàé ò¾éiëãåí, òàóàð¹à ñûºàé òîëû ñóìêàëàðûí áåëi ºàéûñûï, æû¹ûëà, ñ¾ðiíå ñ¾éðåòiëiï êåëå æàòòû. Ïàðàâîç áîçäàï ºîÿ áåðäi äå ûøºûíà îðíûíàí æûëûñòàé áàñòàäû. Ñûðòºàðû ò½ð¹àíäàð iøòåãiëåðãå ºîë á½ë¹àï æàòûð. Á¸ç áiðåóëåð æàíàðûíà ø¼êêåí æàñòàðûí ñ¾ðòiï, ê¼çäåðií øûëàï æàòûð. Øîéûí æîëìåí âàãîíäàð áið ñûäûð¹û æ¾ðiñïåí êåòiï áàðà æàòòû. Ǹóäå ºàðà ¾çäi. Ñû âàãîííû» ê¼ê ò¾ñïåí ñûðëàí¹àí ê¼òåíi àëûñòàí ¹àíà à¹àðà»äàäû. Áèáiã¾ëäi» ñàé-ñàé ¸æiìäi ºóàëàé òàðàì-òàðàì æàñ ຺àí æ¾çiíäå æàòûðºàó æîº, áiðຠòà»äàíó ìà åêåí, ¸éòåóið ê¼ç æàíàðûíäà áið ½øºûííû» ëåçäå ¼øiï, “¾ëãåðåìàó” äåãåí ¾ìiò îòû ºîëàìòà òàðòòû. – Ò-ô-óé, åëêè-ïàëêè, ºàëàéøà ºàðà áàñûï êåøiãiï ºàëäûì – äåï àéºàéëàäû Áèáiã¾ë. °éåëäi» äàóûñû Áîðîäèííi» “Êà¿àðìàí” – ñèìôîíèÿñûíû» ç໹àð íîòàñûíäàé ºà¿àðëû, àéáàðëû øûºòû. ´ç-¼çiíå

êiæiíãåíäåé î» ºîëûìåí ñàíûí ñî¹ûï, ºîëûíäà¹û àçìàç àºøà, êîñìåòèêà òîëû ºàðà ñ¼ìêåñií æåðãå àòûï ½ðäû. – Åé, “Àëìàòû-1 Òåìiðæîë âîêçàëûíà” òàêñè ½ñòàï áàð. ¶ëãåðåñi». Îë æàºòà îí ìèíóò ò½ðàäû – äåï åëäåð àºûëäàðûí àéòûï æàòûð. Áèáiã¾ë òàáè¹àòûíàí æ໹àëàº, àñûººàíäû ºîëàé ê¼ðìåéòií àäàì áîëàòûí. Îñû êåçäå äå ñîë äà¹äûñûíàí òàíáàäû: – Áîïòû, ºèûí ºûëñà áið àïòà¹à ºàëàðìûí. Åøòå»å æîº, – äåï ä¸ó ñ¼ìêåíi» ¾ñòiíå ø¼ãå êåòòi. Åðií åìåóðiíiìåí ¸ëäå áið í¸ðñåíi ê¾áiðëåï, ñàóñàºòàðûìåí ñàíàï æàòûð. Àÿëû òàíàê¼çäåði ñ¸ë-ï¸ë ì½» øàë¹àíäàé áîëäû. Ìåçãië øiëi»ãið øiëäåäåé ûñòûº. Áèáiã¾ëäi» øîëຠæå»äi ຠæåéäåñi òåðãå á¼ãiï ºàðàÿ áàñòàäû, øîò ìà»äàéû æiïñiäi. Àº º½áà æ¾çi ê¾ðå»iòiï, ïûñûíàï, òåðëåï êåòòi. Ò¾éìåñií à¹ûòûï æåëïiíäi. Àäàìíû» åëæiðåï, à¹ûëòåãië ñåçiì áèëåï, ñîë ñåçiìíi» ñåëiíå øûäàé àëìàé å»êiëäåï æûëàéòûíû ºèûí åêåí. Áèáiã¾ë äå 縻ãi áàñòûäàí áiðäå-áið àéûðìàñû æîº. Åãiëäi äåéñi» ¹îé. ʼçiíåí òàðàì-òàðàì æàñ àëäûíà òàìûï æàòòû. Ò-û-ðñ... Ò-û-ð-ñ... Ïîéûç æîëäû» ðåëüñòåðií æàíàðû æàñºà òîëû ê¼çiìåí òiíòiï æàòûð. ̾ìêií òà¹û áið òåìiðê¼ëiê êåëiï îíû àëûï êåòåòií øû¹àð äåãåí åñåê ä¸ìå ¹îé áàÿ¹û... Ѽéòñå, Áèáiã¾ë êåøiêêåí ïîéûç á¾ãiíãi òiçiìäå ñû åêåí. Áàºàíäàé áåñ ìû»¹à ñàòûï àë¹àí áèëåòi èò ð¸ñó¸ áîëäû. Áèáiã¾ë æåëêåñií ºàñûï, îðíûíàí ìàð¹àó ê¼òåðiëäi. ²îþ ºàðà ºàñòàðûí ñûíäûðà, ºàáà¹ûí ò¾éäi. °ëäåíåãå ºàòòû àëà¹ûçûï, ¼çiìåí-¼çi àðïàëûñûï æ¾ðãåí æàí åêåí Áèáiã¾ë. Òåìiðæîë âîêçàëû – ºûçûï æàòºàí ºàíáàçàð ¹îé. ²½ìûðñºàäàé º½æûíà¹àí, ñå»äåé ñî¹ûëûñºàí ºàðຽðûì õàëûºòû» ºàº æàðûìû ñàóäåãåðëåð-òií. ²àðàé¹àí õàëûº ¸éòåóið ê¾éáå» òiðëiêòi» áið á¼ëøåãiíå àéíàëûï æàòûð. ²àéäà áàðñà» äà ºûçûï æàòºàí øàðóàíû» ¾ñòiíåí ò¾ñåñi». ƾêòi ¸éåëäåé æ¾ê âàãîíäàðû øàáàí ºèìûëäàï, ûð¹àëûï-æûð¹àëûï, àðû-áåði àíäûçäàéäû. – Àëìà àëàìûç, àëìà. – ²àíøàäàí? – ¶ø æ¾ç òå»ãå! – Ñàë.

Ñàóäàãåð êåëiíøåê ¸áæië ºèìûëìåí àëìà òîëû øåëåêòi ïàêåòêå ò¼»êåðå ñàëäû. – Ðàõìåò, æîëû»ûç áîëñûí! – Àéòºàíû» êåëñií, àéíàëàéûí. Ñàóäàãåð êåëiíøåê ºóàíûï, ¾éiíå áåòòåï áàðà æàòûï Áèáiã¾ëäi ê¼çi øàëûï ºàëäû äà: – Æîëäàí ºàëûï ºàëäû»ûç áà? – ȸ. Ïîéûç¹à ¾ëãåðìåäiì – äåï Áèáiã¾ë áàñûí ò¼ìåí ò¾ñiðäi. – Îíäàé áîëñà ìåíi» ¾éiìå æ¾ði»iç. ¶ø ê¾ííåí êåéií îñû áà¹ûòòà òà¹û áið ïîéûç æ¾ðåäi. Ñî¹àí îòûðûï, ¾éi»içãå áàðàñûç. – Ñîíäàé ìà? Ðàõìåò ñiçãå, – äåäi ¸éåëäi» ¼»iíå ºûçûë àðàé æ¾ãiðiï. Áèáiã¾ë ìîíøà¹à ò¾ñiï áîéûíäà¹û æå뺽çû, ½øû¹ûíàí åìäåëiï, áîéû æå»iëåéiï ºàë¹àí àäàìøà ¼çií åðêií ñåçiíäi. °ëäå ¸ëãi êåëiíøåêòi» ñ¼çi äåìåó áîëäû ìà åêåí, êiì áiëñií. Åêåói ò¾éåíi» áåëiíäåé øîéûí áóäà ñ¼ìêåëåðií ñ¾éðåòå ê¼òåðäi. Íàçã¾ë áà麽ñ òà áàð õàë-ºàäiðiíøå áið ºîëûíäà áîñ øåëåêòåð, åêiíøi ºîëûíäà ºàïñûðà ½ñòà¹àí ñóìêàíû», ºîëäû» ê¾ñi 潺ºàí, òåðøiãåí áàóû. Á½ë å»áåêòi» ñi»ãåí òåði åäi... Ñîë ê¾éëåði ¾éãå áiðຠæåòòi: “Áiçäi» ¾é ìûíàó” – äåï æàòûð Íàçã¾ë ñûðòòàí. “²àñûíäà áiðåó áàð ñûìàí” äåï îéëàäû êiøêåíòàé Àñºàð. Òûðïûëäà¹àí àÿº äûáûñòàðû åñòiëiï æàòûð. ¶é àáàæàäàé êå» äå åìåñ, øûíòຠàéíàëìàéòûí òàð äà åìåñ, ¸éòåóið òàï ò½éíàºòàé åòiï æèíàë¹àí òàçà, ¾ø á¼ëìå. Áèáiã¾ë áûðøûï òåðëåãåí åêåí, êèiìií øåøòi. – Êiøêåíå àðòòà ºàë¹àí øàðóàìûç àÿ¹ûìûçäû òiê áàñòûðàð åìåñ. Áiðຠόàí äà ø¾êið, – äåï Íàçã¾ë áîñà¹àäà ò½ðûï ñ¼éëåï ò½ð. – Àëìàòûäàí òàóàð àëûï ²ûçûëîðäà¹à àïàðûï ñàòó¹à áåëäi áåêåì áóûï, ºàëà¹à áiðiíøi ðåò êåëãåí áåòiì. ʼòåðå àëìàéòûí øîºïàðäû áåëiìå ºûñòûðàìûí äåï, æ½ðò àëäûíäà ìàñºàðà áîëìàñàì èãi åäi... – äåï Áèáiã¾ë äå ¾í ºîñûï æàòûð. Áèáiã¾ë á¸äåíäi òîëûº, ìàìûðëàï áàñàòûí æ¾ðiñiìåí äàëà¹à øûºòû. °ëäåíåíi içäåãåíäåé ê¼êæèåêêå øåêåëåé ºàðàéäû. ²àðñû àëäûíàí áàÿó æåëïiãåí æiáåê ñàìàë åñåäi. ²ûñ º½ðñàóûíàí áîñàí¹àí ê¼êòåìãi äàëà ê¾í ø½¹ûëàñûíà ò¼ñií ò¼ñåï ò½ð. Àðºàñûíàí øûì-øûìäàï æûëó ¼òêåí æåð àíà òiðøiëiêêå òà¹û äà æåðiê áîëûï,

ºàçið àëòûíøû ñûíûïòà îºûï æàòûð. Àíàñûíû» ñ¾éåíiøiíå àéíàëäû. Àñºàð ¼çi “à¿” äåãåíäå àíàñûíû» àóçûíàí ò¾ñiï ºàë¹àíäàé. Áið ¹àíà àéûðìàøûëû¹û áàð – øàøû ½çûí åìåñ, åêi ê¼çi øîºòàé æàéíà¹àí, ຠº½áà áàëà. Ñàóäà æàñà¹àíäà ºîëºàáûñûí àÿìàéäû. “ʼòåðìåãå ê¼ëäåíå»” äåãåíäåé, àíàñû ºàçið äiìê¸ñòàíûï æ¾ð. ²ûñòà ê¼ê ì½ç¹à òàéûï º½ëàï, ñîäàí áåði áåëiíi» øîéûðûëìàñû ïàéäà áîëäû. Íàçã¾ë âîêçàëäà æåìiñæèäåê ñàòàäû. Àóûð øåëåêòåðäi ê¼òåðiï êåéäå ò¼ñåêòå æàòûï ºàëàòûí äà êåçäåði áîëàäû. Ñîë ê¾íäåði Àñºàð àçàðäà-áåçåð áîëûï, º½ðຠ½øûï ¼çiíøå êiøêåíòàé ºîëäàðûìåí óºàëàï, åì-äîìûí æàñàéòûíû áàð... – “Æûðòûº ¾éäi» º½äàéû áàð” äåìåêøi, áiçäi» ò½ðàòûí º½æûðàìûç îñû. Æàé¹àñ. Ìûíàó ìåíi» áàëàì – äåäi Íàçã¾ë êiòàï îºûï îòûð¹àí Àñºàðäû ºîëìåí í½ñºàï. Áèáiã¾ë àïàé á¾êië äåíåñiìåí å»ñåðiëiï, Íàçã¾ë í½ñºà¹àí æàººà ºàðàäû. – ²àëû»ûç ºàëàé? – äåï Àñºàð øèáèãåí, àðûº ºîëûìåí Áèáiã¾ë àïàéäû» ñåìiç òàðòºàí, òîìïຠºîëûí åïïåí ºûñòû. Áèáiã¾ë àïàéû: – ´ðêåíi» ¼ññií, áàëàì. ʼï æàñà, – äåï îðíûíà îòûðäû. Ñûðò êèiìií áîñà¹à¹à ºàëäûðûï, ºîíຠòàáàíäû ºûòûºòà¹àí ºûçûë-àëà ò¾êòi ò¼ñåíiøòi» ¾ñòiíåí ºîðºà ñîºòà çàë¹à ¼òòi. ²½æûðàíû» iøiíäåãi ì¾ëiêì¾ê¸ìàëûíû» ¼»i åñêiëåó åêåí... Íàçã¾ë àíàñû øåøiíiï ¸äåìi êèiíå áàñòàäû. Æåëêåñiíåí áið ò¾éiï ºîÿ ñàë¹àí ºîëà» ºàðà øàøû æ¾ðãåíäå º½ëûí º½éðûºòàíûï, åêi èû¹ûí êåçåê ñî¹àäû. ´çiíi» áûëàéäà ¸äåìi åêåíií áiëåòií áîëàð, òûðàøòàíûï ò¸óið êèiíóãå òûðûñïà¹àí. Àñïàí ò¾ñòåñ õàëàòòû ºàóñûðû»ºûðàï, òàëìà áåëäåí áið øàëûï áàéëàï ñàë¹àí åêåí, ºîç¹àë¹àíäà º½ðàºòàé èiëiï, ¾çiëiï êåòå æàçäàéäû. Ñîë ê¾íi ¾øåói òàíûñûï, áiëiñiï ê¼ï îòûðäû. Á½ë êåçäå ê¾í ½ÿñûíà åíiï, àéíàëà¹à êåóãiì ò¾ñå áàñòà¹àí. ¶éäi» iøiíå ñàìàëàäàé ëþñòðà æà¹ûëäû. – Åðòå» àóûëäàí åò áåðiï æiáåðåäi. ²óûðäຠºóûðûï áåðåìií, – äåäi ê建îëòûº àíàñû. – Áiçãå ºàðà øàé ìåí ºàðà íàí äà æàðàé áåðåäi, – äåäi Áèáiã¾ë. – ²îéøû-åé, áið êåëãåíäå á½ëàé æiáåðå ñàë¹àí ½ÿò ºîé.

á¸ði ºîíຠê¾òêåí êåçäåði ñîë ºàçàí¹à òàìຠæàñàéòûí. Äàñòàðºàíäà ¼êïå áàóûðûí àðàëàñòûðà ºóûð¹àí ìàéëû ºóûðäຠò½ðäû. Áàðëû¹û ñîë ºóûðä຺à áàñ ºîéäû. ²óûðäຠºàíøà ä¸ìäi áîëñà äà, ìåíñiç êå»iðäåêòåði»íåí ¼òå ºîéìàñ äåãåíäåé ¾ñòåëäi» áið øåòiíäå “²àçàºñòàí” êîíüÿãû ìîéûíûí ñîçûï ºûëòèÿäû. Àñºàð àíàñûíû» ºîíຠê¾òêåíäå êiøêåíå ñiëòåãåíi ¾øií ðåíæiìåéäi, ¼éòêåíi àíàñû – ¸êåñi åìåñ... Ëåïiðiï òîñò ê¼òåðiëäi. Ñòàºàíäàðäû åìiçäiêòåòå òîëòûðûï, åêåói äå ñó iøêåí òàóûºòàðäàé áàñòàðûí øàëºàéòà áåðiï, ¼çiíi» “¾ëåñòåðií” ò¼»êåðiï òàñòàäû. μðòòàðû á½ëòû»äàï, æàóûðûíäàðû á¾ëêiëäåñiï ºàëäû. Íàçã¾ëäi» êå»ñiðiãi àøûï êåòòi ¹îé äåéìií, àëäûíäà ò½ð¹àí ñàëàòòàí àñàäû. Òiëåê àéòûëûï, ñòàºàí ò¾áiíäåãi êîíüÿê ñàðºûï iøiëäi. – Íàçã¾ë, áàëà» ò½ëà áîéû ñûì¹à òàðòºàíäàé ¸äåìi åêåí. °ëi øåêåñiíåí øåðòiï æ¾ðiï ºûç àëó¹à øàìàñû áîëàòûí áîçûì æiãiò áîëàäû äà øû¹àäû. ²àíäàé ºûçäû» áàºûòû æàíûï, ìà»äàéû æàðºûðàï ò½ð åêåí äåñå»øi. Àñºàðû» æàìàí áàëà áîëûï ¼ñïåéäi – äåäi Áèáiã¾ë ò¸òå. Àíàñû: – °óìèí! Àéòºàíû»ûç êåëñií! – äåï ìåêiðåíiï ºîéäû. Íàçã¾ë ¼çi äå ê¾íi áîéû äàëàäà, æ½ìûñ áàñûíäà æ¾ðiï, àðàíû ¸áäåí àøûëûï êåëñå êåðåê, ìàéëû ºóûðäàºòàí ºàðáûòà àñàï, áàñºàëàðäû» äà òà¹àì àëóûí ºàäà¹àëàï îòûðäû. Áèáiã¾ë îòûðûï: – Îòà¹àñû ºàéäà? ƽìûñòàí êåëìåãåí áå? ʼðiíáåéäi ¹îé, – äåäi ºóàºûëàíûï. Êîíüÿê Íàçã¾ëäi» áóûíûíà ò¾ñiï, äåíåñiíå òàðàé áàñòà¹àí. °éåëäi» ¼çåãií ¼ðòåãåí áið ûñòûº òîëºûí æî¹àðûëàï, òóðà òàìà¹ûíà òiðåëäi äå, òîáûºòàé îéíàï ò½ðûï àëäû. Æàíàðûíà æàñ òîëûï, äèâàí¹à øàëºàÿ áåðäi. Ѹëäåí ñî» ¼çií òîºòàòà àëìàé, å»iðåï æiáåðiï, ò¼ñåêêå áàðûï åòáåòiíåí º½ëàï ò¾ñòi. ʼïòåí ºûñòû¹ûï æ¾ðãåí ê¼ç æàñûíà åðiê áåðiï, àë êåï æûëàñûí. ´êñiãií áàñà àëìàé, ûºûëûº àòºàí ê¾éi, åêi èiíi ñåëêiëäåï, ñîë àðàäà ½çຠæàòòû. ʾéåó æ½ìûñòàí ìàñ áîëûï êåëiï àÿìàé ñû¹à æûººàíû. Òiçåãå áàñûï, òiçå áàòûð¹àíû, ê¼êàëà ºîéäàé òàÿº æåï, ºûñ ìåçãiëiíäå Àñºàðäû º½øàºòàï àëûï, ຠºàð, ê¼ê ì½çäà æàëà» àÿº ºàøºàíû, Íàçã¾ëäi» òó¹àí ê¾íiíäå iøiï êåëiï,

äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäåãi òàìàºòû ìûæûï, àóäàðûï òàñòà¹àíû ê¼ç àëäûíäà ê¼ëáå»äåï, ºàñ ºûë¹àíäàé îéíàºòàï ò½ðûï àëäû. ʼçäåí êåòñå äå, ê¼»iëäåí êåòïåé, áið á¾éiðiíäå áåðiø áîëûï ºàòûï, á½¹ûï æàòûï àë¹àí¹à ½ºñàéäû. Îñû ¼ìiðäi» øûðºû íåäåí á½çûëàäû... Îòáàñûíû» ºàáûð¹àñû íåäåí ñåòiíåéäi... Íàçã¾ëäi» àÿººîëûíû» ìà¹äàðû êåòiï, òàëìàóñûðàï æàòºàíäàé áîëäû. Àñºàð æ¾ãiðiï êåëiï àíàñûí æ½áàòûï æàòòû. Áàëàíû» æ½äûðûºòàé æ¾ðåãi òàðñ-òàðñ ñî¹àäû. Áiðãå æûëà¹ûñû êåëäi. Áiðຠáîëìàéäû. Æiãiò ºîé... Êåçiíäå àíàñû áà麽ñ: “Æûëàñàì, ìåí ຠæûëàéûí, áiðຠñåíi» ¼ìiðäåí æûëàï ¼òêåíi»äi ºàëàìàéìûí, æ¾ðåãiì øûäàìàéäû” äåãåí áîëàòûí... Êiøêåíòàé àóçûí àíàñûíû» ñ¾ìáië øàøûíà òàºà¹àí ê¾éi îòûðûï ºàëäû... Àñºàð ñîë æåðäå áàñºàëàðäàí ã¼ði ¸ðóàºòàíûï, åðåêøå ê¼ðiíäi... Íàçã¾ë æèûðìà¹à òîëûï, ñîëºûëäàï áîéæåòòi. Òàë áîéûíäà áið ìií æîº, ¼»i ¸ðëi, º½ëûí ì¾øåñi ºàëòº½ëò îéíàï, êåðåìåò ñ½ëó áîëûï ¼ñòi. ´ìiðäå ä໹ûðà¹àí òàºòຠæîëäû» áîëìàéòûíûí àóûëäàí êåëiï, îºó¹à ò¾ñå àëìàé, ¼ìið ñ¾ðó ¾øií àðìàòóðà øû¹àðàòûí öåõòå iñòåãåíäå ê¼çi æåòòi. Îäàí êåéií º½ðûëûñòà ìàëüÿð, ê¼øå ñûïûðóøû, åäåí æóóøû áîëûï æ½ìûñ æàñà¹àíäà, àçäàï ñåçiíãåí-äi. Äåãåíìåí, îíû ºèûíñûí¹àí åìåñ. Íàçã¾ë àóûëäàí Àëìàòû¹à êåëãåíäå ê¼øåäå, àâòîáóñòà, æèûí òîéëàðäà æàñ æiãiòòåðäi» ¼çiíåí ê¼ç àëìàé ñ½ºòàíà ºàðàéòûíû î¹àí áiðò¾ðëi ºûçûº ê¼ðiíåòií. Êåéäå Íàçã¾ëäi» ò½ëà áîéûí òiíòå, øåøiíäiðå, ê¼çiìåí æåï ºîÿðäàé ºàðàéòûí êåçäåð äå áîëäû. ²àòòû û»¹àéñûçäàíûï, ºûçàðûï êåòåòií. Íàçã¾ëäi» á½¹àí ¼çiíi» æàóàáû áîëàòûí: “Á½ë ºàëàíû» æiãiòòåðiíi» ìiíåçi îñûíäàé áîëàäû” äåï ºîÿ ñàëàòûí. ´ñòiï æ½ìûñ iñòåï, æàí áà¹ûï, ï¸òåð æàëäàï ê¼øiï æ¾ðãåíäå ²àñûìäû æîëûºòûðäû. Á½ë 1983-æûëäû» æàç àéû åäi... ²àñûì – áîéû ñîéäàóûëäàé ½çûí, ¼»äi, êèiì êèiñi ñ¸íäi, ºàñû ºàëû», ºûð ì½ðûíäû, ºîþ ºàðà øàøòû áîçûì áîç æiãiò åäi. Áiðຠ²àñûì î¹àí îº ºà¹àð ºàëºàí, ûº, ñ¾éåíiø áîëà àëìàäû. Áàð òàïºàíûí ºó àð຺à æ½ìñàéòûí. Îäàí ºàëñà ¾éiíå êåëiï äà» øû¹àðûï, Íàçã¾ëäi» øàøûíàí ñ¾éðåï, òåïêiíi» àñòûíà àëàòûí. Áið ê¾íi ²àñûì ºàòòû iøiï êåëiï Íàçã¾ëäi» øàøûíàí òàðòûï áið ò¾ï øàøûí æ½ëûï àë¹àí. Òiçåìåí àóçûíàí òåóiï åêi òiñií ñûíäûð¹àí. °êåñi àíàñûí ½ðûï

æàòºàíäà êiøêåíòàé ¹àíà îë êåçäå ò¼ðò æàñòà¹û Àñºàð àðàøà ò¾ñïåê áîëûï, øàóæàéûíà æàáûñºàíäà åññiç ¸êåñi æåëêåñiíåí ½ñòàï, á½éûì º½ðëû ê¼ðìåé, äèâàí¹à ëàºòûðûï æiáåðãåí. Ñîäàí Àñºàðäû» ê¼çi æûïûëûºòàï ò½ðàòûí ¸äåò òàïºàí. ĸði-ä¸ðìåê, åì-äîì æàñàï æ¾ðiï ¸éòåóið, îäàí º½òûë¹àí-äû. ʾéåóiíi» ê¼ðñåòïåãåí ºîðëû¹û æîº. Øûðºû á½çûë¹àí, ºàìñàóû æîº ¼ìiðäi» ºàé æûðòû¹ûíà æàìàó áîëàñû». Ѽéòiï, 1993-æûëû Íàçã¾ë ìåí ²àñûì àæûðàñòû. ²àðøàäàé Àñºàð îë êåçäå íå áàðû àëòû-ຠæàñòà áîëàòûí. Íàçã¾ë áàñºà áàé¹à äà òèiï àëñà áîëàð åäi, áiðຠàðû æiáåðìåäi... Æàðàòºàííàí ²½äàéäû» çàðûí ºûëûï ñ½ðàï àë¹àí êiøêåíòàé Àñºàðäû àóçûíà òiñòåï, “òà»äàéû à¹àðñûí”, “ìåéiði ºàíñûí” äåï òåïå»äåï æ¾ðiï áàºòû. Íàçã¾ëäi» îº ¼òiï êåòåòií îñàë æåði ²àñûìíû» ê¼ðñåòêåí ºèÿíàòû åñiíå ò¾ñåòií ò½ñ. ʼðãåí áåéíåòi ìåí ðàõàòûí äà áàëàñû åêåói áiðãå ê¼ðäi. Åðêåãi» øûäàé áåðìåéòií æ½ìûñòû áið ¼çi iñòåéòií. ¶éäå îìàëûï îòûðà áåðóäi º½ï ê¼ðìåéòií-äi. “Á½éûð¹àí ºàøïàéäû”. ²½äàéäû» øåðíåêêå æàç¹àí æàçóûíàí êiì ºàøºàí. Íàçã¾ë êåéäå îñûíû» á¸ðií îéëàï îòûðûï “îñû¹àí äà ø¾êið” äåñåäi... Ñîíäà äà áîéû ê¾çãi æàïûðàºòàé ºàëòûðàï, äåíåñiíåí áið í¸ðñå æ¾ãiðiï ¼òêåíäåé òiòiðêåíiï ºîÿ áåðåäi. Íàçã¾ë æàíûí àóçûíà òiñòåï, æ½ìûñºà äà ¾ëãåðiï, Àñºàðäû äà áà¹ûï, ñiëåëåï øàðøàï æ¾ðãåí êåçäåð äå ¼òòi ¹îé. ²àçið Àñºàð àÿºòàíûï, áàºàíäàé àëòûíøû ñûíûïòà îºèäû. Àñºàðäû» ¸êåñi á½ëàðäû òàñòàï, áàñºà àºæàóëûºòûíû àëûï, ñîäàí êåéií äå ¾éëåðiíå êåëiï äà» øû¹àðûï êåòåòií. Ñîíäàé-ñîíäàé ê¼»iëãå ò¾ñêåí êiðái» áîëìàñà, á½ë ¼ìiðäå àíàñûíû» àðºàñûíäà ê¼ï ºûñûìøûëûº ê¼ðãåí æîº. Áîëàøຠäåãåíi»iç êiëå» áið ñà¹ûìäàí¹àí ºûçûëäû-æàñûëäû ñ¸íäi ñàðàé ¹îé. °éòåóið “°ð ê¸ëë¸ äà áið ºèÿë”. Áiðåóäi» áàëàñû ìèíèñòð áîë¹ûñû êåëåäi. ´éòêåíi, îíû» ¸êåñi ìèíèñòð. Áiðåó áàíêèð áîë¹ûñû êåëåäi. ´éòêåíi, îíû» ¸êåñi áàíêèð. Àë, Àñºàð æàé ¹àíà àäàìèëû¹û ìîë, êiñiëiêêå êåíäå åìåñ àçàìàò ºàíà áîë¹ûñû êåëåäi. Ñåáåái, àíàñû ñ¼éòiï ò¸ðáèåëåãåí... Òiðøiëiêòi» íåøå ò¾ðëi á½ðàëà» æîëû áàð. Áiðຠàäàì ê¼êñåãåí àðìàíûíû» á¸ðiíå áiðäåé æåòå áåðñå îë äà ºûçûº áîëìàé ºàëàäû. ´ìið àòòû òåàòðäû» ñöåíàðèû ¼çãåðiï êåòåäi... Áiðàº, Àñºàð ¼ñêåíäå ¸êåñiíå ò¾ð-ò¾ñi ½ºñàñà äà, ìiíåçiìåí ½ºñà¹ûñû êåëìåéäi. Ñåáåái, îë

¼çiíå: “´çiìíi» áîëàøຠáàëàìà, æàðûìà íà¹ûç ºàìºîðøû, ñ¾éåíiø, òàÿíûø áîëàìûí” äåï àíò áåðãåí. μéûºòàð àëäûíäà: “²½äàé ñî¹àí æåòêiçå ê¼ð” äåï òå òiëåéäi. Áið æàìáàñºà æàòûï, ºûðûíàí æàòûï, ºîë æàé¹àíäà æàðàòóøû æàë¹ûç èåñiíåí àíàñûíû», ¼çiíi» ñàóëû¹ûí òiëåéäi... ´ìið äåãåíi»iç á½ðûï àëûï àéäàé æ¼íåëåòií àðáà åìåñ, áàñ-àÿ¹û ê¼ç æåòêiñiç, æîë-æ¼íåêåé áiðåó îçûï, áiðåó ºàëûï æàòàòûí ½çຠñàëºàð ê¼ø. Àñºàð ¸ðºàøàíäà êiììåí áîëñà äà òië òàáûñûï, êåç êåëãåí æåðãå ñûíàäàé ºà¹ûëûï æ½ìûñ iñòåï êåòåòiíiíå ñåíiìäi. ´éòêåíi, îë øûðûº á½çàð àäàì åìåñ... Áàëàñû ìåí àíàñû áiðií áiði ºàñ ºàáàºïåí ½¹ûñàäû. ²î»ûð ê¾çäå æûëû æ຺à áåò ò¾çåãåí òûðíà òiçáåê ñûºûëäû Àñºàðäû» îé ºèÿëû äà àëûñºà ½øûï áàðàäû. Êåéäå áàëàíû» îéëàóäàí ç¸òòå áîë¹àíû ñîíøà, ºèÿëû êåéäå òîñûðºà¹àí àòòàé êiáiðòiêòåï, áið àäûì iëãåði áàñïàé ºîÿäû. Áið ºàïûðûº îéëàðäû» ºàìàëàï àëàòûí ¸äåòi. Áèáiã¾ë ò¸òå ຠ꼻ië, ñàðòûëäàï ò½ð¹àí àøûº àäàì åêåí: – Áîëäû, ê¼»iëäåði»äi ò¾ñiðìåé-ຠºîéû»äàð. Áåêåð àéòòûì áà äåï ºàëäûì, – äåï Àñºàð¹à ì¸íiñòi ê¼ç òàñòàäû. Áàëà ºûçàðàºòàï ºàëäû. – Êåëøi, Íàçã¾ë, ¼ìiðäå áiç ñèÿºòû áåéáàºòàð àç áîëñûí, îñû ¾øií àëàéûºøû, – äåï ñòàºàíäû áàñûíà ê¼òåðå êiñiíåé ê¾ëäi. Íàçã¾ëäå ¼»-ò¾ñ æîº. ѽï-ñ½ð. – μñàº-ò¾éåêêå ê¾éãåëåêòåíå áåðìå»äåð, áiç äå êåçiíäå ê¼ðìåãåíäi ê¼ðãåíáiç. Áiðຠñåíäåð áiçäi» áàñòàí êåøêåíäåðiìiçäi êåøïå»äåð. Îë ¾øií îºû»äàð, æàºñû ºûçìåòòå iñòå»äåð. κûìàñà»äàð áiç ñèÿºòû ñàóäà æàñàï, ¼ìiðáàºè òèûí ñàóûï ¼òåñi»äåð, – äåï Áèáiã¾ë àïàé áið í¸ðñå åñiíå ò¾ñêåíäåé êå»ê-êå»ê ê¾ëäi. – Á½ë áiç ¾øií ½ñàº-ò¾éåê åìåñ, – äåäi Àñºàð ûçáàðëàíà. Äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäå ò½ð¹àí êîíüÿê òîëû ñòàºàíäû ºà¹ûï æiáåðäi. Ñòàºàí ½øûï áàðûï, êiëåìêiëøåíi» áåòií àé¹ûçäàäû. Àé¹ûç êiëåì ¼ìið àé¹ûçäà¹àí ê¼»ië ñèÿºòû. Îíû òåê æàñïåí ¹àíà æóà àëàñû»... – Øàìû»à òèñåì êåøið ìåíi, áàëàì – äåäi Áèáiã¾ë ò¸òå. – ²îé, áàëàì, – äåï àíàñûíû» äàóûñû º½ìû¹à øûºòû. Àñºàð ñàáûð¹à êåëiï äàñòàðºàííû» áåòií æèíàñòûðà áàñòàäû. ¶øåóiíi» äå àð æàºòàðûíà åë ºîíäûðûï àë¹àíäàðû

– Ìåí åñåïêå åìåñ, ¸äåáèåòêå æ¾éðiêïií. – Àë¹àí áåòi»íåí ºàéòïà, Àñºàðæàí. – °óìèí – äåï áàëà áåòií ñèïàäû. – Æàçäà áiçäi» ¾éãå ºîíàºòàï êåë, ìຽë ìà? – Àíàì æiáåðñå áàðàìûí. – Æiáåðìåñåøi? – Æiáåðìåñå, áàðìàéìûí. ¶éäå îòûðàìûí. Áèáiã¾ë ò¸òåñi ëåêiòå, ìîë äåíåñií ûð¹àï ûðº-ûðº ê¾ëäi äå: – Ñîíäà ñåí ìàìà» àéòñà ¹àíà æ¾ðåñi» áå? – ȸ. Ìàìàìíû» àéòºàíûìåí ¹àíà æ¾ðåìií. – Àºûëäûñûí ºàðàé ã¼ð ¼çiíi». Àñºàð¹à áàñòàáûíäà æîëäàí ºàë¹àí æîëàóøû ò¸ê¸ïïàð êiñi ìå äåï îéëàï åäi, ìiíåçi æiáåêòåé åñiëãåí, êiøiïåéië æàí áîëûï øûºòû. Áèáiã¾ë ò¸òåñiíi» º½ë຺à æà¹ûìäû ºî»ûð äàóûñû áàð. Ò¾ñií ñóûòûï, àéáàòûí ñûðòûíà ñàëìà¹àí êåçäå ¼»i æûëû, ê¼çºàðàñû ìåéiðiìäi åêåí. Åêi-¾ø ê¾í ºîíຠáîë¹àí æîëàóøû ¼çäåðiíi» òóûñòàðûíäàé áîëûï êåòòi. Êåòåð øຠæàºûíäà¹àíäà Àñºàð: – Òà¹û êåëåñiç áå? – Øàºûðñà», êåëåìií, – äåäi àóûð äåíåñi ñàáàäàé iðêiëäåï, ëåêiòå ê¾ëäi. – Îíäà øàºûðàìûí – äåäi êiøêåíòàé Àñºàð êií¸ëi àäàìäàé ºèïàºòàï. – Îíäà ìåí äå êåëåìií. Ñiç øàºûðñà»ûç áîëäû ¹îé – äåï ºàëæû»äàäû. – Àíàììåí áiðãå áàðñàì áîëà ìà åêåí? – äåï ñ¼çiíi» ñî»ûí æ½òûï, ê¾ìiëæi»êiðåï ºàëäû. – Æîº, àíà»ìåí åìåñ, ¼çi» ¹àíà êåë. – Îíäà áàðìàéìûí – äåï ä¾»ê åòòi. Áàëà òàñ-òàëºàí àøóëàíäû. Æàëû ê¾äiðåéãåí ê¼êæàëäàé áîëûï øû¹à êåëäi. – ²àëæû», Àñºàð – äåï Áèáiã¾ë ò¸òåñi äîëûëûº áó¹àí áàëàíû áàóûðûíà áàñûï æàòûð. “Ò¾ñiíiêòi” äåãåíäåé êiøêåíòàé Àñºàð áàñûí èçåêòåòiï áiðàç ò½ðäû. Ѽéòiï, áiðàç ¸»ãiìåãå àéíàëûï ºàëäû. Ѿ»ãiëåï ¾ñòåëäåí ê¼òåðiëäi. Áèáiã¾ë ò¸òåëåði êåòåòií ê¾íi ê¼ðøi-ºîëà»íû» áàñû º½ðàëûï, ñàóûº-ñàéðàí º½ðûï, ê¼»ië ê¼òåðäi. Áàðëû¹û äåðëiê îðûíäàðûíàí ºîïàðûëà ò¾ðåãåëiï, áè áèëåäi. Àíàñû ºûñ áîéû âîêçàëäà æ¾ðiï, ñàóäà æàñàï, àÿç

ÑÀÄÜÊÎÍÛ³ ÑÀÍÄÛÐÀ±Û Âàñèëèéäi» ½ëû Èâàí Ñàäüêî æàºñû êiñi. Áiðຠºàçàºòû» îòûí îòòàï, àñûí iøiï, àÿ¹ûíà òûøûï îòûð¹àí êiñi. Áiðຠæàºñû êiñi. Ñîëæåíèöûííû» ºàçàºòàð òóðàëû ºèñûº ºû»ûð ºàëàìûíàí òó¹àí êiòàïòàðûí îºûï ¸áäåí óëàí¹àí àäàì. Áiðຠæàºñû êiñi. Áiðຠæ¾ðãåí î»áà¹àí. Áiðຠêåðåìåò àäàì. Áiðàº... Áiðàº... Ñàäüêî áiçäi» ê¼øåíi» åòåãiíäå ò½ðàäû. ´çiíi» ê¼ðøiñi Ñåðiê ºàðòïåí ºàðæàñûï æ¾ðåòiíi. – Ñåðèê, òû âàðâàð, – äåï øîº áàñºàíäàé áàæ åòå ºàëäû. Á¾êiñ áåë Ñåðiê ºàðò ê¼íòåði, ê¼íi æ½ìñຠêiñi åäi ìàðº½ì. Ñåðiê ºàðò ¸ëi òiði, áiðຠæàíû ¼ëi àäàì. Èâàí ê¼ðøiñiíå ñ¼ç ºàéòàðûï ºàðûìòà. ´çi øîòûð, ¼çi ñîºûð. Áàðºàðàóûº äàóûñïåí, äåëäèãåí òàíàóûí æåëãå ò¼ñåï: – Æóàäàé ñîë¹àí ºó æàë¹ûç, – äåï îäûðà»äàäû. Ñåðiê æåëi áàð ºàºñàóûº àÿ¹ûí ñûëòè áàñûï, åïåëåêòåï æàíûíà áàðäû. Îé, ì¾òòàéûì, øi»ê-øi»ê åòå æàðìàñòû. Äîìáûº ºàáຠê¼çi ñ¼íiê òàðòòû. Ñåðiêòi» ê¸äiìãiäåé æ¾íi æû¹ûëûï, ñ¾äiíi àëøû àñûºòû» ñàºà òèiï º½ëàòºàíäàé ê¾é êåøòi. Îíñûç äà òàïàë áîéû ò¼ìåí òàðòà áåðäi. Àíòàëàð ä¸ðìåí æîº. Ñåðiê àäàì¹à òiê êåëåð ê¼ê àéûë åìåñ-òií. Æàëà» àÿº æàð êåøiï, ºûçûë àÿº ºàð êåøiï, òiçåñi ò¾ñêið ñûºûðëàéòûí ê¼ðiíåäi. Áåëiíi» øîéðûëìàñû äà áàð. Àÿ¹û»à àø iøåãi» øûðìàëûï, òîáû¹û»à òîº iøåê îðàëñûí. ƽëûíû»äû ºàðà º½ðò êåìiðñií. Øàëûìû êåòïåíäåé áàëòàíû ºîëûíà àëûï ½ìñûíà ò¾ñòi. Àùû ê¼ê ò¾òií àóçûíàí áóäàºáóäຠøû¹à áåðiï, ºàëû» ºàáà ñàºàëûíû» àðàñûíà áiðàç ñi»iï êåòiï, ºàë¹àíû ¸óåäå ºàëºûï ¹àéûï áîëäû. Òàïòàë¹àí æåíòåê ºàð. ʾðòiê ºàð. Äàóûñ àñïàíäû ñóñûäû. Æàóûð æàðàñûíà øûáûí ºîí¹àí àòòû» àðºàñûíäàé ò½ëà áîéû äið-äið åòåäi. Iøòåí ä¾ìïiï àòºè øûººàí àøóëû äàóûñ øûºòû. “Íå áîëûï ºàëäû” äåãåí ñû»àéìåí øà»-ø½» äàóûñºà åëiòiï ¾éëåðiíäåãi åëäåð òîëàéûì òîïûðëàï ñûðòºà øûººàí. – ¶íi»äi ¼øið èò íåìå, – äåï áàð äàóñûìåí áàðºûðàï ºîÿ áåðäi. Ñàäüêîíû» òåêå ñàºàëû Ìèêåëàíäæåëî ìðàìîðäàí

²îë ºàðìàð, ò½ÿº iëiíåð áàð ºàðàé¹àí içäåìåê åäi, äîëû ê¾ø ûðûº áåðìåäi: – Æîº, ìåí îíû iøií iðåï ò¾ðìåãå áið-ຠáàðàìûí. ²îðºàòûí åøòå»å æîº. ´ëiì º½øàòûí, Àëëàíû» ºèûï áåðãåí ¼ìiði äå æàºûíäàï ºàëäû ¹îé. ²àçið îéëàñàì, ຠàñàó òîëºûíäàé ñàïûðûëûñºàí, ê¼ç ½øûíàí ì½íàðòûï áîðò-áîðò æåëãåí ñà¹ûìäàé åëåñ æ¾ðåêòi æûëûòûï, òîëºûòûï, áàëºûòûï æ¾ðå áåðäi. Ñåðiêòi» ¼»i ¾ñiê ½ð¹àí ê¾çãi æàïûðàºòàé ºàòûï ñåìiï ñàðòàï òàðòºàí. Øàð òàðòºàí øàë ºî¹àìäà¹û êåéáið æàðàìñûç ºûëûºòàð¹à ºàðñû ê¾ðåñó ºàëòàðûñòà ºàëûï ºîÿ áåðåäi åêåí. Áið ê¾íi æàíºàäàé ºàºïàºûëäàï, æà¹à¹à øû¹àðûï òàñòàìàñà áîë¹àíû... ²àçàºòû» º½íäûëû¹ûí ê¼çäi» ºàðàøû¹ûíäàé ºîð¹àóûìûç êåðåê. Åñiê øàëºàñûíàí àøûëûï, åòåãi ìàéûñºàí ê¼íåòîç øëÿïàñû áàð, ½çûí áîéëû, èið ºàðà øàë äàóðû¹ûï ñ¼éëåé êiðäi: – Îñû ñiçäåðäi ò¾ñiíáåéìií. ²îí຺à øàºûðûï ñiçäåðäi ê¾òiï îòûðìûç. Æîºñûçäàð. Êåìïiði: – Ñåêå»íi» ê¼»ië ê¾éi æîº. – Íå áîëäû? – Èâàíìåí òà¹û ½ñòàñûï ºàëäû. – “À” äåñå» àëà ò¾ñåòií ºàð¹ûëû ê¸ði ò¼áåòïåí ¸ëi åíøi á¼ëiñå àëìàé æàòûðñû» áà, Ñåêå? Ñîë áið øàéíàì àºàëû æîº îðûñòû» ñàíäûðà¹ûí ñ¼ç äåï ò½ðñû» áà? Îë æ¾ðãåí áið á¸ëåºîð, æàëàºîð, àðûçºîé îðûñ ºîé. Øûáûº òèìåñ øû»º åòåðäi» òຠ¼çi. ²àçið ñàóñà¹û»íû» ½øûìåí òèiñiï ê¼ðøi, åðòå»-ຠ²àçàºñòàí õàëºû àññàìáëåÿñûíà áàðûï ¼çiíi» Ïóòèíiíå àðûç àéäàéäû. “Êåðåìåòòi»” êåð òàéëà¹ûí ñîíäà ê¼ðåñi». Èò ïåí ìûñûºøà ¸éòåóið ûðûëäàñàñû»äàð äà æ¾ðåñi», – äåäi åçóiíå êåêåñií ê¾ëêi æ¾ãiðiï. Á½ë Ñåðiê øàëäû» á½ðíà¹û äîñû, ê¼ðøiñi, ìûñûº ì½ðòòû, ñ½éûºòàó øîºøà ñàºàëäû, ø¾»iðåó ê¼çäi Ìàºñàò àºñàºàë åäi. Iëìèãåí æ¾äåó æ¾çiíåí äiìê¸ñ àäàìíû» ºàëïû áàéºàëàäû. Ñåðiê øàë æàóàï áåðóãå àñûººàí æîº, ûçà¹à áóëû¹ûï ò¾òiêêåí ê¾éi ìûëòû¹ûí àëûï ºàñûíà ºîéäû äà, ºîñ ºîëäàï àëäûíäà¹û ¾ñòåëãå ñ¾éåíiï, àøóûí áàñà àëìàé ñ¸ë îòûðäû äà: – Íå áîëñà äà ìåí áið ºàëòàðûñòà îíû» ºàðûíûí

æàðûï òàñòàéìûí. Ìåí ºàëæû»äàï îòûð¹àí æîºïûí, – äåäi æ½ëûï àë¹àíäàé. Ñåðiê ºàðòòû» ¼çi æ¾éêå àóðóûíà øàëäû¹ûï, àóûñû»ºûðàï êåòêåí àäàìøà àëàñ½ðàäû. Àäàì¹à òiêòåï ºàðàéòûí á¾ðêiòòi» ê¼çiíäåé ¼òêið, ø¾»iðåê ê¼çäåði ¹àíà åðåêøå ñèïàò áåðåäi. – “Æàÿóäû» øà»û øûºïàñ, æàë¹ûçäû» ¾íi øûºïàñ”. Ñåíi ¼ç æåði»äå ºîëäàéòûíäàð, ºîëïàøòàï ê¼òåðåòiíäåð àç ¹îé, Ñåêå. Øèºàííû» àóçûí æ½ëûï àë¹àíäàé øàìäàíà áåðìå. Îíû ¼ëòiðãåííåí ò¾ê òàïàéñû». Èâàí íåìåíi ºóëûºïåí àëó êåðåê. Îë ñåíi ºûðºàé øàëûï àëûï ½ð¹àíûìåí, ê¼ïøiëiãi ¸äiñêå ñàëûï áàñòûðìàéäû. ²àçiðãi áàëóàí ê¾ðåñiíäå æàóûðûíûí æåðãå òàçà òèãiçáåñå», æàé ø¼êåëåéòiíi»äi åøêiì åñåïêå àëìàéäû. Ñîë ñèÿºòû ñåí äå áið ¸äiñêå ê¼ø. Ñàäüêî î»àé æû¹ûëàòûí êiñi åìåñ. Ñåí æà»à ê¼êòåãåí øûáûºñû», îë òàìûðû òåðå»äå æàòºàí á¸éòåðåê. Îíû» àðòûíäà Ïóòèí ò½ð. Åðòå» òèiñåòií áîëñà» Ðåñåéãå àóàäû äà êåòåäi. ιàí îë ¾øií íå ò¸éiði, – äåäi ñàºàëû ºàóºèûï ò¾ñå ºàë¹àí Ìàºñàò àºñàºàë ê¼çiíåí ºóàºû ½øºûí øàøûðàï. Ñåðiê ºàðò ñiëòiäåé òû»äàï àëäû äà, ë¸ì-ìèì äåìåñòåí àñû¹ûñ ¾éäåí øû¹ûï êåòòi. °ëäåí óàºûòòàí êåéií êåëäi. ¶éãå Ìàºñàò øàëäû» íåìåðåñi iëåñå êiðäi. Æèðåí øàøòû, ê¼ê ê¼çäi, ñàðû æiãiò àóìà¹àí îðûñòû» í¸ñiëi, áiðຠîë ºàçàº. Àòû ĸóëåò: – Àññàóëà¹àëåéêóì, Ñåðiê àòà, – äåï æûëû ºàáຠòàíûòûï, ê¾æiðåéãåí æåëêåñií ºàñûï. Øîéûíäàé ñîì áiòiìäi. ¶ïì¸ëiê áåðiï ¼ñiðãåí ºîçûäàé ñåìiç òàðòºàí. – ̸êå, Ñàäüêî æàìàíäàñà æàìàíäàé áåðñií. ²àøàí¹û æàñûðûíáຠîéíàéìûç. Ò¾áiíäå áåò òûðíàñàòûí áîë¹àí ñî», êåéäå àçó ê¼ðñåòiï ºîé¹àí äà òåðiñ åìåñ. Á¾éòiï áiòåó æàðàäàé ñûçäà¹àíàí àéºàéëàñûï ½ðûñºàí ê¼ï æàºñû... Àñòû-¾ñòií æåçäåé ºàºòàï, ê¼êåñií ê¼çiíå ê¼ðñåòåéií. Îíû ìåí åëäåí åðåê ¸óëèåñiòiï, øîëæà»äàòºûçûï ºîéìàéìûí, – äåï êåðãiäi. ²îïà»äàï ºàëäû. – Ñû êåçäå æîºòàí ¼çãåãå ê¾éãåëåêòåíiï æ¾ðñiç. ̽íøà á½ëºàí-òàëºàí áîë¹àíû»ûç íå? ƾéêå»iç 潺àðûï áiòiïñiç ¹îé, – äåï ĸóëåò æûëìà»äàï àë¹à ò¾ñå ñ¼éëåäi. ´çií ñåði äå, ñåðãåê ½ñòàï, ºûëà» ½ðûï ò½ð. Ñåðiê àøóëàíà: – Åé, ñåí áàëà, òûíûø îòûð ºûïûëûºòàìàé.

Êåêiðåéìå. Áàñû àóûðìà¹àííû» º½äàéìåí iñi æîº. ľíèå» ò¾ãåë áîë¹àí ñî» ñåíi» íå» êåòiï áàðàäû. Îñû ¸øåéiíäå îñû øîëàºáåëñåíäiëåð “åëiì, æåðiì” äåï ê¾ïiëäåãåíäå àëäàðûíà æàí ñàëìàéäû. Àë ñîë æåðäi» åðòå»iíå ê¼ç æiáåðiï, áîëàøà¹ûí îéëàó¹à êåëãåíäå, ñóûðûëûï øû¹àòûíäàð ñèðåê, – äåï îíû ºà¹ûï òàñàäû. Ñåðiê ê¼ï ñ¸ëåìåñå äå íåíi» áîëñà äà òîº åòåðií àéòàòûí. – Îé, àºñàºàë, òàóûï àéòòû»ûç! “Åíåñi òåïêåí º½ëûííû» åòi àóûðìàéäû”. Ñiçãå ìåí åø ðåíæiìåéìií, – ĸóëåò ê¾ëêiñií çîð¹à òèûï. Ñåðiê ºàðò ¾íäåãåí æîº. ²àáà¹ûí øûòûï, æàºòûðìà¹àí ò¾ð áàéºàòòû. ĸóëåò ºèïàºòàï áið í¸ðñå àéòó¹à îºòàëà áåðiï åäi, îäàí á½ðûí Ìàºñàò øàëäû» ê¾æiëäåãåí äàóñû øûºòû: – Åñåêòi» ìèûí æåãåí áiðåó áîëìàñà, åñi áàð àäàì Èâàíäû ¼ëòiðiï ò¾ðìåãå êåòïåéäi. Ñåíi» ê¼çi» º½ðûñà ñîíäà ¹àíà îë ñ½ìíû» ½ïàéû ò¾ãåíäåëåäi, – äåï Ìàºñàò øàë îðíûíäà îòûðà àëìàé ºîç¹àëàºòàï êåòòi. Åêi øàëäû» àðàñûíäà¹û áið êiðáå»äiêòi» îðíàé ºàë¹àíûí ĸóëåò ñåçiï: – Àºñàºàë, àøóû»ûçäû áàñû»ûç. Áið àìàëû òàáûëàð... Òóðà åêåói áiðiíi» àóçûíà áiði ò¾êiðiï ºîé¹àíäàé. Ѽç ò¼ðêiíi ºàéäà æàòºàíûí Ñåðiê ºàðò ñåçåòií ñûìàí. Ѹë êåðiëå ò¾ñiï, ìûðñ åòiï ê¾ëäi. Áið ê¾íi Ñàäüêî ä¾íèåäåí ¼òòi... Æåðàñòû “Àðòåçèàí” º½äûºòàðûíäà à¹ûï æàòºàí ñóäàé, òiðøiëiê òå áið ºàëûïºà åíå áàñòàäû. Á¸ði áàéûðºàëàäû. ÀDZÛÍ ²î»ûð ê¾ç àÿºòàëûï, ºàðàøà òó¹àí ìåçãië åäi. Ѿéåêòi ºàðìà¹àí ºàðà ûç¹àð-òûí. Ñîâåòáåê Êîìïàðòèÿíû» áåëäi ì¾øåñi, áåëãiëi ¹àëûì, òàðèõ ¹ûëûìäàðûíû» äîêòîðû. ²àçàºñòàí òàðèõû å»áåãií ÑÑÑÐ ±ûëûìäàð àêàäåìèÿñûíû» ¹àëûìñûìàºòàðû òàñ-òàëºàí åòêåí. ²àñûì õàí, Åñiì õàí, Àáûëàéõàí, Ò¸óêå õàí, Êåíåñàðû àòòàðû åíäi ê¾ë ºîºûñ æ¸øiêòåðiíi» iøiíäå, ¼ðòêå îðàí¹àí áûºñûï æàòºàí áóäà áóäà ºà¹àçäàð¹à àéíàëûï øû¹à êåëãåí. μëò äåãåí ñ¼çäåðäi» áàðëû¹û äåðëiãií ñûçûï, îðíûíà “²àçຠòàðèõû

êîìóíèñòòiê êåçå»íåí, Ëåíèííåí áàñòàó á½ëຠàë¹àí” äåï å»áåãiíi» áåòií øèìàéëàï, ºîéäû» øèûðû ºûëûï áåðãåí. Ñîâåòõàííû» äi»êåñi º½ðûï, ñiðêåñi ñó ê¼òåðìåé ¾éiíå áåòòåï áàðà æàòºàí ò¾ði. Ñàíàñû ºàðà îéäû» ºàìàóûíäà. ʾäiê ìîë, ê¾ì¸í ºàëû» ê¾éäå ºîëûíäà ïîðòôåëi, áàñûíäà äà¹àðàäàé øëÿïàñû, ìûñûº ì½ðò, ê¼çiëäiðiêòi ê¼çi ø¾»iðåéãåí, øàð¹à áîéëû, ø¸ëêåñòåó ìiíåçäi, øèêië ñàðû, æàñû ºûðûºòû» iøií àðàëàï êåòêåí Ñîâåòõàí òàñòຠæîëìåí iëiíiï ñàáûëûï æåòåéií äåï òå ºàëäû. ¶éiíi» á½ðûøûíäà àºá¼ðòåëåíiï, æàðäàé ñåìiç äåíåëi º½æ ºàðà êiñi. Àíàäàé äåíåíi àíàäàé àÿºòû» ºàëàé ê¼òåðiï æ¾ðãåíi áåëãiñiç. ¶é ºàáûð¹àñûíà àðºàñûí ñ¾éåï, òåìåêi ò½ºûëûí º½øûðëàíà ñîðûï æàòûï, Ñîâåòõàí¹à ¾í ºàòòû: – Äií àìàí, ê¾éëi ºóàòòû æ¾ðñiç áå? – Ò-ñ-ñ-ñ, – äåï Ñîâåòõàí ñàóñà¹ûí àóçûíà àïàðà áåðå, Äií òóðàëû àéòïà, ê¸çið áiðåó åñòiñå ñîòòàëàñû» äà êåòåñi», – äåäi. – Á½ðíà¹û ñ¼çiìiçäi» ñàëòû åìåñ ïå, Ѹêå! – äåäi ¸ëãi êiñi. – Ìåí ñåíi òàíûìàé ò½ðìûí, êiì áîëàñû», ºàéäàí êåëãåí º½äàéñû», – äåäi òiê ìiíåçäi Ñîâåòõàí. – ²½äàé ê¼êòå, ìåí æåðäåìií. Íûñïûì – ظêåí. Ñiçäi áà¹àíàäàí áåði æîë òîñûï ê¾òiï ò½ðìûí. °»ãiìåì áàð åäi! – Íå æàéûíäà? – Ìåí äå ºàçຠ½ëòû, ºàçຠòàðèõû æàéûíäà å»áåê æàçûï æàòûð åäiì. Åãåð ëàæû áîëñà, ¾éi»içãå êiðiï êå»åññåê. ²àëàé ºàðàéñûç? – Ìåíi ºàéäàí òàíèñûç? – Ñiçäi ¼òêåí àéäà¹û ¹ûëûìè êîíôåðåíöèÿäà ê¼ðãåí åäiì. Îéëàðû»ûç ä¸ëåëäi. Ѽçäåði»iç áàë¹àìåí ½ð¹àíäàé íûº øûºòû. Áið-ຠí¸ðñå. Áiç êîììóíñïiç, àòåèñïiç. ²àçàºòû» òàðèõû æîº. Áîëìàéäû äà. Åãåð ºàçຠòàðèõû òàìûðû òåðå» ñàºòàðäàí òàðàñà, ½ðàíûìûç Àëàø áîëñà, ²àñûì ìåí Åñiì äåãåíäåð ìûíà ñ½ì æàë¹àíäà ä¸óðåí ñ¾ðãåí áîëñà. Íåãå ì¾éiçi ºàðà¹àéäàé ¹àëûìäàð ñiçäi» å»áåãi»içäi æà øû¹àðäû. Íåãå? – Ñåí îñû æàéûíäû ñ¼éëåñóãå êåëiï ïå åäi»? – ȸ! – Ñåí ¼êiðåø ¼êië, æàëà»ò¼ñ áåëñåíäiñi» áå? Á¾ãií áîëìàñà äà, åðòå» ìåíi» å»áåêòåðiì õàëûººà æåòåäi.

κèäû. ²àçຠ¼çiíi» ò¾áií òàíèäû. Áiðຠîë äàëàäà ò½ðûï àéòàòûí ¸»ãiìå åìåñ. Áið ñ¼çiìiç ½çûíº½ëຠàðºûëû áàñøûëûººà æåòåòií áîëñà áàñûìûç àëûíàäû. Îäàí äà ¸»ãiìåìiçäi ¾éäå æàë¹àñòûðàéûº. Ñîâåòõàí áåéòàíûñ àäàìäû ºîëòûºòàé êåòòi. Áàñïàëäàé ¼ðëåãåí áîéäà ò½ìñûºòàðû ò¼ðòiíøi ºàáàòòà¹û òåìið åñiêêå êåëiï òiðåëäi. – Ìûíàó ìåíi» ¾éiì. Àòû» êiì åäi, ½ìûòûï ò½ðìûí. – ظêåí. – ƾð, ظêåí, – äåï Ñîâåòõàí òàíûñûí ò¼ðò á¼ëìåëi ¾éíå êiðãiçiï, ºîíຠåòòi. ²îíຠê¸äåì æîº àéûïºà á½éûðìà äåï Ñîâåòõàí àºæàðºûí ê¼»iëìåí. Á¼ëìåëåð ñàìàëàäàé êå», áiðຠò½ðìûñû êî»òîð¹àé, æ½ïûíû åêåí. Áið á¼ëìåíiíi» ºàáûð¹àñûí ò½òàñòàé êiòàïòàð àëûï æàòûð. – Ìûíàó ºàíäàé êiòàï? – äåï ñ½ðàäû ظêåí 콺àáàñû ºàðà ºà¹àçáåí òûñòàë¹àí êiòàïòû ê¼ðñåòiï æàòûï. – Îé, îë êiòàïòû ìåí åøêiìãå ê¼ðñåòïåéìií. Îë Àáàé õ¸êiìíi» êiòàáû. ¶ëêåí ñàðû àëà ñàíäûºòû» êiëòií ºî»ûðàóëàòà á½ðàï, ºàºïà¹ûí àøòû äà, iøiíåí Àõìåò, ظê¸ðiì, Äóëàò, Ìà¹æàí, Iëèÿñ êiòàïòàðûí áiðiíåí êåéií áiðií ñóûðûï, ê¼ðñåòiï æàòòû. – Íå æ¼íiíäå ¸»ãiìåëåñêi» êåëiï æ¾ð? – äåäi Ñîâåòõàí. ظêåí “îòûð” äåãåíäåé èåãiìåí á¼ëìåíi» áið á¾éiðiíäå ò½ð¹àí îðûíäûºòû í½ñºàï: – Ñîâåòõàí, îñû ñåíi» ºàðíû» òîº, ò½ðìûñû» ò½ðëàóëû. Êiì êiìäåðìåí ¸ìïåé, êiì êiìäåðìåí ºûðáàé áîëìàé æàòûð? Áèëiêêå òàëàñûï, áiðiíi» åòåãií áiði àøûï æ¾ðãåíäåð ºàíøàìà. Áûëàé¹û ºûçûë àóûç ºûçäûðìàëàð ½ëòºà áàéëàíûñòû àéòûë¹àí ñ¼çäåði»äi ãó-ãó ¸»ãiìå åòiï òàðàòàòûíäàðäàí ñàºòà. Àòàñûçäû» àóçû çîð, åíåñiçäi» åìøåãi çîð äåéäi àòàì ºàçàº. Ìûíà ºàçຠ½ëòûíû» òàðèõûí æàçáà. ʾëê¾ë, ê¾ìiëæóäi ºîé. Êîìïàðòèÿ ºàíàòûíû» àñòûíà àëàäû, êå», ¸äåìi ï¸òåð áåðåäi. Êîìïàðòèÿ áàñøûëàðäû øûð¹àëàìàñà òà¹û áîëìàéäû. Æåï ¾éðåíãåí àóûç, òîéûìû æîº ò¾ïñiç ê¼ìåé áiçäåí äå ä¸ìåòïåéäi äåéñi» áå. Á¾ðêiò à»äû ¼çi ¾øií àëàäû, òàçû èåñi ¾øií àëàäû äåãåí ñ¼ç áàð åìåñ ïå? – Æåëìåí æàðûñà òàðàï æàòºàí ¸»ãiìåãå ìåí iëåñïåéìií. ²ó áàñòàí ºóûðäຠåò àëàòûí, òiëiíi» ºîòûðû

áàð êiñiëåð íå äåñå, î äåñií. Ìåí îíäàé ºóûñêåóäåëåðäi» ñàëìà¹û æîº ñ¼çäåðiíå º½ëຠàñïàéìûí, – äåäi Ñîâåòõàí áàéñàëäû ºàëïûí á½çáàé. ظêåí îðíûíàí ºîç¹àëàºòàï, åçói æàéûëûï, ûðñû»äàï ê¾ëå áåðäi. Îäàí ñî»: – Òåðåêòi» áàñûíäà ½ÿ, ½ÿíû» iøiíäå ¾éðåê, ¾éðåêòi» iøiíäå æ½ìûðòºà, æ½ìûðòºà iøiíäå äèþäû» æàíû æàòºàí ºîáäèäû» êiëòi. Òàóûº ìè àºûìàº, àóçû àëòû ºàðûñ îðûñòàðìåí ò¾ñ æûðòûñºû» êåëå ìå. Àò àðûòûï, òîí òîçäûðûï, ä¾íèåíi øû¹ûíäàï, áîñºà àðàìòåð áîëìà. Îðûñòàð Àëàø àðûñòàðûí àòûï, ê¼çií æîéäû ¹îé. Îëàð ñåíi á½éûì º½ðëû äà ê¼ðìåéäi. Òàëàé àëàñàïûðàí, ñàëºûí æàçäû äà ºàçຠáàñûíàí ¼òêiçäi åìåñ ïå. Åë áåðåêå áiðëiãiíåí àéûðûëûï, ñèûðäû» á¾éðåãiíäåé ïûøûðàäû äà êåòòi. Òàñ ò¾éií ñຠîòûð. ´ç áåòi»ìåí æîë ñàëûï, òû»íàí òiðëiê áàñòàó ºèûí. Áiðຠòàðèõòû æàçóäû ºîé. Òèûííû» ê¼çií òàíûìàé ò½ðûï, òiðøiëiê åòó ºèûí. Àºøà¹à êåíåëåñi». ²îé á½ë iñòi, – äåäi ظêåí. Á½ë ñ¼ç òàçäû» êåïåøií æ½ëûï àë¹àíäàé ¸ñåð åòòi. – ʼðáàëà, ໺àóëû¹û» áàéºàëûï-ຠò½ð. Æîºòàí ¼çãåãå ñåíåòií ìèñûç òîáûð. ²ûðûº òåìiðäi» ºûëàóûíäàé ºàéäà¹û æàéäà¹û í¸ðñåëåðäi àéòà áåðåäi åêåíñi». Ìåíäå îíäàé ºàº ñîºïåí øàðóàì æîº. ¶éðåíiñêåí æàó àòûñàð¹à æàºñû. Ìåí ñåòåðëåï ½ñòàéòûí ñåíiìäi º½ëû åìåñïií ñîíäûºòàíäà ñóûðäû» àé¹ûðûíäàé øàºûëäàé áåðìå. Áàð àéòàðû» îñû áîëñà, îíäà åñiãiì àøûº, – äåï ñàóñà¹ûí øû¹àð åñiêòi ê¼ðñåòòi. – Òû»äà, Ñîâåòõàí! Ñîðû ºàéíàï, ñîðïàñû ò¼ãiëiï æ¾ðãåí ê¼ï ºàçàºòû» áiði áîë¹û» êåëå ìå? Ìåí áîë¹ûì êåëìåéäi, – äåäi ظêåí æûìûñºû ê¾ëêiìåí. – ظêåí, ñåí êîììóíèñòiê ïàðòèÿíû» åøòå»åäåí òàéûíáàéòûí æàëà» ºûëûøûíà àéíàë¹àíñû» ¹îé, – äåäi Ñîâåòõàí. – Èò áàéëàñà» ò½ð¹ûñûç ìûíà èò òiðøiëêêå ê¼íåì äåï ê¼íòåðëi áîëûï êåòiïñi» ¹îé. Å, áåéáàº... Áà麽ñ. ²àçຠòàðèõûí æàçàì äåï áàñû»à àðòûº áåéíåò òàóûï íå àçàáû» áàð. Îñû ºàçàºòû ½øï຺à øû¹àðàòûí ñåí áå ñîíäà? Êiì áiëiï, êiì áà¹àëàï æàòûð ñåíi» îñû æàíòàëàñûï æ¾ðãåíi»äi. – Æûëºûíû» ìàéûíäàé áiëiíáåé ¼òåòií ºóëû¹û»äû ñåçiï îòûðìûí. Åêïiíi» ¾é æû¹àðëûºòàé ¹îé. Ìàðêñ: “Äií – àïèûí” äåï íàñèõàòòàäû åìåñ ïå. ظêåí, ìåí

ñåíi ä½ðûñ áiëìåéìií, áiðຠñåí ¹àëûì åìåñ, çàëûìñû». Òîºøûëûºòàí êåêiðiãi» àç¹àí òî¹ûøàðñû». – Ñîâåòõàí, òàìàºòû ä½ðûñ iøïåéñi» ¹îé äåéìií, – äåäi æ½ïûíû äàñòàðºàí¹à ê¼ç òàñòàï. – Îíäà øàðóà» áîëìàñûí. – Ò¾ð-ò¾ñi»å ºàðàñàì àñà í¸óåòåê, í¸çiêñi». ²àòòû ºàéûðûì æ½ìûñºà æàðàìàéòûí àäàì ñèÿºòûñû», – äåï, ظêåí áàñûíäû. – Ñåí ñèÿºòû áiðåóäi» ìà» ò¼áåòi áîëûï, æàìàí èäåÿ¹à øûíæûðëàí¹àíøà àøòàí ºàòàéûí, – äåï Ñîâåòõàí áåòií ºàéòàðûï òàñòàäû. – Ѹêå, ìåíäå æàºñû èäåÿ áàð. Á¾òêië ºàçຠòàðèõûí ºîëäàí æàñàéìûç. ²½äàé áîëàìûç, à... – äåäi ظêåí åçóiíäå ½éûï ºàë¹àí ê¾ëêiäåí àð æà¹ûíäà àéòûëìàé æàòºàí æûìûñºû îé ½øû¹û áiëiíãåí, îäàí àðû æàë¹àñòûðà êåòòi: – Ìûíà ºî¹àìäûº º½ðûëûñû àë¹à êåòêåí åêåí, îë ñåíi ºàíæû¹àñûíà á¼êòåðìåé ºîéìàéäû. Òàíàóûìûçäû» àñòûíàí ºàíøàìà àºøàíû òîíàï æàòûð. Åðòå» ºàçຠá¸ðií òàñ òàëºàí åòiï á½çûï øû¹àäû äåï îéëàéñû» áà? Àÿç ì¾éiçäi ºûññà, ì¾éiç ò½ºûëäû ºûñàäû. Åðòå» ºàçàºòû æàíøûï æàòºàíäà, áiçäi ºàðà òiçiìíåí øû¹àðûï òàñòàéäû, æàºñû ¹îé. – ظêåí ñåí ñåðiìàñòàó, òàáè¹àòûíàí æåòåñiçäåó æàðàë¹àí æiãiò ñèÿºòûñû» ¹îé. Êåìïið àðàëàñºàí åðòåãi î»áàéäû äåóøi åäi àòàì. Ñåí ìåíi» òiðøiëiãiìå àðàëàñïà, – äåäi Ñîâåòõàí. Ñîäàí áàðûï: – Òàóäà á½¹û ì¼»iðåñå, îéäà¹û ¼ãiçäi» ì¾éiçi ñûðºûðàéäû äåãåí àòàì ºàçàº. ²àçàºòû» ºàíæ½òûï îòûð¹àí òiðëiãi ìåíi» æàíûìà áàòàäû. Õàëûº íå¹½ðëûì êiøi áîë¹àí ñàéûí, îíû» óàéûìû ñî¹½ðëûì ¾ëêåí áîëàäû. Áiðຠºàçຠäåãåí ½ëòû åøêiìíi» êå»iðäiãiíåí ¼òå ºîéìàñ. ²àçàººà ºàé ¼êiìåòòi» ò½ñûíäà äà æå»ië áîë¹àí æîº, – äåäi. – Ñåí ºàçຠ½ëòûíû» æî¹ûí æîºòàï, ñîíû» æàð¹ûñûíà ò¾ñiï îòûðñû». Îäàí ºàíäàé îïà òàïïàºñû». ²àçຠ½ëòû ä¸ë ºàçi𠺽ðûï êåòåéií äåï ò½ð¹àí æîº ºîé, – äåäi ظêåí ¸äåìi àéòòûì áà äåãåíäåé ì໹àçäàíà. – Åé, Åñåêòi» ìèûí æåãåí ê¼êìè, øûº ¾éiìíåí – äåï øà¹ûíäàó áîëñà äà ظêåíäi èòåðiï øû¹àðûï æiáåðäi. “Åêiíøi êåëìå”, – äåï åñiêòi òàðñ æàïòû. Ñîë ò¾íi Ñîâåòõàí ê¼ç iëìåé, êiðïiê àéºàñòûðìàé, ê¼ðåð òà»äû

ê¼çáåí àòòûðäû. Îñûäàí áåñ æûë á½ðûí ºàéòûñ áîë¹àí ¸éåëií åñêå àëûï, ê¼çií øûëàï àëäû. Ñîâåòõàííû» áàëàëàðû æ½ïûíû ò½ðìûñºà øûäàé àëìàé øåòåë àñûï êåòêåí. ²àçið áið ºûçû Àéã¾ë Àìåðèêàäà, μëàí äåãåí áàëàñû Øâåöèÿäà ò½ðàäû åêåí. Ñiáiðëåï ê¾í àòòû. Ìà»ûíäà¹û àäàìäàð¹à øóຠñûéëàï, ìåíåí áið ¾çiì ñ¸óëå àëûï ºàë äåéòiíäåé. ʾí ê¼çi àñïàí ò¼ðiíå øû¹ûï àëûï, ò¼»iðåêòi ò¼ñòiêòåé ºàºòàï, øûæ¹ûðûï ò½ð. Á¾ãií Ñîâåòõàí æ¸áið ê¼ðiï, ¸áäåí ç¸òòå áîë¹àí àäàìøà ò¼ñåêòåí ò½ð¹ûñû êåëìåé, æàòà áåðäi. ʾí åêiíäiãå å»êåéãåí øàºòà ò½ðäû ¸éòåóið. Øàé-ïàé iøiï, æàçó¹à îòûðäû. Êåøåãi áåéòàíûñ æiãiò êiì ¹àëûì áà, ¸ëäå áàñºà áið àðàì îéìåí êåëãåí øïèîí áà. ±àëûì áîëñà ½ñºûíñûç åêåí. Øïèîí áîëñà ìåíi» àéòºàíäàðûìäû æåòêiçiï áàðàòûí øû¹àð. Áiðຠîë æiãiòòi Ñîâåòõàí åêi òîïºà äà æàòºûçáàäû... Ñîâåòõàííû» ê¼»iëi ê¾ì¸í¹à òîëû... Àíàíû áið, ìûíàíû áið îéëàï øàºøàäàé áàñû øàðàäàé áîëäû. Ûìûðò ¾éiðiëiï, êåøòå ¼çiíi» ºàðà ê¼ðïåñií ºàëàíû» ¾ñòiíå æàóûï æiáåðäi... Ñîâåòõàí îé ¾ñòiíäå îòûð åäi... Áið çàìàòòà åñiê ºà¹ûëäû: Ò-à-ð-ñ, ò-à-ð-ñ... – Êiì á½ë? Ìàð¹àó òûíûøòûº îðûí àëäû... Ò-à-ð-ñ... Ò-à-ð-ñ... – Êiì-åé á½ë, êiì à?.. – Äàóûñû äiðiëäåï øûºòû. ƾðåãi øàéëû¹à áàñòàäû. – Ìåí ¹îé, Ѹêå! – Êiì ìåí. – ظêåí ¹îé, ظêåíìií, – äåäi åñiêòi» àð¹û æà¹ûíäà¹û äàóûñ. Ñîâåòõàí îðíûíàí àñïàñòàí-ñàñïàñòàí ê¼òåðiëäi. Áàñºà áiðåó áîëñà áàñûíàí ºîéûï ºàëàìûí ¹îé äåãåí îéìåí åñiê ê¼çiíäå æàòºàí òåìið ºàëàºòû àëäû... Åñiêòi àøòû äà: – Åé, ìåí ñà¹àí êåëìå äåï åäiì ¹îé, – äåäi Ñîâåòõàí íûº ñ¼éëåï – Êiðãiçøi, áið í¸ðñå àéòàìûí. – Íå àéòàñû»? Àéò òà ºàéò. – Ìåí ê¼ï á¼ãåëìåéìií. – Êið îíäà. – Ñåí ñèÿºòû ºàçàºòû» ¸ðáið æàºñû òiðøiëiêêå îñûíäàé áåéiì áîëñà, ì½ðòûìûçäû áàëòà êåñïåñ åäiàó, – äåï ñ¼éëåé êiðäi.

– Ñåí ò¾íäå æàºñûëàï òîë¹àí¹àí ñèÿºòûñû» ¹îé. Ìåíi» ñ¼çäåðiì îéëàíäûðäû ìà? – äåï ñàóàë òàñòàäû Ñîâåòõàí. – ȸ, áiðຠñà¹àí àéòàð ñ¼çiì áàð. Ѽçiì åìåñ ½ñûíûñûì, – äåï ظêåí Ñîâåòõàíäû ò¾ïêi á¼ëìåãå àïàðäû. – Îòûð, – äåäi ظêåí. Ѽçi á½éðûº áåðãåíäåé øûºòû. – Ìûíà àºøàíû, – àñòûíäà ì¼ði, ºîëû áà𠓶ø ï¸òåðëi ¾é áåðiëñií” æàçó áàð ºà¹àçäû ê¼ðñåòiï, – ìûíà ìàøèíàíû» êiëòií ê¼ðäi» áå? ²ûçìåò æà¹ûíàí äà æî¹àðûëàäûì. Îñû ê¾ííåí áàñòàï ¾ãiò íàñèõàòá¼ëiìií áàñºàðàìûí. Ìåí á½ë áàéëûººà ºàëàé êåíåëãåíiìäi áiëåñi» áå? ²àçàºòû» òàðèõûí ò¸ï-ò¸óið á½ðìàëàäûì. ιàí ¼êiíáåéìií. – ʼðäi» áå äåï á¾êië ò¾ð ò½ë¹àñû, ñ¼éëåó ì¸íåði ¼çiìåí-ຠøàðóàñû øàëºûï, òàñû ¼ðãå äîìàëàï ò½ð¹àí àäàìíû» ºàëïûí òàíûòûï. – Ìåíi ¼éòiï àç¹ûðàìûí äåñå» áîñºà àðàìòåð áîëìàéຠºîé, – äåäi Ñîâåòõàí. ²½ëºûíû àºøà¹à êåïòåëãåí ظêåíãå åíäi ä¾íèå àñòû ¾ñòiíå êåëiï àóäàðûëûï ò¾ññå äå á¸ðiáið ñèÿºòû. – ²îòòàíûï, áàéûï àëûïñû». Áið á¼ëiìíi» á½éäàñûí ½ñòàï ò½ðñû». Æèåí åë áîëìàñ, æåëêå àñ áîëìàñ äåãåí ñ¼çäi åñòiï ïå åäi»? Æà¹ûìïàç áîëûï áàñºà æ½ðòºà æàíàñà æ¾ðñåì äåñå» ¼ç åðêi». – Ñîâåòõàí ñ¼ç ºûñòûðûï æiáåðäi. – Á¸ðiìiç àòåèñïiç, á¸ðiìiç äiíñiçáiç. °ëäå ¼çi»äi äiíøiëìií äåï îéëàéñû» áà? – äåäi ظêåí. Ñîâåòõàíäà äiíè êiòàïòàð ê¼ï åäi. Îë êiòàïòàðäû êåçiíäå äiíè ìåäðåñåäå îºû¹àí ¸êåñi ºàëäûðûï êåòêåí. Ñîâåòõàí äûìûí øû¹àðìàé, æàí áàëàñûíà áiëäiðìåé òû¹ûï ºîé¹àí. Îíû “ظêåííi» áiëìåãåíi æàºñû áîëäû” äåäi Ñîâåòõàí iøòåí. Åíäi íå áîëñà äà àøû¹ûíà ê¼øåéií äåï: – Åëäiêòi ñàºòàï, àçûï-òîçûï êåòïåóäi» ºàìûí îéëàó êåðåê. Äiíñiç àäàì æàáàéû òîáûðìåí òå». Õàëûºòû» ñàóàòûí àøûï, ñ¸æäåãå æû¹ó äåãåíäi êiì îéëà¹àí? ²½íàíáàé êåçiíäå ºàðàäàí õàí ñàéëàíûï, à¹à ñ½ëòàí áîë¹àí, àñà áiëiêòi àäàì åêåí. Ñîë êiñi åãäå òàðòºàí øà¹ûíäà ²àðºàðàëû ºàëàñûíäà ìåøiò ñàëäûðûï, ºàæûëûº ñàïàð¹à áàðà æàòºàíäà Ìåêêåäåãi ºà¹áàòîëëà¹à òàÿó æåðäåí ¼ç ºàðæûñûíàí ºîíຠ¾é ñàëäûð¹àí. ²àçàºòà

åëãå ì½ðûíäûº, áàñøû áîë¹àí êiñiëåð àç åìåñ åäi. Àë áiç äiíñiçáiç äåéìiç. Àºèê¼ç à¹àéûí àäàìíàí àéáûíáàñà äà, òûì º½ðûñà º½äàéäàí ºîðºûï æ¾ðñií. Åë äií æîëû, øàðè¹àò çà»ûí, áåñ óàºûò íàìàçûí ½ìûòºàí ä¾ì ºàð໹û õàéóàí¹à àéíàëûï áàðàäû. Áiçäi ê¼ðäi» áå ºàíäàé ìiñêií ê¾éãå ò¾ñêåíiìiçäi, – äåäi Ñîâåòõàí. – Åé, ñåí μëû Êîìïàðòèÿ áèëåï ò½ð¹àí çàìàíäà ºàëàé äií òóðàëû àéòàñû»? Äií æîº. Ìåí ºàð໹ûìûí, – äåäi ظêåí. – ظêåí, ñåí ºàëû» îðûñòû» àðàñûíäà æ¾ðiï áið á¼ëiìäi áàñºàð¹àíû»à ì¸çñi». Ñåí æàë º½éðûºñûç, æàëºû æiãiòñi». Æàë¹ûç ºàëäû». Ìûíà ñ¼çi»äi äàëàäà àéòïàñà» äà ìà¹àí äiíøië åêåíi»äi àéòøû, – äåäi Ñîâåòõàí áið í¸ðñåãå ä¸íiêêåí àäàìøà. Ñîâåòõàí, ìûíà îéû» òiëåðñåêòåí øîðò êåñêåí àòòû» º½éðû¹ûíäàé øîëຠøûºòû. Ìåí ºàç຺à æàðàñïàéòûí æàò ºûëûº äåï áiëåìií ìûíà ñ¼çi»äi. ²àçàºòû» òàðèõû æîº, äiíi á½ëû»¹ûð. Îäàí áàñºà ñà¹àí íå êåðåê. Æîºòàí ¼çãåíi ê¼»iëiíå äûº àëàòûí, ê¾éãåëåê, ºàçûìûð áîëàñû» á¾éòiï æ¾ðå áåðñå». Àéûï àæûíäû ìîë êåñiï, ûðûºòàí øû¹ûï, º½ðûº ¸êåòåòií ñîäûð ñîéºàí ìiíåçäi ºàçàºòû» áîéûíàí ê¼ðiï ò½ð¹àí æîºïûí. ²àçàºòû ¸ðêiì ¸ð æ຺à òàðòûï, ñàéäà ñàíû æîº ñàÿºòû» ¾éiðiíäåé áîëûï áûòûðàñà áûòûðàé áåðñií. ²ûòàé¹à áà¹ûíà ìà, îðûñºà øûëáûðûí ½ñòàòà ìà, ¸ëäå åêi àðàëûºòû ø¼ðå ø¼ðåìåí ê¾í êåøå ìå îíû äà ¼çäåði áiëñií. Íå» êåòiï áàðàäû. °æiì àé¹ûçäà¹àí ¼» øûðàéû ºóºûë òàðòûï, ø¾»åòòåó êåëãåí ê¼çiëäiðiêòi, ºîñ æàíàðû êiñiãå ºàðà¹àí äà ñàëºûí ûç¹àð òàíûòòû: – Æîº, ñåí àç¹ûí ìåíi íå ¾øií àç¹ûðûï îòûðñû», ìàºñàòû» íå, àéò, – äåäi Ñîâåòõàí. Á½ë êåêòi àøóäû» ñûðòºà øûººàí á½ëºûíûñû åäi. – Áàñ áàñûíà áè áîë¹àí áåðåêåñiç åëìåí ºàëàé ºûð àñûðàñû», ºàéäà áàðûï î»àðñû»? ĸë ò¼áå»íåí ò¼íiï, ¾éåëìåíi»ìåí ½éïàéìûí äåï îðûñ îòûðñà, áið á¾éiði»å ºàäàëûï ºûòàé æ¾ð. Àø ºàñºûðäàé àíòàëàï, òîéûìñûç òîáûð¹à æàºñûëûº æàñàäû» íå, æàñàìàäû» íå, á¸ði áið – äåäi ظêåí êåðåíàó êåéiïïåí. – Ñåí ìåíi ¼ç ½ëòûìà ºàðñû ºîëòû¹ûìà ñó á¾ðêiï, øûð¹à òàðòºû» êåëå ìå? Àäàìøûëûº æîëûí ½ìûòñຠòà, ²½äàé æîëûí ½ìûòó¹à ºàºûìûç æîº, – äåï ìûñàñûíà ìiíiï, ºàòàéûï àëäû Ñîâåòõàí. ظêåí ºûëìûñû áàð

àäàìäàé ¼» ò¾ñòåí àéðûëûï, Ñîâåòõàííû» áåòiíå æàïàºòàï ºàðàé áåðäi. Áåò º½áûëûñû íå ê¾ëãåíãå, íå æûëà¹àí¹à ½ºñàìàéòûí áið êåéiïêå åíäi. ؾ»åòòåó, ¼òêið ê¼çiìåí æàëò ºàðàäû äà: – Ñåí ìåíiìåí áiðiê. ²àçàºòû» áiòïåé æàòºàí áið ¼çi» ºàé øàðóàñûí øàëòºàéòïàºñû», – äåäi ¾íi æåð àñòûíàí øûººàíäàé º½ìû¹ûï. – ²àñûì ñàë¹àí ºàñºà æîë, Åñiì õàí ñàë¹àí åñêi æîë ºàçàºòû» æîëû. Ò¸óêå õàííû» æåòi æàð¹ûñû º½ºûº ìîðàëü æèíà¹û. ²àçຠ¾éãå êiðãåí æûëàííû» áàñûíà äà ຠº½éûï øû¹àðàäû. Îë õàëûºòû» øàøïàëû¹û åìåñ, àäàìãåðøiëiãi, ê¼»iëiíi» êå»äiãi. Á½ë ñàëòòû ½øû ºèûðñûç êå» äàëàñû òóäûð¹àí. Ñîíäûºòàí äà ºàçຠºàóûìûíû» áið òàáຠåòi ìåí áið ø¸óãiì øàéûíû» åíøiñi á¼ëiíáåãåí. ²îíàºòû» ¼çi ò¾ãië, àñòûíäà¹û àòû àø ºàëñà, ¾é èåñi àéûï ò¼ëåóãå òèiñ. Åãåð ºûñòû» ºàºà¹àí àÿçûíäà ºàñºûð iøiê êèãåí àäàìíû» ºàñûíäà ¾ñiï ¼ëñå, iøiê èåñi îíû» æàðòû º½íûíà æû¹ûëàäû... Æàóãåðøiëiê çàìàíäà êåç êåëãåí êiñi æàñûíû» ¾ëêåíäiãiíå ºàðàìàé, æàðàºòû æàóûíãåðãå ñ¸ëåì áåðói êåðåê. Ñåí ºàëàé îñûíäàé ½ëòòàí æåðiíåñi». ´çi» ºàçàºñû» ¹îé, – äåï Ñîâåòõàí çû¹ûðäàíû ºàéíàï, áåò ºàðàòïàñ ñóûº àæàðìåí. Îñûìåí áiòòi äåãåíäåé îðíûíàí ò½ðà áåðäi. Øåêåñi òûðûñûï îòûð¹àí ظêåí: – °é, æàóûð¹à ºîí¹àí àëà ºàíàò ñàóûñºàíøà ñåí íåãå øàºûëäàï, ø¸áåëåíãåí ºàòûíøà àéòºàíû»íàí ºàéòïàéäû åêåíñi». Ñîâåòõàí àðûñòàé êåóäåñií ê¼ðiêòåé êåðiï, òåðå» òûíûñ òàðòòû äà øåêå òàìûðû áiëåóëåíãåí, ø½¹ûíûºòàé ê¾ðå» æ¾çiíå ºàðàï îòûðûï àðû ºàðàé ñ¼çií æàë¹àñòûðäû: – Æåòåêêå æ¾ðìåé æåð òàáàíäàï, áiëåê òàëäûð¹àí áåðåêåñiç åëãå àéíàëäûº. Ìåí ºûìûç à»äû¹àí ºûäûðìàøû åìåñïií. Áiðຠá¾òêië ºàçàºòû» æûðòû¹ûíà æàìàó, òàë¹àí ¼çåãiíå òàë¹àæàó áîëà àëàì äåéñi» áå? Áèëiê åêi æ¾çäi ëûïûï ò½ð¹àí àëìàñ, îíû ½ñòàé áiëåòií àäàì áîëìàñà: íå ¼çi àðàíäàéäû, íå åëäi àðàíäàòàäû, Ѹêå, – äåäi ظêåí. Ûñòûº äåìi áåò øàðïû¹àíäàé áîëäû. – ظêåí, ä¾íèåíi ì¾éiçiìåí òiðåãåí ê¼ê ¼ãiç ñåí áîëñà», ìåíi» ¾ñòiìå òàñòàï æiáåð. Øè àðàñûíàí ñó æ¾ãiðòiï, åë iøiíå á¾ëiê ñàëóäû äî¹àð. ²àçàºòû ê¼êòåòïåé æ¾ðãåí ºûç¹àíûø, iøòàðëûº.

– Ѹêå, ñåí àæàëû æåòêåí òûøºàí ìûñûºòû» º½éðû¹ûí ø½ºûï îéíàéäûíû» êåðií êåëòiðiï ò½ðñû». Ñàóûñºàí ñàºòû¹ûíàí ¼ëìåéäi, ñ½ºòû¹ûíàí ¼ëåäi. ²àòºàáàò ò¾ñiï æàòºàí ºèûíøûëûº îíñûç äà òîçû¹û æåòêåí õàëûºòû» òîáàºàçû¹ûíà òàºàéäû. Òië, äië, äií òóðàëû àóûç àøó¹à áîëìàéäû. ´êiìåò ºàçàºòû àÿçäàé ºûñûï æàòûð. Òåðiñ àçó, òåíòåê òîïºà ºîñûëó¹à òóðà êåëåäi. Ìåí ºàðà ò½ÿºòàí õàë êåòêåí æûëºûäàé ºàçຠòà åðòå» æåð áåòiíåí æîéûëàäû. Êîìóííèñòåðäi» ºîëòû¹ûíà òû¹ûëûï, ¸óïiðiììåí æàíûì ºàëàäû. – Ìåí ¼ëñåì äå õàëºûì àëäûíäà àðûì òàçà áîëûï ¼ëåìií, àðàì íèåòòåí àäà, ï¸ê êåòåìií. ʼðãåíäi ºàëàé ¹àíà ê¼ç æ½ìáàé¹à ñàëàñû». ´ðåêïiãåí ê¼ïøiëiê ¼ðå ò¾ðåêåëåòií çàìàí òóàäû ¸ëi. Ñîâåòõàííû» ñ¼çi ñî»ûíäà ñîéäàºòàëûï æàòºàí içäåé, äàóñûç ä¸ëåëäåï á½ëòàðó¹à êåëìåñòåé àéòòû. Ò½ëà áîéû àÿçäàé ºàðûï, àºïàíäàé ¾ñêiðiï ò½ð. Æåìiíå ½ìòûë¹àí æîëáàðûñòàé øàºòèÿ ºàðàï ò½ð. °øåéiíäå åçóiíåí êåòïåéòií æûìûñºû åçó æîº. Îë ºèðàêåçäåó áàñòàë¹àí ºèûí øàðóà àºûðû òûíáàéòûíûí ñåçäi äå ظêåí ºóëûººà áàñòû: – Àëëà-Òà¹àëà àáûðîéû»äû ¾ñòåì åòñií, ¸ìiñå ¼ç èûºòàñòàðû»íû» àëäû áîë. Ѽçi»å º½ëäûº. Áið èòòiê êåòòi ìåíåí. Êií¸ëiìií. À¹àòòûº êåòòi ìåíåí. Ìåíi êåøið, – äåäi ظêåí. À»¹àë Ñîâåòõàí: – Æîº, ìà¹àí êåðåãi – å» áàñòû ìåíi ò¾ñiíó. Áàð òàëàáûì ñîë, ظêåí. – Àòàí ò¾éå àéûáûì áàð ¹îé àëäû»äà, – äåäi ظêåí ºóëàíà. “À¹àø òà ½ñòà¹àí æåðäåí ñûíáàéäû” äåï îéëàäû. Àéûºïàñ àðàçäûº æîí ê¼ðñåòòi. ²àðàºàçàíäàé êåê æèíàëäû iøiíå. ²àíòàëà¹àí ñiëåóñií ê¼çií Ñîâåòõàí¹à àóäàðûï, òiñií ºàéðàï, øàáûíà ò¾ñòi. Áàð ¾ìiòi ñåëãå êåòêåíäåé, ê¼»iëi º½ëàçûäû. Áið çàìàòòà: – Ѹêå, áûëàé àéòòûì ò¾ñiíáåäi», îëàé àéòòûì ò¾ñiíáåäi». Åíäi ñà¹àí íå iñåéòií, – äåäi ظêåí. – Åøòå»å iñòåï êåðåê åìåñ. – Æîº, êåðåê. – Ìåí åíäi ¼ëñåì äå àðìàíäà êåòïåñïií, ¼éòêåíi ¼çiìiíi» ¹ûëûìè å»áåãiìäi áið ñåíiìäi äîñûìíû» ºîëûíà àìàíàò åòiï òàïñûðûï êåòêåíìií. Ìåí åøí¸ðñåäåí ºîðûºïàéìûí, – äåäi Ñîâåòáåê ºàòóëàíûï.

– Êiìãå ºàëäûðäû», àéò ìåí îë º½æàòòàðäû áàñòû¹ûìà àïàðûï áåðåìií. ´ðòåòåìií. – ´ðòå, ¼ðòåìå åðòå» ºàçຠ½ëòû îºèäû, êiìäiêi á½ðûñ, êiìäiêi ä½ðûñ ñîíäà àíûºòàëàäû. ظêåí æåðäåí òåìið àëäû. Áiðຠîíû Ñîâåòõàí¹à áiëäiðòïåäi. – Åé, Ѹêå, àéòºàí¹à ò¾ñiíáåäi» àºûðû, ì¸, îíäà ñà¹àí, – äåï ظêåí çiëäåé òåìiðìåí Ñîâåòõàííû» áàñûíàí ºîéûï ºàëäû. – ̸ òà¹û äà àç áîëñà, – äåï åêiíøi ðåò æîòàñûíàí ½ðäû. Ñîâåòõàí ñåíäåëåêòåï áàðûï ò¾íäå áàñòà¹àí òà¹û áið ¹ûëèìè å»áåãiíi» øàøûëûï æàòºàí ºà¹àçäàðûíû» ¾ñòiíå º½ëàäû. “²½äàé æàçà»äû áåðñií” äåï àéòó¹à òiëi çîð¹à êåëäi. Îë æ¸ðäåì ê¾òêåíäåé áið åêi ðåò æàïàºòàï ºàðàäû. “´çi»øå å»ñå ê¼òåðiï, åðæå»äåñiï ºàëûï åäi»” åíäi íå áîëäû» äåï ê¾ëäi ظêåí. – Ìûíà ñ½ìûðàé æàç¹àí å»áåêòåðií ºàéäà òûºòû åêåí? – äåï ¼çiìåí-¼çi ñ¼éëåñiï, ¾éäi» iøiíäåãi á¾òêië øêàôòû àºòàðäû. Á¾òêië æåðäi ºàðàäû. ´çiíå êåðåêòi ò¾ê òàïïàäû. Á½íû á¾ðåó ê¼ðñå àðòû æàºñû¹à ñîºïàéòûíûí áiëäi äå, áåñ ìèíóò á¼ãåëiñòåí êåéií ä¸ëiçãå çûòà æ¼íåëäi. Îñû ñ¼çäåðäi», áîë¹àí ºàíäû îºè¹àíû» á¸ðií äå ºàëà ò¾íi ºàð໹ûëûº º½øà¹ûíà àëûï, ºûìòàíà ò¾ñêåíäåé. ظêåí äàëà¹à àñûººàí ê¾éi øû¹ûï êåòòi. Òàêñè òîºòàòòû äà îòûðûï êåòiï ºàëäû. Ñîâåòõàííû» åñiãi àøûº ºàë¹àí. ʼðøiñiíi» ¼ëiï ºàë¹àíûí åë òà»åðòå» ¹àíà áiëäi. ²àëàäà áiðêåëêi ໺ûëäà¹àí àëòûí ê¾ðåê ñàìàë åñåäi. Á½òà¹à ºîð¹àëà¹àí òîð¹àé äà àìàí ºàëàäû äåóøi åäi ¹îé. Á½ë êåçäå Ñîâåòõàíäû ºîð¹àï ºàëàð åøêiì áîë¹àí æîº. ÑÀ±ÛÍÛØ Óàºûò ìàóñûì àéûíû» åêiíøi æàðòûñû, ÿ¹íè ºàçຠ½¹ûìûíäà¹û ºûðûº ê¾í øiëäåíi» æà»à áàñòàë¹àí øà¹û. Æàéñà» æàç íà¹ûç êåìåëiíå êåëiï, òàáè¹àò àíàíû» òîòûäàé òîëûºñûï ò½ð¹àí ò½ñû. ²àëà àñïàí ò¼ðiíå ø໺àÿ ê¼òåðiëãåí ê¾í ºûçóûíà ò¼ñií òîñûï, ºàðà êåóäåñií àøûï, áóñàíà á¼ðòiï æàòûð. Ìàðàò ¼çiíi» øåáåðõàíàñûíà êiðiï,

¼ç îðíûíà æàé¹àñºàííàí êåéií äå áiðäåí iñêå êiðiñå àëìàé, Ìàäèíàìåí ºîøòàñàð ñ¸òòå ¾çiëiï ºàë¹àí æàéëàðäû åñêå ò¾ñiðiï, àáàæàäàé ¾ñòåëãå øûíòàºòà¹àí ê¾éi áiðàç¹à äåéií îéëàíûï îòûðäû. Ìàäèíà ê¼ï æ½ëäûçäû» iøiíäå àé ñåêiëäi, ê¼çãå òiïòi åðåêøå øàëûíàäû. Øûí ê¼»iëäåíiï, ìàñàéðà¹àí øàºòàðûíäà, ñ½ëó æ¾çi àéðûºøà í½ðëàíûï, ½ÿëû, í¸ðêåñ ê¼çäåðiíi» àéíàëàñûíäà ñà¹ûì îéíàï ò½ðàòûíû áîëóøû åäi. Á½ë æåðäå ñ¾éiêòiñiíi» åëåñiíåí áàñºà åøêiì æîº äåãåíäi îé¹à àëñà àðºàñû êå»iï, àðºàóû áîñàï ºàëàòûí ¸äåòi. ʼ»ië º½ñû øàðòàðàïºà øàðûºòàï, àñà ê¼òåði»êi æà¹äàéäà îòûð¹àí-äû. Ìàäèíàíû» áàëäàé ò¸òòi ºûëûºòàðû åñiíå ò¾ññå ºûç áåéíåñi æiãiò ê¼»iëiíäå áèiêòåï êåòåäi. ʼêiðåãi øåðãå òîëûï, àëûñòà¹û ñ¾éiêòiñií ñà¹ûíàäû äà æ¾ðåäi. Ìàðàò ãåíåòèêàíû» iðãå òàñûí ºàëà¹àí ÷åõ ¹àëûìû Èîãàíí Ãðåãàð Ìåíäåëüäi ½çຠæûëäàð áîéû ò¸æiðáèå æàñàé æ¾ðiï, 1865-æûëû àñ á½ðøà¹ûíû» áiðíåøå ò¾ðií áóäàíäàñòûðó àðºûëû æà»à ñîðò îéëàï òàïºàíû ¾øií æàºñû ê¼ðåòií. Òà¹û ò¸óëiãiíå 18 ñà¹àò æ½ìûñ iñòåãåí, êåðåê äåñå»iç ¾éëåíó òîéûíäà äà æ½ìûñ áàñòû áîëûï, æ¾çäåí àñòàì ¾ëêåí ¹ûëûìè æà»àëûºòàðäû àøºàí Òîìàñ Ýäèñîíäû ïið ò½òàòûí. Ã.äå Ôðèç, Ê.Êîððîíå, Ê.×åðìàê, Ìè÷óðèí, Ì.Ôàðàäåé, Ó.Ãåðøåëü ñèÿºòû ½ëû àäàìäàðäû á¸ç áiðåóëåð ñûìàí ºàðà ò½ÿºòàí õ¸ë êåòêåíøå ì¸ëêiëäåï îòûðà áåðìåé, ìûíà ä¾íèå ê¼øiíå áið í¸ðñå ºàëäûðûï ¾ëãåðãåíäåði ¾øií áàñûíà ê¼òåðiï ñûéëàéòûí. ´çi å»áåêºîð áîë¹àíäûºòàí äà áàñºà àäàìäàðäû» áîéûíàí ñîíäàé áið içãi ºàñèåòòi içäåéäi. Ìàðàò ê¸äóiëãi ñóðåòøi. ´çiíi» ñóðåòêåðëiê iñiíå ø¼ãåë. Îéñîºòû áîëûï à¹àë-ñà¹àë îðûíäû¹ûíû» ¾ñòiíäå îòûð¹àí Ìàðàòòû» îéûí ñûðòòàí øûººàí òûºûð á¼ëiï æiáåðäi. Øåáåðõàíàíû» åñiãi øàëºàñûíàí àøûëûï, iøiíå ñóìà» åòiï, ºûï-ºûñºà àÿºòàðûìåí òûïû» ºà¹ûï ²àñûì êóðñòàñû êiðiï êåëäi. Òàáè¹àòûíàí áið îðûíäà áàéûðºàëàéòûí, ìàçàñûç æiãiò åäi, ñið¸, á½ë æåðäå äå º½éðû¹û ºîíûñ òàïïàé øû¹ûï êåòåòií øû¹àð. Îë Ìàðàòòû» æ¾äåó æ¾çiíå, ºàó¹àäàé ¾ëêåí áàñûíà ê¼ç æiáåðiï: – Ìàäèíà»íû» åëåñií º½øàºòàï, æiïñiç ºà»òàðûëûï îòûðñû» áà? – äåäi ñîçáàºòàé ñ¼éëåéòií ¸äåòiìåí. – ȸ. Ñà¹ûíûï æ¾ðìií, – äåäi Ìàðàò.

– Ê¼ç ½øûíäà ñåññèÿ êåëå æàòûð. Àëûñòàí “Åé, Ìàðàò, äàéûíñû» áà?” äåï ºîë á½ë¹àéäû, – äåï àºàóû æîº àïïຠòiñòåðií ê¼ðñåòå, æàäûðàé ê¾ëäi. °çiëäåäi. – Îé, îíû òàïñûðàìûç ¹îé. Îïûíáà. ²àì æåìå. – Áîéûíà ñåíiï æûëäàí º½ð ºàë¹àí ò¾éåíi» êåáií êèiï æ¾ðìå, – äåï òûçàºòàï æ¾ãiðiï áàðà æàòºàí ¸äåìi ºûçäû ê¼çiìåí ½çàòûï ñàëäû. ²àñûìíû» ìiíåçi áið ê¾í áèå, áið ê¾í ò¾éå. Àò àëûï ºàøºàí êåìïið àóûçäàíûï, ¼ç ñ¼çiíi» àðàñûíà ¾íåìi ¼òiðiê ºîñûï, ¼ñiði»êiðåï ñ¼éëåéòií. Äåíå ò½ðºû ò¾éåíi» æàðòû åòiíäåé àëºàì-ñàëºàì, àëïàìñà. Òûì áîºòàìïàç. Áiðåóäi áiðåóãå òå»åï, ñ¼ç àðàñûí áîºòûºïåí ò½çäûºòàï îòûðìàñà àéûçû ºàíáàéòûí. Áåò æ¾çi áåñ º½áûëàòûí æiãiò áîë¹àíäûºòàí Ìàðàò îíû àñà æàºòûðà áåðìåéòií. ²àçàºè ê¼»iëæûºïàñòûºïåí “ºîéøû” äåé ñàëàäû... – Ìåí ñåíi» Ìàäèíà»äû êåòåð àëäûíäà áið æiãiòïåí ê¼ðäiì, – äåäi. Ìàðàòòû àøó áóûï, åêåói øå»áåêòåñêåí á¾ðêiòòåé òiðåñiï ºàëäû. – ²àøàí ê¼ðäi»? Àéò! Æàºûíäà Ìàäèíà êåëåäi ñîíäà áåòòåñòiðåìií – äåäi ê¼ç ºàíòàëàï. ²àñûì òà¹ûðûººà òiðåëãåíäåé ñ¸ë ì¾äiðiï ºàëäû äà, áàñºà æà¹ûíàí ºèÿëàï øû¹ûï êåòòi: – À... Ìåí øàòûñòûðûï àëûïïûí ¹îé. Îë Ìàäèíà åìåñ, áàñºà ºûç áîëó êåðåê, – äåï ñ¾éåé ñàëäû æàóàï áåðäi. ²àñûì ñóûðäû» àé¹ûðûíäàé åäiðåéãåí, ò¾ði æàìàí åêåí. – Ìà¹àí ñóðåò ñàëûï áåðøi, – äåï áèòòåðií áið ñàëûï åäi. Ìàðàò ²àñûìäû ºàðóëû ºîëûìåí æà¹àñûíàí ½ñòàï, ê¼áiêòåé ê¼ïñiãåí ºà¹àçäàðäû» ¾ñòiíå ûòºûòûï æiáåðäi. Ìàð¹àó òûíûøòûº. Àëûñòàí áið ºûëû¹û ¾øií ñ¼ãiñ åñòiï æàòºàí ñòóäåíòòi» à¹ûíàí æàðûëûï, àºòàëûï æàòºàí ¾íi åñòiëiï æàòûð. – Òóé, Ðèíàò, Åðìåê òà¹û äà ñàá຺à êåøiãiï êåëiïòi ¹îé. Êóðàòîðìåí êåðìàëäàñûï æàòûð ¹îé ñàáàçû», – äåï, ²àñûì øû¹ûï êåòòi. Àêàäåìèê Òàðëå ¼çiíi» “Íàïîëåîí” äåãåí êiòàáûíäà êåçiíäå á¾òêië Ôðàíöèÿ¹à òàðàëûï êåòêåí ìûíàíäàé áið îºè¹àíû êåëòiðåäi: Áóðáîíäàðäû» Ñèåñ äåéòií ïðåìüåð-ìèíèñòði áîë¹àí åêåí. ¶êiìåò áàñûíà Íàïîëåîí êåëãåíäå Ñèåñ êåíåò ¹àéûï áîëûïòû. ƽðò òiïòi êîðîëüäiêòå îñûíäàé ïðåìüåð áàð

åêåíií äå ½ìûòûï êåòêåí. Íàïîëåîí æå»iëiï, Ýëüáà àðàëûíà æåð àóäàðûëûï, áóðáîíäàð òàººà ºàéòà îòûð¹àíäà êîðîëü ñàðàéûíäà æ½ðò ê¼»iëiíåí ì¾ëäå øû¹ûï êåòêåí ¸ëãi Ñèåñ îºûñ ñàÿ áîëà êåòïåé ìå. Òà»ûðºà¹àí ºàóûì áið êåçäå îñûíäàé ïðåìüåð áîë¹àíûí åñiíå àëûï: – Ñèåñ, ê¼ðiíáåé êåòêåíi»içãå ê¼ï áîëäû, ºàéäà æ¾ðäi»iç? – äåï ñ½ðà¹àí ¹îé. Ñîíäà Ñèåñ: – ʾíiìäi ê¼ðäiì, – äåï æàóàï áåðiïòi. Ñîë ñûìàí Ìàðàò Ñèåñ ñûºûëäû ñåññèÿ êåçiíäå ¹àéûï áîëûï, ñóðåò ñàëûï ï½ë òàïñàì äåãåí îé êåëäi. “Ñåññèÿ áiòêåí øàºòà êåëå ºàëàìûí” äåï îéëàäû. Îäàí á½ðûí îë áið í¸ðñåãå áåêiíãåí. Ìàäèíàíû» ñóðåòií ñàë¹ûñû êåëäi. Èòàëèÿíû» Ïüÿ÷åíö ºàëàñûíäà¹û °óëèå ñèêñò ò¸ðêiõàíàñûíû» ìîíàõòàðûíàí Ðàôàåëüäi» “Ñèêñò ìàäîííàñû” êàðòèíàñûí 1753-æûëû Àâãóñò III ñàòûï àëäûðûï, ¼çiíi» òàõû ò½ðàòûí çàë¹à ºîéäûð¹àí. Àäàì àéòºûñûç ¾ëêåí ïîëîòíîíû çàë¹à êiðãiçãåíäå ïàòøà òàõû êåäåðãi æàñàïòû. Ñîíäà ñîêñîí ïîëÿê êîðîëi: “μëû Ðàôàåëü êåëå æàòûð. Æîëäû áîñàò!” – äåï òàõûí ºîç¹à¹àí åêåí äåñåäi. ÁiðຠÌàäèíà Ìàäîííà, Ìàðàò Ðàôàýëü åìåñ. Áiðຠái𠽺ñàñòûº áàð, ºàíäàé äåéñiçäåð ¹îé. Øû¹àðìàøûëûººà äåãåí ûíòà, º½øòàðëûº. Àðõèòåêòóðà ñ¸óëåò ¼íåðiíäå àíòóðàæ äåãåí òåðìèí áàð. Ǹóëiì ¾éäi» ºàñûíàí òà¹û áið ç¸óëiì ¾é ò½ð¹ûçñà», áið ºûçû¹û, îëàð áiðií áiði àøïàéäû, ºàéòà áàñà ò¾ñåäi åêåí. Ǹóëiì ¾é ñ¸íií ò¼»iðåãiíäåãi åãiëãåí à¹àø, îòûð¹ûçûë¹àí ã¾ë, ôîíòàí òà¹û ñîíäàé áîëìàøû áið á¼ëøåêòåð àøàòûí¹à ½ºñàéäû. Àë, Ìàðàòòû» “àíòóðàæû” ãîáåëåíäåãi Ìàäèíàíû» êèiìi, ò¾ð ò½ë¹àñû, ñ½ëó áåéíåñi... μëû Ôðàíñóçäû» ðåâîëþöèÿñûíû» ê¼ñåìäåði: Ìàðàò, Äàíòîí, Ðîáåñïüåð áîë¹àí. Äàíòîí ìåí Ðîáåñïüåð Ìàðàòòû º½ëàòòû. Îäàí êåéií Ðîáåñïüåð Äàíòîíäû ¼ëòiðäi. Àºûðûíäà Ðîáåñïüåðäi» áàñû ãèëüîòèíà¹à ò¾ñòi. ÁiðຠÌàðàòòû» äîñòàðû Äàíèÿð ìåí Ðèíàò îíäàé àäàìäàð åìåñ. Ìàðàò ïåí Ðèíàò ¼íåð àêàäåìèÿñûíà ò¾ñêåíäå-ຠ¸»ãiìåëåði æàðàñûï, ¼çàðà ¸êåé-¾êåé áîëûï, iðãåëåði á¼ëiíáåé ºîé¹àí. Áið áiðiíåí åêi åëi àæûðàìàé, æàðàòºàíäà æàáûñºàí íà¹ûç äîñòàð. Ñóìàºûëûº, º½ç¹ûí òiëåóëåñòiê äåãåí êåði ºàñèåòòåð àòûìåí æîº. ¶ø äîñ ½ñàº-ò¾éåê í¸ðñåëåðäi ºîçäàòûï, ºóûñòàìàéäû. Àéòàòûíäàðû òåê

¼íåð ò¼»iðåãiíäå. “Ò¾éåíi» òàíû¹àíû æàïûðດ... Àë ¾øåóiíi» òàíû¹àíû: Ñóðåò. Ïîëîòíà. ²ûëºàëàì. Áîÿó... Àéò àòòûíiêi, òîé òîíäûíiêi äåãåíäåé îñû îºó îðíûíäà îºûï æ¾ðãåíäåðiíå äå ø¾êið äåñiï æ¾ðäi. Ðèíàò æ½ëûìûð, òåñiê ¼êïå êåäåé áàëàñû áîëñà äà ¼ìiðãå ºîé¹àí òàëàïòàðû òûì æî¹àðû åäi. ¶øåói äå ¼ç iñòåðiíå êåëãåíäå ºàìøû ñàëäûðìàéäû. °áäåí ñ¾ðãiëåíiï, ò¼ñåëãåí. Å»áåêºîð, æ½ìûñºà äà ºàðà æîí àóûëäû» ìûºòû áàëàëàðû. Äàíèÿð òàíàóûíû» àñòûíäà áàðìàºòàé ºî»ûç ì½ðòû áîëóøû åäi, ñîíûñûí ì¾ëäå ºîìàºòàíäûðûï, åäiðåéòiï-åäiðåéòiï åðêiíå æiáåðiïòi. Íà¹ûç Ïèêàññî. Ïàáëî àòà ñþðåàëèñò, ĸêå» íàòóðàëèñò. Äàíèÿð º½æ ºàðà, ¼çiíäå íåáið øó àñàóäû» àëáàñòûñûí ºà¹ûï àëàòûí ê¾ø ºàéðàò æà¹û äà æåòêiëiêòi åäi. Ò¼áåëåñêå êåëãåíäå ĸêå»íåí ñàëûìäû àäàì æîº. Êåøå ¹àíà áàëà-øà¹àíû» åíå ê¼êiðåê ºûï îòûð¹àí æàë¹ûç ñèûð ñ¾òií àóûëäàí ¸êåëiï, “îñûíû æàíäû ñóðåòêå àéíàëäûðàìûí” äåï ìàñàòòàíäû. “Ñàëà àëìàéìûí-àó” äåãåí ñåíiìñiçäiê ½ðû¹û áàñºàíû» ò¼ñiíäå ê¼êòåñå äå, ĸêå»íi» êåóäåñiíäå ºàëìàóû òèiñ. Ðèíàò ä¾íèå æ¾çiíi» òàðèõû êåëãåíäå ñóäà¹û áàëûºòàé åðêií æ¾çå æ¼íåëåòií. Ìàêñèìàëèñò áîë¹àí ¸ðºàøàíäà òåðiñ åìåñ ºîé, ¾ëêåí òàëàïòàð, ¾ëêåí òóûíäûëàð. Áàëàíñ... – Ìàðàò, ñàëò áàñòû, ñàáàó ºàìøûëû áîëûï æ¾ðå áåðåñi» áå? ¶éëåíñå»øi, – äåï ái𠸻ãiìåíi» áàñûí ºûëòèòòû Äàíèÿð. – Ìàäèíà îºó îðíûí áiòiðãåíäå ¾éëåíåìiç äåï àíòòàñºàíáûç. Åíäi ìàãèñòðàòóðàíû Àíãëèÿäà îºó¹à êåòiï åäi, àíòûìûç àäûðà ºàëäû. – Ïåññèìèñò áîëìà, êåëåäi. ¶éëåíåñi». – Òèûí-òåáåí òàºà òàóñûëûï, æ½ìûñºà æàëäàíóäû» ñ¸òi ò¾ñïåé ò½ð. Çàêàçáåí ïîðòðåò ñàëàòûí àäàìäàð áàð ìà, Ìàðàò? – äåäi Ðèíàò ñ½ðàóëû æ¾çáåí. Ìàðàò ºàëòàëû áið áàé-áà¹ëàííû» í¼ìiðií áåðäi. Ìàðàò Ìàäèíà¹à àðíàï ñóðåò ñàëó¹à êiðiñòi. Áàñ ê¼òåðìåé ò½ºøû»äàï, ê¼ëåìäi ຠºà¹àç¹à áiðäå»åëåðäi ñ¾éêåêòåòiï æàòóìåí áîëäû. Áèûë òî¹ûçäû òîëòûðûï, îí¹à ºàäàì áàñºàí Äàðõàí äåãåí iíiñi: – Íå iñòåï æàòûðñû», à¹à? – äåäi åñiêòåí ñû¹àëàï. – Æàé áiðí¸ðñå. Îë òóðàëû ñ½ðàìà. Ìຽë ìà. Äàðõàí áiðàç îéëàíûï ºàëäû äà:

– ѽðàìàéòûíäàé îë ñîíøàìà? – ²½ïèÿ! – À... – äåï Äàðõàí à»ûðûï ò½ðäû äà, êåòiï ºàëäû. Îë ºûç¹à äåãåí ñà¹ûíûø ñîëû¹ûí ñ¼éòiï ºàíà áàñà àëàòûíäàé. ²îëûíäà¹û åêåói ºîë ½ñòàñûï ò¾ñêåí ôîòî¹à ºàðàï, ¼ëi ñóðåòêå æàí áiòiðìåê. Îíû òiðiëòïåê. Ѿéiêòi àäàìû ºàñûíäà æ¾ðiï, ê¾ìiñ òå»ãåíi» ñû»¹ûðûíäàé ê¾ëêiñi º½ëà¹ûíû» æàð¹à¹ûíäà æ໹ûðûº áîëûï åñòiëåäi. ʼê¼ðiì æiãiò ºèÿëäû» îé ºûðûíà æàíû¹ûï, æ¾ãiðiï, ¼çií-¼çi áàïòàóìåí áîëäû. Áàñòàáûíäà ºûëºàëàìäû ºîëûíà ½ñòàó¹à áàòà àëìàäû. Àíà êiòàïòû áið, ìûíà êiòàïòû áið àºòàðäû. Ñóðåòøiëiê ¼íåðiíi» “iøêi êàíîíäàðûí” ²½ðàííû» ñ¾ðåëåðiíäåé ñóäûðàòûï îºè áàñòàäû. Òåõíîëîãèÿñûí ìèûíà òîºûäû. Áiðøàìà êåçäåðäåí êåéií ¼íåð àòàóëûñûíû» òàðèõûí æàòøà ñî¹àòûí áîëäû. Àºûðû ºûëäû» ½øû ºûçûëê¾ðå» áîÿó¹à ìàëûíûï ຠá¸òåñòi» àéäàé àæàðûíà áiðiíøi ñûçàò ò¾ñòi. Áið ñà¹àòòàí òà¹û áið ñûçàò... Òà¹û áið ñûçàò... Á¾éòå áåðñåì Äà Âèí÷è ñûºûëäû æèûðìà æûë¹à æóûº ñàëàòûí øû¹àðìûí. “Á½ë ä¾íèåíi áið àéäà áiòiðó êåðåê” äåï ò¾éäi iøiíåí. Êîíñòðóêöèÿíû» ºàáûð¹àñû ºàëàíûï, ñóðåòòi» ñ½ëáàñû áîé ê¼òåðå áàñòàäû. “ȸ, áið í¸ðñå òóûï êåëå æàòûð” äåï ìàñàòòàíäû. Ìàñ ê¼»ië òà¹û áið ¾ø ñà¹àò ê¼ëåìiíäå øàòïàºòàäû. “Åë æàòñà äà åíåêåì æàòïàéäû” äåãåíäåé Ìàðàë ò¸òåñií ½éûºòàòûï ºîéûï, æ½ìûñûíà êiðiñòi. Òûºûðäàí îÿíûï êåòêåí ò¸òåñi: “μéûºòà, Ìàðàò” äåñå. “²àçið, ºàçið æàòàìûí” äåï àëäàðºàòûï ºîÿäû. Àäàìíû» àíàòîìèÿñû ïàéäà áîëà áàñòàäû. Ò¾ðëi áîÿó¹à ºàíûººàí ñàðäàº-ñàðäຠä¾íèå ºûëà» áåðäi. Ìûíà ñóðåò Ìàðàòòû ìà»àéûíàí ½çàòïàé, øûð¹àëàï ½ñòàï ò½ðäû. Áîÿóû àÿºòàëó¹à æàºûí. Æàñ ñóðåòøi ò½ðàòûí æåðäå áîÿó àòàóëûñû ¼òå ºàò. Àéíàëà àëàãåóiì òàðòûï, øû¹ûñòàí ºàíàòûí ñàëáûðàòºàí òà¹û áið êåø ò¾ñiï êåëå æàòòû. Ò¾í ò¼ðòòåí àóäû. Àø ê¾çåííi» iøiíäåé º½ðûñûï áàðà æàòºàí ºàðûí òàìຠñ½ðàóäà. “²½ð. ²½ð” äåï òië ºàòûï æàòûð. “Òîºòàé ò½ð. Øûäà” äåãåí ñû»àé áàð æiãiòòi» êåéiï êåñïiðiíäå. Áàñºà ä¾íè¸óè í¸ðñåëåðìåí øàðóàñû æîº ñîïûøà æ½ìûñûí æàë¹àñòûðäû. Ðàóàíäàï òà» àòòû. ʼê çå»ãið àñïàííû» ò¼ñiíäå òîð¹àéëàð æûðëàðûí ñàëûï æàòûð. Ѹóëå á¼ëìåíi» iøií àðàëàï, í½ðëàíäûðà ò¾ñòi. Ìàðàòòû» ê¼çiíå ½éºû òû¹ûëà áàñòàñà äà, ºûëºàëàìäû

áið òàñòàñàøû. “²îé, ê¼ç øûðûìûìäû àëûï àëàéûí” äåãåí îéìåí ò¼ñåêêå ò¼íå ò¾ñòi äå ã¾ðñ º½ëàäû... Ò½ÿº ñåðiïïåé ºàòûï ºàëûïòû. Ò½ëà áîéû æå»iëäåíiï, º½ð àòºà ìiíãåíäåé ºóíàï ºàëûïòû. Ò½ðà ñàëà øêàôòà¹û íàííû» ºûðòûñûí ºàëàäàé òiñòåðiìåí ê¾òiðëåòå øàéíàäû. Àóûëäàí æiáåðãåí º½ðòòàðäû ºàæàëàäû äà, æàí øàºûðäû. Òàìà¹û àø ¼çåêêå ò¾ñiï, àøòûºòàí êåíäiði êåñiëãåí àäàìøà iøi ò¾éíåï àóûðäû. Òàó ìåí òàó êåçäåñïåéäi, àäàì ìåí àäàì ò¾áiíäå áið ê¼ðiñåäi äåãåí øûíäûº áîëñà, îíäà Ìàäèíàíû áið ê¼ðói òèiñ. ʾí åêiíäiãå å»êåéiï ºàë¹àí êåç áîëàòûí. Àñïàí ò¼ðiíäå òå»ãåäåé á½ëò æîº, æà»à ¹àíà ñ¾ðòiëãåí ê¼ãiëäið ê¾í ê¼çi æåð ò¼ñií ¸ëäåíຠºûçäûðà áàñòà¹àí. Àóëàäà áið-åêi ºûçäû» ºûëïû ê¼ðiíåäi. Ìàðàò ¾éäåí øûºàí áîéû àêàäåìèÿ¹à òàðòòû. Æîë æ¼íåêåé àëºà-æàëºàñû øû¹ûï ºàðòàéûï, ê¼ïòåí ½ñòàðà òèìåãåí ê¼ê ò½ºûë èåãi ìåí êiðïiäåé òiêiðåéiï ò½ðàòûí ºûñºà øàøûíû» ½éïà-ò½éïàñû øû¹ûï, ò½ç ò¾éãåí êåëñàïòàé à¹àðûï, ê¾ëãåíäå ñîíàäàéäàí ê¼ðiíåòií îéºû-øîéºû òiñòåði áîëóøû åäi, îíûñû äà ñèðåï ò¾ñå áàñòà¹àí áà ºàëàé, àóçû îïûðàéûï, ñèºûí ºàøûðûï ò½ð. ¶ñòi-áàñû àëºàì-ñàëºàì Ìèõàèë äåãåí ê¼ðøi øàë ºàðñû àëäûíàí øû¹à êåëäi. ²àøàí ê¼ðñå» iøiíi» êiðíåñi ½ñòà¹àíäàé ºàáà¹û áið àøûëìàéòûí. – ²àéäà áàðà æàòûðñû»? ʼðiíáåéñi» ¹îé, – äåäi êåòåãåí ò¾éåäåé áàñûí êåãæèòiï. – Ñóðåò ñàëûï æàòûðìûí, àòà. – Îé, îñû ñåí áiðí¸ðñåíi ñ¾éêåêòåìåñå» iøi» êåáå ìå? Îäàí äà ìà¹àí Êàçïî÷òàíû ê¼ðñåòiï æiáåð. – Øàë ìåí æiãiò ìåæåëi æåðãå êåëãåíøå ñ¼éëåñiï êåëäi. – Íå ñóðåò? – Ѿéiêòi àäàìûìíû» ïîðòðåòi. – ²ûçû»à ½íàìàé ºàëûï å»áåãi» åø, ò½çû» ñîð áîëûï æ¾ðìå. Äi»êå» ¸áäåí º½ðûï áîë¹àí øû¹àð. Îë î»àé iñ åìåñ ºîé... – Îñû îðûñòàðû» ¼íåð òóðàëû ñ¼éëåãåíäå àóûçäàðû-àóûçäàðûíà 潺ïàéòûí ¸äåòi. Æîë áîéû Ìàðàò áiðøàìà í¸ðñå àéòûï êåëäi. Ìèõàèë øàëäû» ôàìèëèÿñû Øóíêåâè÷. μëòû º½äàé áiëåäi îðûñ åìåñ, åâðåé äåï áîëæàäû Ìàðàò. ´éòêåíi ìîë èðóäèöèÿ ñîë ̽ñà ïàé¹àìáàðäû ñàòûï ²½äàéäû» ºàð¹ûñûíà ½øûðà¹àí, Ãèòëåðäi» õàñ æàóûíà àéíàë¹àí ½ëòòà ¹àíà áîëñà êåðåê-òi. Ìèõàèë øàëû» ºîëû ìiñêåðëi, ê¼ðãåí

êiòàïòû àëà áåðåäi. Àë, Ìàðàò ¼ç ñàëàñûíû» ìà»äàé àëäû ñòóäåíòi. Øàëìåí áiðàç ¸»ãiìåëåñiï, æiãiò ïî÷òàíû ºîëûìåí í½ñºàï ê¼ðñåòòi: – Ìiíå ñiç içäåãåí ïî÷òà, åãåð ðåíæiìñå»iç ìåí êåòå áåðåéií, – äåäi Ìàðàò ¼òiíiï. – Æîëû» áîëñûí, áàëà. Áið í¸ðñå áîëñà ñ½ðàï ò½ð. Ìàðàò àêàäåìèÿ¹à áàðûï äîñòàðûìåí àìàíäàñà ñàëà ñàá຺à êiðäi. ĸðiñ àÿºòàëûñûìåí ê¼ï á¼ãåëìåé áiðäåí ¾éiíå òàðòòû. Æåð áåòiíäå àëòûííàí äà ºûìáàò àñûë ìåòàëë áàð. Îíû» àòû ïëàòèíà. Ñàô ê¾éiíäå ê¼íå çàìàííàí áåði áåëãiëi áîë¹àíûìåí, ïëàòèíàíû ò½»¹ûø ðåò ¼íäiðiñòiê æîëìåí àøºàí àäàì – ôðàíñóç ¹àëûìû À.Ñåíò Êëåð Äåâåëü åêåí. Îë 1859-æûëû åêi øàðøû äåöèìåòð ïëàòèíàíû ¾ñòåëãå ºîé¹àí äà áið äîñûíà: “ʼòåðiï ê¼ðøi”, – äåïòi. ʼòåðìåê ò¾ãië îðíûíàí äà æûëæûòà àëìà¹àí äîñû: “Øåãåëåï òàñòà¹àí ìåòàëû»äû ºàëàé ê¼òåðåìií! Ìàçàºòàóû»à æîë áîëñûí!” – äåï àøóëàíûïòû. Ñîë ñèÿºòû ²àñûì ìåíi ºàíøà ìàçàºòàñà äà Ìàäèíà ìåí ¾øií ñàô ïëàòèíà áîëûï ºàëà áåðìåê... þëøàò ò¸òåñi ºîéäû» áàñûí, ñ¾éåê-ñàÿºòû ºàçàí¹à ñàëûï á½ðº-ñà𺠺àéíàòûï æàòòû. Åò ñ¾éãåíiíåí ñûëûíûï ïiñêåí ñî», ê¼ðøi Áåðiê øàëäû øàºûð¹àí. – ²àçàºòà àëïûñºà êåëãåí àäàìäû àºñàºàë äåéäi ¹îé. Åíäi áiçäi» àóëàíû» å» ñûéëû, å» ¾ëêåíi ñiçñiç, – äåï þëøàò áàñòû òàá຺à ñàëûï àëäûíà ºîéäû. Ìàðàò ¸ïêåñi áûëáûðàï ïiñiðãåí æàñ åòòåí ðàõàòòàíà àñàï îòûðûï: – ²àíäàé ä¸ìäi. – ȸ... – äåï Äàðõàí iíiñi àëäûíäà¹û êåñåê åòòi æ½ëìàëàï, åêi ½ðòû á½ëò-á½ëò îéíàï æåï æàòûð. – Ìûíà º½ëàºòû Äàðõàí¹à, – äåï ê¼ðøi Áåðiê àòà ¾ëåñòiðiï æàòûð. þëøàò ò¸òåñi ¾ø á¼ëìåëi ø¸êåíå ¾éäå ò½ðàòûí. Åëäåí á¼ëiíiï Ìàðàò ¼çiíi» á¼ëìåñiíå ¼òiï êåòòi äå, åñiêòi iøòåí º½ëûïòàï àëäû. Ñàë¹àí ïîðòðåòiíå ê¼»iëi òîëìà¹àíäàé æàíûí ºîÿð¹à æåð òàïïàé áiðåñå ¾éiíåí øû¹ûï, áiðåñå êiðiï åêi îðòàäà ñåíäåëiï æ¾ð. Èåãiíi» ºûøûìàñû áàð àäàìäàé, ºîëûí àëìàéäû. Îéëû ºàëïûíàí òàíáàé, ºàáà¹û ºûðûñòàíûï òà¹û áiðàç îòûðäû. “Íå ºîññàì áîëàäû åêåí” äåï iøiíåí îéëàíûï îòûð. Äàðõàí åñiêòi ºàºòû. – Íå áîëäû?

– Îé, ºàíäàé ê¾øòi. Ìûíàó ìåí áà? Àéíà¹à ºàðàï ò½ð¹àí ñûºûëäûìûí. Òóðà æàðº åòå ºàë¹àíäàé áîëäû ¹îé æàíàðûìà. °äåìi ñ¼ç æîº, – äåï êàðòèíàäàí ê¼ç àëàð åìåñ. – ²àëàé, ½íàé ìà? – Êåðåìåò. Øåäåâð... – ²îé, ¼éòiï àéòïà, ì¾ìêií øåäåâð, ì¾ìêií åìåñ. Áiðຠíå áîëñà äà á½ë åêåóìiçäi» îðòຠºàçûíàìûç áîëàäû. Ìàðàò ºûçäû áàóûðûíà áàñûï, ìà»äàéûíàí èiñêåäi. Ìàäèíàíû» òàìà¹ûíà òîáûºòàé îéíà¹àí ò¾éiíøåê æ¾ãiðiï, æàíàðûíà æàñ òîëûï êåòòi. Àðºàëàðû êå»iãåíäåé æûìû»äàñûï ºàëäû. Áið ìåçåòòå ¹àøûºòàð ò¾ðiìiçäi ê¼ðiï àëàéûºøû äåãåíäåé, áið àäûì êåéií øåãiíiñòi. – ²àëàé æåòòi»? – äåäi Ìàðàò ºóàíûøòàí àóçûíà ñ¼ç ò¾ñïåé. – Æàºñû. ´çi»íi» æà¹äàéû» ºàëàé?, – äåï ê¼ïòåí ê¼ìåéëåðiíäå ò¾íåòiï æ¾ðãåí ¸»ãiìåëåðií àéòûï æàòûð. Ìàäèíà ê¼»iëäi, æàéðà»äàï ê¾ëå áåðäi. À¹ûíàí àºòàðûëûï, ê¼ðãåí-áiëãåíií àéòûï æàòûð. Ìàðàò ñ¾éñiíå òû»äàï ò½ð. “Ѿéiêòiì ìåíi»” äåï ºûçäû ºî¹àäàé èiï ¸êåëiï, ìà»äàéûíàí ¼áå áåðäi... ´áå áåðäi... Îñûëàðäû ñûðòºàðû áàºûëàï áàñºàëàð òûì-òûðûñ ò½ð. ²ûçäû» êèiì ¾ëãiñi, øàø ºîéûñû ¼çãåðñå äå îòòû ê¼çäåði ¹àíà ê¼ï ¼çãåðìåé á¸ç áàÿ¹û ºàëïûí ñàºòàïòû. Òiði ïåíäå ò¾áiíäå áið ê¼ðiñåäi äåãåí îñû åêåí... ƾðåê îòû ñ¼íáåé, ê¼êiðåãiíäå ¾íåìi øûðຠæàíûï ò½ðñà, iøi ºàçûíà¹à òîëû, æàñàóëû ¾é ñûìàí, ñûðòºà æ½ïûíûëûºòû ê¼ï ñåçäiðìåéäi... – Êåòòiê ºûäûðàéûº, – äåï æiãiò ºûçäû» ºîëûíàí òàðòà æ¼íåëäi. – ²àéäà áàðàìûç? – Ïàðêêå! – Êåòòiê, – äåï á¾òêië êèiì êåøåê, ê¼äå-ñ¼äå, êåðåê æàðà¹ûí àë¹àí áîéû òóðà ïàðêºà òàðòòû. ʼãiëäið àñïàí ò¼ðiíäå, ñîíàó øûðºàó áèiêòå ì½õàòòà¹û àéñáåðãòåð ñûìàí àºøà á½ëòòàð ìà»ûï áàðàäû. Ñîë àºøà á½ëòòû» ò¼ìåíãi áàóûðûíäà, ê¼êòi» æàë¹ûçiëiêòi ìå»iíäåé áîëûï, æàëºû ê¼ê åðêåñi ºûðàí ºàëûºòàï æ¾ð. Ìàðàò øåøåí åäi, àóçûí áó¹àí ¼ãiçãå, º½ëà¹ûíà ºîë àïàðòïàéòûí àñàó ¾ñòiíåí ò¾ãåé æ¾ðiï ¼òñå äå áûëº åòïåéòií ºîéòîðû, ê¼ìïiñêå àéíàëäû. Ìàäèíà àòà àíàñûíû» áàëàëàðû ìîë, îøàðëû åäi. Òó¹àí òóûñºàíäàðûìåí ñåëáåñiï, åêi àïòà áiðãå áîëäû.

À»ûç áîéûíøà ˽õïàí õ¸êiì ¼ìið áîéû içäåï æ¾ðiï, àºûðû àëûñ áið ¼ëêåäåí àäàì¹à 츻ãiëiê ¹½ìûð áåðåòií ¸áiëõàÿò ñóûí òàïºàí åêåí äåéäi. Ǹìç¸ì ò½ìà áàñòàó áàðëûº óàºûòòà îëàé åìåñ, òåê áið åëó æûëäà áið ðåò îñûíäàé ºàñèåòêå èå áîëàòûí ê¼ðiíåäi. Õ¸êiì ¸ëãi á½ëàºòàí áið òîðñûº ñó º½éûï àëûï, åëãå ºàéòàäû. Àëûñ æîëäàí àòû àðûï, ¼çi ¸áäåí øàðøàï, áið ºàðà¹àéäû» ñàÿñûíà êåëiï äåìàëûïòû. Òîðñûºòû à¹àøòû» á½òà¹ûíà iëiï ºîéûï, ê¼ëå»êåäå áàñû æåðãå òèiñiìåí ºàòòû ½éûºòàï êåòåäi. Ñîë ìåçåòòå ºàðà¹àéäû» áàñûíà ái𠺽ç¹ûí êåëiï ºîíàäû äà, òîðñûºòû ò½ìñû¹ûìåí øîºûï, òåñiï òàñòàéäû. ˽õïàí õ¸êiì îÿíàñà, ¸áiëõàÿò ñóû à¹ûï êåòiï, ñàðºûíû ºàðà¹àéäû» ò¾áiíäå áið ò¾ï àðøà¹à òàìøûëàï ò½ð åêåí. Åë ºàìûí îéëà¹àí õ¸êiì, íå äå áîëñà õàëºûììåí áiðãå ê¼ðåéií äåï, ¸ëãi ñóäû ¼çi äå òàòûï àëìàïòû ¹îé. Ѽéòiï 츻ãiëiê ¹½ìûðäàí àäàìçàò ìຽðûì ºàëûïòû. Á½ë ê¾íäå º½ç¹ûííû» ìû» æàñàéòûíû, ºàðà¹àé ìåí àðøàíû» 츻ãi ºóðàìàéòûíû ñîë ¸áiëõàÿò ñóûíû» øàðàïàòû äåñåäi. ÁiðຠÌàðàòòû» 츻ãiëiê “¸áiëõàÿò ñóû” Ìàäèíà áîëìàº... Åêi ¹àøûºòû» àðàñûíäà¹û “¸áiëõàÿò ñóû” 츻ãiëiê ìàõàááàòòàðû... Ìàðàò ïåí Ìàäèíà ºîøòàñàðäà æiãiò åøêiíi» åòií æåãåíäåé, iøi áið ò¾ðëi ºî»ûëòàºñûï ºàëäû. ²ûçäû» ຺½áà í½ðëû æ¾çi áið ºûçàðûï, áið à¹àðûï, ñ¸ë íiëäåíiï ò½ðàòûí ½ÿëû ºàðà ê¼çäåði ¾ëêåéå ò¾ñiï, Ìàðàòºà ºîð¹àíñûç êiøêåíòàé áàëàäàé æàóòà»äàï ºàðàé áåðäi. Åêåói äå ê¼çáåí ñ¼éëåñåòiíäåé, ¾íñiç ¹àíà ò½ð. Ìàäèíàíû» òàìà¹ûíà ¼êñiê òû¹ûëûï, ê¼çiíåí æàñ ûðøûï êåòòi. Ìàðàò òà ê¼çií ñû¹ûìäàï æûëàï ò½ð. ²îñ ¹àøûº ºîøòàñàðäà ¸ëäåáið øû»äàðäû» ò¼ñêåéiíäå æàç áîéû åðiìåé æàòûï àëàòûí ñ¾ði ºàðëàð ñåêiëäi, îñû áið ì½»äû ñà¹ûíûø òà åêåóiíi» ê¼»iëäåðiíåí òàðàìàé ºàëûï ºîÿòûí ò¾ði áàð. – Ìàðàò, ìåíi ê¾òåñi» áå? – ȸ... – äåï ê¾ðñiíäi. Ìàð¹àó òûíûøòûº. Ëàéíåðäi» ã¾ðiëäåãåí äàóûñû àëûñòàí º½ìû¹à åñòiëåäi. ²½ë຺à áið ºûçûº øàëûíàäû. Áåéíå áið ºîøòàñóäû» “ñèìôîíèÿñû” ñûºûëäû. Ãó... Ãó... Ðèíàò ïåí Äàíèÿð ¾éäåí ò¾ñòiê iøiï øûººàíøà, ê¾í äå êåøêiðiï ºàëûïòû. Æàçäû» ìûñ òàáàºòàé áàëºû¹àí ñàðû ê¾íi ¼çiíi» àñïàí ò¼ðií àéíàë¹àí ½çຠñàïàðûí àÿºòàï, ½ÿñûíà êiðóãå áåò àëäû. Ìàäèíà¹à

ºîø àéòó ¾øií åêåói àýðîïîðòºà àñû¹ûï áàðàäû. Ìàðàò àëàé-ä¾ëåé ½éûòºû¹àí ê¼»iëií áàñà àëìàé, æèi ê¾ðñiíiï êåëå æàòûð. Æàëòàºòàï àðòûíà ºàðàé áåðäi. ²àçáàóûð á½ëòòàðäû» ê¼áåñií ñ¼ãiï, ºàº æàðûï ½øûï áàðà æàòºàí ñàìàëåò áèiêòåï, àëûñòà ì½íàðòûï áàðàäû. Êiøêåíåäåí êåéií ñà¹ûì áóûï, ê¼çäåí äå ¹àéûï áîëìàº. Ìàðàò òîïòû ò¼áåòòi» àðàñûíà ò¾ñêåí ê¼êæàëäàé, ê¼çi åäiðåéiï, ºàøàí ê¼ðñå» äå ê¾ëiìäåï æ¾ðåòií ê¼çäåðií æàñ ê¼ìäi... – Åíäi ºàøàí êåëåäi åêåí. Ñà¹ûíûøòàí ñàð¹àéûï òûíàòûí øû¹àðìûí, – äåäi ê¼êiðåãií ºàðñ àéûðà ê¾ðñiíiï. – Æèûðìà åêiäåãi ñîëºûëäà¹àí æiãiòñi». ²àðòàéûï, øàð òàðòûï øàë áîëûï áàðà æàòºàí ò¾ði» æîº. ´éòiï áîñàìà. ʾðñiíáå. Åðòå» Àíãëèÿäà îºûï êåëåäi äå, ìûºòû ìàìàí áîëàäû. ²àéòà ºóàíáàéñû» áà. ²àéòà îíû ìàºòàíûø åòó êåðåê. Åãåð êåëåñi àéäà àðòûíàí áàðûï ºàéòºû» êåëñå, æîë ñàïàðûí, ºàðàæàòûí ½éûìäàñòûðó¹à áiç ê¼ìåêòåñåìiç, – äåï Äàíèÿð æ½áàòûï êåëåäi. Îëàð òàêñèãå ìiíäi äå, ¾éëåðiíå ºàðàé áåò àëäû. Æîë ¾ñòiíäå áiðiíå áiði òiñ æàðûï åøòå»å àéòà ºîéìàé, á¸ði äå ¾íñiç òîìñàðûï êåëå æàòòû. Ìàðàò áið åêi àïòàäà Ìàäèíà¹à áàóûð áàñûï ºàëûï åäi. Åíäi ñîë ºóûñòû» îðíû òîëìàé, ¾»iðåéiï ò½ð¹àíû áåëãiëi-òií. Æiãiòòi» æ¾ðåãi øûìûðëàé ñûçäàï, ê¼êiðåãiíäå ¸ëäåí-ຠñà¹ûíûø º½éûíû àëàá½ðòòû. Îéëàï ºàðàñà, á½ë ¼ìiðëåði ¼çi òåê êåçäåñóëåð ìåí ºîøòàñóëàðäû» òiçáåãiíåí ò½ðàäû åêåí-àó. Îë åêåóiíi» àðàñûí ºàøàíäà ½çຠñà¹ûíûøòàð æàë¹àñòûðàäû ¹îé... ´»iíåí ¸ëäåíåãå àëà»äà¹àí óàéûì òàáû òàðàìàé ºàëûï ºîé¹àí. Ìàäèíàíû» ñàïàðûíà áàéëàíûñòû ñàïûðûëûñûï êåòêåí ¼ìið ¼çåíi ¼çiíi» ºàëûïòû àðíàñûíà ºàéòà ò¾ñòi. Òiðøiëiêòi» òûðíà òiçáåê ¾éðåíøiêòi ºàì ºàðåêåòi, æà»à ¾ìiò òiëåêòåð áåëå» àë¹àí. Ñîí¹û åêi àïòàäà Ìàäèíàíû» êåëóiíå áàéëàíûñòû Ìàðàò àºûð¹û åìòèõàíäàðûíà äà æ¼íäi ê¼»ië á¼ëå àëìà¹àí-äû. – Ìàðàò, ñåí ñîíäà ñiç ñóðåò ¼íåðiìåí àéíàëûñïàéìûí äåãåíi» áå? – Æîº, àïàé, ä½ðûñ ò¾ñiíáåäi»iç. Ìåí æà»à ïîðòðåò ñàë¹àëû îòûðìûí. Òàïñûðìà»ûçäû äà óàºòûëû îðûíäàéìûí. – Àëäûìûçäà¹û àïòàäà æàñ ñóðåòøiëåð ôåñòèâàëi áîëàäû. Ìåí ñåíåí ¾ëêåí ¾ìiò ê¾òåìií. Áîëàøàºòà ìûºòû ºûëºàëàì øåáåði áîëàñû», – äåï àðºàñûíàí ºàºòû äà

àïûë-òàïûë áàñûï, æ¾ðiï êåòòi. Ìàðàò ¼ç áàñû àëäà¹û ôåñòèâàëäû îéëàï, ñîë ¾øií áèòií ñàëûï æ¾ðãåíi øàìàëû. Áiðຠîíû» ¾ëêåí ñóðåòøi áîëó áîëìàóû òàï áið °ñåë àïàéûíû» àðºàñûíà áàòûï æ¾ðãåíäåé îñû æàéäû êåëñiíêåëìåñií åñêå ñàëà áåðåòií. Áàñºà äà ì½¹àëiìäåðìåí ûðàºàéëàñûï, ¼çiíi» ñàáàºòàðûí ðåòòåï àëäû. Êåëåñi àïòàäà áîëàòûí ôåñòèâàëü¹à äàéûíäàëäû. ²àéñûñûí ½ñûíàðûí áiëìåé äàë áîëäû. ²àéðàò äåãåí äðàìàòóðã äîñûí ºîëòûºòàï øåáåðõàíàñûíà àïàðäû äà: – ²àéðåêå, àéòøû ºàéñûñûí ½ñûíñàì áîëàäû, – äåï æûìèäû. – “ʾçi»äi” ½ñûí, – äåï æàòûð Ðèíàò. – Æîº, “Àëìàòû»äû” ½ñûí, – äåï æàòûð Äàíèÿð. ´ç àðàìûçäà æàñ Ðåñïèãè àòàíûï æ¾ðãåí ¸íøi Àéäûí: – Æîº, “Êàñïèéi»äi” áåð, – äåäi. Ðåñïèãè Îòòàðèî – èòàëèÿí êîìïàçèòîðû. 1879-æûëû Áîëîíüåäå òóûï, 1936-æûëû ä¾íèå ñàë¹àí. Ïåòåðáóðã øà¿àðûíà áàðûï Í. À. Ðèìñêèé-Êîðñàêîâòàí ä¸ðiñ àë¹àí. Èòàëèÿ ìóçûêàñûíà ìîäåðíèçìíi» ºàëûïòàñóûíà ñåáií òèãiçãåí. ´ç òâîð÷åñòâîñûíäà ʼíå Ðèìäi ê¼òåðå ìàäàºòàï, îðòà ¹àñûðëûº ñàç, ¸óåíäåð ìåí ìàºàìäàðäû ¼çãåðòå ïàéäàëàíûï îòûðûïòû. ÁiðຠÀéäûí ʼíå Ðèìäû ìàºòàìàéäû, ìàäàºòàñà ¼çiíi» àóûëûí, àðû êåòñå ʼíå Ò¾ðêiñòàí, Òàðàç ñûºûëäû øà¿àðëàðäû òàºûðûáûíà òàë¹àæàó åòåäi. – Áàÿ¹ûäà Òóðãåíåâ Ëåâ Òîëñòîéäû» “Õîëñòîìåð” ïîâåñií îºûï øû¹ûï, àâòîðûíà “Ëåâ Íèêîëàåâè÷, æûëºû ïñèõîëîãèÿñûí ñîíøàëûºòû æàºñû áiëåäi åêåíñiç, ¼çi»iç àò áîëûï êåòêåííi» ºàé æà¹ûíäàñûç” äåïòi Èâàí Ñåðãååâè÷. Ñîë ñûºûëäû ìåí äå ñóðåò ¼íåðiíi» ºûð ñûðûí æàºñû ìå»ãåðiïñi», ìåíi» îéûìøà ìûíà “Ìàäèíà»äû” á¸éãåãå ñàë, – äåäi ²àéðàò äðàìàòóðã. – ´çiì äå ñ¾éòiï îéëàéìûí, – äåäi Ìàðàò. Ôåñòèâàëi ¼òòi. Áàñ æ¾ëäå Ìàðàòòû» “Ìàäèíà” ïîðòåðåòi ¾øií áåðiëäi. Îíûìåí ºîñà ºàíæû¹àñûíà ºîìàºòû ºàðæûíû äà áàéëàäû. Ìàðàò ¾éiíå êåëå ñàëà, ºîëûíäà¹û êiòàïòàðäû ¾ñòåëãå ºîÿ ñàëûï: – Ò¸òå, ìåí áàñ æ¾ëäå àëäûì, – äåäi. – ²½òòû áîëñûí, ºàðà¹ûì, – äåï áåòiíåí ñ¾éiï, ºîëûí àëûï æàòûð. Áiðàº, Ìàäèíà êåòêåëi áåði æiãiò ¼çií ê¾éñiç ê¾ëiê

ðåòiíäå ñåçiíåòií. ²ûç ¸ìiñå åñiíåí øûºïàé ºîéäû. ʼç àëäûíäà¹û åëåñi òiïòi äàëèûï êåòòi. Ìàðàò ¾ñòåëäi» ¾ñòiíå òàðáèÿ æàòûï àëûï, áið í¸ðñåíi ñûç¹ûëàï æàòòû. Á½ë òà¹û áið ïîðòðåòòi» áàñòàìàñû åäi. Ìàäèíà¹à äåãåí ñà¹ûíûø ñîëû¹ûí, æ¾ðåãiíi» ºàòòû ºàººàí ë¾ïiëií ¼ñòiï ºàíà áàñïàº. Îë ïîðòðåò ñ¾éiêòiñi êåëãåíøå áiòiï òå ºàëàð... ÁiðຠÌàäèíà ºàøàí êåëåäi, îíû ái𠺽äàé ¹àíà áiëìåê... ÌÅÍI³ ÄÎÑÛÌ ²àñ ºàðàéûï, ûìûðò ¾éiðiëiï ºàë¹àí êåç... Ò¸»ið ºîëìåí ò½ð¹ûç¹àí òàáè¹àòïåí òàìñàíóìåí, òà»äàé ºà¹àìûí... Ïàé-ïàé... ʼê ìàéñàäà òûðàéûï æàòûð åì... Àñïàííàí áið ºûçûë îò ê¼ðiíäi. ²àðàï îòûðìûí. Îò ½ë¹àéà áàñòàäû. Ïîøûìû áiç ¾éäå ê¸äiìãi áîòºà ñàëûï æåéòií äîìàëຠêåðñåí, ¾éiìíåí ºàðûñ ºàäàìäûº æåðäå ò¼áåøiêòi» ò¼ñêåéiíäåãi êèiç áåòåãåëi æàñûë àë໺àé¹à êåëiï ºîíäû. Åñiãi ìàðº½ì àðàºêåø, àºê¼»ië ê¼ðøiìíi» æ¾ðåãiíäåé àéºàðà àøûëäû. ²îë-àÿ¹û ñûðûºòàé, ñîïຠáåò, áàñû øàáûë¹àí øàáûíäûºòàé àéòàºûð. Ò¾ði òàíûñ. ²àéäàí ê¼ðäiì äåï ºîÿìûí. Áàñûíäà, ¼çãå ïëàíåòàäàí ²àçàºñòàí¹à æ½ìûñ içäåï êåëãåí êåëiìñåê åêåí, äåï áîëæàäûì. Áàóûðûìäàñûï àìàíäûº-ñàóëûº ñ½ðàñòûº. ʼãiëäið ò¾ð-ò¾ñiíå ê¼çiì ò¾ñêåí ìåçåòòå, “ºîðûººàí¹à ºîñ ê¼ðiíåäi” äåóøi åäi øåæiðå êåóäå àïàì. Ñîë îéäû» ¸ñåðiíåí áå, ñàñºàíûìíàí “Àññàëàóìà¹àëåéêóì” äåïïií. Áið ºûçû¹û, Êå»åñ çàìàíûíäà àòåéñòïií äåï æàðòû ¸ëåìãå æàð ñàëûï æ¾ðãåíäåð, ºàçið áàñûíà ñ¸ëäå, ºîëûíà òàñºàÿº ò¸ñïiñií òàñòàìàé æ¾ðãåí äiíøiëìií äåï äiëì¸ðñèòiíäåð èòòi» áàñûíàí ê¼ï. Êåçiíäå ñîë êiñiëåðäi» àóçûíà ²½äàé ñàëûï îòûðñà äà, àéòïà¹àí ñ¼çäi, ìûíà ¼çãå ïëàíåòàëûº àéòòû, ì½ñûëìàíøà àìàíäàñòû: – Óà¹àëåéêóì àññàëàì. – Ñåí ºàéäàí êåëãåí äàíûøïàíñû»? Ìîëäà áîë, áiðຠ“໺àó åëãå àðàìçà ìîëäà” áîëìà, – äåïïií ²½äàé îéìຠàóçûìà îñûíäàé ñ¼ç ñàëûï. – ʼðäåí øû¹ûï, ê¼êòåí ò¾ñòiì, – äåï ºàëæû»äàäû. – Øîëïàí ìåí... åêi àðà ºîíûï æåòòiì Æåð ïëàíåòàñûíà... Æåð! Æ-å-ð, – äåï ëåïiðå ñ¼éëåäi.

– Ƽí ñ½ðàñïຠáîëñûí, ìàë-æàí, àò ê¼ëiê àìàí áà? – Ò¸ðåëêåëåðiìiç, ºàòûí, áàëà-øà¹à àìàí, – äåäi îë. – ´çäåði»íi» ºàëäàðû» ºàëàé? – ؾêið! – Àëìàòûäà ºàíäàé øàðóàìåí æ¾ðñi»? – °éåëiì “ºàçið êåëåì” äåï êåòêåí, ìiíå ìèëîãåíò (áið æûë) óàºûò ¼òòi, ñ¾éiêòiì ¸ëi æîº, øàðòàðàïòû øàðëàäûì, á¾òêië ïëàíåòàëàðäû» òàáàëäûðûºòàðûí òîçäûðäûì, åøºàéñûñûíäà æîº. Ñû ¾ìiò ñåíäåðäå. – ²àòûíæàíäû áîëìà! ´çãå ïëàíåòàäàí êåëãåí äîñûì îé¹à øîìäû... ¶íi äå ¼øòi. “Åé, äîñòûì, ºàëæû»äàéìûí, ìà¹àí ðåíæiìå àºê¼»iëäåíiï àéòºàí ¸çiëiì ¹îé” äåï æ½áàòòûì. Æàñûë ò¾ñòi äîñûì ñ½ðëàíûï åäi, åíäi ¼çiíi» íàòóðàëüíûé ò¾ñiíå ºàéòà åíäi, æ¾çi æàçäû» æàéìàøóຠê¾íiíäåé æàäûðàï ñàëà áåðäi. ²àòûíæàíäû åêåí äåï ìåí äå iøiìíåí ñûð á¾êòiì. ²îéøû ¸éòåóið, äîñûì åëiìiçãå ºîíàºòàï êåëiï ºàëûïòû. Æàë¹àíäà¹û æàë¹ûç äîñûì Æàíäîñòû» ¾éiíå àïàðäûì. ´çiì ¾éñiç, ê¾éñiçáií. ²óàíûøûìäà øåê æîº. Àºê¼»iëìií ¹îé, íèåòiì àíàìíû» ñ¾òiíäåé àº. – Íûñïû»? – Áàòðèãîíäåðñàì! – Ìåí ¾øií ñåí á¾ãiííåí áàñòàï Áàòûðñû»! – Ñåíi» åñiìi» êiì? – Àçàíäàòûï ºîé¹àí àòûì Àéäîñ. Øàëàºàçàºòàð¹à ºàðà¹àíäà, Áàòûðûì ºàçàºøà¹à ñóäàé åêåí. – Êåòòiê Æàíäîñòû» ¾éiíå. – Êiì îë? – Îéáàé, Æàíäîñòû òàíûìàéñû» áà? Åé, ê¸äiìãi Æàíäîñ øû?! ²àçàºòû» ºàìûí îéëàéìûí äåï æàìàí àòòû áîë¹àí Æàíäîñ; Æåëòîºñàí ê¼òåðiëiñiíå øû¹àìûí äåï òàÿº æåãåí Æàíäîñ; Ðóøûë, æåðøië áîëìàóäû óà¹ûçäàï, ñî»ûíäà ñîë ñ¼ç ¾øií áiðàç “êiñiëåð” èò òåðiñií áàñûíà ºàïòà¹àí Æàíäîñ; ²àçàºòû» ºûñûëòàÿ» êåçiíäå åêi æ¾çäiëåðãå ºîñûëìàé, ñîë ñåáåïòi áàéûìàé æ¾ðãåí Æàíäîñ øû... Äîñûì “òàíûìàäûì, ñîë ¾øií ìà¹àí ûçàëàíûï, Æàíäîñòû» ê¼ðãåí ºîðëû¹ûí ìà¹àí ê¼ðñåòå ê¼ðìåøi” äåãåíäåé êåéiï òàíûòòû.

– Òàíûìàñà» òàíûñàñû», – äåï äîñûìäû ºîëòûºòàé æ¼íåëäiì. ¶éiíå êåëñåê Ƹêå» æîº åêåí. Ò½ðìûñû íàøàð, áà麽ñ ºî»ûç òåðiï æ¾ðãåí øû¹àð äåï îéëàäûì. Ƹêå»íi» ê¼»iëi êå» áîëñà äà, º½æûðàñû ºóûºòàé òàð åäi. Ìåí ï¸òåð êåçåãiíå àíàì òóìàñòàí æàòûï º½æàòòàðûìäû ¼òêiçiï ºîéûï, ñîäàí áåði òàáàíû ê¾ðåêòåé ºûðûº æûë ¼òòi. Êåçåãiì êåëåòií øû¹àð äåãåí åñåêä¸ìåì äå æîº åìåñ. Àëàæàçäàé åêåóìiç ñîë “¾éäi” ºàìûñòàí ò½ð¹ûçûï, ñûðòûí ñàðû áàëøûºïåí áûëøûëäàòºàíáûç. ʼðøi ºîëà»íàí ºàðûç¹à ñ½ðàï àë¹àí º½ììåí ñûëàäûº. Ê¾ë ºîºûñòà æàòºàí áîñ áàíêàíû» ò¾áiíäå ºàë¹àí êðàñêàìåí ñûðëàäûº. ²½æûðàìûç ºèñàéûï ºàëìàñ ¾øií ½çûí øåãåëåðìåí ºà¹à áåðäiê. ͸òèæåñiíäå, àóçûíàí ຠìàéû à¹ûï îòûð¹àí áàé áà¹ëàíäàðäû» îñîáíÿêòàðûíàí àóìàé ºàëäû. Ñåíáåñå»iç æàñûë ò¾ñòi äîñûìíàí ñ½ðà»ûç. Áiðຠò¼áåñi òåñiê. Åêåóìiç åðëi-çàéûïòûëàðøà áið ò¼ñåêêå ºàòàð æàòûï àë¹àíáûç. Åòòi äå, ñ¾òòi äå, ìàéäû äà ñîíû» ¾ñòiíäå iøiï-æåäiê. ´çãå ïëàíåòàäàí êåëãåí áàóûðûì àðຠä¸ìií òàòïà¹àí, òàòñà ºàíû òàçà ºîíà¹ûì æàìàí ¾éðåíiï àëàòûí øû¹àð. Äîñûìà àðຠáåðåéií äåäiì äå, òà¹û äà ºàëàìûçäû» ê¼øåëåðiíäåãi îíñûç äà ê¼ï àðàºêåøòåð ºàòàðûí ìîëàéòà ìà äåï ºîðûºòûì. “Æàí½ÿì” äåï æàíûí æåï æ¾ðãåí ïåíäå ¹îé, ¼éòiï ºîð ºûëìàéûí. Àðàºòàí áàñºà ä¾íèå º½ðûï ºàëûï ïà. ²½äàé áåðå ñàë¹àí ºûìûçûìûç áàð åìåñ ïå. Îäàí äà ºûìûçáåí ìåëäåêòåòåéií ñåíi Áàòûðûì äåãåí îé¹à áåêiäiì. – Áàòûð, ºûìûçäàí àë, ºîðûºïà òàï-òàçà òàáè¹àòòû» ñûéû. Àë... Iø, – äåï ñàáà òîëû ºûìûçäû àëäûíà ûñûðäûì. – ĸìi íå äåãåí ºûøºûëòûì... Ó-õ-õ... – Áið áiðiìiçäåí áîé á຺àí æîºïûç, øåøiëå ñ¼éëåäiê. ²ûçûë òiëäi» òèåãií à¹ûòñà àäàì àòàóëûñû ê¼êìûëæû»øà ê¼áiêòåíãåí àóçûìåí ê¼ïiðå áåðåòií ¸äåòi. Àøûòûë¹àí óäàé ºûìûç áóûí¹à ò¾ñòi ìå, ìàñà»ñè ºàëäûì. – °é, Áàòûð, ¸êå-øåøå» áàð ìà? – äåï ê¼»iëiíå äûº ò¾ñiðiïïií. – Åêåói ºîëûñòàñà ºàéòûï êåëìåñ, áåëãi áåðìåñ àëûñ ñàïàð¹à àòòàíäû. – ²àòûíû» æîº. Æàë¹ûç áàëà» æàëìàóûç êåìïiðäi»

ºîëáàëàñûíà àéíàëäû. ²ó áàñû» ¹àíà ºàë¹àí åêåí ¹îé. – Æîº, íåãå ¼éòåñi». °êåì äå áàð, øåøåì äå áàð. – Åé, æà»à ¹àíà “àëûñ ñàïàð¹à àòòàíäû” äåãåíi» ºàéäà? – Åêåói ºîëûñòàñûï ºî»ñû ºîí¹àí ãàëàêòèêà¹à äîñæàðàíäàðûíà êåòòi. °çiðøå êåëìåéäi. – Å, ìåí ºàéòûñ áîëäû åêåí äåï òîïøûëàïïûí. Åêåóìiç iøiìiçäi ½ñòà¹àí ê¾éi ê¾ëå áåðiïïiç. Äîñûìíû» ºàðº-ºàðº ê¾ëêiñi ºàáûð¹àíû ºàóñàòàòûíäàé òóðà. ʾëêiñi àëàá¼òåí... – Áàòûð, áåëiìíi» êiëò åòïåñi ½ñòàï æ¾ð, – äåäiì. – ̸, ìûíàìåí ûñºûëà, – äåï æ¾ðåãiíi» ò¾áiíåí ºîéìàëæû» ñûðºûíäû ñ¾éûº í¸ðñåíi àëàºàíûìà æà¹ûï áåðäi. Ûñºûëàï æiáåðiï åäiì ìàéäàé æàºòû ìà áåëiìíi» º½ÿ»û ºîÿ ºàëäû. – Á½ë íå? – äåï ñàóàë òàñòàäûì. – Á½ë àïàìíû» äîòðåãàíèñòòû» øûæ¹ûðûë¹àí ìàéû, – äåäi. – ²îéäû» ìàéû áiçäå äå áàð àóûëäà. Ѽéòiï, Áàòûð äîñûììåí àÿº àñòû, êåøêåí òiðøiëiãiìiç òàìûðëàñòûº òàóûï êåòòi. ´çiìíi» ¸äåìi ¸äåòiì áàð íàñûáàé àòàòûí. Àòàì ì½ðà åòiï ºàëäûð¹àí ê¾ìiñ øûòûðàëû ì¾éiç øàºøàìäû àëûï, ê¼êá½éðà íàñûáàéäû àñòû»¹û åðíiìå òàñòàï æiáåðäiì. Ñåòiê áîëûï áiòêåí òàíàóûíû» î» æຠòûðòû¹ûí áàéºàï ºàëäûì. – Áàòûð, òàíàóû»à íå áîë¹àí? Áiðåó øàíûøºû ºàäàï òàðòà áåðãåí áå? – Îíû ñ½ðàìà, – äåäi ò¾ñií ñóûººà ñàëûï, ñàðû ºàáà¹ûíà êiðái» ½ÿëàï äîñûìíû» ñûçäû ê¼»iëiíå ñûçàò ò¾ñiðãåíiìå ¼êiíiï, ìåí äå ñûçäû ºàáຠòàíûòòûì. Áiòåó æàðàíû» áåòií àðøûï àëäûì áà, ¸éòåóið äåíåì äið åòå ò¾ñòi. Îéëû ê¼çäåði àëûñºà ºàðàéäû. – Áiçäi» ãàëàêòèêàäà ò¸óåëñiçäiê ¾øií ê¾ðåñ áîëäû. ´çãå ïëàíåòàäàí êåëãåí îçáûðëàð, îïàñûçäûº æàñàäû. ʼïòåãåí æûëäàð áîéû îò áàñû, îøຠºàñû áîëûï òûï òûíûø, åøêiìãå ºûëäàé ºèÿíàò æàñàìàé ¹½ìûð êåøiï îòûð¹àí áiçäi îòàðëàï àëäû. Áiçäi» º½íäàºòà æàòûï º½íàð àë¹àí º½íäûëûºòàðûìûçäû åññiçäåð òàáàí àñòû åòòi. ²àíøàìà æûëäàð áîéû “ºîéøû” äåóìåí êåëäiê. “°é”, äåéòií ¸æå, “ºîé”, äåéòií ºîæà áîëìàäû. Òiïòi

¸ñïåíñiï, áåë àëûï áàðà æàòòû. ²àøà-ºàøà ºîÿí äà áàòûð áîëàäû. Ûçà-êåê êåðíåäi êåóäåìiçäi. Àðû ºàðàé øûäàé àëìàäûº. Æàïïàé ê¼òåðiëäiê. ´çiìiçäi» æåðiìiç ¾øií æàñûë ºàíûìûçäû ò¼êòiê. Ìû» òîðòèãåíäå (¹àñûðäà) áîëìà¹àí îºè¹à îðûí àëäû... Ñàíàìûç îÿíäû. Ñàðû áàñòû ñ½ìäàðäû àºûðû òûºñûðäûº. Îëàð áiçäi» áiðiêêåí ê¾øiìiçäi ê¼ðiï òûðàïàé ºàøòû. Ìàºñàòûìûç àéºûí. ²àéòñåê òå æàñòû¹ûìûçäû àëà æû¹ûëó. Ѿçåãåí ὺàäàé æåðäi ê¼øiðäiê. Ñåáåái, ðóõàíè áiðëiê áîëäû. Ñiçäåðøå àéòºàíäà, áið æå»íåí ºîë, áið æà¹àäàí áàñ øû¹àðäûº. Áið ¼êiíiøòiñi, – äåï àç á¼ãåëäi. Æàí ê¾éçåëiñiíi» òàáû áiëiíåäi äîñûìíû» æ¾çiíåí... – Ò¸»iðäåé òàáûíûï æ¾ðãåí áiðàç øðîïàíäåðëåð (áàñøûëàð) òàéºûï øû¹à êåëäi. °òóåð ò½òºàí ðàíëåðäàíñèêòåð (ò½ë¹àëàð) àòà æàóûìûç¹à àéíàë¹àí ðóêàìñèêòåðãå æà¹ûíäû. Æàëáàºòàó æåë¹àáûç êåóäåëiëåðäi» iñi, – äåï ñ¸ë iðêiëäi. Áàëûºòû» òiëií áàºà áiëåð. Ìåí ¼çãå ïëàíåòàäàí êåëãåí äîñûìäû ò¾ñiíäiì äå àÿäûì. Ñåáåái áiçäi» äå áàñûìûç¹à ê¾í òóûï, àëà á½ëò ¾éiðiëãåí êåçiíäå. Áiðàº, ½ëòûìûçäû» àñºàº ðóõû, æiãåði ê¼ê àñïàíûìûçäû òàñ ò¼áåìiçãå ò¼íãåí “ºàðà á½ëòòàí” àçàò åòòi. Äîñûì ¾çiëãåí ¸»ãiìåñií àðû ºàðàé ñàáàºòàäû: – “Î áàñòà òà¹äûðäû» æàçóû ñîëàé áîëñà, áiç ºàéäà áàðàìûç? ²îëäàí êåëåð øàðà áàð ìà” äåï äàëáàñàëà¹àíäàð äà àðàìûçäàí òàáûëäû. ʼïòåãåí ðàíëåðäàíñèêòåð áiçäi æàìàíäàó¹à ê¼øòi. Àäàì º½ëà¹û åñòiìåãåí àéäàðëàðäû òàºòû. ²àçið ñîë ðàíëåðäàíñèêòåð ïëàíåòàìûçäû áèëåï ò¼ñòåï îòûð. Ìûíà òûðòûº ñîë ê¼òåðiëiñòåí ºàë¹àí. Á½ë òûðòûº òàíàóûìà åìåñ, (ðàìñèêiìå) æ¾ðåãiìå òà»áà áîëûï áàñûëäû. Áiðຠºàçið áiç àçàò, ò¸óåëñiç, äåðáåñ ïëàíåòàìûç, – äåäi äîñûì ºûìûçäû ñiìiðiï æàòûï. – “Êåäåí – êåäåí áîëäû, êåäåðãi íåäåí áîëäû” äåéòií çàìàí ¹îé ºàçið. – ȸ, ºîéøû, ê¼»iëäiðåê í¸ðñå àéòàéûºøû, – äåäi äîñûì æûëàìñûðàï, ê¼ç ø½»ºûðûíà ò½í¹àí æàñòû ñàëàëû ñàóñàºòàðûìåí ñ¾ðòiï. – Àÿð çàìàí áiçäi àÿéòûí åìåñ. Êå»êiëäåï ê¾ëiï, å»êiëäåï æûëàéòûí ¸ðòiñêå àéíàëäûðäû. °ëãi à»ê¼ñ äîñûìíû» øàáûòòàíà ñ¼éëåói ìåíi îéëàíäûðäû. Îéëàðûì îéäûì-îéäûì ºàðà îðìàíäû êåçiï æ¾ð. Æåëòîºñàí ê¼òåðiëiñi äå ò½ï òóðà îñûíäàé æåëiìåí äàìûäû ¹îé. μëò àøûíäû. ʼòåðiëäi.

²àñºûðäàí ºàéðàò êåòñå, åøêiíi àïà äåð. Çèÿëû ºàóûìíû» òàé¹àº òàáàíäàðû òàéºóû äà ä¸ë äîñûì øåðòêåí ¸»ãiìåãå ñàéìà-ñàé. ²àíäàé ä¸ëäiê... – Åé, òàìûð, åêåóìiç ¼ìið ñ¾ðiï æ¾ðãåí òîïûðà¹ûìûçäû» òàðèõû áið åêåí-àó. Áûëàé îéëàï ºàðàñàì... – äåäiì ìåí äîñûìà ºàðàï. – Ìåí äå ºîíàð æåðäi íຠòà»äàïïûí ¹îé, Àéäîñ. ²ûìûç¹à òîéûï àëûï åêåóìiç ºûçûëñûðàï îòûðìûç. Àíà òàºûðûïòû áið, ìûíà òàºûðûïòû áið ºîç¹àéìûç. – Àéäîñ, Æàíäîñ äîñû» ºàéäà, ¾éãå ºîíà ìà á¾ãií? – Æàíäîñòû» æàéûí ñ½ðàìà. ´çi ½ëòæàíäû ìà, ºûï-ºûçûë ½ëòøûë ìà, ¸éòåóið ½ëòûì äåñå ìà¹ûíàñûç ¼ìiðií ºèþ¹à äàéûí àðäà àçàìàò. Ñïîðòøû. Êîìñîìîë. ²àçið äåìîêðàò. Áiðàº, ½ëò òà¹äûðû òóðàëû àùû îéëàð àéòûï åäi, ê¾í º½ð¹àòïàé ºûçìåòiíåí áîñàòûëäû äà êåòòi. Åøêiìíi» åøòå»åñi êåòêåí æîº. Òåê ºàíà ½ëò ¼çiíi» î» ê¼çiíåí àéûðûëäû... – ²àçið ºàíäàé iñïåí àéíàëûñûï æ¾ð? – Àéíàëûñàòûíû – ñïîðò! Äàëàäà¹û ¼çiíi» ê¾éiíiøiíåí, çàðûíàí æàðàòûë¹àí äîáûìåí ôóòáîë îéíàéäû. Åëäi» æåë ñ¼çiíåí áàñ ñàó¹àëàéìûí äåï æ¾ç ìåòðãå æ¾ãiðåäi. Êåøå ¹àíà ¸ëåì ðåêîðäûí æà»àðòòû. μëòòû» ºàáûð¹àñûí ºàéûñòûðûï æ¾ðãåí ïðîáëåìàëàðäû» áàñûí º½ðàï çiëäåé çiëìàóûð øòàíãà ê¼òåðåäi. Áið ñ¼çáåí àéòºàíäà ñïîðòñìåí. Åðòå» áàñûìà ê¾í òóàòûí áîëñà, ñïîðòºà ìåíi áàóëèòûí áîëàäû. Ìåíi» áàïêåðiìå àéíàëàäû... – Íåñi æàìàí. ²àòàðëàðû»ûç¹à ìåíi äå ºàáûëäà»ûçäàðøû, – äåäi äîñûì ºèûëûï. – Îë ¾øií Ƹêå»ìåí ñ¼éëåñó êåðåê. ÁiðຠƸêå» ºàçið ºàçàºòû» ¼ãåé áàëàñû ¹îé. Îë æiãiòòi àëäàïñóëàï, óõèò-ñóõèòòàï òåðiñ à¹àòûí äiíè à¹ûì¹à êiðãåëi æàòûð. Ñåáåái, ºî¹àìûìûç, îðòàìûç ñîíäàé. Ƹêå» òiëi ìàéäà, äiíi ìûºòû æàí. Ìîéíûíà îðàë¹àí ñîë ºûëá½ðàóäàí äà øû¹àäû ê¾íi åðòå». – Áàëà-øà¹à» áàð ìà? – äåäi äîñûì ñ½ðàóëû ïiøiíìåí. – Îñûäàí îí æûë á½ðûí, æà»àäàí îòàó º½ð¹àí êåçiìiç åäi. Ñåíi» æàðû» ñèÿºòû “ºàçið êåëåì” äåï êåòêåí, á¾òêië ºàëàíû àðàëàäûì, içäåó ñàëäûì, áiðຠòàïïàäûì. ʾíäåðäi» áið ê¾íiíäå äi»êåì º½ðûï,

òàáàíûìíàí òàðòûëûï Ñåéôóëëèí ê¼øåñiìåí æî¹àðû ºàðàé áåòòåï áàðà æàòºàíìûí. ʼçiì øûíàðäàé ñûíäàðëû, ñ½ëó, ìîéûëäàé ºàðà ê¼çäi, ¼ðiìäåé ¼ðiëãåí ½çûí øàøòû ºîíຠ¾éäi» àóçûíäà, åðêåêòåðãå ñ½ºòàíûï ò½ð¹àí êåëiíøåêêå ò¾ñiï êåòòi. Áàéºàï ºàðàñàì. Ìåíi» Áà¹èëàì. Ìåí î¹àí: – Åé, ñåí ìûíà æûí îéíàºòà àòà»íû» áàñûí æî¹àëòòû» áà, æ¾ð ¾éãå, – äåñåì, îë ìà¹àí: – Ìûíà æåð ìà¹àí ½íàéäû. Ìåí êåòïåéìií, – äåï æàóàï ºàéûðäû. ²àçûººà áàéëàí¹àíäàé ¸ëãi æåðäåí êåòåð åìåñ. Ѿéòñåì ¸éåëiì ä¾êåíãå íàí àëó¹à êåòêåíäå ê¼ïòåí à»äûï æ¾ðãåí àðàì íèåòòiëåð äàëàäàí òîñûï àëûï, îñû æåðãå òî¹ûòûï æiáåðiïòi. – Ìåí áàðìàéìûí, ¼çi» êåòå áåð, – äåäi ¸éåëiì. – ƾð, – äåï æ½ëºûëàé áàñòàäûì. Ìåíi» êåóäåìíåí èòåðãåí ê¾éi àóëàººà ºàøà æ¼íåëäi. ¶éëåðäi» ñóûðäû» iíiíäåé á½ðìà-á½ðìà àðàñûìåí ºàøûï êåòòi. Ñîäàí áåði ¸éåëiìäi ê¼çiì ê¼ðñå øàðàñûíàí øû¹ûï êåòñií. Áàòûð, ºàçຠñàëòûíäà ò½»¹ûø ò¼ðêiíäåãåí êåëiíãå ê¾éåói iëåñiï áàðìàéäû. ̽íäàéäà êåëiíøåêòi» ºàñûíà ºàéûí, ºàéûí ñi»ëi, àáûñûí-àæûí ñåêiëäi æîë ñåðiêòåði ¹àíà iëåñåäi. Æàò æ½ðòºà êåëiï áið-åêi æûëäàé æåëåê-æåëåê àñòûíäà ºûñûëûï, ºûìòûðûëûï òiðøiëiê åòêåí ºûç ñîðëû¹à áåðiëåòií áîñòàíäûºòû» á½ë äà áið ò¾ði åäi. Áà¹èëàìäû ºàíäàé æà¹äàé áîëñà äà íàí¹à æàë¹ûç æiáåðãåíiì ºàòåëiê áîëäû. Áà¹èëàìíû» øåðíåãiíå êåðòiï æàç¹àí òà¹äûð æàçóû øû¹àð äåï òå îéëàéìûí êåéäå. – Îé, ñóàéò-àé, ìåíi» äå ¸éåëiì íàí àëàì äåï êåòiï åäi ¹îé. Îíû äà... – äåï ñ¼çiíi» àÿ¹ûí æ½òûï ºîéäû. Àëàñ½ðà áàñòàäû... – Åé, ºîé, äîñòûì. Îíäàé æ¾ãåíñiçäiê áiçäi» ïëàíåòàìûçäà áàð áîëñà äà ñiçäåðäiêiíäå æîº-àó, ñið¸, – äåï áàñó àéòòûì. ʾäiãi àçàéûï, ê¼»iëi îðíûíà ò¾ñêåíäåé áîëäû. – Áàòûð, áàñû»äû ºàòûðà áåðìåéií, îäàí äà ½éûºòàéûº. – Áàòûð àóûð ½éºû¹à êåòòi. Õîð¹à ½ëàñºàí ºîðûë¹à äà áàñòû. Äèðèæîðû ¼çiììií. Êåëåñi ê¾íi, ûìûðò ¾éiðiëãåí ñî» ¼ç Îòàíûíà øû¹àðûï ñàëäûì...

ÆÈÛÍ °äåáè à¹ûìäàð ìåí æàíðëàð íà¹ûç ºàçຠåêåí. Ñà¹àò åêiäå áàñòàëàòûí áàñºîñó áåñòå áàñòàëäû. Àë¹û ñ¼çäi ºàçຠ¸äåáèåòiíi» ºàáûð¹àëàðû ºàºûðàï, øà»ûðà¹û îðòàñûíà ò¾ñïåñ ¾øií ºàðàéäàé ì¾éiçiìåí òiðåï ò½ðûï ºàðò Ñ.Ð (Ñîöèàëèñòiê ðåàëèçì – °.Á) áàñòàäû: – Àðìûñû»äàð ç¸óç¸ò, ¾ðiì-á½òàº, iíi-ºàðûíäàñ, áàóûð, äîñ-æàðàí, çàìàíäàñ æàíäàð! – äåï ê¼ïòi ê¼ðãåí ºàðèÿ ñûïàéû ñ¼ç áàñòàäû. – Ò½»¹ûø ½éûìäàñòûðûëûï îòûð¹àí ïëåíóì¹à ºîø êåëäi»içäåð. ²àçຠ¸äåáèåòi ºàçiðãi êåçäå ñiçäåðäi» ñîºïàºòàðû»ûç¹à ò¾ñïåñå áàñû àóûðûï, áàëòûðû ñûçäàéòûí áîëûïòû. ²îíຠºîéäàí äà æóàñ. Iðãåìiçãå êiðãåíäåði»äi êiðìå äåï ê¾ñò¸íà åòóäåí àóëàºïûç. Íèåòiìiç à¹ûëøûí ¸äåáèåòiíäåé àº, èiìiç æàïîí ¸äåáèåòiíäåé æ½ìñàº, ô¸ëñ¸ôàìûç ôðàíñóç ¸äåáèåòiíäåé òåðå», èäåÿëàðûìûç îðûñ ¸äåáèåòiíäåé îðíûºòû, ñþæåòòåðiìiç èòàëèÿí, èñïàí ¸äåáèåòiíäåé èiðiìäi, øû¹àðìàëàðûìûç øû¹ûñ ¸äåáèåòiíäåé øûíøûë, êå» ºîëòûº, êåñåê òóðàéòûí ïàðàñàò ïàéûìû ìîë, íåáið ìàðºàñºàëàð ½øºàí ½ÿìûç, – äåï òîìàðäàé ¹àíà ºàóñà¹àí ºàðò äåìi æåòïåãåíäåé äåìiêòi. – Ñó iøiï àë! – ¶éi»äå äåìàëìàäû» áà, øàë, äåíñàóëû¹û» ê¼òåðìåéäi ¹îé, – äåãåí ê¾»êië-ñ¾»êië ñ¼çäåð øû¹ûï æàòûð... – ʼêå, ñàºàëû»äû ê¼êêå ñàó¹àíøà, æàñòàð¹à îðûí áåð, – äåäi Ïîñòìîäåðí ì໹àçäàíà. – Îé, æåòåñiç, – äåï øàëû» æåòi àòàñûíàí æiáåðiï ñûáàï îòûð. – ʼêå, îë ¸ëi æåòi àòà¹à òîë¹àí æîº, – äåï ºà¹ûòòû Ñàòèðà. Äiðäåê ºàººàí ºîëûìåí ñòàºàíäà¹û ñóäû ñû»¹ûòûï æiáåðäi. °ë æèíàï àëäû äà ¾çiëãåí ¸»ãiìåñií àðû ºàðàé æàë¹àñòûðäû: – °äåáè à¹ûìäàðäû» áåò æûðòûñûï, ò¾ñ øàéûñóû æèiëåï áàðà æàòûð, æiãiòòåð. Õàëûº òåê øûíàéûëûººà º½ðûë¹àí øû¹àðìàëàðäû îºû¹ûñû êåëåäi. – Ñåíi» Ëåíèí æûðëà¹àí æ½ìûñøûëàð òàáû òóðàëû ä¾íèåëåðäi ¸äåáèåòòåí ä¾ì ºàð໹ûëàð ¹àíà îºèäû, – äåäi Ìèñòèêà. Ìèà¹à» – ïà», êåðáåç. Áiðຠ¸äåáèåòêå êåëãåíi êåøå ¹àíà...

– Áåéñåóáåò áîñ ñ¼çäi ºîéû»äàð, ñ¼çií àÿºòàñûí, – äåï Íåîðåàëèçì æàºòàñà êåòòi. – Ñåíi ìûíà øàëìåí æàòûðëàñ åêåíi»äi æàñûðìàñà» äà áiëåìiç, – äåï Ìîäåðíèçì ä¾ðñå ºîÿ áåðäi. – Òûíûøòûº ñàºòàéìûç. Á½ë ìà»ûðàéòûí ìàë ºîðà åìåñ. °ð à¹ûìíû» ¼çiíi» àéòàðû äà áåðåði äå ê¼ï. Ѽçäi» ñî»ûí òîñàéûº. Æþëü Âåðí àéòïàºøû: “Ôàíòàçèÿ» ºàíøàëûºòû ½øºûð áîëñà äà òûíûøòûº æîº æåðäå ¼»iìäå åøí¸ðñå æàçà àëìàéñû»...” – äåï Ôàíòàñòèêà àðàøà ò¾ñiï æàòûð. ²èÿëäû ïûðຠåòiï ìiíãåí, ±àëàìøàðäû îéû øàðëà¹àí, Æåòiíøi ìàòåðèêòi àøºàí, Æåðäi» ¾ñòiíäå àñòûí äà ºîòàð¹àí Ôàíòàñòèêàíû» àéòàð ñ¼çi ¸ëi àëäà... – Ô¸êå, àðàëàñïàøû, áîñºà àëàê¼ç àðàçäàñûï ºàëàìûç, ñàíäûðà¹û»äû êiòàáû»íû» áåòiíå ñàºòàï ºîé, åðòå» ìûíà ïëåíóìäû ¼»ií àéíàëäûðûï ¼çãåøå ¸ëåìäå áîë¹àí îºè¹àíû» ¼çåãi åòiï æàçàòûí øû¹àðñû»? – äåäi Ñàòèðà ìèû¹ûíàí ê¾ëiï. Ѹêå»íi» ºàðûíäà¹û ê¾øi – ¸æóà. ²îëûíäà¹û àëìàñ ºûëûøûí ñiëòåñå ê¼ðëà¹àò, ä¾ëåéãå àéíàëàäû. Ñûéûíàòûí ïiðëåði: ²èÿñïàé, Àëäàð ʼñå, Òàñøàáàëà, Ñóäûð Àõìåò, ²îæàíàñûð, Îñïàíõàí... Öâåéã... Ðîáèí Ãóäòàé ¸ëæóàç åëäi» ºîìºîðøûñûíà, åðêåñiíå àéíàë¹àí... – Ѹêå, áið òóäû» àñòûíäà¹û åëìiç. ²à¹ûòïà ¸çiëi»äi ¸ñiëi áàñºà æåðäå àéòàñû», ìûíà ïûøàºïåí òàìà¹û»äû îðûï æiáåðåéií áå, iñòiêêå øàíøûï ºàºòàéûí áà, à... ºûëìûñòû áîëñàì ºûëìûñòû-ຠáîëàéûí... – äåï ðåíiøòi êåéiï áiëäiðäi áàðìຠì½ðòû æà»àäàí òåáiíäåï êåëå æàòºàí Äåòåêòèâ æàíðû. Äåòåêòèâêå òåðäi æûë¹àäàí ຺àí ñóäàé ò¼ãó êåðåê. ʼ»ië ºóàíòàðëû¹û Äåòåêòèâ ê¼ï èòòi» îðòàñûíà ò¾ñêåí ê¼êæàëäàé ñåçiíãåí æîº ¼çií. Ò½ëà áîéûí òûì åðêií ½ñòàäû. “Áàíäûíû ºó¹àí Õàìèò – ìåíi» ïiðiì” äåéòií æ¾çiíäå æûìûñºû ê¾ëêi áàð ñûºûëäû. ĸêå» æèûí¹à æàí äîñû Ôàíòàñòèêàìåí iëåñiï êåëãåí... Äàáûð-ä½áûð, æ½äûðûº æ½ìñàóäàí êåéií ìàð¹àó òûíûøòûº îðíàäû... Àòà ñàºàëû àóçûíà áiòêåí, ê¼ïòi ê¼ðãåí ê¼ñåì, ¸äåáèåòiìiçäi» áàñòàó á½ëà¹û ÑÐ ñ¼çií ûøºûíà áàñòàäû: – Ñåíäåð ºûçûºñû»äàð, ºàðàºòàðûì. Á¾éòiï áåòæûðòûñó ¸äåáèåòiìiçäi» áåäåëiíå ¼çiíi» çàóàëûí ¸êåëåäi. À»ºàì äà êåóiï ºàëäû. Ѽçiìäi ñ¼çá½éäà¹à

ñàëìàé ò¾éiíäåéií. °äåáèåòiìiçäi» îñû ê¾íãå äåéií åëäåí åðåê äàìûï êåëói ûðûºòàí øû¹ûï, º½ðûº ¸êåòïåñ òàòóëû¹û ìåí áåðåêå áiðëiãi åäi. °äåáèåòiìiç àíà ºûðàí ñèÿºòû åìåñ åëiìiç äàðûíäàðäû ìîëûíàí ñûéëàäû. ²àçຠ¸äåáèåòiíi» áàñûíà åêi òàëàé ê¾í òóñà, ºîë ½øûí áåðiï º½òºàðàòûí ¼ç ¸äåáèåòi». Ó iøñå» ðóû»ìåí. μëòºà í¸ð áåðåòií ¸äåáèåò æ½ðòòû» æàíûíàí øûºïàéòûí æàíòîðñû¹ûíà àéíàëó ë¸çiì. Áàòûñòàí åáiíi» ºàòòû áîðàíû ñî¹óäà. Ìåí ºàíøà ìåíñiíáåé ºàðàñàì äà, á¾ãií áîëìàñà åðòå» åë ñåíäåðäi» æàç¹àíäàðû»äû îºèäû. Áiçäi» ä¸óðåí ¼òòi... Îé ºàçàíûíà îðòຠîé òàñòà»äàð. Åêi ºîøºàðäû» áàñû áið ºàçàí¹à ñèìàéäû. ʾëò¼áåíi» áàñûíà æèíàëóäû» ìàºñàòû ìà»ûçäû ì¸ñåëåëåðäi ê¼òåðó. ²àçàºòû» àºûë àçû¹ûíà àéíàëàòûí æàðûòûìäû ä¾íåëåð æàçó. ²àé à¹ûì áîëìàñûí ½ëòòûº ì¾ääåíi ºîç¹àñà ì¾ëò êåòïåéäi. °äåáèåò òóðàëû òàºà ò¾ê áiëìåéòiíäåði» áîëñà ñ½ðà»äàð ìåíåí. ´»êåé ºûçû»äû ½ðàéûííû» áàëàëàðû... Êåïiëäiêêå ìûíà àéòàºûð ºàñºà áàñûììåí øàíæàó-øàíæàó ê¼ñå ñàºàëàìäû áåðåéií äåï áàð àéòïà¹ûì îñû äåãåíäåé ÑÐ ºàðèÿ iëäåáàéëàï áàñºûøïåí ò¼ìåí º½ëäàäû... À¹ûìäàð àáûð-ñàáûð áîëûï, ñ¾ðiíiï ºàëìàñûí äåï ºàðèÿíû ñ¾éåï ò¾ñiðiï æàòûð... Æûëäàð óàéûìû ì¾æiï øàð òàðòûï, øàð¹à áîéëû, ºà»¹àæàºòàé áîëûï ºàëûïòû. ʾéåê ñàºàëû áåëóàðûíà ò¾ñiï ¸äåáèåò ¾øií ê¾éiï ïiñiï æ¾ðãåíi ïiøiíiíäå òà»áàëàí¹àí. Ñîíäà äà ê¼êiðåãi ä໹ûë. ĸóïåðiì ìûºòû. – Ñîöà¹à» ä½ðûñ àéòàäû. ²àé à¹ûì áîëñà äà ê¼òåðåòií ì¾ääå áiðåó àº. Îë ºàçຠì¾ääåñi... Áiðຠá½íû ò¾éñiêòåði» “ºàçàºáàéøûëûº” äåï ò¾ñiíáåñií, – äåäi àáñóðä. – Åé, ñåí ºûçûºñû», ¸äåáèåòiìiç àäà-ê¾äå æàçûëûï êåòói ì¾ìêií åìåñ, – äåï ñþðåàëèçì æûí áó¹àíäàé, æûí òèãåíäåé ä¾íèåíi áàñûíà ê¼òåðäi. Ñàºûëäàï ê¾ëäi. Äèóàíà êåëãåíäåé øó øûºòû. °ëi ºûëàó ò¾ñïåãåí ò½ìñà òàáè¹àò. Ò¾êïiø ºóëàð. Íàóðûçäû» ½çûí, ñàðû ê¾íiíäåé ê¾òòiðäi»äåð ¹îé. – Êå»åñ Îäà¹ûíäà “Ñòàëèí çàìàíû” äåï àòàëàòûí, ½çûí ûð¹àñû îòûç æûë¹à ñîçûë¹àí ò½òàñ áið ä¸óið ¼òòi. Ìèõàèë Øîëîõîâòû» ìûíàäàé áið ñ¼çi áàð åäi: “Áiç ¼ç æ¾ðåãiìiçäi» ºàëàóûìåí æàçàìûç. Áiðຠæ¾ðåãiìiç ïàðòèÿíû» åðêiíäå” äåãåí. μëòòàð äîñòû¹ûí æûðëàó,

½ëû îðûñ õàëºûí ê¼êêå ê¼òåðå ìàºòàóû êåðåê áîëäû. ²àíäàé øû¹àðìà æàçñà» äà iøiíäå áið äàíûøïàí îðûñ æ¾ðìåñå áîëìàéäû. Áåëãiëi áið øû¹àðìà ñûéëûººà ½ñûíûëàäû äåãåíäå áåò áåäåëäi», àéëà øàð¹ûíû», øûëáûðäàí òàðòàð à¹àéûííû» iñêå ºîñûëàòûí æåði îñûíäàéäà ê¼ðiíåäi, äåäi ÑÐ. – ²îëû»ûç¹à áið áóäà ã¾ë, ìîéíû»ûç¹à æຽò ê¼çi áàð àëòûí àëºà òàºñຠä¸í ðèçà áîëàñûç áà? – äåï ôóòóðèçì ºóëàíà ê¾ëäi. Àëûñòàí ¸êåëãåí í¸óåòåê àð¹ûìàºòàðäû ºàíøà ¾êiëåãåíiìåí, ºàçàºòû» ºàçàíàòûíà æåòïåéäi. Òó¹àí æåðìåí êiíäiêòåñ ñ¸éã¾ëiêòåðäi» æ¼íi á¼ëåê. À¹àéûííû» øàìûíà òèñå» ºàðà åñåêêå òåðiñ ìiíãiçiï ºîÿ áåðåäi. ²àçàºòû» ºîðæûíû ºàøàíäà áið æà¹ûíà àóëûº æ¾ðåäi. Åêi à¹ûìíû» ºàòòû æàºûíäû¹û æîº, º½ëàí ºàñûíûñºàíäàé àçäû-ê¼ïòi òiëäåñêåíäåði áàð-òûí. Á½ë ñ¼ç àðàäà¹û òî»äû æiáiòå àëìàäû. ÑÐ àºñàºàë ºîë ê¼òåðiï, ñ¼ç ñ½ðà¹àíäà äàáûðà ñó ñåïêåíäåé áàñûëäû. – Àºñàºàë, á½ë ïëåíóìäà¹û òàëºû¹à ò¾ñêåí òàºûðûï åøêiìãå êåðåê åìåñ. Áiçãå áàñºà ¸äåáè ïðîöåñòåð òóðàñûíäà æèûíäàð ¼òêiçó êåðåê, – äåäi àêìåèçì. – Á½ë ò¾ëêiäåí ºîðëûº ê¼ðiï, ºàñºûð¹à àðûç àéòà áàð¹àííû» êåði åìåñ ïå. Òîºàë åøêi ì¾éiç ñ½ðàéìûí äåï æ¾ðiï, º½ëà¹ûíàí àéûðûëûïòû, – äåäi êåêåòiï. – °äåáèåò àáûðîéû ¾øií àëà òà»íàí ºàðà êåøêå äåéií áið òûíûì òàïïàé å»áåê åòòiê. °äåáèåòòi» ì¾ëiê ì¾ê¸ì¸ëií ºîëûìûç¹à àëûï òû» æåðií òåðiøå èëåäiê. ²àçຠ¸äåáèåòiíi» àáûðîéû àñºàºòàñûí äåï òàíàóûìûç¹à ñó æåòïåé àáûíûï æ¾ðäiê. °äåáèåòiìiç ñûðòòàé áåéáiò ê¼ðiíãåíiìåí, iøòåði òîë¹àí åñåï ºèñàï, òåêå òiðåñ, à»äûñó áîëàòûí. Á½ëàðäû» á¸ði øàõìàò òàºòàñûíà ¾»iëãåí ñ½»¹ûëà îéûíøûäàé áiðíåøå æ¾ðiñòi àëäûí àëà îéëàéòûíäàð. “Îéáàé, áiçäi ºîëäà»äàð” äåï åøºàé ¸äåáèåòêå æàëïóûøòàé ºîéìàäûº. “Æàë¹ûç áàëàñû àòºà øàïñà, øåøåñi ¾éiíäå îòûðûï òàºûìûí ºûñàäû” äåìåêøi ñûðòòàé àòàº, àáûðîéûìûçäû åñòiï, òiëåóëåñ áîë¹àí ¼çãå ½ëò ¸äåáèåòøiëåði äå àç åìåñ åäi, – äåäi ÑÐ. Çàëäàí øûºûëûºòàï ê¾ëãåí äàóûñòàð åñòiëäi. Áiðຠºàðòòû» ¾ñêiíi òûì ºàòòû. – Àºñàºàë, ºàçຠ¸äåáèåòií ¼ãiçäåé ຠ¼ðãå ñ¾éðåäi»iç ¹îé. Òîð¹àé æà»áûð æàóñà áàëàïàíûí ºîð¹àéäû, á½ðøàº

æàóñà áàñûí ºîð¹àéäû äåìåêøi. °äåáèåòiìiçäi» àóà ðàóûí æàñàï-ຠêåòòi»iç, – äåï äåòåêòèâ òûì æ¾äåó æ¾çiíå áàðëàé ê¼ç æiáåðiï. Ìîéíûíà ¸äåéi ºûë àðºàí ñ¾éðåòiï æiáåðiï, ò¾áiíäå ñîíûìåí øàëûï æûºïຠîéû áàð ìà êiì áiëñií. – ÑÐ ¼ç ¾ñòåìäiãií ñàºòàï ºàëó ¾øií àìàëñûç Êå»åñ ¾êiìåòií æà¹àòòàäû, – äåï Ýãîôóòóðèçì ¼ç îéûíû» ¸ñåðiìåí øèðû¹ûï îòûðäû. ÑÐ ñ¼çäi ½ç຺à ñîçáàé, áiðäåí iñêå ê¼øòi: – Êåçiíäå ñîëºûëäàºòûº æàñà¹àí êåçäåð àç åìåñ åäi. °äåáèåòiìiçäi» ºàðàºøûëàðûí àëøà»äàòûï ºîéìàé, àÿ¹ûí àñïàííàí êåëòiðåòií êåç æåòòi. Áiçäi» ¸äåáèåòiìiçäå òûì ½øºàëàº, ¸ð ¼ç åëiíå ñ¾éêiìi êåòêåí à¹ûìäàð ê¼ï. Àòàð¹à î¹û æîº áîëûï, áið áiðiìåí àºè ê¼ç áîëûï æ¾ðãåí à¹ûíäàð äà àç åìåñ. Ñîíû îéëàï ºàòòû ºîðëàíûï æ¾ðìií. Æàëïຠæ½ðòºà äàáûðà ºûëìàé, åëåóñiç ¼òiï êåòåòií ïðîáëåìà åìåñ. Ѿéåêêå òà»áà. Åðòå»ãi ½ðïàºòû» àëäûíäà ½ÿò. Æèûí îñûìåí àÿºòàëñûí! – äåäi çàë¹à ºàðàï. ²îíàºòàðäû» á¸ði îðûíäàðûíàí ä¾ð ê¼òåðiëiï, òàðºàé áàñòàäû... P.S. Àóûçáiðøiëiêòi» æîºòû¹ûíàí æèûí äà øîëຠºàéûðûëäû... ²ÀÉÐÀÒ “Äåìîêðàòèÿíû» äà æåòiñiï ò½ð¹àíû øàìàëû. Áiðຠàäàìçàò ºî¹àìû ¸çiðøå îäàí ò¸óið åøòå»å îéëàï òàïºàí æ Óèíñòîí ×åð÷åëü Àëòûí ê¾ðåê ñàìàë æåë ñî¹ûï ò½ð. Îòûðàòûí ñàëºûí ñàáàò æåð içäåï æ¾ð. Òiëi àóçûíà ñèìàé ºàòàëàï, áàð ûñòûº iøiíå ò¾ñiï êåòêåíäåé, ºà»ûðû¹û ò¾òåï êåëåäi. “²àï, Äæèïòû iíiìå áåðiï æiáåðiï åäiì, æàÿó æàëïû æ¾ðãiì êåëìåéòiíi” äåï ñàíûí ñî¹ûï, ºàðàäàé ºàïàëàíûï êåëåäi. “Àïàìà äà áàðàéûí, òàéëà¹ûìäû äà ¾éðåòå ºàéòàéûí” äåïòi ¹îé áàÿ¹ûäà áiðåó. Ñîë ñûìàí ²àéðàò äà áiðiíøi

¾éiíå ñî¹ûï, îäàí êåéií æ½ìûñºà áàðóäû æîëäà êåëå æàòûï ºàïåðiíäå ½ñòàï êåëåäi. ²àéðàò àç¹àí ºî¹àìíû» ºîëûíäà¹û ºàéºû ºûëûø, ê¼ê ñ¾»ãi, æ¾éðiê æåáåñi. ²àéðàò ñ½ºòàí¹ûø ê¼ç, áåäåëãå áåéiìäåëãiø, ìàéûñºàº ê¼»iëäi» àäàìû. ƾðãåí áið æ໹àëàº. – ²àï, ìûíà ñàðáàñ ¸áäåí áûëûºòûðäû, – äåï çiêiíiï, ½ðñûï ê¼øåíi» øåòiíäå ºàëºàéûï áið øàë îòûð. – ´ëåð ¼ãiç áàëòàäàí òàéûíáàñ, – äåï ºàáà¹ûí êiðæèòòi. – Ìû» àñºàí¹à áið òîñºàí. ´çiíåí ìàíñàáû æî¹àðû àäàìäû ê¼ðå ºàëñà ìîìàºàíñûï, ì¾òòàéûìñûï ºàëàäû. Àºøà¹à, áàéëûººà êiíäiãiíåí àðºàíäàëûï ºàë¹àí. °ëi äåìîêðàòèÿíû» áàñòûºïà¹àí áàëà» êåçiíäå ºàëòàñû ºàëû»äàðäû æàºàòòàï æ¾ðiï, áið æ¸éëi îðûí òàóûï àë¹àí-äû. Áiðຠ¼çiíi» äå äîñòàðûíû» äà æ¾ðiñ-ò½ðûñ, iñ-ºèìûëäàðûíäà ò¾ïòåðiíi» øèêiëiãi áiëiíiï ò½ðàäû. ²àéðàò àëäû¹à äà îçáàé, ê¼øòåí äå ºàëìàé, îðòàñû áîëûï åë ºàòàðëû òûì øàëºûìàé áåëäiãií òàðòû»ºûðàï, òîºæàðàó òiðøiëiêêå ê¼øêiñi êåëiï-ຠæ¾ð. Áiðຠºàëòàñûíàí ò¼ãiëãåí àñòà-ò¼ê àºøà îíû ºàéìàíà ºàçàºòàí àëà á¼òåí åòiï ê¼ðñåòåäi. “°ëi æåòïåãåí àºûðåòøië” äåãåí ñ¼çäi êåçiíäå àïàñû àéòàòûí, áiðຠ²àéðàò áàºóàòòû áîë¹àíäûºòàí îë èäåîìà îíû» ï¸ðiã¼éiíå êiðiï òå øûºïàéäû. Îë ½¹ûìäû ½ìûòºàëû ºàøàí... – Åé, ²àéðàò, á¾ãií ðåñòîðàíäà îòûðûñ áîëàäû, ½ìûòïàé êåë, – äåäi Æàíäîñ áàñòû¹û. – ȸ, áàñåêå. Ìiíäåòòi ò¾ðäå êåëåìií, – äåï ²àéðàò ºàëáàëàºòàï ºàëäû. – Áið ¼çi» êåëåñi» áå, ¸ëäå ái-ðå-ó-ì-åí, – äåäi áàñòû¹û ñîçáàºòàï. – Áið ¼çi» êåë, äåñå»iç æàëºû êåëåéií. Òîï áîëûï êåë äåñå»iç áiðøàìà àäàìäàðìåí êåëåéií, – äåï ²àéðàò øîëæà»äàï òië ºàòûï. Æàíäîñ ¼ë äåñå, æåëºàáûç êåóäåñiíåí æ¾ðåãií ñóûðûï áåðãåëi ò½ð. – Îé, àºûìàº, ºûçäàðìåí êåë äåï àéòûï îòûðìûí ¹îé ñà¹àí, – äåäi áàñòû¹û ê¼çiíåí çà¿àð øàøûï. – À... ȸ... Ľðûñ. ²àëàéøà ò¾ñiíáåé, áiëìåé ºàëäûì. °êåëåìiç, – äåï ²àéðàò º½ëäûº ½ðûï æàòûð. – Áiëìåéìií, äåéäi ¼çiíøå. Ñåíi» áiëìåéòiíi» æåðäi»

àñòûíäà ¹îé. ´òiðiê ºóûñòàíáàé-ຠºîé, – äåäi Æàíäîñ ²àéðàòòû» àðºàñûíàí ºà¹ûï, æ¾ðå êåòòi. – °é, Æàíäîñ. ²ûçìåòiì æî¹àðûëàñûíøû îñûäàí, ê¼òåíi»íåí ê¼ê ñó à¹ûçàìûí, – äåï ²àéðàò ºàéðàòòû ¸ði ìîéûëäàé ºàðà øàøûí ºàéºàéòà àðòºà ºàéûðûï æàòûï. Íåãiçiíäå Ƹêå» äå, ²àéðåêå» äå æûëàííû» àÿ¹ûí ê¼ðåòií ñ½ìäàð åäi. Áiðiíåí áiði àñàäû. Åêåói äå Iáiëiñòi» içáàñàðëàðû. Iáiëiñ á½ë øàéòàí åìåñ, àäàìíû» àòû. Iáiëiñ æî¹àð¹û áàñòûº. Êåçiíäå ¸êåñi “îðèãèíàëüíûé” àò ºîé¹ûñû êåëiï, ò½»¹ûøûí Iáiëiñ äåï ºîé¹àí. Iáåêå» íåãiçi ìiíåçãå áàé, êåðåìåò àäàì. “²àëäàðû» æàºñû ìà, ê¾éëi ºóàòòûñû»äàð ìà” äåãåííåí áàñºà àðòûº àóûç ñ¼çi æîº. Àéòàð îéû»äû ½øòàï, ¼ðiñòåòiï, ºîñòàï, ºîëïàøòàòûï ¸êåòåòií àäàì. ²àéðàò ºûçìåò æà¹ûíàí ê¼òåðiëiï, ºîòòàíûï àë¹àí ñî». Æàíäîñòû òàðòºàí. Æàíäîñ òó¹àí iíiñií. Òó¹àí iíiñi ºàðûí á¼ëåñií. ²àðûí á¼ëåñi º½äà áàëàñûí. ²½äà áàëàñû ¼çiíi» æåçäåñií. Àë, æåçäåñi... Á¸ði æàòûï æàñòûº, æàéûëûï ò¼ñåê áîëûï åëïåê ºà¹àòûíäàð. Àéðà-æàéðà áîëûï ºàëàäû. °óåäåãiíi àðáàï, æåðäåãi æàëìàï æ½ëûíûï ò½ð. μéºûñûí àøà àëìàé ìàíàóðàäû. Øûðûøòàé áîëûï ò½ð. Áåò-àóçû ê¾ëê¾ëäå»êiðåãåí, ñàºàë-ì½ðòû ºûðûëìà¹àí, ê¾éåëåøòåó áið ä¸ó. ´»i áèò ñîð¹àíäàé áîï áîç. ʼðiíãåí äóàéïàòºà ¾ëåñòiðåòií ñûé åìåñ ºîé áèëiê äåãåí. Ñìàéûëäû» Äèíàðà äåãåí ºûçû àñàó áàéòàëäàé æàíûíà êiñi æîëàòïàéäû. Íåáið æiãiòòåðäi» ê¾íäiç îéûíàí, ò¾íäå ò¾ñiíåí êåòïåé æ¾ðãåí ºûç ¹îé. Áàñºà áiðåó ºà¹ûï êåòïåé ò½ð¹àíäà, àóçû»à ò¾ñêåí ຠìàéäàí º½ð ºàëìà. Äèíàðàíû» ¸äåìi ຠñàðû æ¾çi ñ½ðëàíûï, æàéøûëûºòà ê¾ëiìäåï ò½ðàòûí ìîéûë ê¼çäåði àºøèû»ºûðàï, øîº áàñºàíäàé øîðøûï ò¾ñòi. ²àéðàò æiãiòòåðäi» àóçûíàí ñóûí º½ðòºàí ñ½ëó ºûç¹à ñàðòòàé ºûçûººàíû áîëìàñà, î¹àí ¾ìiò àðòûï ê¼ðãåí åìåñ-òi. ´çiì àñûðà¹àí òåêåøiê ê¼çií åæiðåéòiï ¼çiìäi ñ¾çiï êåòòi. “Êåøå ê¼ðãåí á¾ãií æîº, îïàñûç ä¾íèå á. Áóàç ºàíøûºòû» ºàðíûíäàé ñàëáûðà¹àí, ºà¹àç¹à ñûºàé òîëû äèïëîìàòûí ê¼òåðiï áàðà æàòòû. ²àéðàòòû» ê¾çãi ñ¾éåê ºàáàð ºàðà ñóûºòà ºàëòûðà¹àí æàïûðàºòàé º½òû ºàøûï áàðàäû. Òåìåêi ò½òàòûï, áóäàºòà¹àí ê¼ê ò¾òií ½ìàð-æ½ìàð ä¼»ãåëåíiï àñïàííàí áið-ຠøûºòû.

– ²àéðåêå, ºàëû»ûç ºàëàé? – äåï ø¸óøèãåí ê¼ñå áåòi òûðæèû»ºûðàï, øåãið ê¼çi ¼òiðiê ê¾ëiìäåï, åëïå»äåé áàñûï êåëå æàòòû. Æiãiò ºîìñûí¹àíäàé àäàìøà ½ìñûíà ºîë ñîç¹àí áåéòàíûñòû ¼çåãiíåí èòåðiï æiáåðäi: – Ìà¹àí æîëàìà. Êiìñi» ñåí? – äåäi ºàéûñòàé áåòi ò¾òiãiï. °ëãi æiãiò íå äåðií áiëìåé ò½¹æû»äàï ºàëäû. ²îñàÿºòàï ºàñûíà òåëåõðîíèòåëüäåði äå åäåë-æåäåë æåòiï êåëäi: – Íå áîëäû-åé. Áàñåêå, ìûíàó ñiçãå áiðí¸ðñå äåäi ìå? – äåäi ¸ëãiëåð. ²àéðàò á½ëòòàé àóíàºøûï á¼òåí ìiíåç òàíûòòû: – ȸ, ìåíi êåëiï ºîðºûòûï, àºøàìäû àëìàºøû áîëäû, – äåï íàõàºòàí-íàõàº. – Ñiç ìåíi» àóûëäàñûìñûç ¹îé. Ñûðòòàé ê¼ðå ºàëûï àìàíäàñàéûí, äåï êåëäiì – äåï àºòàëûï æàòûð. – Åé, ñåí áiçäi» áàñòûººà íå äåãåíñi»? ƾðøi áûëàé, – äåï æàóûðûíäàðû ºàºïàºòàé, åêi òîðòïຠäåíåëi à¹àðû áîç æiãiòòi ñ¾éðåï àëûï êåòòi. Íåãiçiíäå ²àéðàò ºàëòàñûíäà¹û àºøàñûí áiðåó îëæàëàï êåòå ìå äåï ºîðûººàí. Òàáûñòû ê¾ðåï àëûï, òiëäåé êàðòî÷êà¹à á¸ðií ñàºòàï ºîÿòûí. °ëãi æiãiòòi» ¾ñòiíåí øûººàí ºà»ñûº èiñií æàºòûðìà¹àíäàé, ñàóñàºòàðûìåí ì½ðûíûí áiòåäi. “Àóûëäû» èiñi ºàíäàé êåðåìåò” äåï ñî¹àòûí åäi êåçiíäå. ²àçið îë èiñ æàò áîëûï êåòêåí. °ëãi åêi ä¸ó æiãiòòi» ºîëûí ºàéûðûï, ò½ºûðòà áàñûï ò½ð. ²àéðàò ä¸ëiçãå øû¹ûï ê¼êiðåãií êåðå äåì àëäû. ʼêêå ê¼ç òàñòàï åäi, ຺½áà àñºàáàºòàé àé ìåíåí ø¾ïiðëåãåí ñàðû áàëàïàíäàð ñûìàí æ½ëäûçäàð ñàìñàï æàòûð. Æiãiò º½éðû¹ûí ½ñòàòïàéòûí ºó. Êåì-êåòiãií ºîëìà-ºîë òåãiñòåï, àëäû-àðòûí òàçàëàï îòûðàäû. Æî¹àðû øåíäiëåðäi ºàñûíà æàºûí òàðòó, æå» ½øûíàí æàë¹àñó, ìåìëåêåò ì¾ëêií ºûìºûðó, áið ñàáຠæiï æàòñà äà ¼ç ¾éiíå ºàðàé òàñó ñûìàí ïåíäåøiëiêòi» áàðëû¹û äåðëiê ºèñûº ºû»ûð ºàñèåòòåð ²àéðåêå»å ò¸í. ²àéðàò á½ðíà¹û Àéäîñ áèçíåñìåí äîñûí êåçäåñòiðiï, º½øàºòàðûí æàç¹àí ñî», áið ñ¸ò áiðií-áiði èûºòàí ºà¹ûï, ò¾éãiøòåñiï ºàëäû. μÿëàñ ê¾øiêòåðøå àéìàëàñûï æàòûð. ѽðàºòû ¾ñòi¾ñòiíå áàñòûðìàëàòòû. – Àéäåêå, á½ðûí¹ûäàí ã¼ði òîëûñûï, ºàðûí ñàëà áàñòà¹àí åêåíñi» ¹îé. – È-¸-¸-¸. ƽìûñ äåãåí æ¾ðiï æàòûð.

– ´çi»íi» æ½ìûñû» ºàëàé? – ²½äàé¹à ø¾êið! ²àéðàò ñûðò ê¼çãå “ø¾êiðøië” áîëûï ê¼ðiíãiñi êåëãåíìåí, ²½äàéäû» àëäûíäà ºàðàáåò-òií. – Ìåí êåøå Ïàðèæäåí ï¸òåð àëäûì. Îòáàñûìäû ñîë æ຺à ê¼øiðãåëi æàòûðìûí. Áàëàì Àíãëèÿäà îºûï æàòûð. Áiòiðñå Ëîíäîíäà ò½ðûï, æ½ìûñ iñòåéòií áîëàäû. ²àçàºñòàíäà àºøà àç ¹îé. – ´çi»-øi? – ´çiì òàïºàí àºøàìíû» á¸ðií Öþðèõòåãi áàíêêå àóäàðûï æàòûðìûí. Ìåí äå îòáàñûìäû áàñºà áið åëãå òàáàí àóäàðòñàì äåï îòûðìûí. – Æàºñû îíäà, ²àéðåêå! – Æîëû» áîëñûí, áàóûðûì! Êåøêå áiçäi» ¾éãå êåëi»äåð, – äåï æû¹ûëà æàáûñûï øàºûðûï æàòûð. Øåòòå ºàëøèûï ò½ð¹àí òåëåõðîíèòåëüäåðiíå “æ¾ði»äåð” äåï ûìäàï, á¼êåí æåëiñòi Äæèïºà îòûðûï ¾éiíå áåò àëäû. Àñïàí ò¾ñòåñ ê¼ëiê îðíûíàí àòºè æ¼íåëäi. Á½ðìàá½ðìà æîëäàðìåí ºîÿíøà á½ëòàðàäû. Êåøêi ûìûðòòû æàìûëûï, æîëìåí øîºàëàºòà¹àí ìàøèíàíû» iøiíäå òåðáåëiï, ¸ð ºàéñûñû ¼ç îéëàðûìåí áîëûï êåëå æàòòû. ²àéðàòòû» æåëºàáûç êåóäåñií ñî¹ûï, õàëûºòû» àºøàñûí æåï, ñîíûìåí ê¾íåëòiï æ¾ðãåíi áîëìàñà îäàí áàñºà, ìàºòàíàòûíäàé òûíäûðûï òàñòà¹àí åøòå»êåñi æîº. Á½ë óàºûòòà áàòûñ ê¼êæèåêòåí ò¾éäåêòåëiï, ò½òàñûï êåëå æàòºàí á½ëòòû áàéºàäû. ؾìåêòåï ò¼ãiï æiáåðåòií ò¾ði áàð. ²àéðàò ¾ëêåí ê¼øåãå øû¹ûï, ²àð¹àëû æåëêåñiíå òàÿï ºàë¹àíäà, ìàøèíàíû» àëäû»¹û ¸éíåãiíå áàäàíàäàé êåñåê òàìøûëàð ò¾ñå áàñòàäû. Åíäi áiðàçäàí ñî» ¸ëãi òàìøûëàð ìîëàéûï, æà»áûð ê¸äiìãiäåé ñûòûðëàï æàóó¹à àéíàëäû. Ìàøèíàíû» òåìið ò¼áåñiíåí áiðåó æ¾ãiðiï ¼òêåíäåé, àñïàí ê¾òið-ê¾òið åòiï, ñ¸ë ò½ðäû äà, êåíåò ¸ëäåíå øàòûð-ø½òûð åòå ºàëûï, í¼ñåð äåãåíi» ò¼ãiï áåðäi. Íàóàé ê¼øåñiìåí æî¹àðû ºàðàé á½éäàñûí á½ð¹àí ²àéðàò ¾éiíå äå æåòòi. Æàíûíäà¹û ìà» ò¼áåòòåði ºîëøàòûðäû ê¼êêå ê¼òåðiï, “îé áàñåêåëåï” äåíåñiíå ñó òèìåóäi ºàìòàìàññûç åòiï æàòûð. À»ºàó åëãå àðàìçà ìîëäà. ʼç áàéëàíûï, i»ið ºàð໹ûñû æàáûë¹àí øຠåäi. Æà»áûð áàñûëûï, ºî»ûð àëà á½ëòòàð àðàñûíàí æ½ëäûç

ê¼ðiíå áàñòàäû. ²àéðàò íåä¸óið ºûçó, øàéºàëàºòàï, ò¼ãiëiï êåòå æàçäàï, çîð¹à æ¾ðiï êåëåäi. – ²îë øàòûðäû àëøû-åé ò¼íäiðå áåðìåé, – äåï àðñ åòå ºàëäû. Ѽçi øåãåäåé. Áiðຠòàò áàñºàí øåãå. ƾçií òàò áàñºàí øåãå º½äàéûì ¼çi ñàºòàñûí, ñ¾éåêêå áîéëàéòûí áîëñà ç¸óäå-ຠiðiòiï, øiðiòiï æiáåðåäi. ²àéðàòòû» ¾éiíäå áiðäå áið ê¼íåðãåí ì¾ëiê æîº. Àáàæàäàé àñàáíÿêòû» iøi òîëû: ¾ñòåë, îðûíäûº, ûäûñ àÿº, åäåíäåãi êiëåì, ò¼áåäåãi ëþñòðà äà çàóûòòàí øû¹ûï, ºûëàóû ò¾ñïåãåí ºàëïûíäà êåøåëi-á¾ãií ¹àíà ¸êåëiï îðíûòºàíäàé. Áàð¹àí æåðií áèäàéäàé ºóûðûï, ºûðûï êåòå æàçäàéòûí ²àéðàò æ½ìûñòà¹û á½ðíà¹û ¸äåòi áîéûíøà, ¾éiíå äå êåëiï ¼çiíi» ¼êòåìäiãií æ¾ðãiçiï æàòûð: – Åé, Äèíàðà… – Àó! – äåäi îìûðàóëû êåëãåí, ½çûí áîéëû, ºàðàêåð, æ¾çiíå ºûçûë àðàé ðå» áåðiï, òàëìà áåëi á½ðà»äàï, æåëêå ò½ñûíàí áið øàëûï áîñ ºîÿ ñàë¹àí ºîëà» øàøû ê¾ëòåëåíiï, åëiêòi» ëà¹ûíàäàé îéíàºòàï êåëiíøåãi ìàéäà áûëºûë ¾íìåí. – Òàìຠºàéäà? °êåë, – äåäi. Äèíàðà ¼çiíi» áiëãåíiíøå æûëºûíû» åòiíåí ñîðïà æàñàïòû. Åíäi áàéäû» ºûçû ¹îé... – Ìûíà òàìà¹û» íå? Êåñiï æåðãå ºàðà æîº, àïïຠìàé ¹îé. Êåðåãi íå, åòi»äå ä¸ì æîº, òàíàóû»äû ºûòûºòàéòûí õîø èiñ òå áiëiíáåéäi ¹îé, À?.. ²½äàé êåïèåòêå æàçáàñûí, àðøû¹àí ຠæà áiðäå»å ¹îé. ²àéäàí àë¹àíñû» ìûíà åòòi? – Ñóïåðìàðêåòòåí. – Ñóïåðìàðêåòi» º½ðñûí. ̸, ¼çi» ïiñiðãåíi»äi ¼çi» æå, – äåï æåðãå àòûï ½ðäû. Äèíàðàíû ïûøຠòiëiìåí òiðiäåé òåðiñií iðåï, æ¸óêåìäåï, æàëìàï æàòûð. ²àéðàòòû» “ºàðûí” àòòû îºïàíûí òîëòûðó äà î»àé¹à øàðóà åìåñ. ²àðíû ºàíàðäàé. Äèíàðà ¾éiíäå ê¼ðìåãåí ò¼òåíøå ºàòàëäûºòû ê¼ðãåíäå, áið ò¾ðëi òiêñiíiï ºàëäû. – Íå ºàðàéñû» ìà¹àí. Ñåí ºàòûí-ຠîñû îºòàó æ½òºàíäàé èëiêïåé-ຠºîéäû» ¹îé. ²àéðàò àçäàï íàäàíäàó áîëñà, ä¼ðåêiëåó áîëñà, ¸ïåðáàºàí ìiíåçiìåí æ½ðòòû ¾ðêiòiï ºîðºûòûï æ¾ðñå, îäàí êåëåð ç¸ðåäåé çèÿí æîº. ´çiíi» ºîë àñòûíäà¹ûëàðäû ¾íåìi ºûëïûëäàòûï, ½ñòàðàíû» ºûðûíäà ½ñòàéòûí äà¹äûñû. ²àéðàò æ½ìûñòà òèðàí. Á¸ði ºàñ-ºàáà¹ûíà

ºàðàï, èìåíå áàñûï çîð¹à êiðiï øû¹àäû. “ʼñåó ½çûí áîëñà ºîë ê¾éìåéäi”. Êåéáið “àðòû àøûëûï, ìàñºàðà áîëàìûí-àó” äåãåí ëàñ iñòåðãå ¼çiíi» “í¼êåðëåðií” æ½ìñàéäû. – Åé, Æàðàñ, ò¾ñêå äåéií øàéºàëûï ºàéäà æ¾ðåñi»äåð îñû, ìà¹àí òåç êåëiï êåòøi. Òóðà øàáàºòàé øîðøûï ½ñòàòïàéñû» ¹îé, – äåï ºûðûñòàíûï. Æàðàñ æ¾çiíå æàïàºòàé ºàðàäû äà, ½ìຽðò áîë¹àí áîë¹àí àé¹ûðäàé òàëòàºòàé áàñûï, àðòûíàí iëåñå áåðäi. – Îé, ñåíäåðäi äå àäàì äåï æ½ìñàï îòûðìûí ìåí. Îñû áið æ½ìûñòû òàïñûðñàì, íåãå òàïàëàï æàòûï àëàñû»äàð, – äåï áåò-¸ëïåòi ¸ëåìòàïûðûº áîëûï òåïñiíåäi. ²àéðàò Æàðàñòû à¹àð ðåòiíäå áið ê¸äåãå æàðàòûï, ñîë ê¾ííi» åðòå»iíäå-ຠîðíûíàí àëûï òàñòàäû. Ìàíñàïºîðëûº ïåí æà¹ûìïàçäûº æ¸íå ä¼ðåêiëiê áiðiêêåíäå, á¾òií áþðîêðàòèÿ ïàéäà áîëàäû. ²àéðàò ñîë áþðîêðàòèÿíû» áåë áàëàñû. “Ñ¼ç ºàðà ñóäû òåðiñ à¹ûçàäû”, “àäàìíû» òiëiíå àñïàíäà¹û á½ëò àéíàëàäû” äåóøi åäi á½ðûí¹ûëàð. Òàáè¹àòûíàí ìàºòàó ñ¾éåòií ²àéðàò, áiðåó òåðiñ ñ¼ç àéòñà, æàëû ê¾äiðåéiï øû¹à êåëåòií. Ñîë åò ºûçóìåí: – ´ëìåñå» ¼ìå ºàï. Äåìàëûñòû ²½äàéäû» çàðûí ºûëûï ñ½ðà¹àíäà æ½ìûñºà êåëìåéìií äåï îòûðñû» áà? Áàÿ¹ûäà æ½ðòòû øîøûòûï, æ¾ðåãií øàéëûºòûðó ¾øií, áàëóàíäàðäû øûíæûðëàï, æåòåëåï ¸êåëåäi äåóøi åäi. ²àéðàòòû» ìûíà ñ¼çi ñîë ñûºûëäû áið í¸ðñå áîëäû. – Ïiñêåí àñºà æåóøi ê¼ï, áiòêåí iñêå ñûíøû ê¼ï, ²àéðàò à¹à. “²îÿííû» áîéûí ê¼ðiï, ºàëæàñûíàí ò¾»ië” äåóøi ìå åäi áàÿ¹ûëàð. Ñiçäi» iñòåï æàðûòûï æàòºàíû»ûç øàìàëû ¹îé, – äåäi Äàíèÿð áåòi ê¼ãiñ òàðòûï. Äàíèÿð æàñû ºûðûººà åíäi iëiíãåí, æà¹ûíà ïûøຠæàíû¹àíäàé, ò½ëà áîéûíäà áið æàïûðຠàðòûº åòi æîº, òåê ñ¾éåê ïåí ñi»iðäåí ¹àíà æàðàòûë¹àíäàé äåñå äå áîëàäû, ½çûí áîéëû, ºîé ê¼ç, øèêië ñàðû, æóàñ, áiðòî¹à, ½ÿ á½çáàéòûí ìîìûí æiãiò. Äàíèÿðäû» æ½ìûñòà¹û ñòàòóñû ò¼ìåí åäi, ñîíû ê¼»iëiíå òîº ñàíàï, ìåíñiíi»êiðåìåé îòûð¹àí ñåáåái ñîë åäi. ²àéðàò ¾ñòåë ¾ñòiíäå ûáûðñûï æàòºàí ºà¹àçäàðäû àºòàðûï æàòûð. Áið í¸ðñå içäåéòiíäåé. – Ñîë á½ðíà¹û àëäû-àðòûí îéëàìàéòûí àºê¼çäiê, äàºïûðòºà øàáóøûëûº, åñêiíi» á¸ði æàìàí, æàìàííû» á¸ði æàºñû äåãåí ê¼ðñåºûçàðëûº ñåíi» ò¾ái»å æåòåäi

áið ê¾íi.Òî¹ûøàðëàðäû» äà ¼ìiðãå äåãåí ¼ç ê¼çºàðàñû, ä¸ëåë, ò½æûðûìäàðû áàð åêåí, ²àéðàò. Îíûñûí ¼çiíøå ç໹à àéíàëäûðû¹ûñû êåëåäi. Ñåí ¸ë ¾ñòiíäå æàòºàí ç¸ðóðåò íàóºàññû». Ðóõàíè äiìê¸ññi». Iøi» àºøà àëà áåðiï, ºîáûëàíûï ºóûñòàí¹àí. Ñåí òåêêå àðàì òåð áîëûï ô¸ëñàôà ñî¹ûï ºàéòåñi». ²àðຽðûì õàëûºòû» ºàìûí îéëàó, ê¼ïøiëiê ¾øií ê¾éiíó áàñºà áiðåóëåðãå æàðàññà æàðàñàð, àëàéäà òàï ìûíà ñà¹àí æàðàñïàñ. Ñåáåái ê¼ïøiëäiê, åë 콺òàæäû¹ûìåí ñàíàñó ñåíi» òàáè¹àòû»äà æîº í¸ðñå. ²àð¹àäàé ñûáà¹à»äû ìîëûðຠºàðìàï ºàë¹û» êåëåäi. Áåñ ê¾íäiê æàë¹àíäû æàëïà¹ûíàí áàñûï, ñåéië ñåðóåí, ñàóûº-ñàéðàíìåí ºûçûºòàï ¼òêiçãi» êåëåäi. Ñåíi» ¼ìiðëiê äåâèçi»: “Àëïûñ ê¾í àòàí áîë¹àíøà, àëòû ê¾í áóðà áîë”, – äåï Äàíèÿð øåãåëåï òå ºîéäû. – Ñåí ìåíåí ìûºòûìûí äåï îòûðñû» áà? Ìûºòû áîëñà» íåãå ìåíi» îðíûìäû áàñïàéñû»? Ñåí êiììåí ñ¼éëåñiï îòûð¹àíû»äû áiëåñi» áå, Äàíèÿð? Ìåí ñåíi îðíû»íàí àëûï, æ½ìûñòàí ºóàìûí, – äåäi ²àéðàò. Á½ë æåðãå ñûíàäàé ºà¹ûëûï, Áåðiê êåëiï ºàáàòàñòû. Áåðiê àíàéû, æàäà¹àé, åë àëäûíäà ½ïàé æèíàéòûí àäàì. ƾðãåí áið Ãîãîëüäû» “Ðåâåçîðûíäà¹û” Áîï÷èíñêèé: – Äàíèÿð, ²àéðåêå»å ñ¼ç àéòó¹à ºàëàé ¹àíà ä¸òi» áàðàäû? Ñåí ºîðàçøà àéáàð ê¼ðñåòiï, áàñòûºòû» áåòiíåí àëàòûíäû øû¹àðûïñû» ¹îé. Ñåí ¼ìiðäåí àðòòà ºàë¹àí ø¸ëäiðåê áiðåóñi». Ìûºòà¹àíäà áið á¼ëiìäi áàñºàðàðûñû», îäàí àðû¹à ñåíi» ºóàòû» æåòïåéäi. ¶ëêåí øåíäi ñ¼éëåãåíäå æ¾òi ñèûðäàé êèìåëåé áåðìå! – äåï ìàðäàìñè ñ¼éëåï, ì½ðòûí ñûëàäû. Äàíèÿð Áåðiêòi» á½ë ñ¼çií åëå» º½ðëû ê¼ðãåí æîº. – Åé, Áåðiê, øûºøû, åêåóìiçäi æàë¹ûç ºàëäûð, – äåäi ï¸ðìåíäi ¾íìåí. Áåðiê Áîï÷èíñèé áàñûí ºàéòàºàéòà ø½ë¹ûï, òûºûðûí áiëäiðìåé, æàñûìñûï øû¹ûï êåòòi. – Ìåíi ºûçìåòêå àë¹àí ñåí åìåññi», ²àéðàò. Åãåð áiëå-áiëñå» ìåí á½ë îðûí¹à Iáiëiñ à¹àíû» ½ñûíûñû áîéûíøà ñàéëàí¹àíìûí. °ã¸ð¸êiì ìà¹àí ºàíà¹àò åòïåñå» á¾ãií-ຠæèíàëûñ øàºûðàéûº, ñîë àðàäà ñåí äå ñ¼éëåéñi», ìåí äå ñ¼éëåéìií. Øûíûí, ò¼ðåëiãií Iáåêå» àéòàäû, – äåï Äàíèÿð àéòºàíûíàí ºàéòàð åìåñ. – Äàíèÿð, ñåíi» ºàçið ºàëò໠潺à. ľíèåíi ½ºñàòà àëìàé, àºøà ½ñòàóû» äà ºûçûº. Áîëìàéòûí áið æåòiì

æåñiðãå òàðàòàñû» êåëiï. Ìåí ñà¹àí ºîìàºòû ºàðæû áåðåéií. ¶é áåðåì. Ìàøèíà ìiíãiçåìií. Ñåí ìåíiìåí ºàíàòòàñà æ½ìûñ iñòåéñi», – äåäi ²àéðàò. – Ìåí ñåí ñûºûëäû áþðîêðàòèÿíû» á½ðàëºû èòi áîë¹ûì êåëìåéäi. Êiìíi» òàðûñû ïiññå, ñîíû» òàóû¹û áîëûï æ¾ðãåí Áåðiê ñèÿºòûëàðäû» ºàòàðûí ìîëàéòºûì êåëìåéäi. “Ò¾éåíi» òàíû¹àíû æàïûðດ, ñåíi» òàíû¹àíû» àºøà. Iðiãåí àóçû»íàí øiðiãåí ñ¼ç øûºïà¹àíäà íå øû¹àäû? Ìàºòàóäàí ì¾éiç øû¹àòûí áîëñà, áiðiíøi îñû ñà¹àí ຠøû¹àð åäi, – äåäi Äàíèÿð. – “²½ëäû á¸ðåêåëäi ¼ëòiðåäi” äåóøi åäi á½ðûíû¹ûëàð. ²àòàðûìûç¹à ºîñàìûç áà äåï æ¾ðñåì àéòºàí ñ¼çiíi» ñèºûí ºàðà. Îíäàé áîëñà, Äàíèÿð, ñåíi» åðòå»-ຠê¼çi» º½ðèäû äà êåòåäi, – äåï òåðiñiíå ñèìàé àøóëàíäû. Êiìíi» íå iñòåï æ¾ðãåíií áàñòûº áiëå áåðìåéòií øû¹àð äåï ê¾äiêòåíói áåêåð åêåí. Áiðຠ²àéðàò ñûð¹àºñûï, øûíûí àéòà ºîéìàäû. ²ûçáà ìiíåçäi áîëñà äà ò¾ïêi åñåáiíåí æà»ûëàð åìåñ. °éòåóið, æóàí îðòàäà ¼ãiç ¼ëìå, àðáà ñûíáàìåí æ¾ðiï æàòºàí æàéû áàð. – ²àëàñà» äà, ºàëàìàñà» äà áið ìåêåìåäå iñòåéñi». Áiðàç æûëäàðäàí êåéií îë ñåíi» åêiíøi ¾éi»å àéíàëûï êåòåäi. Àë åãåð ìåêåìå áàñøûñû áîëñà», îíäà ñîë “åêiíøi ¾éäi»” èåñi äå, ºîðûìàë ¸êåñi äå ¼çi» áîëóû» êåðåê. ²îë àñòûíäà¹û ºûðóàð àäàìíû» òà¹äûðû, ê¾íäåëiêòi òiðëiãi áåëãiëi ì¼ëøåðäå ñà¹àí êåëiï òiðåëåäi. μæûìíû» æ½ìûë¹àí æ½äûðûºòàé áiðò½òàñ ê¾øêå, íåìåñå àëòû áàºàí àëà àóûç òîáûð¹à àéíàëóû ê¼ï æà¹äàéäà áàñøû¹à áàéëàíûñòû. Á¾òêië iñòåðäi ìà¹àí åñòiðòïåé òûíäûðûï æ¾ðåòiíäåé êiì åäi», ²àéðàò. Êåñàïàò êåðäå» ìiíåç òàóûï àëûïñû». Æàï-æàñ áàñû»ìåí iøi»å òûðíà¹û»äû á¾êêåí ñ½ì åêåíñi». ƾðãåí áið ²½äàéäû» åðêåñi áîëûï êåòòi». Åíäi ñåíi» îðíû»à Äàíèÿðäû òà¹àéûíäàäûì. Ñåí ¼çi» ºîëûíàí iñ êåëìåéòií, îéëà¹àí ìàºñàòûíû» îííàí áiðií äå iñêå àñûðà àëìàéòûí, ä¸ðìåíñiç áiðåóñi», – äåäi Iáiëiñáàñòûº îñû ò¾éiíãå ºàòòû áåêiï. – Îé, îë ºîëûíàí iñ êåëìåéòií àäàì ¹îé. Ìåí îäàí ¸ëäåºàéäà ¼íiìäi æ½ìûñ æàñàéìûí, – äåäi ²àéðàò ò¾òiãå ñ¼éëåï. Åñi øû¹ûï àáäûðàäû. ²àéðàòòû» îñû áið ñ¼çiíi» àñòàðûíäà ¼çåêòi ¼ðòåãåí ºûç¹àíûø æàòûð åäi. Æiãiò áóûðºàíûï, øàïòû¹ûï, åëåóðåé áàñòàäû. Áàñòûº îíû ñ¼éëåòïåé, àð æà¹ûí ¼çi áèëåï ò¼ñòåï ¸êåòòi. Iáiëiñ

áàñòûº ²àéðàòòû» æ¾çiíå ê¼ç ñàëûï ºîéûï, ¼çiíi» îé ñîðàáûí ºàéòà òàïòû: – Àðû ºàðàé àéòïàé-ຠºîé. Á¸ðií åñòiï áiëiï, æà¹äàé¹à ºàíûï êåëiï îòûðìûí. Äàíèÿð áiðåóäi» òàºûìûíäà æ¾ðãåí ºàðà ìîéûí ñåðêåø åìåñ. Äîäà¹à àðàëàñó¹à ê¼ïòåí àòºà ìiíáåé, º½éûìøà¹û ¼ñiï, øàó áîëûï àäàì ºîðºàºòàéäû. °áäåí á¾éiði ºûçûï àë¹àí æûðûíäû ê¼êïàðøûëàð. Íå äåï àºûðñàì äà êåê ê¼ðìåé, ò¸ðòiï ñàºòàï, æ½ìñà¹àí æåðiíå ¾íñiç áîé ½ñûíûï æ¾ðå áåðåäi. Äàíèÿðäû îðíûíàí àóäàðûï òàñòàìຠáîëûï, àëàºàíûíà ò¾êiðiï, º½ëøûíûï-ຠæàòûð. Áiðຠºàíøà òàëïûí¹àíûìåí ºîëûíàí åøòå»å êåëå ºîéìàñû áåëãiëi áîëäû. Áið-áiðiíå ºûðáàéëàó áîëûï, ºûð ê¼ðñåòïåé ºàëà àëìàäû. Iáiëiñ áàñòûº àðáè¹àí ¾ëêåí ¸ðiïòåðìåí “Æ½ìûñòàí áîñàòûëñûí” äåï ò½ºøû»äàï æàçäû, ºîëûí ºîéûï, ì¼ð áàñòû. Àëà ºà¹àçäû ²àéðàòòû» ºîëûíà ½ñòàòà áåðäi. ²àéðàòû» ¼»iíäå ¸ëäåáið àáûðæû¹àí ìàçàñûçäûº áàéºàëàäû. Ò½òºèûëäàí ñàñûï ºàëäû. ƽìûñòàí øûººàíûíà ê¼çi ñåíñå äå, ê¼»iëi ñåíáåéäi. Ñiëåéiï ò½ðûï ºàëäû. Áåò ¸ëïåòi àäàì àéòºûñûç ¼çãåðiï, ºèñàéûï êåòêåí ñèÿºòàíäû. Áiðຠ¸çiðøå åøêiìãå äàáûðà ºûëìàé ºîÿ ò½ðû»ûç, – äåäi ²àéðàò àáûðæûï. – Áàñºà æ½ìûñºà áàðûï, íûº îðíàëàñºàíäà áiðຠàéòàìûí, – äåï Iáåêå» ºàëæû»¹à ñàéäû. – Îñû iñi»iç ¾øií ¸ëi æàóàï áåðåñiç, Iáåêå, – äåãåí ñ¼ç òiñiíi» àðàñûíàí ñû¹àëàï çîð¹à øûºòû. – Á½ë iñiì ¾øií ñåíi» àëäû»äà åìåñ, Àëëàíû» àëäûíäà æàóàï áåðåìií, – äåäi ëåêiòå ê¾ëiï. ²àéðàò îºòàé ½øûï êàáèíåòòåí æ¾ãiðiï øûºòû äà Äàíèÿð¹à áàðäû: – Ñåí àðàìñû». Áàðëû¹û» òië áiðiêòiðiï, øû¹àðûï æiáåðäi»äåð, – äåï æà¹àñûíàí ½ñòàï, æ½ëºûï-æ½ëºûï ºàëäû. – Áà¹àíàäàí áåði íåñiíå áûëºûëäàòûï ò½ðñû». μð, àë. Åãåð ìåíi» áàñûì iñòåìåñå, á½ë îðûí¹à ºîéìàñ åäi ¹îé, – äåï Äàíèÿð æàëû ê¾äiðåéiï, àéáàòòàíäû. Æåð ä¼»ãåëåê, ìåí ñåíäåðäi ¸ëi òàóûï àëàìûí äåãåí ñ¼çiíåí áið òàíáàäû. Ò½ºûðòûï òàñòàìຠáîëäû. “Áið àìàëûí òàáû»äàð” äåãåíäåé ĸóðåí Äîï÷èíñêèé ìåí Áåðiê Áîï÷èíñêèéãå àíòàëàï ºàðàäû. Äàíèÿð îíû» ñ¼çäåðií ñàìàðºàó ¹àíà òû»äàï ò½ðäû äà:

– ²îé, æ½ìûñ ê¼ï. Ñåí ºûìºûð¹àí åëäi» àºøàñûí ºàéòàðó ¾øií àç æ½ìûñ ò½ð¹àí æîº àëäûìäà. Ñî¹àí êiðiñó êåðåê, – äåäi êåêåòiíäi ¾íìåí. Ñîäàí êåéií æ¾ðå æ¼íåëäi. – Ìåíåí î»àéøûëûºïåí º½òûëìàéñû», – äåï îë æ¾íäåñòåó êåëãåí øîìáàë æ½äûðû¹ûí ñåðìåé ñ¼éëåï. Àé¹ûðû æîº ¾éiðëåð æåòiì æåñið, áàëà-øà¹à ñåêiëäi áåò-áåòiìåí ëà¹àäû äà êåòåäi. Øûí ºîðìàë àé¹ûðäû» äàëàíû áàñûíà ê¼òåðå àíäà-ñàíäà àçûíàï áið êiñiíåãåíi íåãå ò½ðàäû äåóøi åäi àòàì ìàðº½ì. Ñîíû» ¼çi æûëºû áàëàñûíû» àéáàðû, àëäûðìàñ ºîð¹àíû iñïåòòåñ ä¾íèå... Ñîë ñûìàí áið ìåêåìåãå Iáiëiñ °äiëæàíîâ ñûºûëäû ¾ëêåí áàñøû êåðåê. Áiðຠòiëäiãií áàñûï, àóçûíàí á¾ði òàé¹àí ºàºñàë ê¸ði áèåäåé áàñûºòû» äà ê¾éi êåòåòií ê¾íäåð æàºûí-àº. Åãåð ¹àéûïòàí òàéûï îë êiñi îðíûíàí êåòñå, åðòå» êiì êåëåäi? Æiãiò áiðàç “áèiêêå” ê¼òåðiëiï ºàë¹àí ñèÿºòû åäi, îíû» ¼çi äå ñàáûííû» ê¼áiãiíäåé ºîæûðàï, áiðòå-áiðòå àëàñàðûï ºàëäû. Ìà»àéûíà áàæàéëàï ºàðàñà, á½ðûí “ìåíi» øà»ûìà iëåñå àëìàéñû»äàð, ºîëûìà ñó º½éþ¹à ¹àíà æàðàéñû»äàð” äåï òàáàëàï æ¾ðãåí àäàìäàðûíû» ìîéíû îçûï, àë¹à ò¾ñiï êåòiïòi. ²àéðàòòà áîë¹àí ìàíñàï òà, àáûðîé äà, åíäi ñîëàð¹à æåð àóäàð¹àí. Àäàìäàðäû» ä¸ë á½ëàéøà àòñûç àÿºñûç òå»åñiï êåòêåíií îë ½íàòà ºîéìàäû. Ò¾ái øèêi àäàì ¹îé ²àéðàò äåãåí. “°ëi ê¼ðåìiç” äåï òiñòåé ºàòûï ºàëäû. ²½ð¹àº ñ¼ç, ñ¼ç á½éäà¹à ñàëûï åìåêñiòêåí ó¸äåëåðãå á¾ãiííåí áàñòàï ò¾áåãåéëi í¾êòå ºîéûëäû. ľíèå øiðêií á½ëàéøà ñûðòûí áåðiï, ê¾ðò ¼çãåðiï êåòåäi äåï îë îéëà¹àí äà åìåñ. ιàí á½ë í¸ðñå áið ºîðºûíûøòû ò¾ñ ñûìàí ê¼ðiíiï ò½ð. Ìàíñàï ²àéðàò ¾øií åíäi æàë º½éðû¹û æîº, ê¾éñiç ê¾ëiêêå àéíàëäû. Áàð àáèûðûíàí àéûðûëäû. Àëûñòà ê¼ãiëäiðëåíiï, ê¼ëáåï æàòºàí òàó¹à ºàðàï áåò àëäû. Àëûñòàí òåïñå»äåãi áèå, æåëi áàñûíäà ¾éåçäåãåí æûëºû iñïåòòi øû»äàð. ²àéðàò àÿ¹ûí ìåðòòiêòiðãåí º½ëûíäàé øîºà»äàï áàðûï, ìàøèíàñûíà îòûðäû. ²àéðàò á½ë æ½ìûñòàí ºóûëñà äà îíû áàñºà iñòåð ê¾òiï ò½ðäû. Îíû» º½ðû¹û ºîëûíàí ¸ëi ò¾ñå ºîéìàñ. Øàìàñû ¼ëãåíäå áiðຠò¾ñåð. Êåëåñi ê¾íi ²àéðàò Èòàëèÿ¹à òàéûï ò½ðäû...

ÀÐÀ² ÏÅÍ ÀÐÄÀ² Ïëàíåòà ì½ç òiðëiêòi» ºàëäû¹ûí, ʾí Ëåíèí æiáiòå àëìàñ ä¸ë á¾ãií. Ñîíäûºòàí äà ê¾íäå øàòຠøû¹àðûï, Àðຠiøêåí àäàìäàðäû» àëäûìûí. Åñåíèí ʾí øûòºûë àÿç. ²à»òàðäû» ñ¾éåê ºàïºàí ñóû¹û. °óåäåãi ºûçûëøàºà ûç¹àð àäàìäàðäû» áåòií ¼áiï, øûìøûï-øûìøûï ºîÿäû. ¶ï åòêåí ¾ñêiðiê ºîéûíºîíûøòû àðàëàï, ìèû»íàí áiðຠøû¹àäû. ʾí ò¾ñêå òàðìàñûï ºàë¹àí øຠåäi. – Àðäàº, êåòòiê! – Î, äîñòûì, ºàëû» ºàëàé? – ƽìûñòàí áîñàäû» áà? – ȸ, êåòòiê. – Êåòòiê. Àðäຠê¼ê áàçàðäà æ¾ê òàñóøû. ʾíäå æ½ìûñ àÿºòàëàð øàºòà Ñåðãåé äîñûìåí àðຠiøóãå “Êåðåìåò” êàôåñiíå áàðàäû. Àðຠîëàðäû» æåðiê àñû. Åêåóiíi» òàíûñºàíûíà æàðûì æûëäàé ¹àíà áîë¹àí, ñîäàí áåði êiíäiêòåði áiðãå áiòêåí àäàìäàðøà æ½ï æàçáàéäû. ²îëäàðûíà àºøà ò¾ñòi äåãåí ñ¼ç, áið äóìàííû» áàñû ºûëòèäû äåé áåð... Àðäຠïåí Ñåðãåé àð຺à áîé ½ñûí¹àëû áåði îòáàñûëàðûíäà øûðûº á½çûëäû. Ñåðãåéi» òóà àðàºêåø. Àë, Àðäຠäîñ áîë¹àëû áåði òàòûï êåëåäi. Òàòûï äåãåí æ½ìñàºòàó áîëàäû. ²óûº ç¸ðií iøiï äåãåí ä¸ë áîëàð... Åêi äîñ êàôåíi» ò½ðàºòû êëèåíòåði. °éòåóið ½áàï-ø½áàï êiðiï æàòºàí àäàì, òûðíà òiçáåê áîëûï øû¹ûï æàòºàí æ¾ð. Îôèöèàíòòàð äà åøí¸ðñå ñ½ðàìàñòàí áið á¼òåëêåíi ºîëäàðûíà ½ñòàòà áåðåäi. °ëãiëåð áåñ æ¾ç òå»ãåíi ºàëòàëàðûíà ñ¾»ãiòåäi. Àðäຠºûðûººà åíäi iëiíãåí. °æiìñiç-ຠáåòiíå ºàéìûæûº á½¹à¹û æàðàñºàí ¼»äi, áàëáûðà¹àí òîëûº áåòòi, êåóäåëi êåñåê äåíåëi, øàøû æåçäåé æèðåí. ´çi à»ê¼ñ. Ñåðãåé ºûðûº áiðäå. ´»i ñ½ºûòñûç, øiëìèãåí øèêië ñàðû. Á½çàòàðäû» íຠ¼çi. Êèiìäi äå áið æîñûí áåéíåóñiç êèåäi. – Îé, Àðäàº, Ñåðãåé à¹à, ºîø êåëäi»içäåð! – Ѹë¸ì¸ò ïà, ºàðà¹ûì! – Ñiçäåðãå á½ðûí¹ûøà ìà? – ´çi» äå áiëåäi åêåíñi» ¹îé.

²îë-àÿ¹û æå»ië Äàðè¹à º½éûíäàòûï îòûðûï “Êðèñòàëë” àðà¹ûí àëûï êåëäi. – Ðàõìåò, ì¸ ñà¹àí òà¹û áåñ æ¾ç òå»ãå! – Ìûðçàëû¹û»ûç ¾øií ðàõìåò! – äåäi øàøû ºàìøûíû» ¼ðiìiíäåé òàðºàòûë¹àí ºûç á½ëá½ëäû» ¸äåìi ¾íiìåí. Æûëàí ºàáຠòàð ê¼éëåêòi àø åòiíå æàïñûðûï àëûïòû. Àøà»äàó ºàðàòîðû æ¾çiíå ºûðëû ì½ðíû ìåí 潺à åðiíäåði æàðàñûï ò½ð. Øàðàñû ¾ëêåíäåó ìîéûëäàé ºàðà ê¼çäåði áàéñàëäû, æ½ìñຠí½ð øàøàäû. ²ûçûë øûðàéëû, ¸æiìñiç ¼»i ìàéëàï ºîé¹àíäàé æûëòûðàï ò½ð. Òóðà “ìåí ï¸êïií” äåéòiíäåé. Îôèöèàíòêà ºûç æàéºà»-ºàéºà» æ¾ðiñïåí ºàðຽðûì õàëûºòû» iøiíå ñi»iï êåòòi. Åêi äîñ ñîë ê¾íi áið-áiðiíå òiëåê àéòóìåí áîëàäû. Êå»êiëäåï ê¾ëó, å»êiëäåï æûëàó. Øàðòòà-ø½ðò ºîë àëûñó. Á¸ñ òiãó. Òiëäi» òèåãi à¹ûòûëó. Òà»íû» àòûñû, øàïàºòû» áàòûñûíå äåéií îñûíäàé êîìåäèÿ îðûí àëóìåí áîëàäû. Îíû» ¾ñòiíå æ¾ðåê áiòêåííi» í¸çiê ºûëûí ãèòàðàíû» øåãiíå îðàï ºîñà äiðiëäåòiï áið ½é¹ûð æiãiò àçûíàéäû äà îòûðàäû. ²àëàé æûëàìàéñû». ʼçi» ê¼ëêiëäåãåí æàñºà ê¼ìiëåäi. – Ñåêå, îñû àñûëäû» æ¾çií òîò áàñïàéäû äåãåí øûí åêåí. – Íå áîëäû? – Ìåí îíû ñåíi» ò¾ð-ò¾ñi»å ºàðàï àéòûï îòûðìûí, – äåäi Àðäຠáåò ïiøiíi òàðûëûï, òåðiñi øûòûíàé 潺àðûï, ¸æiìäåði àðñàëàíûï ìîëàÿ ò¾ñêåí äîñûíà ìûñºûëäàé ñ¼éëåï. – Ľðûñ! – äåï èû¹ûíàí ºà¹ûï ºîÿäû Ñåêåñi îºàºñîºàº òóðàìûøòà¹àí ºèÿðäû àóûçûíà ñàëûï æàòûï. – Îñû áiçäi» æiãiòòåð ìà¹àí ºè¹àø æ¾ðåòií áîëûïòû, – äåï ñóàë¹àí ê¼çi æàñºà á½ëàóëàíûï. – Íåãå? – ʼçäåí á½ëäûðûº áîëûï ½øºàí áåäåëiìíi» ò¼ìåíäåãåíiíåí øû¹àð äåï øàìàëàï îòûðìûí. Ìåíi à¹àø àòºà òåðiñ ìiíãiçäi. ƽìûñòû iñòåé áåðåòií æåãií àò åìåñïií ¹îé ìåí îëàð¹à. Áiðåó àë¹àéäû, áiðåó ºàð¹àéäû êåï. Ìûíà òiðøiëiêòi» ¼çi áið øàðïóëû. – Òîæå ìíå Êîëóìá. Ñîíû äà ñ¼çiì áàð äåï àéòûï îòûðñû» áà. Îíû ñåíñiç äå áiëåìií ¹îé. Òàíòûº ñ¼çäåí

º½ëà¹ûì ñàðñû¹àí. ¶éäå ºàòûí, ò¾çå ºûçìåòòåñòåðiì, – äåï æ¾íäåñòåó áåòi ¼ðò ¼øiðãåíäåé ò¾òiãiï. – Áåéáຠáîëñà» äà áåéáàñ åêåíñi». μºïà¹àí º½ëຠº½ïòàóäû äà áiëìåéäi äåãåíäåé Ñåðãåé íå àéòûï îòûð¹àíûí ¼çi äå áiëìåéäi: – ²îñûëàìûí. – Àëäû»äà¹û íåñiáå»äi òàóûññà»øû, – äåï äîñû ºàóºàóëàé áàñòàäû. – Åêåóìiç áið àðà¹à áiòêåí ä¾ì òî¹àéìûç, è¸, Ñåêå? – ȸ. Àðäàºòû» ê¼»ië-ê¾éiíäå áið áóûðºàíûñ áàð. – Ìûíà çàìàí º½éðû¹û áóûðûëäàí¹àí ò¾ëêi ñèÿºòû. ѽñû ê¸ðëi. Áiçäå êåçiíäå áið ïðîáëåìà áîëñà, áèëåð êåëiñiíå ñàëàòûí. Îë ¾ëêåí èíñòèòóò áîëàòûí. Ïðîêóðàòóðà, ñîò äåãåíi» îíû» ºàñûíäà áàëàíû» îéûíû. °äië áèëåð àéòàäû, ¸äië õàí ºàáûëäàéäû. Á¸ði ¸äië áîëàòûí. ²àçiðãiëåð ¼çãå ò½ðìàº, ¼çií äå ¼êïåãå òåáåäi. Øûíäûºòû» æ¾ëãåñiíå æ¾ãiíåòií áîëñàº, îë æiãiòòåðäiêi ä½ðûñ åìåñ, – äåï æ¾ðåãi òàëìàóðàäû. – Ñåí îðòà ºàëûïòà¹û ºàçàºòàí êåñåê áîë¹àíñû» ¹îé. Ô¸íèäåí óàç êåøêåí àäàìøà ê¾ìiëæè áåðìåøi. Êiì íå iñòåñå ¼ç ä¸ðãåéiíäå. Áàºòàëàéûí áàï ïåí àºøà øåøåäi. Äåìîêðàòèÿ. Çàìàíà ñ½ðºûëòàéëàðûíû» ñ½ðºèÿ iñiíå íå iñòåé àëàñû», – äåäi àøóû áåòiíå îéíàï øû¹à êåëäi. – Äåìîêðàòèÿ» äàëáàñà. Îäຠê¾éðåäi. Åëäi» á¸ði äåìîêðàò áîëäû, ºàçຠº½ð ºàëñûí áà. Äiíñiçäåði» ìîëäà, òèðàíäàðû» àóçûíà ø¼ï àëìàñ ìîìûí áîëûï øû¹à êåëäi. Ãðåêòåði» äå åññiç íåìå åêåí. ´çäåði äå áiëìåéäi ¹îé äåìîêðàòèÿíû» íå åêåíií. Øåêñiç, øåòñiç ä¾íèå æîº. Ëèáåðàëèçì äåãåíi» äå àòû ¹àíà. ²½æûíà¹àí ²ûòàé¹à áàñ-áàñûíà áèëiê áåðøi, íå áîëàäû åêåí. °ð ºàéñûñû ¸ð æ຺à òàðòûï, áîñûï êåòïåé ìå. Íà¹ûç äåìîêðàòèÿ, ëåáåðàëèçì æ½ìàºòà ¹àíà, Ñåêå, ½ºòû» áà. ²àé í¸ðñåíi áîëñà äà ºàºïàºûë¹à ñàëìàé, øûìûðëà¹àí øûíäûº æîëûìåí øåøóãå áîëàäû åìåñ ïå. ²àçiðãiëåði»å áið í¸ðñå àéòñà» òóðà áåòòåí àëûï, ò¼òåäåí øàóûï ò½ð¹àíû. ȸ, – äåï ñûçäû æ¾ç òàíûòòû. Ñåðãåé ºû, ºû, ºû äåï ñàíûí ñî¹ûï ê¾ëåäi. – Æàìàííû» àºûëû ò¾ñòåí êåéií êiðåäi. Ñåí ¼çi» ²àçàºñòàíäà ò½ðàñû», ºîëû»íàí êåëñå, ºîíûøû»íàí

åäi. ²àçàºòû» àÿëàï ¼ñiðãåí àºìà»äàé ºûçû áîëàòûí. ̽¹àëëຠáàñûì, ºàäiðií áiëìåäiì ¹îé. ²ûç àòàóëûñûíû» àëòûíû åäi. Àóûð ñ¼ç äå àéòòûì, ºîë äà æ½ìñàäûì ê¼íòåði, ê¼íáiñ áîëûï æ¾ðå áåðäi. Øûäàìíû» äà øåãi áàð åêåí. ²àíøà ñ¾éñå äå, èòºîðëûººà øûäàìàäû ¹îé. °é, àºûìຠáàñûì-àé, – äåï æ½äûðû¹ûìåí ¾ñòåëäi ºîéûï ºàëäû. – Ñåí äå åññiç åêåíñi», ºàíøà ê¼»iëi»å êåëñå äå àéòàéûí ñà¹àí, Àðäàº. ²àëàé òàíûñòû»äàð? – äåäi Ñåðãåé äåãáiði ºàëìàé. – Íûñïûñû – Ìåðóåðò. Àðàìûçäû îí áåñ æûë á¼ëiï ò½ð¹àí. Êåêòi æ½ìûñòàí ºàéòûï áàðà æàòºàíäà, áið ¸äåìi êåëiíøåê àóûð ñóìêàñûìåí æåð ñûçûï, ê¼òåðå àëìàé êåëå æàòûð åêåí. ¶éiíå äåéií æ¸ðäåìäåñiï, àïàðûï áåðäiì. Áið àé æ¾ðäiê ïà, æ¾ðìåäiê ïà áiëìåéìií, ½ðëàï êåòòiì. μðëàó äåãåí ñåíäåðäå áàð ìà? Ìûíà õàòòû îºû¹àí ñî», iøi-áàóûðûìäû ò¾ãåë àëûï òàñòà¹àíäàé ºî»ûðàéûñûï ºàëäûì øûíû êåðåê. – Æîº. – Áiçäå áàð. – Àðäàº, Ìåðóåðòi» ºàéòûï àéíàëûï êåëåòií øû¹àð. – Æîº, îë åíäi ìåí æ຺à àòòàï áàñïàéäû. – Îñû áiçäi» ºûçäàðäû ½ðûï òàñòàï, ¾éäåí ºóûï øûºñà» åðòåñi êåëiï àëóøû åäi. – Áiçäiêiëåðäå îíäàé ¸äåò æîº. – À¹ûëøûíäàðøà êåòòi äåéñi» ¹îé. ʾëiìäåãåí æàóäûð ê¼çi, áàëàïàí øàøòàðû æàóûï ò½ðàòûí ñûçàòñûç àïïຠìà»äàéû, ñ¸ë ê¼òåði»êi áiòêåí ïiñòå ì½ðíû ìåí ºàéìûæûºòàé 潺à åðiíäåði, ê¾ëãåíäå æàðºûðàï ò¾ãåë ê¼ðiíåòií ìàðæàíäàé òiñòåðiíå äåéií Àðäàºòû» ê¼ç àëäûíàí ê¼ëáå»äåï êåòïåé ºîéäû. Ñîíäàé ¸éåëäi óûñûíàí øû¹àðûï, àéûðûëûï ºàë¹àíûí îéëàï åäi, ¾êi ê¼ç ¾ðåé àðûëìàäû. – Ìåíi» ò¼ðòêå øûººàí áàëàì áàð åäi. Àóðóäàí àéû¹ûï åíäi ò¼ëåæiï êåëå æàòºàíäà, ê¼øåäåí ¼òiï áàðà æàòºàíäà ìàøèíà ºà¹ûï êåòiï, ºàéòûñ áîëäû. ¶ëêåíiì Ãåðìàíèÿäà. ´òêåí àïòàäà çâàíäàï øàºûðûï æàòûð. ²àçàºñòàíäà íå» áàð, íåìiñòåðäi» æà¹äàéëàðû æàºñû äåï ºîëºàëàï æàòûð. – Ñåí íå äåäi»? – Ìåíi» òó¹àí æåðiì Àëìàòû. ´ëñåì ìåíi îñûíäà æåðëåéäi äåäiì.

– °é, îñû ¼òiðiê ïàòðèîò áîëà ºàëàñû». – Èìàíäàé øûíûì. Æàñ áîëñà êåëiï ºàëäû. – Îòûçäà áîë¹àíäà àóà ê¼øóøi ìå åäi»? – Îòûçäà áîëñàì îí æûë á½ðûí¹û ºàòåëiãiìäi ò¾çåð åäiì. – ²àíäàé? – Øåøåì ìåí áàëàìäû Ãåðìàíèÿ¹à æiáåðìåñ åäiì. – ´òiðiê. Ñóàéòñû»-àé, Ñåêå. – Ñåíáåñå» ¼çi» áië. Ïàðûçûì àéòó, àð¹û æà¹ûí ¼çi» áà¹àìäà. – Àë, ìåí áàëà ñ¾éìåãåí áåéáàºïûí. – Íåãå? – Êåçiíäå ¸êåì àðຠiøiï àëûï äàëà¹à ºóûï øûººàí. Àº ºàð, ê¼ê ì½çäà òàáàíûìíàí ñóûº ¼òiï, ñîäàí áåði ¸òêåïií. Áåëñiçáií... Áåäåóìií... – äåï å»êiëäåï æûëàäû. – ²îéøû, Àðäàº, îíäà ºàçið ìåí äå ºîñûëûï æûëàéìûí. – °ëi åñiìäå, àíàìäû æ½äûðûººà æû¹ûï æàòºàíäà àðàøà ò¾ñåìií äå òàÿºïåí æîíäàòà òàðòûï æiáåðäi äå äàëà¹à øûººàíøà òåïêiíi» àñòûíà àëäû. Ìåí áiëåñi» áå íåãå àðຠiøåìií. Ñåðãåé à»-òà» êåéiïïåí: – Íåãå? – äåäi ºàðàëòºûì æ¾çi îäàí àðû ºîøºûëäàíà ò¾ñiï. – Àíàì ºàéòûñ áîëûï, ¸êåì áåëîìûðòºàñûí ñûíäûð¹àí ñî», ìà¹àí ºàìºîð áîëàòûí åøêiì ºàëìàäû. ´êiíiøòiñi áið øûìøûì òîïûðàºòû äà àíàìíû» ºàáiðiíå ñåáå àëìàäûì. Àóûëäàí ñîë êåòêåëi, ìîë êåòòiì. Áàºàðëûøàºàðëû ¸óëåò òå åìåñ åäiê. Ìåíåí êåéií æàë¹ûçiëiêòi iíiì ¹àíà ºàëäû. ²àçið ̸ñêåóäå îºûï æàòûð, áà麽ñ. κòà-òåêòå çâàíäàï ºîÿìûí. Ìåíi» àðàºêåø áîëûï æ¾ðãåíiìäi áiëñå, ìåíåí òåðiñ àéíàëûï êåòïåñå äå, ðåíæèòiíi àíûº. Êåéäå ¼çiìäi ºà¹ûíàí æåðiãåí º½ëàíäàé ñåçiíåìií. Òóûñºàíäàðûìíàí áåçiíãåíiì ¾øií ¼çiìäi iøòåí ìûºòàï àëàìûí. Óíèâåðñèòåòêå ò¾ñå àëìàäûì. Àðìàíûì ²àçμÓ-ãå ò¾ñó åäi, á½ëäûð ñà¹ûìäàé ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. Æàí áà¹óäû» ºàìûìàí Àëìàòû¹à êåëäiì. “Åëäi» áàëàëàðû áið-áið ¾é, ìàøèíà, ºûçûìåò, ¸äåìi ¸éåë åíøiëåäi. Ñåíi» æ¾ðiñi» ìûíàó á½òຠáàñûí ñûíäûðìàé æ¾ðãåíi»” äåï òóûñºàíäàðûì ºîðëàäû. Ò½ð¹ûëàñòàðûì ìûºòû àäàìäàð áîëûï, ìåí ê¼øòi» ñî»ûíäà ºàëäûì. Ñîíû» á¸ðií îéëàñàì iøêiì êåëåäi.

– Ñî¹àí áîëà äà iøåñi» áå, Àðäàº? °ëi äå î»àëûï êåòåñi». ²àðàï îòûð. Iøiìäiê äåãåíäi ºîÿìûç, – äåäi äîñû áàñó àéòûï. – Áið àíåêäîò àéòûï áåðåéiì áå? – Àéòøû! – Îíäà òû»äà. Áàÿ¹ûäà áið íàñûáàéøû øàë ºàéòûñ áîëûï, åë-æ½ðò æèíàëûï æåðëåìåé ìå. ʼïøiëiê ºàáið áàñûíàí ºûðûº ºàäàì ½çà¹àí ñî», ¸ëãiäåí æàóàï àëó ¾øií, ̾»êið ìåí ͸»ê¾ð àòàëàòûí åêi ïåðiøòå êåëiïòi. Åêåói êåëãåí áåòòå-ຠê¾ðçiëåðií î»òàéëàï, “Ðàááû» êiì” äåï ºàäàëà êåòåäi ¹îé, áàÿ¹û. Ñîíäà áiðíåøå ê¾ííåí áåði íàñûáàé àòà àëìàé, ¸áäåí çàðû¹ûï æàòºàí ¸ëãi ìàðº½ì ïåðiøòåëåðãå àëàºàíûí æàéûï: “°é, ¼çi» ðàááû»- ñûðàáû»äû ºîÿ ò½ðûï, áûëæûðàìàé íàñûáàéû»íàí ¸êåëøi” äåãåí ê¼ðiíåäi... Ñîë øàë ñûíäû áiçäi» äå ºàíûìûç¹à àðຠäåãåíi» ñi»iï êåòêåí ¹îé. ²àíûìûç àðຠºîé. Ñèãåíiìiç àðàº. ²½ñºàíûìûç àðàº. Iøêåíiìiç àðàº. Áiç á½ë äåðòòåí º½òûëà àëìàéìûç, Ñåðãåé. Ñåðãåé îéëàíûï ºàëäû äà: – Ñåíi áiëìåéìií, áiðຠìåí ºîÿìûí. Á¾ãiííåí áàñòàï. ²àçið ìûíà ñû ñòàêàíäû ½ðòòàï àëàéûí, ñîíûìåí áîëäû, àóçûìà äà àëìàéìûí. – Á½ë ¸»ãiìåíi ñåí ìà¹àí îñûäàí åêi ê¾í á½ðûí àéòºàí åäi». °ëi ñîë áàÿ¹û “ñû ñòàêàíäàï” æ¾ðãåíi»... ²îÿ àëìàéñû». – ²îÿìûí. Îñû æîëû ìåí ìûñûìà ìiíiï îòûðìûí. Áîïòû, ºîéøû, óàºòûñûíäà ê¼ðå æàòàðìûç. – ²½äàéäàí ºîðºàìûí! – Ñåí ºîðºàñû» áà? – Æàðàòºàíííàí êiì ºîðûºïàéäû. Ìåí õðèñòèàí áîëñàì äà àäàìäû ìåíñiíáåé ò¸êêàïïàðëàíûï, º½äàéäû» ºà¿àðûíà ½øûðà¹àí iáiëiñ åìåñïií ¹îé. Åêi àÿºòû àäàììûí. Á¸ði ºîðºàäû. – Îíäà íåãå iøåñi»? – äåäi Àðäຠäîñûíû» áåòiíå áà¹æèÿ ºàðàï. – Ìåíi» æ¾ðåãiì òàçà ¹îé å» áàñòûñû. – ƾðåãiì òàçà ¹îé äåï ñîë æà¹û»à ¾»iëãåíäåé ¾ëêåí ñåíiììåí àéòûï æàòûðñû» ¹îé. Îíû ò¸»iðäi» ¼çi áiëåäi åìåñ ïå. ´çi øåøåäi... – Áiðຠñ¼çi»íi» ñàëìà¹û áàð, Àðäàº, – äåï ê¼çií ò¼ìåí ñàëäû.

– Êåéäå ¼çäiãiíåí ê¼êòåï ò½ð¹àí áið òàë á½òà¹à, åøêiìãå áà¹ûíáàé ä¼éäàëàäà à¹ûï æàòºàí á¾ëäiðøií á½ë຺à äà çàð áîëàäû åêåíñi». Àóûëûìäû ñà¹ûíäûì, Ñåêå. – Àóûëû» ºàé æàºòà? – Ìåíi» àóûëûì... – Î, Àðäàº, ºàëû» ºàëàé? – Îéáóé, ظêåí, ºàíäàé æåë àéäàï êåëäi ñåíi ì½íäà? – äåï åñi øû¹ûï ºóàíûï, ñ½ðàºòû ¾ñòi-¾ñòiíå æàóäûðäû. ²àðìà¹ûíà ºàðà ê¼ç ñàçàí iëiêêåí áàëûºøûäàé ºóàíûï ºàëäû. ظêåí Àðäàºòû» ïàðòàëàñû, ñûíûïòàñû, êåçiíäå àóûëäà áiðãå æûð¹àï æ¾ðãåí äîñû åäi. ´çiíi» ò¾ðò½ë¹àñû æóàíäàï, æàëïàéû»ºû òàðòûïòû. Àðäຠظêåííi» ºîçû ºàðíûíà ê¼ç æ¾ãiðòiï: – ²àðíû» øû¹ûïòû ¹îé. – Àëìàòûíû» ºàº ò¼ðiíäå äàðäàé áàñòûº áîëûï îòûðñàì øûºïà¹àíäà. – Ìåøåë áàëàäàé ê¼ï îòûðà áåðãåíäiêòåí ¹îé. Îòûðàîòûðà ê¼òåíi» æàóûð áîë¹àí øû¹àð, – äåäi êåêåòiíäi ¾íìåí. – Ìûíà áîðêåìiê áiðåói» êiì ºàñû»äà îòûð¹àí, ìåí ñåíi ñû ðåò ê¼ðãåíäå ºûëà» ½ðûï ò½ð¹àí ºûðøûí åäi», “Àòàí ò¾éå îéíàñà æ½ò áîëàäû” äåãåíäåé ìûíà ñ½ºûòñûç ò¾ði» íå. Ñà»ûëàóñûç äà åìåñ åäi». Ìåíi» ºàñûìà êåë, îðûí áåðåìií. Àðäຠæ½òºûíøà¹û òîáûºøà îéíàï ñòàºàíäû áàñûíà ò¼»êåðäi. Îñûäàí êåéií-ຠ¸»ãiìåëåði ºèûñïàäû. Àðäຠºî»ûðàéûï, áiðäåí ñàëºûí òàðòòû. Òàìà¹ûíà áiðäå»å òiðåëãåíäåé, ñ¼éëåé àëìàé æ½òûíûï ºàëäû: – Ñåí ìåíi ¼éòiï òàáàëàìà. Òàáàëàï ºàéòåñi», ìåí îíñûç äà ñàóäàì áiòêåí àäàììûí. ´ìið ºàºïàºûëäàï ¸êåòêåí, æ½ðòòà ºàë¹àí æ໺àìûí. Êåéáið åëäåð ìàíñàï äåñå iøêåí àñûí æåðãå ºîÿòûí, áiðåóäi» ëàóàçûìûíàí ë¸ççàò àëûï, øî¹ûíà æûëûíûï ê¾í ê¼ðåòií îñûíäàé áið æåëiì àóûç, º½íàðñûç ºóëàðäû òàáè¹àòûìíàí ñóºàíûì ñ¾éìåéäi ¹îé, ظêå. Ñåí ñûìàí ìàéëû æiëiêòi» áàñûí ºàñºûð òiñïåí áîðò-áîðò êåìiðiï, õàëûºòû æiëiêòiðiï îòûð¹àíøà, ìûíà ºó àðàºòû ½ðòòàï æ¾ðiï äàëàäà òå»êèiï ¼ëñåì àðìàíûì æîº. ²àéòà º½äàé àëäûíäà òàçà áîëàìûí. Áiðຠèìàíñûç êåòåìií äåï ºîðºàìûí. Àð¹û æ຺à áàðñà, îíäàéëàð êåáiíñiç æ¾ðåäi åêåí ¹îé. Ìåíi ºîéøû, îäàí äà ¸ëòåê-ò¸ëòåê áàñûï ê¼çäåí ¹àéûï

áîëûï êåòêåíi» ä½ðûñ áîëàð. Ñåí ìåêòåï êåçiíåí ê¼êèiï ò½ìñû¹û»äû ê¼êêå ê¼òåðiï æ¾ðóøi åäi». Áàé áà¹ëàííû» áàëàñû åäi» ¹îé. Ñîë ¸äåòi» ¸ëi ºàëìà¹àí åêåí. ´çãåðäi ìå äåñåì, á¸ç áàÿ¹û ºàëïû» åêåí ¹îé, ظêåí. ²ûçäû» áàëàñûíäàé æ½òûíûï êèiíiï àëûïñû». Ñåí òèûííàí òèûí òóäûðó¹à êåëãåíäå øåáåð åêåíñi», áiðຠàäàìäàð ºàòûíàñûíàí õàáàðû» øàìàëû åêåí. Á½ë ñåíi» ºûëû¹û» íå, äåï æiï òà¹à àëìàé îòûðìûí. Ìåêòåïòå îºû¹àí áiðåð ºàéûðûì à¹ûëøûíøàì áàð åäi, áðèòàíäûºòàð: ñòóïåò äåóøi ìå åäi ñåí ñûíäûëàðäû. – Ñåí ºàòòû ¼çãåðiï êåòiïñi», Àðäàº. Ñåí ìåí áiëåòií Àðäຠåìåññi». – Ñåí äå ìåí áiëåòií ظêåí åìåññi». Ѽçi»íi» ïiññiìië¸ñi ìàéìà»äàï òûíûø îòûð¹àí äîñûìà òèiñóäåí áàñòàäû» ¹îé. – Ìûíàó ìà ñåíi» äîñû»?! Àóûçû ñàñûº ñàðû îðûñ. – Îíû» àóûçû ñàñûº áîëñà äà, áàñºàëàðäàí ã¼ði àðû òàçà. Ìiíå ìûíà º½ðàìûíäà ñïèðòû áàð àðàºòàé, – äåï ½ðòû òîìïà»äàï àëäûíäà¹û æåíòåêòåëãåí ºèÿðäû àñ໺ûðàï àëûï. – “Åòiêøiäåí æàìàóøû òóàäû” äåóøi åäi áàÿ¹ûëàð. °êå» ºîéäû» àðòûíäà æ¾ðãåí ºîéøû åäi, îäàí àñûï ºàéäà áàðàñû» ñåí? Àðäຠòàáè¹àòûíàí áiðòî¹à, æóàñ æiãiòòi» ¼çãåðiññiç ¼òiï æàòºàí áiðêåëêi áåéºàì òiðëiãi òàáàí àñòûíäà áóûðºàíûï, ê¼êòåì òàñºûíûíäàé ä¾ðëiêòi äå êåòòi. ƽìûð åòiï æ½ì¹àí æ½äûðû¹ûìåí: – ̸ññà¹àí. Ìåêòåïòå äå ºûæûðòóìåí æ¾ðóøi åäi». ̸, òà¹û, – äåï ò½ìñûºòàí ºîé¹ûëàäû äåéñi» ¹îé. ظêåí äå øîéºàðà íåìå åêåí, áîé áåðåòií åìåñ, àòàí ò¾éåäåé àóûð äåíåñiìåí Àðäàºòû» ¾ñòiíå ø¼êòi äå êåòòi. Ñåðãåé ìîéûíû ñ¾éið áiòêåí áîñ áóòûëêàìåí áàñûíàí ºîéûï ºàëäû. Ñàìûðñûíäàé ñàìñà¹àí ¼»ìåíi»íåí ¼òåð ê¼çäåð ½ðûñæû¹ûñòû ñûðòºàðû òàìàøàë ò½ð. “²îé” äåãåí áiðåó áîëñàøû. Áîêñòà ðåôåðè, ôóòáîëäà ñóäüÿ, àë “Êåðåìåò” êàôåñiíäå òåê ºàíà ê¼ðåðìåíäåð áîëäû. Îðäà»-îðäà» áàñûï îôèöèàíòêà ºûç òåëåôîí¹à æ¾ãiðäi. Îéáàé, ʼê áàçàðäû» ò¾áiíäåãi “Êåðåìåò” êàôåñiíäå ºûð¹ûí ò¼áåëåñ áàñòàëäû. Åêi æiãiò áið êiñiãå æàáûëûï æàòûð, – äåï ºûç ê¼ìåéiíäåãi ñ¼çäi òiñòåóiêïåí

ºûçóëàó áîëäûº. Êàôåíi» iøií àñòûí-¾ñòiíå êåëòiðäiê. Øû¹ûíûí ò¼ëåéìiç, – äåï ºàëòàñûíà ºîëûí ñ¾»ãiòñå ñû»¹ûðëà¹àí êië òèûíäàð. – Æàë¹ûç æàíû»ìåí ò¼ëåìåêñi» áå? ²àëòà»äà ê¼ê òèûíû» æîº. – Òûíûø, ñóûðäû» àé¹ûðûíäàé øàºûëäàé áåðìåé. ¶øåói» äå àéûïòûñû»äàð. Ìûíà ïðîòîêîë¹à ºîëäàðû»äû ºîéû»äàð. – ²îéìàéìûí! – Íåãå! – Àäâîêàòûì êåëñií, ñîíäà áiðຠºîÿìûí. – Àë, çâàíäà ظêåí ºàëòàñûíäà¹û òåëåôîíûí àëà ñàëûï, çâàíäàï æàòûð: – Áåêå, ìåí ÃÓÂÄ-äà îòûðìûí. Åêi æiãiò æàáûëûï ìåíi ½ðûï êåòòi. ²àçið îòûðìûç ñåíi ê¾òiï. ²àë¹àíûí êåéií àéòàðìûí. – Íå äåéäi? – Êåëåäi. Áiðøàìà óàºûò ¼òòi. Àðäຠêåêåòiíäi ¾íìåí: – Åé, ظêåí, ñåí íà¹ûç á¼ñïåáàéäû» ¼çi åêåíñi». – Íå áîëäû? – °ëãi, àäâîêàòû» ºàéäà? ظêåí Àðäàºòû» ñ¼çiíå àäàì äåï òå ïûñºûð¹àí æîº. ²î¹àäàé æàïûðûëûï, ºîïà»äà¹àí æîº. Ìèçiìåé, ê¼òåíi ãåîìåòðèÿëûº êóï ôèãóðà ñûìàí áîëûï îòûðà áåðäi. Àðäàº: – Ïîëêîâíèê, ä¸ðåòõàíà¹à áàðûï êåëåéiíøi. – Á½òû»à ñè. – Àéòºàíû»ûç êåëñií. Àäâîêàòû êåëäi äå ïîëêîâíèêïåí æ¸ïiëäåñiï ñ¼éëåñòi äå, ºîëûíà áiðí¸ðñå ½ñòàòºàíäàé áîëäû. ѽ»¹ûëà ïîëêîâíèê ¸áæië ºèìûëìåí ºîéíûíà ñ¾»ãiòiï æiáåðäi. °ëäåíåíi àéòûï ê¾áiðåñiï-ñûáûðëàñûï ò½ðäû äà ظêåí ïîëêîâíèêòi» ºîëûí ºûñûï, àäâîêàòûí ºîëòûºòà¹àí ê¾éi ê¾ëiï øû¹ûï êåòòi. Áiðຠòóìûñûíàí ºûçó, êåðåíàó áîëáûðëûººà ò¼çáåéòií ظêåí “Àðäàº, ¸ëi äå êåçiãåìiç” äåï ñàáàñûíà ò¾ñå àëìàé îòûð. “Ñåíi» èiñ àëìàñ áiòåóëiãi» ìà¹àí á½ðûííàí ì¸ëiì” äåï æiãiò iøiíåí ò¾éäi äå ºîéäû. Àðäຠïåí Ñåðãåé áið á½ðûøòà îòûðäû äà

ºàëäû. Øàð¹à áîéëû á¸êåíå ìîéûí æ¾íi ¾ðïèãåí áàëà ºîðàç ñèÿºòàíûï ôîðìàäà¹û áið æiãiò ºàðñû àëäûíà êåëiï æàé¹àñòû. Èìèãåí ½çûí ò½ðà Ñåðãåé òàéñàºòàï àðòºà øåãiíäi. Àðäຠá¼òåí áiðåóìåí ñ¼éëåñêåíäå iøêi îéûìäû áiëiï ºîÿ ìà äåï, æàíàðûí àëûï ºàøûï, áàøïàéûíû» áàñûíà ºàðàï ò½ð. “²½ëäûº ïñèõîëîãèÿíû» ñàðºûíøà¹û ¹îé, øàìàñû” äåï îéëàäû iøiíåí. – Òàê, æiãiòòåð, îñûíäà ¾ø ê¾í æàòûï áiðຠêåòåñi»äåð. ²îí຺à áàð¹àíäà îòà¹àñû îñûëàé ¼òiíóøi åäi. Áiðຠìûíà æiãiò îòà¹àñû åìåñ, åêåóiíi» äå ºîíàºòàí àéûðìàñû ê¼ï. Áið ìåçåòòå æûëò åòiï áið æiãiò ¼òå øûºòû ºàñûíàí. “Ìûíà æiãiòòi ìåí òàíèòûí ñûìàí” äåï îéëàäû iøiíåí. Ѿéòñå àóûëäà¹û ê¼ðøi ²àéðàò øàëäû» íåìåðåñi åêåí. “²îðûººàí ìåí ºóàí¹àí áiðäåé” äåãåí ñ¼ç øûíäûº ñûíäû. ƾðåãi º½ð¹ûð æàðûëûï êåòå æàçäàäû. ²óàíûøòû» ¼çi äå àø àäàìäàé áóûíûíà ò¾ñiï, ñàíäàðû äiðäåê ºàºòû. “Á¾ãií òàíûñòàðûìäû æîëûºòûð¹àí º½òòû ê¾í áîëäû ¹îé” äåï òà¹û ò¾éäi iøiíå êåéáið iøìåðåçäåð ñèÿºòû êåê ñàºòàìàéòûí, àºê¼»ië Àðäàº. Àòûí ½ìûòûï ºàë¹àí ñû»àéëû. – ĸ.. Ìåé.. Ñåðiê, – äåï àéºàéëàäû àðòûíàí. Ñåðiê º½æ ìîéûíû àéíàëûï ò¾ñåðäåé á½ðûëûï ºàðàäû. Áiðຠºàðàäû. Øàìàñû øûðàìûòïàäû. – Êiì áîëàñûç? – Ñåí ²àéðàò øàëäû» íåìåðåñi åìåññi» áå? κûñòàí ºîéûë¹àí á½ë ñàóàë¹à Ñåðiê à»-òà». – ȸ! – Ìåí Àðäຠäåãåí ê¼ðøiëåði» áîëàìûí. – Îéáóé. Àðåêå, êåøiði»içøi. Òàíûìàé ºàë¹àíäû¹ûìäû ºàëà¹à êåëiï ê¼òåðiëiï, àäàì òàíûìàé êåòòi, äåï æîðûìà»ûç. – Îé, ñåíi áiëåìiç ¹îé. – ²àéäàí æ¾ðñiç? – Ñîë ñiçäåðãå ºîí຺à êåëäiê. – Àðäàº, áåði êåë! – äåï æàñ ëåéòåíàíò àºûðäû. – Áåêå, ñâîé, – äåï î» ºîëûí ê¼òåðäi. Áåêåñi ò¾ñiíå êåòòi. – Á¾ãií êàôåäå æàíæàë øû¹àðûï, îñûíäà êåëiï îòûðìûç.

– ²àçið ìåí ïîëêîâíèêïåí ñ¼éëåñåìií, – äåï æ¾ãiðiï êåòòi. Áiðºàóûì óàºûò ¼òêåí ñî» æ¾ãiðiï êåëiï: – Ѽéëåñòiì, áîññû»äàð, – äåäi àºæàðºûí ¾íìåí. – Îé, ¼ðêåíi» ¼ññií. Ðàõìåò ñà¹àí, – äåï ºîëûí ºûñòû. – ´çi»iç ºàçið ºàíäàé òiðøiëiêòi» ºàìûìåí æ¾ðñiç. Áið æåðäå æ½ìûñ iñòåï æàòûðñûç áà. °éåëi»içäi» æà¹äàéû ºàëàé? – äåï ñ½ðàºòû ºàðøà áîðàòûï æàòûð. Àðäຠ½ÿëûï, äåíåñi ò¼ìåíøiêòåäi. Æàóàï áåðóãå ºûìñûíäû. ²ûñûëäû. – Ƹé, ñîë ºó òiðëiê ºîé áàÿ¹û, – äåï øîðò êåñòi. Æàðûòûï, àøûï åøòå»å àéòºàí æîº. – Æàºñû îíäà, Àðäຠà¹à, àìàí ñàó ò½ðû»ûç. Åãåð áiðí¸ðñå áîëûï æàòñà, ìåí îñû æàºòàìûí. ʼìåãiìäi ñiç ¾øií àÿìàéìûí, – äåï ò¼ñ ò¾éiñòiðiï, ºîïà»äàñûï ºàëäû. – Ìiíå ìûíàíû àëû»ûç, – äåï ºàëòàñûíà îí ìû» òå»ãåíi ñ¾»ãiòiï æiáåðäi. – Æîº, àëìàéìûí ¼çiìäå áàð ¹îé, – äåï ºàëòàñûíàí øû¹àð¹ûñû êåëiï åäi. Æiãiòòi» ºàðóëû ºîëû ûðûº áåðìåäi: – À¹à, á½ë ìåíåí. ²îëûìäû ºàéòàðìà»ûçøû. Æà¹äàéû»ûç êåëiñïåé ò½ð¹àíûí ê¼ðiï ò½ðìûí. Ò¾ñiíåìií. Ñîë ¾øií áåðiï ò½ðìûí, – äåäi øàðàëû ê¼çi ê¾ëiìäåï, ðå»i æûëû òàðòòû. – Åé, ðàõìåò! Ñà¹àí ºàéòàðàðìûí áið êåçi. Ñåðiê Àðäຠïåí Ñåðãåéäi ä¸ëiçãå øû¹àðûï ñàëäû. Åêåói æîëäàí òàêñè òîºòàòûï ¾éëåðiíå á½éäà ò¾çåäi. Äîñû æîëäàí ò¾ñiï ºàëäû. °éåëi åñiãiíi» àëäûíäà, òàáàëäûðû¹ûíû» ¾ñòiíäå ò½ð åêåí. Ñåðãåéäi» ºàòïà ºàòûíû Òàíÿ ê¾éåóií á½éûì º½ðëû ê¼ðìåé, ºà»¹àëຠºàºòûðûï ¼çiìåí áiðãå àëûï êåòòi. Áàÿ¹ûäà ¼ðiñòåí êåëå æàòºàí ñèûð áàñºà æ຺à á½éäà ò¾çåñå, èåëåði æàìáàñòàðûíàí øûáûºïåí øûºïûðòûï ºîðàëàðûíà ºóàòûí. Ñûðòºàðû òàìàøàëà¹àí àäàì¹à åêåóiíi» ºèìûëäàðû ñî¹àí ½ºñàï êåòòi. Áàÿ¹ûäàé ê¾éåói àð຺à ìåëäåêòåï êåëñå, ñûºñû»äàï æûëàéòûí Ò¸êå» æîº. Åòi ¼ëiï êåòêåí. ´»i ñ½ï-ñ½ð. Øàº-øຠåòåäi. °éòåóið Ñåðãåé äîñûíû» àòàñûíàí ò¾ê ºàëäûð¹àí æîº. Á¾òêië

àòà-áàáàëàðûí ñ¾çiï øûºòû. Àðäຠîñû¹àí ºàðàï îòûðûï àíàñûíû» òó¹àí ñi»iëiñi Æàííàíû» Àðäàºòû áîºòàï, ºàð¹àí¹àíû åñiíå ò¾ñiï êåòòi. “Æîëû» áîëìàéòûí íåìåñi». Åøºàøàíäà àäàì áîëìàéñû»” äåãåí ñ¼çäåði åìiñ-åìiñ åñiíå îðàëäû. ´ìiðäå æàºñûëûº ïåí æàìàíäûº, ñ¸òòiëiê ïåí ñ¸òñiçäiê èòæû¹ûñ ò¾ñiï æàòàòûí ¸äåòi ¹îé. ²àòåëiêòåí, øàëûñ áàñóäàí àäà ïåíäå ¸ëi òóûëà ºîé¹àí æîº øû¹ûð. ̸ñåëå æàìàíäûºòû» ñî»ûí æàºñûëûººà àéíàëäûðà áiëóäå ¹îé. Áiðຠá½ë ä¾íèå Àðäàºòû» ºîëûíàí êåëå ìå åêåí. ²àéòàäàí î»àëà àëà ìà åêåí. ѽðຠê¼ï. Æàóàï æîº... Ò½ìñû¹ûí ò¼ìåí ñàëûï, å»iñòåé º½ëäèëà¹àí ê¼ëiê êåëå æàòûð åäi, Àðäàº: – Áið ê¼øå êåéií ºàëäûðûï êåòøi. Òàêñèñò åêi ñ¼çãå êåëìåé àéòºàí ò½ñºà ºàëäûðûï êåòòi. Iðòiê-iðòiê ê¼ê ò¾òiííi» àðàñûííàí áèiê ¾éëåðäi», çàâîä òðóáàëàðûíû» ºûëïû ê¼ðiíåäi. ²àëàíû» áåíçèí, êåðîñèí èiñi øóëûººàí ºîéûðòïຠàóàìåí òûíûñòàï êåëåäi. ²àðñû àëäûíàí ñàí æåëãå ê¼êiðåãií òîñûï, æiòi àÿ»äàï êåëåäi. ʼøå áîéû à¹ûë¹àí æ½ðò. Àðíàñû òîëû ¼çåí ñûìàí, êåìåðiíåí áið ò¾ñïåéäi. “Ïîëèñ” äåï ãðåêòåð êiøi àóäàíäàðäû àòóøû åäi. Ìåãîïîëèñòi» òiðøiëiãi ºàóûðò. Àñû¹ûñ-¾ñiãiñ àíäûçäà¹àí àäàìäàð. Àðäຠê¾éêi òiðëiêïåí ¼çiíi» àõóàëûíû» àðàñûíàí ä¸íåêåð òàïïàé äàë áîëäû. Òóìûñûíàí èíåíi» ê¼çiíåí ¼òêåí ïûñûºòàð¹à ºàíû ºàñ åäi. Æîë æ¼íåêåé ¾éiíå êåëå æàòûï, ظêåííi» ñ½ìïàéëû¹ûíäà øåê æîº åêåí äåï îéëàäû. Á½ðíà¹û ñûíûïòàñû àéòºàí àóûð ñ¼çäåð ò½íûº ñó¹à òàñ ëàºòûð¹àíäàé æàí ä¾íåñií ëàéëàï êåòòi. Àðäຠ¾øií àëäà íå ê¾òiï ò½ð¹àíû ºàð໹û. Àðòòà ºàëûï áàðà æàòºàí òiðøiëiêòi» äå àéïàðàäàé àíûº áîëûï ò½ð¹àíû øàìàëû-òûí. Ñiðêåñi ñó ê¼òåðìåé æ¾ðãåí àäàìøà ñ¾ëåëåíiï êåòiï áàðà æàòòû. Ò¾í ê¼ïêå äåéií êiðïiê àéºàñòûðà àëìàé, òåê òà» àëäûíäà ¹àíà òàëû¹ûï áàðûï ê¼çi iëiíäi. Òà» àòà ä¸ðåò ñûíäûðó¹à ä¸ëiçãå øû¹ó¹à ½ìòûëûï åäi, áàñûíäà ñîë àÿ¹û ¹àíà ñûð áåðiï, åïòåï ä¸ëåê¾ñòåíiï æ¾ðå áàñòàï åäi, åíäi åêi àÿ¹û áiðäåé iñòåí øû¹ûï, æàíñûçäàíà áàñòàäû. Áàñû çå»iï, æ¾ðåãi ëîáëûäû. “Îéáàé, ºó æàíûì, ¼ëiï êåòïåñåì èãi åäi. Áîéûìäà ¸ëi

äå àðàºòû» óûòû áàð ¹îé. Èìàíñûç êåòñåì º½ðûäûì” äåãåí îé áiðiíøi êåëäi. ²îëû æåòêåí æåði ¾ñòåëäi» ¾ñòi áîëäû. Òûðìàäàé ºîëûìåí äàñòàðºàíû» áåòií òûðìàëàï, çàòòàðäû æåðãå àóäàðûï òàñòàäû. °ðå» äåãåíäå ºîëû òåëåôîí¹à iëiíiï ò½òºàñûí ¼çiíå èêåìäåäi. – Àëëî! Ìåí æåðäå ò½ðà àëìàé æàòûðìûí. Òåçiðåê æåòi»içäåðøi. – Ìåêåí-æàéû»ûç? – Áåëèíñêèé ìåí Ñåéôóëëèí ê¼øåñiíi» ºèûëûñû ò¼ðòiíøi ¾é, – äåï º½ëàé êåòòi. Æåäåë æ¸ðäåìíi» àäàìäàðû º½äàé¹à ºàðà¹àí åêåí. Ñàïºûíû» òàñûíäàé çûðëà¹àí ê¾éi ¾éiíi» àëäûíà òîºòàäû. Àðäàºòû ò¼ñåêòåðiíå ñàëûï, ê¼òåðiï àóðóõàíà¹à àëûï êåòòi. Àðäàºòû» iø º½ðûëûñûí ÓÇÈ ò¾ñiðiï, ìåäèöèíàëûº ñàðàïòàìàäàí ¼òêiçäi. – Áàóûðû»ûçäà iñiê áàð, ÿçâà, ãàñòðèò, æ¾ðåãi»içäi» ºà¹ûñû íàøàð, á¾éðåãi»içãå º½ì, òàñ ø¼ãiï ºàë¹àí, – äåï äåðò äåðáåçåíi» ñàí ò¾ðií òiçäi. – Åíäi iøñå»iç áàóûðû»ûç iðiï êåòåäi. Ìàéëû òàìàºòû» ¼çií ñàºòûºïåí iøi»iç. Æàºñûëàï òàìàºòàíû»ûç, – äåãåí ò¾éiíãå êåëäi. Àðäຠ“àðàºòû ºîéàìûí, àäàì áîëàìûí” äåãåí iøêi îéû ¼êòåï êåòòi. Ñåðãåéäi ºàòûíû ºóûï êåëiï, ¾éiíå áiðຠiíäåòòi. Æåëñiç òûìûðñûº àÿç òàáàíäàòºàí áið àé áîéû äàëàíû ºûñòû. Áîðàíû ìåí á½ðºàñûíû àðàëàñ ºûòûìûð ºûñ òûì ½ç຺à ñîçûëûï, ñiðåï ò¾ñêåí ºàëû» ºàð àéëàð áîéû ê¼áåñi ñ¼ãiëìåé æàòûï àëäû. Òåê ìàìûð òó¹àí ñî» ¹àíà ê¾í øûðàéû ò¾çåëiï, ê¼êòåìíi» øåòi ê¼ðiíå áàñòà¹àí. ²àòàë òàáè¹àò ¼çiíi» òûì àñûðà ñiëòåãåíií åíäi ò¾éñiíãåíäåé, ñîë êií¸ñií æóûï øàé¹ûñû êåëãåíäåé òiðøiëiê òûíûñûí òàðûëòûï ò½ð¹àí òåìið øå»ãåëií áiðäåí æàçûï æiáåðãåíäåé áîëäû. ʾí ê¾ðò æûëûíûï, æûë¹à àðûºòàðäàí ñàðºûðàï ñó àºòû. ʼïòåí áåði ñà¹ûíäûð¹àí ê¼êòåì êåëiï, ò¼»iðåê íiëãå ìàëûí¹àíäàé æàï-æàñûë æåéäå êèiï, ñûëàíûï øû¹à êåëäi. Àðäຠàóðóõàíàäà áið àé áîéû æàòòû. Ñîë óàºûò øàìàñûíäà òîëûñûï, àºá¼ðòå òàðòòû. Àðäàºåí áiðãå áið ïàëàòàäà æàòàòûí òà¹û åêi êiñi áàð åêåí. Áiðåóiíi» àòû Àéäîñ, åêiíøiñiíiêi Äìèòðèé.

Äîñòàñûï, ¸ðò¾ðëi ê¾ëäiðãi ¸»ãiìåëåðäi àçûº åòiï, ò¾íiìåí ê¾ëêiãå ê¼ìiëiï æ¾ðäi. Òàìຠiøñå äå áiðãå, ä¸ëiçãå áàðñà äà áiðãå, ºûë àÿ¹û ä¸ðåòõàíà¹à áàðñà äà æ½ïòàðûí æàçáàäû. Åë “¶ø ìóøêèòåð” äåï êåêåòåòií-äi. – Äìèòðèé, ñåí ºàé æåðäåí áîëàñû»? – ¶»ãiðòàñòàí! – Ñåí øå, Àéäîñ? – Òàðàçäàí. – Àñºàçàíûìäà iñiê ïàéäà áîëûïòû, åðòå» îòà æàñàéòûí áîëäû, – äåï Àéäîñòû» ê¼»iëi ï¸ñ òàðòòû. – Åøòå»å æîº, áiç äå ïûø຺à ò¾ñiï àìàí ñàó øûºòûº ºîé. Æåð áàñûï æ¾ðìiç, – äåï ºèäàëàí¹àí ñîë æຠò¼ñií ê¼ðñåòiï ºàðºûëäàï ê¾ëäi äå: “Îéáàé” æ¾ðåãiì, – äåï æàòûï ºàëäû. – ƾðåãi àóûðàòûíäàð¹à ºàòòû ºóàíó¹à, ðåíæóãå áîëìàéäû. Àáàéëà, – äåï Àéäîñ åñêåðòiï æàòûð. – Ñåí íåíäåé àóðóìåí êåëiï ºàëäû» ºîíàºòàï, – äåï Àéäîñ Àðä຺à ê¼ç òàñòàäû. – Áàóûðûì, àñºàçàíûì, æ¾ðåãiì, á¾éðåãiì, áið ñ¼çáåí àéòºàíäà îí åêi ì¾øåìíi» á¸ði àóûðàäû åêåí. Åìäåëìåñå áîëìàéäû, – äåï ä¸ðiñií àóçûíà ñóìåí ñû»¹ûòûï æiáåðäi. ƽòºûíøà¹û ºûëº åòiï, òîáû¹û ì¼»êiäi äå ºàëïûíà êåëäi. – Àóðó äåãåí æàìàí, ²½äàé ¼çi ñàºòàñûí, – äåï ¸»ãiìåãå àðàëàñºàí Äìèòðèé øîºûíûï ºîéäû. ¶øåói áiðií-áiði ê¼ï ñàðûëûï içäåãåí àäàìäàðäàé, ºèÿð åìåñ. “Æàºñûäà æàòòûº æ äåãåí ñîë åêåí. Àäàìäàðäû» ò¾ð-ò¾ñiíäå ºèíàëûñ, á½ëºûíûñ áàð. Àéäîñ ºàéòºûñû êåëiï, òåðåçåãå ºàðàï ò½ðûï: – Áàëàëàðûìäû, ¸éåëiìäi ñà¹ûíäûì. Åðòåðåê åì ºàáûëäàï ¾éiìå æîë òàðòñàì ¹îé, – äåäi ê¼çi ì½»¹à ò½íûï. – Ìåí äå! – äåäi Äìèòðèé øàëºàñûíàí æàòûï. Àðäຠºàíà ¾íñiç ºàëäû. Ñà¹ûí¹àí ¸éåëi æîº. ¶éi ¾»iðåéiï áîñ ò½ð. – Àðäàº, ñåí øå? – äåäi Àéäîñ. – Ìåíi ñà¹ûí¹àí íåìåñå ìåí ñà¹ûí¹àí åøêiì æîº. Ìåí ñàÿºïûí, – äåï á¾éiäåé á¾ê ò¾ñiï æàòûï àëäû. ʼç àëäûíàí Ìåðóåðòòi» ñ½ëáàñû, æûëû øûðàéû, ê¾ìiñ ê¾ëêiñi ñà¹ûìäàé á½ëäûðûï êåòïåé ºîéäû. “Ìåíi»

òó¹àíäàðûì ò¾ñiíáåãåíäå, îñû Ìåðåóðò ò¾ñiíãåí” äåï îéëàóìåí æàòà áåðäi. Áà¹àëàìà¹àí ¼çiì. Óûñûìíàí øû¹àðûï, ºàäiðií áiëìåãåí äå ¼çiì. Ñîë áið øຠòà¹û îðàëñà ¹îé. ²àéòà ñîºñà... Åêåóiìiç áiðiìiçäi áiðiìiç ðåíæiòïåé, ê¼»iëäåðiìiçäi æûºïàé, àðû ºàðàé ¼ìið ñ¾ðå áåðóøi åäiê. Ìåíi» ñîðûì àºûìàºòû¹ûì... Åññiçäiãiì... ²àï, äåï iøiíåí ¼çií-¼çi ºàð¹àï, ñiëåï æàòûð. ʼðøi ïàëàòàäà ñ¾äiíi ñ½ëó Àéí½ð äåãåí êåëiíøåê áàð-òûí. Æàñ æiãiòòåðäi» áàðëû¹û äåðëiê òàíûñà àëìàé àëàñ½ðûï æ¾ðãåí. ÀðäຠÀéí½ðäû ä¸ëiçäå ñåðóåíäåï æ¾ðãåíäå æîëûºòûðäû. Åêåói òàíûñûï, áiðøàìà óàºûò ñ¼éëåñiï æ¾ðäi. Áiðຠºûç ºàíøà ñ½ëó áîëñà äà Àðäàºòû» ê¼»iëi ñîºïàäû. ´çiíi» Ìåðóåðòiíåí àðòûº àäàì æîº ñûìàí ê¼ðiíäi. Îéëàóìåí îéû øàðøàäû. Ìåðóåðòòi îéëà¹àí ñàéûí ¼çiíå òà¹àð ìiíi ìîëàÿ áåðäi. Àÿ¹ûí øàëûñ áàñºàí êåçäåðií åñiíå ò¾ñiðñå iøi ºàíæûëàï, ºàáà¹ûí êiðái» øàëà áåðäi. Áið ê¾íi: – Àðäàº, ñiçäi áàñ ä¸ðiãåð øàºûðûï æàòûð, – äåäi ìåäáèêå åñiêòåí ñû¹àëàï. – Àðäຠìûðçà, êiði»iç. Ñiçãå àéòàð ái𠸻ãiìåì áàð. – ²àíäàé? – ²àë¹àí åìäi ¾éi»içäå ºàáûëäà»ûç íåìåñ àºûëû á¼ëiìãå àóûñû»ûç, – äåï á¼ëiìíi» áàñ ä¸ðiãåði àëäûíà ñ½ðຠºîéäû. – Àºûëû á¼ëiìäå æàòàòûí ìåíäå àºøà æîº. ´çiì æ¾ê òàñóøû áîëûï iñòåéìií. – Îíäà ¾éi»içãå áàðû»ûç. Îðòà ¹àñûðäû» áàñûíäà, ÿ¹íè ìû» òî¹ûç æ¾ç îí áåñiíøi æûëû ò¾ðiêòåð áåéáiò æàòºàí Àðìåíèÿ¹à ºàíäû æîðûººà àòòàíäû. ²ûçûë ºûð¹ûí ñî¹ûñ îðûí àëäû. Ñîë ñî¹ûñòà áið æàðûì ìèëëèîí àðìÿí õàðàï áîëäû. Á½ë òàðèõè îºè¹à¹à áàéëàíûñòû àðìÿí êîìïîçèòîðû Êîìèòàñ ºàðàëû ìóçûêà øû¹àðäû. Ñî¹àí ½ºñàñ áið ¸óåí Àðäàºòû» iøiíäå äå îéíàäû. “Ñåéië äå ñåðóåí, ñåðãåëäå» äå ñåðóåí” äåïòi ¹îé áàÿ¹ûëàð. Àðäຠàóðóõàíàäàí øû¹ûï, ñ໹ûðà¹àí ¾ø á¼ëìåëi ¾éiíå êåëäi. Ñà¹ûì¹à á¼ãiï á½ëäûðà¹àí àëûñòà¹û áóäàº-áóäຠò¾òií øûººàí ì½íàðàëàð ñîíäàé áið æàºûí ê¼ðiíäi. Àðäàºòû» ºî»òîð¹àé ò½ðìûñû îíû îéëàíäûðà áàñòàäû. “Àóûë¹à òàðòûï îòûðñàì áà” äåï îéëàäû.

Áiðຠºà»ûðû¹ûìäû ò¾òåòiï ºàéäà áàðàìûí. Îíäà ìåíi º½øຠæàéûï, ºàðñû àëûï ò½ð¹àí òiði æàí æîº ºîé. Á¸ði æiãiò ¾øií “¼ëi æàíäàð”. Áàð¹àííàí ìàðõàäàì òàáàòûíû øàìàëû. “Æàòà áåðìåé, æ½ìûñ içäåó êåðåê” äåãåíãå áåêiäi. ²àëàíû êåçiï ìàë òàáóäû» àìàëûí, æîëäàðûí içäåñòiðäi. Ñàí ò¾ðëi õàáàðëàíäûðóëàðäû áið ò¼áå åòiï ¾éiï àëäû äà, ºîëàéëû æ½ìûñ içäåé áàñòàäû. Áið êåçäå òàáûëäû. Åðòå» ñà¹àò áåñòåð øàìàñûíäà Àáàé ìåí Ðîçûáàêèåâ ê¼øåñiíå êåëåòií áîëûï ñ¼ç áåðiñòi. Á¾ãiííåí áàñòàï Àðäຠìåêåìåíi» ê¾çåòøiñi áîëûï òà¹àéûíäàëäû. Áàñòû¹û æàñû åëóëåðãå åíäi êåëãåí, çîð ò½ë¹àëû, ¾ëêåí ê¼ãiëäið ê¼çäåðiíå ïàðàñàò ½ÿëà¹àí, ºàñºà áàñ Íèêîëàé Êîðåøêîâ äåãåí îðûñ. Æàëàºûñû ò¼ìåí áîëñà äà iñòåé áåðóãå òóðà êåëäi. Æî¹àðûëàòóäû áið òàëàï åòåéií, áið ñ½ðàéûí äåï, º½íò ºûëìàé æ¾ðãåíi... Àðäຠñî¹àí äà áiðíåøå ê¾í í¸óìåç áîëûï, æàñû»ºûðàï æ¾ðäi. ²óàíûøû ìåí ºàé¹ûñûí, ¾ìiòi ìåí ¼êiíiøií êåçåêòåñòiðå àë¹à òàðòûï, àäàìçàòòû áàëàäàé àëäàðºàòºàí ¼ìið àºûðûí æûëæûï ¼òiï æàòòû. – Çàìàíûìà ¼êïåì æîº, áiðຠíàäàíäûº º½ðáàíû áîï êåòêåíiì àíûº. Áið ¼çi» æ¾ðiï íå ìàðºàäàì òàïïàºøûñû», Ìåðóåðò? ²ûç ຺½áà ñ½ëó æ¾çi áàë-á½ë æàíûï, ñ¼çií ºàëò æiáåðìåé òû»äàï îòûð. ²îþ êiðïiêòåðií ò¼ìåí ò¾ñiðiï, áið ñ¸ò ºûçàðûï êåòòi. Òîñà»ñûï, àáûðæûï ºàë¹àíäàé àðëû-áåðëi ºàðàäû. ʼ»iëiíäå àçäà¹àí æåëiê áàð åäi, îíû Ìåðóåðò ¸óäåìãå æiáåðìåé ºà¹ûï àëäû. – Êåøið, ìåíi» ê¾éåóiì áàð. ´çi ºàðàäàé êiñiëiêòåíiï, ¼çiíåí ¼çi ñûçäàíûï ò½ðàòûí, äîáàëäàé, ñåìiç ñàðû êiñi áîëñà äà å» áàñòûñû ìåíi ñûéëàéäû. Ìà¹àí ñîë ¹àíà æåòåäi. – Ìåí ò¾çåëäiì. Á½ðûí¹ûäàé ñà¹àí òûðíà¹ûìíû» ½øûí äà òèãiçáåéìií. Ìåíi ò¾ñiíøi. Á½ë òiðëiêòå áiðåóãå ¸éê¸ïið àòàíûï, ºèÿíàò æàñà¹àí æåðiì áîëñà ái𠺽äàé êåøiðñií ìåíi, – äåäi Àðäຠà¹ûíàí àºòàðûëûï. ̽íäàéäà ¸ðíåíi ºàçáàëàï ñ½ðàé áåðó äå Ìåðóåðò ¾øií û»¹àéñûç åêåí. Àðäຠíå àéòàðûí áiëìåé, íàóºàñòû» çàïûðàíûíäàé ñàð¹àé¹àí æ¾äåó æ¾çiíå, ê¼ê òàìûðû àäûðàéûï áiëiíiï ò½ð¹àí àðûº ºîëäàðûíà ºàðàï ¼òòi.

Ê¼ç ¾éðåíãåí ºàëûïòàí òûñ ê¼ðiíiñêå ºàðàï îòûðóäû» ¼çi àóûð åäi. – Æîº! – äåäi ºûç òàìà¹ûíà êåïòåëãåí æàñòû çîð¹à æ½òûï. Àðäàºòû» æ¾ðåãi ñîëº åòiï, ºàòòû øàíøûï àóûðûï êåòòi äå, ¼çi òå»ñåëiï º½ëàï áàðà æàòòû. Àáûðîé áîë¹àíäà, Ìåðóåðò ºàñûíäà áîë¹àí. ²îëòû¹ûíàí ñ¾éåï ºàëäû. Ñîë áåòiíäå øåòºàðû ò½ð¹àí îðûíäûººà ¸êåëiï îòûð¹ûçäû. Æàí ä¸ðìåí áiðíåøå ò¾éið ä¸ðiíi ºàòàð æ½òûï, çîð¹à äåãåíäå åñií æèíàäû. Ìåðóåðò ä¸ðiãåð øàºûðìຠáîëûï ºàëòàñûíäà¹û òåëåôîíûí àëûï åäi, Àðäຠºîëìåí áåëãi áåðiï òîºòàòûï òàñòàäû. – Øàºûðìà. ʼðøi ºîëà» ñ¼ç ºûëàäû. Àóçû æå»iëäåð ê¼ï ºîé áiç æàºòà, – äåï ñàºòûº æàñàäû. Àðäàºòû» ê¼çi àëàéûï, æຠåòòåði ñóàëûï, ñàòºà ½ð¹àíäàé æ¾äåï êåòiïòi ¼çi. ƾðåãi êåóäå ºóûñûí æàðûï êåòåðäåé àòºàëàºòàï ºàòòû ñî¹ûï ò½ð. ²½ëà¹û øû»ûëäàï, áàñû çå»iï àéíàëûï áàðàäû. Åêi òiçåñi èêåìãå êåëìåé äiðiëäåï áàðàäû. Ñûëº åòiï àðòºà º½ëàäû. Ìåðóåðò “îéáàé, êiì áàð” äåï æ¾ãiðiï æ¾ð. Áiðäåí æåäåë æ¸ðäåìãå çâàíäàäû. Àðäຠìàøèíàìåí ¼çií àóðóõàíà¹à ºàëàé àëûï êåòêåíií äå ñåçãåí æîº. Áið ò¸óëiêòåí ñî» ¹àíà áàðûï åñií æèäû. Ìèûíà æàðòûëàé ºàí º½éûëûï, áið àÿº, áið ºîëûíàí æàí êåòiï ¹àðiï ê¾éãå ò¾ñêåíií ñîíäà áið-ຠáiëäi. Òiëi äå ê¾ðìåëiï, ñ¼éëåóãå åðêií êåëi»êiðåìåéäi. Áið æຠáåòi ìåí àóçû, ê¼çi ºèñàéûï êåòiïòi. Àóìà¹àí Êâàçèìîäà... Àëûñòàí áiðêåëêi, º½ìû¹à ê¾ðêiëäåãåí òàñ àðûºòà¹û ñó ñàðûíû åñòiëåäi. Àðäຠñèðåíüäi ¾çiï àëäû äà áiðåóií áàëà¹à, ºàë¹àíûí æiëiíøiêòåï áóûï, ºàëòàñûíà ñàëäû... ÌÀ±ÆÀÍ – Ò½ð, áîòàºàíûì! – äåï Ѹóëå àíàñû ½éºû º½øà¹ûíäà¹û ½ëûí îÿòûï, àçàðäà-áåçåð áîëûï æàòûð. – Ì-ì-ì, – äåï û»ûðàíäû Ìà¹æàí. Áåò ¸ëïåòiíäå “Ñàá຺à áàðìàéìûí” äåãåí íûøàí áàð. – Ò½ð, – äåï àíàñû æ½ëºûëàé áàñòàäû. – Áàðìàéìûí, – äåï áàëàñûíû» ø¸óøèãåí áåòiíäåãi ¾ëêåí àóçû òîìïàéûï øû¹à êåëäi.

– Ìûíàóû» áið ²îæàíàñûð-åé, êåøå áàðìàäû» áîïòû äåäiì, àëäû»¹û àïòàäà ò½ìàóäû ñûëòàóðàòòû». Æåòåòií øû¹àð. Ò½íøû¹à æ¼òåëäi àíàñû. Àóçûí ºîëûìåí ê¼ëåãåéëåäi. ´êïåñi øàíøó ºàäàë¹àíäàé áîëûï, áåò æ¾çi òûæûðàíäû. – Ñîíäà äà áàðìàéìûí, – äåï Ìà¹æàí ºàñàðûñòû. – Áàðìàñà», ¸êå»å àéòàìûí, – äåï øîøûòòû Ѹóëå. Ìà¹æàí ¸êåñi äåñå ç¸ðå-º½òû ºàëìàéäû. Øîº áàñºàíäàé ê¼çi øàðàñûíàí øû¹ûï øîäûðàéäû: – Áàðàìûí, áiðຠïàïàìà òiñ æàðìà, – äåäi ñ½º ñàóñà¹ûí áåçåï. – Îíäàé áîëñà êèií, – äåï á½éðûºòû äàóûñïåí á½éûðà ñ¼éëåäi àíàñû. Ìà¹æàí æûëû ò¼ñåêòåí iëáè ê¼òåðiëiï, æàòûí á¼ëìåíi» á½ðûøûíäà¹û à¹àðà»äà¹àí ຠïîðòôåëiíå áåò àëäû. ʾí øàëìà¹àí ຠò¸íi àëàê¼ëå»êåäå îºøàó òàðòòû. Á¼ëìåíi» iøiíäå ½éºû ºèìàé ò½ð¹àí àäàì ëåçäå øèðûººàíäàé øûìûð ñàëºûí. °ïòåð-ä¸ïòåð, êåðåê æàðà¹ûí ò¾ãåíáåï, áàñûí á¾òiíäåãåí ñî», ò໹û øàéûí iøiï, àíàñûìåí ºîëûñòàñºàí ê¾éi ìåêòåáiíå òàðòòû. Ìà¹æàí òå»áië ê¼ê àñïàí¹à à»ûðûï ºàðàï êåëå æàòûï, øàëûíûï ºàëäû: – Òóé, áàëàì, ê¼êòåí áiðåó áiðí¸ðñå òàñòàéòûíäàé àóçû»äû àøûï æ¾ðåñi» îñû. Àÿ¹û»íû» àñòûíà ºàðàï æ¾ðñå»øi. Ѹóëå àëàñ-º½ëàñ äàëáà»äàé æ¾ãiðiï æàðòû ñà¹àòòà áið ¼òåòií ê¼ëiêòi ºîëûí ê¼ëáå»äåòiï òîºòàòòû. ²àëàíû» ñûðòûíäà¹û æàïàäàí æàë¹ûç ìåêòåï åðáèiï ò½ð. Ò¼»iðåãiíäåãi æàñûë æåëå» ç¾ìiðåòòåé æàéíàï, çèïà òàë-òåðåêòåð òîëºûíäàíûï æàòûð. – Ìåí àïà»à áàðûï ºàëûí áiëiï êåëåéií. Æîëäàí áàçàð¹à ñî¹ûï åò, êàðòîï àïàðûï áåðåéií. ²àñûì à¹à» iññàïàðìåí ²àðà¹àíäû¹à êåòiï åäi ¹îé, ¾éäå æàë¹ûç ¼çi ºàëûïòû, – äåäi àíàñû æ¾çiíåí æûëûëûºòû» æåëi åñiï. – Àïàìà ìåíåí ñ¸ëåì àéòûï áàðû»ûç, ºàçið ñàáàºòàí ºîëûì áîñàìàé æ¾ðãåíi, – äåï åêi ºîëûí ºàëòàñûíà ñàë¹àí Ìà¹æàí åêi åçói åêi º½ëà¹ûíäà. – Îé, ºàðøàäàé ¹àíà ìèíèñòiðiì ìåíi», æ¾ãið ñàáà¹û»à áàð, ¸éòïåñå êåøiãiï ºàëàñû». Ìåíi» àòûìà ñ¼ç êåëòiðìå.

áàñòàäû. Æàóûí áóàëäûðûíàí ê¼øåäåãi àäàì ê¼ðiíáåéäi. Ðà» ø¼ïòi» èiñi ໺èòûíäàé. Áàÿó åñêåí æåëäåí á¸éòåðåê áàñû øàéºàëûï, æàïûðàºòàðû æàìûðàï, æåð áåòiíå æàéûëûï ½øûï êåòêåí ìàìû¹ûí æîºòàï ò½ð¹àíäàé ê¾éçåëi»êi ê¾éäå. Àº æåëêåí á½éðà á½ëòòàð äà áàÿó ºàëºûï, ì½»ëû ïiøií òàíûòºàíäàé. Øàëûº æåë òàë äàðàºòû øàéºàï æàòûð. ʼç æåòêiñiç, ½øàí ½ëû ì½õèòòàé ê¼ðiíäi á¾ãiíãi òàáè¹àò. Ѹóëå ºîëûíäà¹û íàíäû ºîð¹àëàï, áàñûí ãàçåòïåí æàóûï ê¼ðiï åäi, îë äà ië丹à æàðàìàäû. Ò½ëà áîéûí çië òàðòûï áàðà æàòòû. Åòiãiíi» òàºàëû ¼êøåñi òàñ æîë¹à ñàº-ñຠòèiï, áið-áið áàñûï, àÿ»äàï ïîäúåçäiíå äå æàºûíäàï ºàëûïòû. Áîëàð áîëìàñ åñêåí æåë øàøûí æ½ëìàëàéäû. ʾçãi ñàáûëû»ºû øàº-òûí. Ìà¹æàííû» ê¼»iëi ºàçið ñåëêåó æ¸ðìå»êåíi» º½ëàçû¹àí æ½ðòûíäàé áîëûï ò½ð. Òàáè¹àòòû» ê¼ðiíiñòåðií ê¼ç àëäûíàí ¼òêiçå îòûðûï àíàñû áà麽ñòû» äàëà¹à øû¹ûï êåòêåíi åñiíå ò¾ñiï êåòiï: – Ìàìà! – äåï áàäàíàéäàé ê¼çäåði àºøà»äàï êåòòi. Àíàñûíû» ¾ñòi-áàñû ñ¾ìå-ñ¾ìå áîëûï ¾éãå åíäi. ¶ñòiíäåãi æåëáåãåé æåéäå àø åòiíå æàáûñûï ºàëûïòû. – Ìàìà, çîíòèê àëìàäû»ûç áà? – äåï Ìà¹æàí øàºøèÿ áàñòàäû. – Òàñûðà»äàìàøû, áàëàì, á¸ði æàºñû. ¶ñòiì ¹àíà ñó áîëäû ¹îé. Àëûñòàí áîçäàï ºîÿ áåðäi. ʼçäåðiìåí àíàñûíû» ¾ñòií òiíòiï øûºòû äà, “êèiìi»içäi àóûñòûðû»ûç”, – äåäi àíàñûíà æàíû àøûï. Ѹóëå øûëºà ñó áîë¹àí êèiì-êåøåêòi ºîëäàí øàïºàí ຠæîíûº îðûíäûºòàðäû» àðºàëû¹ûíà iëå áàñòàäû. – Ìàìà, åøêiíi» ñ¾òií iøi»içøi, – äåï æûëûòûï æàòûð. ²½äàéëàðäû» º½äàéû Çåâñòû» ¼çií àíà ñ¾òiíi» îðíûíà åøêiíi» ñ¾òií áåðiï àñûðàïòû. Ñîë í¸ðñåíi Ìà¹æàí áið êiòàïòàí îºû¹àí åäi. Åðíåóiíåí áó áóäàºòà¹àí øûíûíû àíàñûíû» àëäûíà ºîéäû äà: – Ìàì, iøi»içøi! – äåï àçàðäà-áåçåð. Ѹóëå ûñòûº òîñòà¹àíäû àóçûíà òàºàï åäi ûñòûº åêåí. Ñîíäà äà áið ðåò æ½òûï æiáåðäi. ´çåãií òàñïàäàé òiëiï ò¾ñòi.

ʼðøi ¾éäå äó-äóìàí, ûçó-ºûçó äàóûñòàð åñòiëiï æàòòû. Ìà¹æàí æàºòûðìà¹àíäàé äàñòàðºàíäû êiøêåíòàé æ½äûðû¹ûìåí ºîéûï ºàëûï: – Îñû, íå áiòïåéòií òîé îë, – äåäi. Ѹóëå áàëàñíû» ñ¼çiíå ñ¾éñiíiï: – Ìåíi» êiøêåíòàé º½ëûíøà¹ûì, åðòå»-ຠáóûðøûí æiãiò áîëûï øû¹à êåëåäi. ȸ? – äåäi Ѹóëå. – È-è-è-¸-¸-¸! – äåï åêi ¸ðiïòåí ò½ðàòûí ñ¼çií àø iøåêòåé ñîçäû. Îíûñû åðêåëåãåíi åäi... Ѹóëå æåãåí íàíûìåí, iøêåí ñ¾òi æ½ìûðû¹ûíà 潺 áîëìàäû. Ìà¹æàí ò¼ñåêòå ø¸íèiï æàòûð. Ïiñêåí ñûçäàóûº ñèÿºòû ºàðà á½ëòºà ¹àéûïòàí ái𠺽äiðåò æóàëäûç ñ½¹ûï, æàðûï æiáåðãi» êåëãåíäåé, æàóûí í¼ñåðãå àéíàëäû. Òîëàñòàð ò¾ði áàéºàëìàéäû. Æåë äå ºûðñûº åêåí, àñïàíäû òîðëà¹àí ñ½ð á½ëòòàðäû ºóóäû» îðíûíà òûìûðàéûï, òûìïûñ òiðøiëiêêå ê¼øêåí. Áàëà ò¼ñåêòå æàòûï ê¼çi iëiíiï êåòêåí åêåí. Ìà¹æàí êåíåò ½éºûäà¹û ìè¹à áið ½éòºû¹àí îé ò¾ðòïåê ñàëûï, ñiëêiíiï ò¾ðåãåëäi äå äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäå ê¾ðê-ê¾ðê æ¼òåëiï îòûð¹àí àíàñûíû» ºàñûíà áàðûï îòûðäû. Ѹóëå ñ¾òòi êåñåäåí òàëìàï áiðåð æ½òòû äà, ñîäàí ñî» ûäûñòû áàñûíà áiðຠò¼»êåðäi. Òûìûðûº òûíûñû àøûëäû. ʼçiíåí áûðòáûðò æàñ øû¹ûï êåòêåíií áàéºàäû. – Ìàì, íå áîëäû? Ѹóëåíi» º½ðûñ ò½ðûñû æàçûëûï, øåøiëå ñ¼éëåäi: – Áàëàì, åðòå» ìåí àóûðûï ºàëñàì àïà»íû» ºàñûíäà áîëàñû». Ñàáà¹û»äû æàºñûëàï îºû. Ìຽë. Àïà»äû òû»äà. – Îé, ìàì, ºàçið òà¹û ñ¾ò ºàéíàòûï æiáåðåìií. Ѿéòiï iøiï àëàñûç. – Åãå𠺽äàé ¼çi ñàºòàñûí ¼êïåìå ñóûº òèåòií áîëñà, á½ë iøêåí øûðò-ïûðò ê¼ìåêòåñïåéäi-àó äåï îéëàéìûí. – Ìà¹æàí æåë ¾ðëåãåí, àðàì ¼ëãåí ìàëäû» òåðiñiíäåé ºàóäûðàï, áóûíû æîº, á¾êië äåíå äåë-ñàë áîëûï áîéûí áèëåé àëìàé êåòòi. – ´éòiï àéòïà»ûç, ìàìà, – äåï øຠåòå ºàëäû. Ѹóëå ºûçûë ºûíàëû òûðíà¹ûí ºûðíàé ò½ðûï: – ²½ëûíûì, îäàí ²½äàé ñàºòàñûí. Æàëïû äåãåíiì ¹îé, – äåï á¼ãåëäi. Êåçåðãåí åðíi áîëàð áîëìàñ ºèìûëäàï. Ѹóëåíi» áîéû äiðiëäåï, ºàëøûëäàé áàñòàäû. ʾçãi

á½ëòòàð àðû-áåði æåëäåí ºàøûï æ¼»êiëiï æ¾ð. Áið æåðãå ò½ðàºòàìàé àóà ê¼øåäi... Áàëà áåòi ºîëûí æóìàñòàí æàòûï àíàñûí içäåäi. Øàºàð àé¹ûð ºûðøûï, ¾éiðñiç, æ½ðòòà ºàë¹àí º½ëûíäàé ñåçiíäi ¼çií. Ѹóåãåé Ѹóëåíi» áîëæàìû ðàñºà øûºòû. Øåëåêòåï æàó¹àí æàóûí ºîñ ¼êïåñiíåí ¼òiï êåòiïòi. Ѹóëå ìèìûðò æ¾ðiñïåí àóðóõàíàäàí êåëå æàòûð. ¶éãå êiðiï: – Ìà¹æàí, áåði êåë, áàëàì. Êèiì êåøåãi»äi, ñàá຺à êåðåê ä¾íèåëåði»äi æèíàñòûð, àïà»äiêiíå áàðàñû». – Íåãå? – Ìåí áið àé¹à àóðóõàíà¹à æàòàìûí. Ò¾íäå æàó¹àí æàóûííàí “ïíåâìàíèÿ” äåãåí äåðòêå øàëäû¹ûïïûí. Åìäåëìåñåì, àðòû “òóáåðêóëåçãå” ñî¹àäû åêåí. Øîºàí (Óàëèõàíîâ) äà ñîäàí ºàéòûñ áîëäû ¹îé. Àìàíäûº áîëñà, áið àéäàí ñî» ¾éäå áîëàìûí. Ñåíi» ñ¾éiêòi òà¹àìû» ãðå÷êà»äû æàñàï áåðåìií. Ñàáàºòàí ºàëìà. Àºûëû» áàð ¹îé, – äåäi Ѹóëå Ìà¹æàíû» áåòiíåí ñ¾éiï æàòûï. Áàëà æûëàï æàòûð. Ñîëû¹ûí áàñà àëàð åìåñ. ʼçi æûëàï-æûëàï ºûçàðûï, òàìûðëàðû øîäûðàéûï êåòiïòi. Àïèûí iøêåí àäàìøà äàë áîëäû. – ²îé. Æiãiò äåãåí æûëàé ìà, àéòøû. Ìûíà ê¼ç æàñû»äû òè. ʼðìåéòií áîëàéûí, – äåï ½ðûñòû. μðûññà äà æ¾ðåãi º½ð¹ûð ºàí æûëàï ò½ð. ´çií ¸ðå» ½ñòàï ò½ðäû. – Ìàì, ìåí ñà¹àí êåëiï ò½ðàìûí. Ìåíi êiðãiçáåé ºîéûï æ¾ð ìå? Òåç åìäåë. Ñåíñiç ìà¹àí æàìàí áîëàäû, – äåï Ìà¹æàí êiæiíäi. ʼ»iëiíi» ºîÿñûíäà¹û ºàòïà òî»äû æiáiï æàòûð. Ѹóëå ê¼çiíå iðêiëãåí æàñòû áiëäiðìåé ¹àíà ñ½º ñàóñà¹ûìåí ñûëûï òàñòàäû. ʼäå-ñ¼äå æèíàëûï áîë¹àí ñî», áàñºà æåðãå àóà ê¼øêåí àäàìäàðøà ñàíñûç ñ¼ìêåëåðäi àñûíûï, ºàë¹àíäàðûí ºîëäàðûíà ½ñòà¹àí ê¾éi Ìà¹æàí òàêñèãå îòûðûï þëæàí àïàñûíû» ¾éiíå òàðòòû. Ѹóëå àóðóõàíà¹à áåò àëäû. Ìà¹æàí ìàøèíà¹à îòûðà áåðå ºàéòàäàí ûòºûï øû¹ûï àíàñûíû» îòòàé ûñòûº º½øà¹ûíà åíäi. ²àñûíàí êåòêiñi æîº. ²îñ ºîëûíàí íû¹ûòà ½ñòà¹àí ê¾éi æiáåðå åìåñ. – ²îé, äåéìií, áàð àïà» ñåíi ê¾òiï îòûð, – äåï ¸ëi

Ûìûðò ¾éiðiëå áàñòà¹àí øàº. Êiøêåíòàé Ìà¹æàí òàºòàéøà¹à òà»áàëàí¹àí ìûíàíäàé áið æàçóäû ê¼ç øàëûï ºàëäû: Èáí Ñèíà: “ĸðiãåðäi» ¾ø ºàðóû áàð: áiði ïûøàº, åêiíøiñi ø¼ï, ¾øiíøiñi ñ¼ç”. Ìà¹æàí ñîë º½äiðåòòi, ñèºûðëû æàçó¹à ºàðàï îòûðûï òåðå» îé¹à øîìäû. °ëåìäå ñàí ò¾ðëi àóðó áàð. Áiðàº å» áàñòû àóðó æàçó¹à êåëåòií àäàìäû, øåòºàºïàé ºàëäûðó. Îíû òiðiäåé ê¼ìó. Àëïûñ åêi òàìûðûíäà¹û òóëàï ò½ð¹àí ºàíû áàð, æàíû áàð àäàìäû æåðäi» ºîéíûíà áåðó. Á½ë ºî¹àìäà¹û å» áàñòû åìi æîº ñûðºàò, åìäåëìåñ àóðó. Ìà¹æàííû» îéûí “Îé, º½ëûíûì. Êåëiï ºàëûïòû ¹îé” äåãåí àíàñûíû» ê¼êòåìíi» àë¹àøºû ñ¸óëåñiíäåé æûëû ñ¼çi á¼ëiï æiáåðäi. Îéû ñà¹ûìäàé ûäûðàï, àëûñòàï áàðàäû. “Ìàìà” äåï áàëà º½ëäûðà»äàé ºàðñû ½ìòûëäû. Àóðóõàíàíû» àáàæàäàé çàëû àçàí-ºàçàí, ½ìàð-æ½ìàð. “ؼëï-ø¼ëï” áåò ñ¾éiñ, áàëòàëàñà äà àæûðàìàñòàé àéºàñºàí º½øàºòàð. ʼ»iëiíäåãi äûº ñåòiíåãåíäåé áîëäû. Ìà¹æàí ºó òåçåêòi» ê¾ëiíäåé êåóäiðåãåé áàñòà¹àí ຠøàøòû àïàñûíà ºàðàï ò½ðûï: – Àïà, ìåí îñû æåðäå ºîíàìûí, – äåï øàò-øàäûìàí. – ²îé, áàëàì, ñàó àäàì àóðóõàíàäà ºîíäû äåãåí íå ñ½ìäûº. – Èÿ, àïà» ä½ðûñ àéòàäû, áàëàì, ¾éãå áàðûï ñàáà¹û»à äàéûíäàë, – äåï áàñòàáûíäà¹û îéûíàí àéíàòûï æàòûð. – Åãåð, áàëàì, áåñòi ê¼ï àëñà» ìåí òåç ñàóû¹ûï øû¹àìûí. Ñàáà¹û»äû æàºñûëàï îºû, ò¼ðòòiê, ¾øòiê àëûï ìåíi ðåíæiòïå. Ìຽë ìà? – äåï ºàéñàðëû ºàðà ºîþ øàøûíàí ñ¾éäi. – È-ÿ-ÿ-ÿ, – äåï áàëà åðêåëåé ñ¼éëåäi. – Àºûëû ê¼ï ºîé ìåíi» áàëàìíû». °êå» êåëäi, åíäi ìåíi» æîºòû¹ûìäû áiëäiðìå»äåð. ¶éãå æàºñûëàï ºàðà»äàð, – äåäi Ѹóëå øû¹àðûï ñàëûï æàòûï. ʼê åòiêòi êåçiêïåé, ê¼í åòiêòiíi ìåíñiíáåé åðêåê êiíäiêòiíi, ê¾éåó òà»äàï æ¾ðãåí Ѹóëå Äàðõàíäû æîëûºòûðäû. Øàáàí àò ïåí øàéïàó ºàòûííàí º½òûëó ºàé çàìàíäà áîëñûí î»àé¹à ò¾ñïåéòií øû¹àð-àó. ÁiðຠѸóëå øàéïàó ìiíåç, ºàºûëäຠºàòûí åìåñ. Ñûïàéû äà ñûëà»ãåð, ìiíåçi æiáåêòåé æ½ìñຠêåëiíøåê. Äàðõàí æàóûðûíû ºàºïàºòàé, ò¼ðòïàº, ìåëæåìäi, áîéøà», áàäûðຠê¼çäi, ñ¾éiðëåó áåòòi, àøà» æàºòû æiãiò. Áiðàº å» áàñòû îë ¼çiíi» îòáàñû ¾øií ê¾éiï-ïiñiï ò½ðàòûí

àòºàºòàï, ò¼ñií æàðûï øû¹àòûíäàé. °êåñiíå æàíàñà êåëå: – °êå, êåòòiê! – ²àéäà êåòòiê? – Ìàìàìà áàðàìûç! – Áàëàì, àíà» åðòå» øû¹àäû ¹îé. Åðòå»! Åðòå»ãi ê¾í Ìà¹æàí ¾øií æûëäàé ê¼ðiíäi. Ñà¹àòòû» òiëi äå ºàòûï ºàë¹àíäàé, ¼ãiçäi» ìèìûðò æ¾ðiñiíäåé æ¾ðåð åìåñ. Êiíäiãiíi» àéíàëóû ºèûíäàï áàðàäû. Àºøàì ¾éiðiëiï, ò¾í ºàëàíû» ¾ñòiíå àëàãåóiì øàïàíûí æàïòû. Áiðຠ½éºûñû êåëåð åìåñ. – Îé, ìåíi» º½ëûíûì! – äåï àíàñû áàëàñûíû», áàëàñû àíàñûíû» áåò àóûçäàðûíàí ò¾ê ºîéìàé àéìàëàï æàòûð. ²àðà øàøûíàí ñèïàï, ìà»äàéûíàí ñ¾éäi. ÌÅÒÐÎÄÀ±Û ÊÅÇÄÅÑÓ Ä¸óðåí ìåí ²àñûì á½ðíà¹ûäàí àðàëàðûíàí ºûë ¼òïåñ äîñ. ²àñûì àíàñûìåí ò½ðàäû, àë ĸóðåííi» ¸êå-øåøåñií øåøåíäåð áàóûçäàï êåòêåí. Ñîíäûºòàí àíàñûíû» òó¹àí ¸ïêåñi Æàíàð äåãåííi» ¾éiíäå ò½ðàäû. Æàíàðäû» ê¾éåói ½é¹ûð, íûñïûñû Øóõðàò. Åêåói òà»íû» àòûñû, øàïàºòû» áàòûñû áiðãå æ¾ðåäi. Ìåçãië øiëi»ãið øiëäå. Æàç äåãåí æàäûðàï, ê¾ëêiñi ê¼ç ºàðûòàð ñ¸óëå øàøàäû. Áåéíå áið: “ìåí ñûìàí ê¾ëi»äåð” äåï óà¹ûçäàéòûíäàé... Øóõðàò ĸóðåíäi ºàðà æ½ìûñºà ñàëûï, åñåêøå æ½ìñàéòûí. ĸêå» äå, áà麽ñ ò¼ñåëiï àë¹àí, ºàé æ½ìûñû»äû áîëñà äà iñòåé áåðåäi. ĸóðåí øàøû ຠòàºûð, ê¼çi ì¼ëiäåé ºàðà, ºûð ì½ðûí, æàëïຠæàóûðûí, á½ëò-á½ëò îéíà¹àí á½ëøûº åò, àïàéò¼ñ, æóàí áåë, îí àëòû¹à ¸ëi òîëìà¹àí áîçûì æiãiò. Àóìà¹àí ìàðº½ì °ñåò ¸êåñi... Ïàéäàê¾íåì ½é¹ûð áàëàíû áið æåðäåí àºøàíû òîëû¹ûìåí àëìàñà, àøóûí ĸóðåííåí àëàòûí. Áið ê¾íi àðຠiøiï îòûðûï äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäå ò½ð¹àí áîñ á¼òåëêåíi ĸóðåííi» áàñûíà ø຺àí. Òûðòû¹û àéáàðàºòàëûï ¸ëi ê¾íãå äåéií ò½ð. Èò àøóûí òûðíàäàí àëàäû... Àë Øóõðàò àøóûí ĸóðåííåí àëàäû... Æàíà𠓺îé” äåï àéòûï, îë iñêå àðàëàñà àëìàéäû. “Åï òâîþ ìàòü çíàé ñâîå ìåñòî” äåéäi ê¾éåói òóëàºòàé òûðûñûï, ºàéû»íû» áåçiíäåé ºàòûï.

Áîëäû... μé¹ûðû» ¸áäåí òîéûí¹àííàí íå iñòåðií áiëìåé, àºøàíû» áóû áàñûí çå»iòiï æåï áàðà æàòºàí ºàðûíáàé. “Ìûíà áàëàíû» êåëåøåãi ºàëàé áîëàäû åêåí” äåãåí iø ºûñòà æîº. Áið í¸ðñåíi îéëàó, áið í¸ðñåãå áàñ ºàòûðó äåãåí äåðòïåí àóûðìàéäû. ظêå» áàñûí áàóûðûíà á½¹ûï àëûï, ¼çiíi» ºàðíû òîº áîëñà, æ½ðò òà òîº åêåí äåï îéëàéòûí øû¹ûìñûç, ìûíà ñ½ì æàë¹àíäà áàðû äà, æî¹û äà áiëiíáåéòií ¸éòåóið áiðí¸ðñå. Øóõðàò ñ¸ë òàð¹ûëäàíûï øû¹àð ºàòºûë ¾íi, íûº ò½ðûñû, ºîç¹àëàºòàìàé ºàðà¹àí æåðiíå ºàäàëûï ºàëàð ñóûº ê¼ç ºàðàñû, ñ¼ç ñàïòàñû, îé îðìàíûíäà äà ¼çiíå êåðåê ñîºïàºòàí æà»ûëìàéòûíäû¹û, ºàòïàð-ºàòïàð ºóëû¹û, á½ëû»-á½ëû» àéëàñû, ê¼ïiðìå ñ¼ç, ëåïiðìå ºûëûº àë¹àø ê¼ðãåíäå-ຠê¼çãå ½ðûï ò½ðàäû. ĸóðåí: “Îíäàé æ½ìûñòû iñòåìåéìií” äåñå, ½é¹ûðû» áàëàíû ¾éiðëi ºàñºûðøà òîðûï, áàðàð æåð, áàñàð òàó ºàëäûðìàé äåãåíiíå ê¼íäiðåäi. ĸóðåí æàñºàíøàºòàíûï, á¾ãæå»-á¾ãæå» ¹½ìûð êåøóìåí êåëåäi... ²àñûì àíàñûìåí áiðãå ò½ðàäû. Áàëà¹à àíàñûíàí áàñºà æàºûí, àíàñûíäàé äîñ, ñûðëàñ åøêiì æîºòàé ê¼ðiíåäi. ̾ìêií á½ë ºèûíøûëûºòàðäû áiðãå ¼òêåðiï, áið “æå»ãåíäiãiíåí” ê¼ðiíåòií øû¹àð, øàìàñû. ²àñûì îí æåòiäå. Ìåçãië ø໺àé ò¾ñ. Àíàñû ìåí áàëàñû ò¾ñòiê øàéëàðûí iøiï àë¹àí ñî», äàñòàðºàí æèíàëûï áîëûñûìåí, áàëà ºîëûíà ºàðìà¹ûí àëûï: – Ìàìà, ìåí ĸóðåíãå êåòòiì! – äåäi ºóàºû ê¾ëêiìåí. – ²àéäà áàðàñû»äàð? – Áàëûº àóëàéìûç. – °éòåóið, àáàéëàï æ¾ði»äåð, áàëàì. Êåø ºàëìà»äàð. Ìåíi óàéûìäàòïàé åðòåðåê êåëi»äåð. – Æàðàéäû, – äåï áàëà ¾éiíåí çûòà æ¼íåëäi. ²àñûì ìåí ĸóðåííi» ¾éëåðiíi» àðàñû áið-ຠê¼øå á¼ëiï ò½ð. – Ä-¸-ó-ð-å-í, ø-û-º, – äåï àéºàéëàäû. – Íå áîëäû-åé àéºàéëàï, êåðå» åìåñïiç. Æàé àéòñà» äà ò¾ñiíåìiç ¹îé, – äåäi Øóõðàò òåìið åñiêòåí áàñûí ºûëòèòûï. μé¹ûð ºàçàºòàðäû» àðàñûíäà ¼ñiï, ¼íãåíäiêòåí èòi» ºàçàºøà¹à ñóäàé à¹ûï ò½ðàòûí. – Àññàëàóìà¹àëåéêóì, à¹à, ðåíæiìåñå»iç ĸóðåíäi ìåíiìåí áiðãå æiáåðåñiç áå?

á¼òåëêåíi» iøiíå ñàëûï æàòûð. ²àñûì ìåí ĸóðåí: “ºîéøû-åé, îñûíû äà áàëûº äåéäi-àó” äåï øåòêå ëàºòûðûï æàòûð. Îë æåðäå ºàðìàºòû ºàïºàí áàëûº àëàºàíäàé ຠáîëàòûí øû¹àð. “Åðòå» ²àïøà¹àé¹à òàðòûï îòûðàìûç áà” äåéäi åðêiíäiêêå ¾éðåíãåí ĸóðåí. “Áiëìåéìií ìàìàìíàí ñ½ðàíó êåðåê, áiðຠæiáåðìåéòií øû¹àð” äåéäi î¹àí ²àñûì áàñûí òûð-òûð ºàñûï. Áið æàºñû æåði ĸêå» äîñûíû» á½íäàé ñ¼çäåðií ñûéëàéòûí, ò¾ñiíåòií: “Ľðûñ. ѽðàíûï ê¼ð, æiáåðìåñå áàðìàéìûç, æiáåðñå æàºñû áîëàð åäi” äåï ¾í ºàòàòûí. – ĸóðåí, ê¾í áàòºàíøà áið áàëûº ½ñòàï êåòåéií. – Ìåí ºàðìàºòû ñàëûï îòûðàìûí, ñåí íàí øàøûï îòûð, ìຽë ìà? – Ìຽë. °éòåóið, ê¾í ½ç຺à ò¼êêåí òåðëåði òåêêå êåòïåäi, º½äàé¹à ºàðà¹àí áið áàëûº ½ñòàäû. “Ñåìiç åêåí, êåòòiê” äåäi ĸóðåí ñó òîëû á¼òåëêåíi î» ºîëûìåí ê¼ëåãåéëåï. Áåëèíñêèé Àõòàíîâ ê¼øåëåðiíi» ºèûëûñûíäà ñàëûíûï æàòºàí ìåòðî áîëàòûí. ĸóðåí ìåí ²àñûì ñîë æ຺à òàðòòû. Ìåòðîíû» iøií àðàëàó, åêåói ¾øií ºûç¹ûëûºòû áîëûï ê¼ðiíåòií. Ìåòðîíû» iøi ñóûº, òàñòàé ºàð໹û. Ò¾ñ àó¹àí øàºòà æ½ìûñøûëàð òàìàºòàíàòûí, åêi áàëà ñîíû ïàéäàëàíûï ìåòðîíû» iøiíå êiðäi äå áiðàç æ¾ðäi. – ĸóðåí, ºàéòòûº, ìåí ºîðºàìûí. – ²îðûºïà. ²îðºàòûí ä¸íåìå äå æîº. – Îñû ìåòðîíû» iøiíäå ¸ðóຠáàð äåãåí øûí áà? – Áàð øû¹àð êiì áiëåäi, áiðຠìåí îíû ¸ëi ê¼ðãåí æîºïûí. – ʼðñå» ñåí î¹àí íå äåð åäi»? – Àìàíäàñàð åäiì. – ²àëàé? – Îðûñ áîëñà: “çäðàñòâóéòå”, ºàçຠáîëñà: “àññàëàóìà¹àëåéêóì” äåï. ²àñûì iøií áàñûï, æàéûí àóûçû æàéûëûï ê¾ëäi. – °ðóàºòàð ñ¼éëåìåéäi ¹îé, ĸóðåí. – ²îéøû-åé, øûí áà? Ñåíáåéìií. – Ìûñàëû, Âàíÿ äåãåí ê¼ðøiì áàð ¹îé, åñi»äå ìå? – ²àé Âàíÿ? – Àëåêñåéäi» áàëàñû-øû? – Å-å-å-å! Àíà ñàðû Âàíÿ ìà, ºàáà¹ûíäà òûðòû¹û áàð.

– Èÿ! Ä¸ë ¼çi. – Ñî¹àí íå áîëûïòû? – Îë ¼ëiï ºàëäû ¹îé. – Íåäåí ºàéòûñ áîëäû? – Áàðëû¹û äåðëiê içäåäi áiðàº, äåíåñií ¸ëi åøêiì òàïºàí æîº. Ñîíû» ¸ðóà¹ûí ìåí êåøå ¹àíà ê¼ðäiì. – ²àé æåðäåí? – Ò¾íäå îñû ìåòðîíû» ºàñûíàí ¼òiï áàðà æàòºàíäà. Ìåíi ºîë á½ë¹àï øàºûðäû... – Ñåí íå iñòåäi»? – ²àøºàí áåòòå ¾éãå áiðຠòû¹ûëäûì. – Îé, ºîðºàº. – ´çi» ºîðºàºñû». – Ñåí ºîðºàºñû», ìåí áàòûðìûí. – Áàòûð áîëñà» àðû ºàðàé ¼çi» áàð, ìåí ¾éãå ºàéòòûì. – Îíäàé áîëñà ºàéòà áåð, – äåï ĸóðåí êåòiï áàðà æàòòû. ²àñûì øàºûðìàºøû áîëäû äà, ºûðñûº äîñû êåëìåéòiíií áiëäi ìå ¸óðå áîëìàäû... ²àñûì ìåòðîäàí øû¹àï êåòiï áàðà æàòûð åäi: “Ñåí îë æåðäå àòà»íû» áàñûí æî¹àëòòû» áà” äåï áið æ½ìûñøû ½ðñûï, ºàñûíà øàºûðûï àëäû. – Ìèëèöèÿ¹à ¼òêiçiï æiáåðåéií áå, à?.. – À¹à, ìåí êåëåñiäå êåëìåéií, êåøiði»içøi. – Åãåð áið í¸ðñå æî¹àëñà ñåí æàóàï áåðåñi» áå, áiçäi» áàñûìûç êåòåäi ¹îé, áàëàºàé, – äåï ê¾ðåêòåé ºîëûí áàëàíû» èû¹ûíà àðòòû. Ìåòðîíû» iøiíåí “îéáàé, ê¼ìåêòåñi»äåð” äåãåí æ໹ûðûº øûºòû. – Áið áàëà àíàíû» iøiíäå, – ²àíøàóñû»äàð ¼çäåði»? – ĸóðåí äåãåí äîñûì ¹îé. – ĸóðåíi»äi ½ðàéûí. ĸóðåí-ï¸óðåí äåéäi ¹îé ìà¹àí, ìûíà æåðäå åêiíøi ðåò îéíà¹àíäàðû»äû ê¼ðåéií, ìîéûíäàðû»äû ¾çåìií, – äåäi æ½ìûñøû àøó¹à áóëû¹ûï. “Îéáàé, êåò, êåò, Øóõðàòºà àéòàìûí” äåãåí äàóûñ îäàí ñàéûí àùû áîëûï åñòiëäi. ĸóðåí æåëàÿº ìàðàôîíøû ñûìàí æ¾ãiðiï êåëå æàòòû. “À¹à, æiáåði»içøi, à¹à” äåï ²àñûì æ½ìûñøû¹à æàëáàðûíûï ê¼ðiï åäi, ¸ëãi ñàáàç áàëàíû» áiëåãiíåí íû¹ûòà ½ñòàï àëûïòû, æiáåðåð åìåñ. “Á½äàí ºàéûð áîëìàñ” äåãåíäåé ²àñûì ¸ëãiíi» ºîëûí òiñòåï àëäû äà, îë äà ĸóðåííi» àðòûíàí

´éòêåíi îíû» ñ¼çiíå ñåíñåê: “Æåìiäåðäi» îðíû Æåòiìäåð ¾éi, àë áîñòàíäûºòà áiç ñèÿºòûëàð ¹àíà æ¾ðå àëàäû. Îëàð æåð áàñûï æ¾ðóãå ºàºûëû åìåñ...”. ²àñûì á½ë õàáàðäû åñòè ñàëûñûìåí ½é¹ûðäû» ¾éiíå áàðäû. ѽðàäû. Øóõðàò áàëà¹à: “æàíû» àøûï áàðà æàòñà, áiðãå áàð” äåãåí. ²àñûìíû» æàñ ê¼ìãåí æàíàðûíäà: “äîñûì, ìåí ñåíi ê¾òåìií, ñà¹ûíàìûí. Áiðຠàäàì áîëûï îðàë. Á½çûëìà. ´çi»äi ¼çi» æîéìà. Ìåí ñåíi» 츻ãiëiêêå æàíäîñû» áîëûï ºàëà áåðåìií” äåãåí ñ¼çäåð òà»áàëàí¹àí. ²àñûì ĸóðåíãå àé ñàéûí ºîí຺à áàðóäû ¸äåòêå àéíàëäûð¹àí-äû. “²àñûì, ìåí ²½äàéûì á½éûðòñà øû¹àìûí, ê¾ò” äåãåí, ²àñûì î¹àí: “°ðèíå, áiðຠìåíi ½ìûòïà” äåï æàóàï ºàòºàí... Åêi áàëà äîñòûºòàðûí ðåñìèëåó ¾øií î» ñàóñàºòû» êåç êåëãåíií êåñiï, ºàíûí ìàòà¹à æà¹ûï, ñàºòàï ºîéäû. Îë ìàòà, îë òûðòûº ²àñûìíû» ñàóñà¹ûíäà ¸ëi ê¾íãå äåéií ò½ð æ¸íå ò½ðà áåðìåê 츻ãiëiêêå... ÄÀÍÈÊ Äàíèêòi» º½ëà¹ûíàí ¾ø ðåò ñûáûðëàï, àçàí øàºûðûï ºîé¹àí àòû Äàíèÿð. Áiðຠĸêå»íi» øàëàºàçຠäîñ æàðàíäàðû á¸ði Äàíèê äåéäi. Äàíèê ñî¹àí ì¸ç. Äàíèêòi» ò¾ð ò½ë¹àñû ¸êåñiíå òàðòºàí, ìåëæåìäi, áîéøà», áèûë îí ñåãiçãå æà»à øûººàí ºûðøûí. Ñàìàëàäàé æàðûº á¼ëìåíi» ñ½ð øêàôòû» äàëäàñûíäà êîìïþòåð îéíàï îòûð¹àí Äàíèêºà àïàñû: – Äàíèÿðæàí, º½ëûíûì, òàìà¹û»äû iøiï àë, ºàçið ñàáà¹û»à áàðàñû» ¹îé, – äåï íåìåðåñi ¾øií ìàçàñû ìàé iøêåíäåé êåòiï, ¾íåìi ºûë ¾ñòiíäå ºûïûëäàóìåí áîëàäû. – ß æå òåáå íå ëîøàäü, – äåäi ºàçຠòiëiíi» æiëiãií øà¹ûï, ìàéûí iøêåí Äàíèê. Ò¾ëêiíi» ºûçûëäû¹û – ¼çiíi» ñîðû. Øûíòóàéòûíäà äà Äàíèê º½ëûí åìåñ ºîé. Îë ¼ç çàìàíûíû» êåìòàðû, ºàðàòàáàí º½ëû åäi. Áiðຠîë º½ëûí åìåñ. Äàíèê áàð áîë¹àíû àé¹ûðäû» ºàñàñû ¹àíà. Áiðຠº½ëûí åìåñ... ²àçຠáîëûï òóûë¹àíûíà ºîðëàíàòûí... Àºáîðûº ñàóñຠáîëûï ¼ñêåí áàëà, æîº æiòiêòi» ê¾ñ òàáàí, ºàðà ñèðຠáàëàëàðûìåí àðàëàñïàéòûí. Äàíèêòi æàñûíàí òûì

¸óåêòåòiï, æåë òèãiçáåé ¼ñiðãåíäiêòåí áå áîëáûðëàó áîëûï ¼ñòi. °êåñi ñîò iñiíi» ò½òºàñûí ½ñòà¹àí ò½ë¹à. Ñîíû» ¸ñåði ìåí àòà ä໺ûí àóæàë åòiï, ¼ìiði á½òຠáàñûí ñûíäûðìà¹àí àºñ¾éåê åäi. Îíû» ìiíåç º½ëºû, iñ ¸ðåêåòi “áàé áàëàñû áàëïà»” äåéòií áið àóûç ñ¼çäi ¸éãiëåï ò½ðàòûíäû. ´çiíi» ì½ðòû òåáiíäåï êåëå æàòºàí áàëà» æiãiò åäi. Äàíèêòi» ¾éiíäå îíû» ¸êå-øåøåñiíåí åðòå æåòiì ºàë¹àí Ñåðiê äåãåí á¼ëåñi áàð åäi. Á½ë ¸»ãiìåíi ¼çiíi» á¼ëìåñiíäå æàòûï òû»äà¹àí-äû. – ´é, áîòàì, ìåíiêi æàé ñ¼ç ñûðà¹ûñû ðåòiíäå àéòûë¹àí áið ... ¹îé, – äåäi àïàñû øi»êiëäåãåí æi»iøêå äàóûñûí ºàòòûðຠøû¹àðó¹à òûðûñûï. – Îïÿòü äâàòñàòü ïÿòü, àéòòûì ãîé, ñàãàí àéòïà, – äåï ò½ëà áîéûí àøó ûçàìåí ºîñà, ¸ëäåáið áið ä¸ðìåíñiçäiê áèëåï àë¹àí. – Îé, øåøåê íåìå, ºàëàé àéòñàì äà æàºïàäûì ¹îé ñà¹àí, ¸êå» êåëñiíøi æàíû»äû øû¹àðòàéûí, – äåäi àïàñû ñûïàéûëû¹ûíàí àðûëûï, îë ¸ð ñ¼çií íàºïà-íຠøåãåëåé ñ¼éëåï. Äàíèê ºàçið îíäàé ê¼òåði»êi, áèïàç ñ¼çãå áàðìàäû. °ëäå åòi ¾éðåíiï êåòêåí áå áîéûíà òî¹ûòïàäû äà: – Àéòñàí àéòà áåð, – äåï Äàíèê ìûñûº òàáàí, ìàéäà òàáàí æ¾ðiñïåí òàìà¹ûí iøiï òàóûñïàñòàí åñiêòåí øû¹ûï êåòòi. “Îé, ê¸ði ºàºñàë, òûíûø îòûðñà» áið í¸ðñå» êåòå ìå?” äåãåí êåêåñií áàð æ¾çiíäå. Àïàñû ìåí íåìåðåñiíi» àðàñûíà áið ñàëºûí ñûçàò ò¾ñêåí-äi. Ñîë ñûçàò áiðòå-áiðòå ½ë¹àéûï, ¼òêåë áåðìåñ, òåðå» æàð¹à àéíàëûï áàðàäû. – °é, á¾éòiï æ¾ðiï ºûëòà» ºûéûëìàñà æàðàäû. Àé¹û𠺽òûðñà àò áîëàäû, àò º½òûðñà åò áîëàäû, – äåï àïàñû àðòûíàí ñ¼éëåï, îðûíäûººà ñ½ëº îòûðà êåòòi. Àéíàëàäà æàïûðàºòàð ò¾ñiï ñ½ð¹ûëò ñàðû ò¾ñêå åíãåí. Àñïàí àéäûíûíäà¹û ½çຠæ¾çåòií ºàçáàóûð á½ëòòàð, ºàçið ê¼ê òàºòà ºàçäèÿ îòûð¹àíäàé. ʾçäi» ûç¹àð æåëi ñ¾éåê ºàáàäû. Îíûìåí ºîñà ºîð¹àñûí á½ëòòàð æåð áàóûðëàï, ò¼ìåíäåé ò¾ñiï, ñiëáiëåï æà»áûð æàóà áàñòà¹àí. Àðºàí áîéû æåðäåí àðû åøòå»å ê¼ðiíáåéäi. Ò¼»iðåêòi ìàð¹àó òûíûøòûº áàñºàí. Ò½ìàí ò½ìøàëà¹àí. Äàíèêòi» ò໺û òàíàóûí, ºîþ ºàðà ºàñûí, êiëìèãåí ê¼çií, æåë¹àáûç êåóäåñií æà»áûð ñàáàëàóäà... Áiðຠåøí¸ðñå

òàáà àëìà¹àíûíà ¼êiíãåíäåé ºàðà êóðòêàñûìåí ñûð¹ûï æåðãå òàðñ-òàðñ òàìàäû... Äàíèê ¼çiíi» å» æàºûí Áàóð äåãåí ºàçàºòû» ¾éiíå áàðà æàòûð. Íåãiçiíäå Áàóðäû» òîëûº àòû Áàóûðæàí æ¸íå îë ºàéìàíà ºàçຠåìåñ íà¹ûç ïàòðèîò øàëàºàçàº. Äàíèêòi» ¾ñòi-áàñû ìàëìàíäàé ñó. Áàóðäû» ¾éiíå æåòòi-àó. Áàóûðæàí º½äàé¹à ºàðàéòûí àäàì åêåí, ¸øåéiíäå ºàçûººà òà»ûï ºîéñà» äà îòûðìàéòûí æiãiò, ¾éiíäå áîëûï øûºòû. Äàíèÿð ¾éäi» ºî»ûðàóûí áàñûï åäi. Æà¹û áið ñåìáåéòií ¸íøi òîð¹àé äà æûð ò¼ãóií òîºòàòïàäû... ×-È-²... ×-È-²... – Êòî òàì? – äåäi Áàóûðæàí. – Ìåí ãîé, òâîé äðóã Äàíèÿð, – äåï àÿ¹ûíû» ½øûìåí áàñûï åëïåê ºà¹àäû. Áàëà êåçiíäå áàñûíà ñû òèãåí Áàóûðæàí àéòºàí í¸ðñåñií àéòºàí æåðiíäå ½ìûòûï ºàëàòûí: – Êàíäàé Äàíèÿð? – äåäi ò¾ê ò¾ñiíáåãåí àäàìíû» êåéïiíå åíiï. – Ìåí ãîé Äàíèê! – äåäi ëåêiòå ê¾ëiï. Áàóûðæàí Äàíèÿð äåãåí æiãiòòi òàíûìàéòûí. Áið-ຠÄàíèêòi òàíè êåòòi: – Î, äðóã, çàõîäè, ðàçäåâàéñÿ, – äåï ¼ç òiëäåðiíäå áiðäå»å àéòûï, ºàóºûëäàñûï æàòûð. ²îþ ò½ìàí æûðòû¹ûíàí ຠæîëຠòàðòºàí áîçàìûº ñ¸óëå ñû¹àëàäû. Àéíàëà¹à êåóãiì ò¾ñå áàñòàäû. Ò¾íäå ò¾íäiãií æàïòû... Òó áèåäåí øûººàí òàáàí ºàçûäàé æ½ëäûçäàð ê¼êòå øî¹ûðëàíûïòû. Òàðòà æåñå» òàé ºàëàäû, ºîðºà æåñå» ºîé ºàëàäû. Äàíèêòi» ¸êåñi Àñºàð Ãåðìàíèÿ¹à iñ-ñàïàðìåí àòòàí¹àí, àíàñû Äàíà Òóðêèÿ¹à äåìàëó¹à êåòêåí. Äàíèêêå ¸êåñi àºøàíû øûï øûð¹àñûí øû¹àðìàé ºàðûç àë¹àí êiñiãå àïàðûï áåðåñi» äåï òàïñûð¹àí. Îë ºîìàºòû àºøàíû» áàñûíà áàëàñû áið-ຠê¾íäå ñó º½éäû. “ʼðiíãåíãå ê¼ç ò¾ðòêi áîë¹àíøà, ìûíà Àëìàòûäà ºîíûøûíàí áàñûï, åðêií æ¾ðãåíiì æàºñû” äåï àðàì îéëà¹àí. Áàëàñû òóðàëû ¸êåñiíi» íåáið áàºê¾íäåñ, ñàëï໺½ëàºòàð ¼ñåêòi ê¾ïiíi» áèòiíäåé ¼ðãiçiï æiáåðäi. Äàíèêòi» äîñû Áåðiê ºîëûíäà¹û àºøàñûí ê¼ðiï øûðìàóûºòàé îðàòûëûï, æåëiìäåé æàáûñºàí. Á½ë àºïàðäû åñòiãåí Àñºàð ¸êåñi ìàçàñû ìàé iøêåíäåé êåòòi, ¾íåìi “áàëàì íå áîëàäû åêåí” äåãåí îé ºûë ¾ñòiíäå

àëáà-ä½ëáà áîëûï àëºûí-æ½ëºûí æåòiï êåëäi. Àéíàëà û¹û-æû¹û, ñå»äåé ñî¹ûëûñºàí àäàì. – Áàðìຠì½ðòòû æiãiò ïåí òîï áàëàíû ê¼ðãåíäåði» áàð ìà? – äåï æàòûð ¸ëãi ê¼ðøiñi. – “²àíà¹àò ºàðûí òîéäûðàäû, ºàíà¹àòñûç æàë¹ûç àòûí ñîé¹ûçàäû” äåãåí ñ¼ç áàð. Ñåíäå á¸ði àñòà ò¼ê ºîé. Ñà¹àí íå æåòïåéäi. Åé, Äàíèÿð, áàéäû», áåäåëäi êiñiíi» áàëàñûìûí äåãåí êåðäå»i»äi åíäi åøêiì ê¼òåðìåéäi, – äåï Åëäîñ ºîëòû¹ûíàí äåìåï æåðäåí ê¼òåðiï æàòûð. Òàáàí àñòûíäà æ¾çiºàðà æàíäàé, áåòi øiðêåóëåíiï, æ½ðò ê¼çiíå ò¾ñïåéií äåãåí òiëåê ïàéäà áîëäû. Èìåíøåê, ê¾áiæiê ìiíåç øû¹à êåëäi. Åëäîñºà ºàðàï: – ²àçið àïàì êåçäåñiï ºàëìàñà áîëäû, – äåï ºóûñòàíäû. Æàíû íàðçàí á½ëàºòàé òàçà Åëäîñ: – Æàëïຠøåøåé æàëïà»äà¹àí áiðäå»å áîëìà. Ñîðû» ºàéíàï, ñîðïà»äû iøiï æ¾ðãåí æîºñû». Ïåíäåãå øiê¸ìøiëäiê íå êåðåê. Ïåíäå áàñûìåí æèiðêåíøåê. Æàíñûçäàí æàðàë¹àí ò½ëûï ºàï ñèÿºòû åìåñ ¼çi»äi æiãiò ñèÿºòû ½ñòà. °êå»íi» àðºàñûíäà ñåí òûì-òûì øîëæà»æàï, òàéòà»äàï êåòïåói» êåðåê ºîé. Åøòå»å æîº, Äàíèÿð, æ¾ðiñ-ò½ðûñû»äû ò¾çå. Ľðûñ æ¾ð, – äåï àºûë àéòòû. Äàíèÿð ½ÿë¹àíûíàí ºàðà òåðãå ìàëøûíûï: – Õîðîøî ñêàçàë! – äåäi Åëäîñòû» ºîëûí ºûñûï. Åëäîñ ¸êåñiíå õàáàðëàñòû: – Àëëî, Àñºàð à¹à, Àáàé ìåí Àáûëàéõàí ê¼øåëåðiíi» ä໹ûëûíäà áàëà»ûç ò½ð, àëûï êåòåñiç áå? – Áàëàììåí á¸ði æàºñû ìà, íå áîëûï ºàëäû? – äåäi ¸êåñi ñåçiêòåíiï – Åøòå»å áîë¹àí æîº. ²àéòàð¹à àºøà òàáà àëìàé ò½ð åêåí, – äåï Åëäîñ Äàíèÿð¹à ê¼çií ºûñòû. °êåñi ìàøèíà¹à îòûð¹àí ê¾éi ê¼øåìåí ñàëûï ½ðûï, à¹ûçûï êåëå æàòûð. Æîëäà ñâåòàôîðëàð¹à ºàðàï îºòûí-îºòûí òîºòàéäû. Äàíèð: – Ïàïà ÷òî ñêàçàë? Ìåíÿ íå ðóãàë? – äåäi ûðæèûï ñàñºàíûíàí – Æîº, íå ¾øií ½ðûñó êåðåê? – äåäi Åëäîñ ê¼ðøiñiíi»

áåòiíå áà¹æèÿ ºàðàï. – Äà íåò, ïðîñòî ñïðîñèë, – äåï ºèïàºòàäû. °êåì àºøà æàéëû åøòå»å áiëìåãåí ¹îé äåãåí ¾ìiò îòû øàëûºòàï ¼òòi. – “Æàë¹ûç ½ëû áàðäû» øû¹àð øûºïàñ æàíû áàð” äåóøi åäi ¹îé. Áàëà äåãåí æàðàòûë¹àëû áåði ¸ëäåêiìãå ¸ëåê-ø¸ëåê òàëàï òiëåãií àëà êåëåäi. Áåð, áåðäåí áàñºàíû àéòïàéäû. Ñåí äå ñîë áàëà ñèÿºòûñû», àòïàëäàé àçàìàò áîëäû» ¸êå»íi» ìîéíûíà àñûëìà. °êå-øåøå» ñåíi» òiëåói»äi òiëåï æ¾ð ¹îé, – äåäi Åëäîñ êåéiï. Åëäîñ îòûçäàð øàìàñûíäà¹û àºûë¹à êåíåëãåí æiãiò åäi. – Ìåíi» æèûðìàëàð¹à æóûº áîçûì æiãiò, ì½ðòû òåáiíäåãåí, ñ½»¹àº áîéëû êåëiñòi áið Äàíèÿð äåãåí áàóûðûì áàð. Ñåíi» àòòàñû». Ñîë æiãiòïåí ñåíi òàíûñòûðûï ºîÿéûí. Æàòºàí¹à æàí æóûìàñ, æ¾ðãåíãå æ¼ðãåì iëåñåð, äåï åêi ºîëûí ºóñûðûï ºîéûï, ºàìºàðàêåòñiç ¾éäå îòûðàòûí áàëà åìåñ, íà¹ûç ïûñûºàé æiãiò. Ñåí äå ñîíäàé áîëó¹à ½ìòûë, – äåäi Åëäîñ æàíàøûðëûº áiëäiðiï. Äàíèÿð ¸ñòå ê¼çñiç îæàð åìåñ, áiðຠä¸ë ºàçið îéûíïàçäû» º½ìàðëû¹ûíäàé áið ñåçiì áèëåï êåòòi. ²ûçû¹óøûëûº ïàéäà áîëäû: – Ïîçíàêîìü ìåíÿ ñ íèì. Êòî îí? – äåäi Äàíèê. – Åðòå» ¾éãå êåë, òàíûñòûðàìûí, – äåäi Åëäîñ ñû»àð åçóëåé ê¾ëêi ¾éiðiëiï. Äàíèê àóçûí ñèïàëàï åäi, òiêåíåêòåé áîëûï ñàºàë ¼ñiïòi. Á½ðûí¹û áàðìຠì½ðòûíû» àéíàëàñû äà òiêiðåéiï, òiêåí øûººàíäàé åêåí. ²àñûíäà¹û äîñû Äàíèêêå ºàðàï: – Æà»à¹û áiçäi êåìñiòêåí, ºîðñûí¹àíäàðäû òàóûï àëûï ¸êåñií òàíûòàéûº, – äåäi æ½äûðû¹ûí ò¾éiï. – Ïîñëå äðàêè êóëàêàìè íå ìàøóò, – äåäi Äàíèÿð. – °ðêiìíi» ºîëûíäà ìàëàéëûºòà æ¾ðãåí æàí åìåññi»äåð, áàñòàðû»äà ¾éëåði», áàóûðëàðû»äà ºàçàíäàðû», ê¼»iëäåði» òîº, ê¼éëåêòåði» ê¼ê, ìûíà iñòåði» ¾øií ñåíäåðäi êåëåìåæäåï êåêiðiê àòûï ò½ð¹àí ìåí æîºïûí. Îäàí áàñºà ñåíäåð ñàáàçäàð¹à íå êåðåê? – äåäi Åëäîñ àøó øàºûðûï. Åëäîñ îòòû ê¼ç, îðຠòiëäi æiãiò. – Áåòåãåñi áûòûðëàï, ñåêñåóiëi ñûòûðëàï, îðìàíäû

¼ðò àë¹àíäà àºá¼êåí ìåí ºàñºûð áiðãå ºàøàòûí ê¼ðiíåäi. Ñîë ñèÿºòû åãåð áið æà¹äàé áîëûï ºàëñà, ìà¹àí õàáàðëàñ ºîëûìäà¹û ê¼ìåãiìäi ñåí ¾øií àÿìàéìûí. Æàñ ¼ìiði»äi ¼êñiòïå, – äåï ºàìºîðñûäû. – Ëàäíî, ñïàñèáî òåáå, – äåäi Äàíèê æûìèÿ ê¾ëiï. – ²àçàøà ñ¼éëåñå»øi, Ñïàñèáî» íå, Ðàõìåò äå, – äåï àºûë àéòòû Äàíèêêå Åëäîñ. – Ðàºûìåòò! – äåï ø¾ëäiðåê ºàçàºøàñûí ø½áàðëàí¹àí òiëiìåí ¸çåð àéòòû. – Å, îñû»à äà ²½äàé¹à ø¾êið! – äåï ê¼ðøiñi æàÿó æàëïûëàï ¾éiíå áåò àëäû. Åëäîñòû» æèðåí øàøûí áið æà¹ûíà æûëìèòà ºàéûð¹àí, ä¸ë åðíiíi» àñòûíäà º½ìàëàºòàé ºàëû áàð åäi. Äàíèê ¸êåñiìåí áiðãå æàçäà iëåñiï àóûë¹à áàð¹àí áîëàòûí. Ñîíäà æà¹àë ëàºòû ê¼ðãåí áîëàòûí. Æà¹àë ëàºòû» àëºûìûíäà áàðìàºòàé ò¾éìåñi áàð áîëàòûí. Ò¼áåëiíåí áàñòàï, æîí àðºàñû, àëºûìûíû» æ¾íi ¸ïïຠòà, áàñºà æà¹û ºàðà áîëàòûí. ʼðøiñiíi» ºàëûí ê¼ðãåíäå ê¼çiíi» àëäûíà æà¹àë ëຠåëåñòåï êåòòi. Äàíèê ¼çi îðûñøà ñ¼éëåñå äå, ºàçàºøà îéëàéòûí. Îíû» äîñû áåòiíå áiç òûºñà» áàòïàéòûí, áåòi áåò åìåñ, ê¼í æàïñûðûï ºîé¹àíäàé æàï-æàëïàº, àéûð èåê, ì½ðíû ºî»ºàº, æûëàí ê¼çi ûç¹àð øàøºàí áiðåó åäi. Øîøà» åòiï: – Ïîéäåì äîìîé, – äåäi äîñû ºîëûíàí òàðòûï. Äàíèê ¼çiíi» òàïºûðëû¹ûíà ðèçà áîëûï, iøòåé iðiëåíiï ºàëäû. – Ìåí ñèçáåí áàðìàéìûí, – äåï ºàçàºøàëàäû. Äîñûí ºàðà áàñûï ºàëäû, ñ½ï-ñ½ð áåòi áîçûðàºòàíûï êåòòi. – Äà òû íà êàçàõñêîì íà÷èë ãîâîðèòü, – äåï êåêåòêåíäåé áîëäû. Äàíèêòi» òiëií äå, äiíi äå, àðìàí òiëåãií äå, ºàé¹û ºóàíûøûí äà áiëìåéòií ìûíà äîñû ò½ºøèûñûï ºàëäû. Äàíèêòi» äîñûíû» ½ëòû ê¸ðiñ-òûí. Äàíèêòi» àóçûíàí øûººàí ñ¼ç, ¸ëãi ê¸ðiñòi» ñ¾òiíåí äàðûìà¹àí, ñ¾éåãiíå ñi»áåãåí ñ¼ç áîëàòûí. Îíû» òîïàñòàí¹àí ñàíàñû ºàçàºòû» æàíûí ºàéäàí ò¾ñiíñií. Äîñû ½çຠñ½º ºàäàï ò½ðäû äà, æàóàï ê¾òiï, áåçiðåéäi äå ºàëäû, áið çàìàòòà Äàíèêòåí æåðiíãåíäåé: – Äà íó òåáÿ, – äåï ø໺ åòå ºàëäû äà ¼ç áåòiìåí ëàºòû.

Ê´ÇI ÒIÐI ÊËÀÑÑÈÊ Àëìàñ ¼çi ¾ø áåò øû¹àðìà æàç¹àí, ºàçຠ¸äåáèåòiíå ñi»iðãåí å»áåãi àç åìåñ æàçóøû. ²àçið îë ê¼çi òiði êëàññèê. ƾðãåí áið Äîíêèõîò. Ò½ëà áîéû ò½í¹àí Ãàìëåò. ¶ø áåòòiê “μëû” øû¹àðìàñûíû» àòû “Ìåíi» Àëìàòûì”. °áiø, °áäiæ¸ìië, Äóëàò, Ò¼ëåí, ²àáäåø ñûíäû êëàññèêòåðäi øàë¹àéûíà äà êåëòiðìåéäi. Îíû» ºîç¹àéòûí òàºûðûïòàðû: ²àáið, ìàõàááàò, àð¹û ¼ìið, òà¹ûñûí òà¹û. Æàñ ºûçäàð îíû» ¾ø áåòòiê øû¹àðìàñûí îºûï, ñîë ê¾ííåí áàñòàï î¹àí ûíòûº. ¶ëêåí æàçóøûìåí ºàøàí ºàóûøàìûí, äåï àóçûíû» ñóû º½ðûï æ¾ðãåí æàéû áàð. Àëìàñ àðøûí ºàäàì áàñûï Àëìàòûíû» áið ê¼øåñiìåí êåëå æàòûð: – ²àëû»ûç ºàëàé, Àëìàñ ìûðçà? – äåï êåçiíäåãå ìûºòû æàçóøû, ºàçiðãi ñ¼äåãåé ê¼ï æ¾ðiñòi äåíñàóëû¹û ê¼òåðìåéòií çåéíåòêåð ºîñ ºîëûí ñîçûï ½ìòûëà áåðiï. Àëìàñòû» æàñû æèûðìàäà. ²àçið ¾ø áåò æàçäû, áîëàøàºòà, æàñû ºûðûººà iëiíãåíäå îòûç áåò æàçûï, ºûëûøòû» ñàáûíòàé ¾ëêåí æèíຠøû¹àðàòûí, ¾ëêåí ¾ìiò ê¾òòiðåòií æiãiò. Àëìàñ òàíàóûí æåëãå ò¼ñåï, àç àÿëäà¹àí ñî»: – Èÿ! ´çi»içäi» ºàëû» ºàëàé? – äåäi ¸ëãi àºê¼»ië øàë¹à. Øàë à¹ûíàí æàðûëûï æàòûð: – Á¸ði æàºñû. Áið í¸ðñå æàçûï æàòûðñû» áà? – ²àçið áàºàíäàé áåñ áåò ïîâåñòü æàçûï æàòûðìûí. Áàÿíèñò áîë¹ûì êåëiï æ¾ðãåíi. – ²àäàìû»à ã¾ë áiòñií, ºàðà¹ûì. – ´çi»íi» áàñû»à áåðñií! – Ìåíäå ºàçið á½ðíà¹ûäàé á½ðºûðàòûï ê¾íiíå îíîíáåñ áåò, æûëûíà áið ðîìàí æàçàòûí ¸ë-ºóàò æîº. Áàðëûº ¾ìiò ñåíäåðäå ¹îé, ºàðàºòàðûì, – äåäi øàë åíòiãå ñ¼éëåï. – ¶ìiòi» àºòàëàäû. Ñàñïà, øàë. ²àçຠ¸äåáèåòií àñïàí¹à áiðຠøû¹àðàìûç. Æàçàòûí ä¾íèå ê¼ï. Óàºûò àç. ²àçið ¾éãå áàðûï òàìຠiøó êåðåê. Îäàí ºûçºûðºûíäàð¹à áàðó êåðåê. Òåëåâèäåíèåãå øàºûð¹àí, ñîíäà ñî¹ó êåðåê. Áið ñ¼çáåí àéòºàíäà º½äàé òà¹àëàì á¼ëiï áåðãåí àëòûí óàºûò òûì òû¹ûç. – Ìåí äå ºàçið ¾éãå áàðûï, áàðëûº øàðóàëàðäû æèûï ºîéûï, áàñòàï ºîé¹àí çåðòòåó å»áåêòåðiììåí

áið ðîìàíûìäû àÿºòàï òàñòà¹ûì êåëiï ò½ð, – äåäi øàë ê¼çií ò¼ìåí ñàëûï. – Ñîë îíäà, àòà. °ëi æîëû¹àìûç ¹îé. Åãåð àëäàæàëäà àòòàíûï êåòïåñå»iç, – äåï Àëìàñ æ¾ðå êåòòi. Óàºûòû òû¹ûç ¹îé. Íåái𠓺ûäûðó” ñèÿºòû ìåìëåêåòòiê ìà»ûçû áàð øàðóàëàð òîñûï ò½ð ¹îé ¼ðiìäåé æàñ æiãiòòi. Àñû¹ûñ æ¾ðiï êåòòi. Øàë àðòûíàí àéºàéëàäû: – Àëìàñ, ìà¹àí áið êiòàáû»äû íåìåñå ¾ø áåòòiê ¸»ãiìå»äi ñûéëàñà»øû, ìåí ñà¹àí îí òîìäûº øû¹àðìàëàð æèíà¹ûìäû ñûéëàéìûí, ºàðà¹ûì, – äåäi. – Îé, óàºûò æîº, àòà, óàºûò æîº, – äåï Àëìàñ ¸éòåóið àñû¹ûñ-¾ñiãiñ. – Î, Àëìàñæàí, ñåíi “Ìåíi» Àëìàòûì” äåãåí øû¹àðìà» ¾øií Íîáåëü ñûéëû¹ûíà ½ñûíûï æàòûð åêåí. ²àëàé àëàñû» áà? – äåäi àÿºàñòû êåçäåñå ºàë¹àí äîñû ºîéäàé æàìûðàï. – Ìåìëåêåòòiê ñûéëûºòû àëìà¹àí ìåí Àëüôðåä Íîáåëüäi» àòûíäà¹û ñûéëûºòû àëàäû äåéñi» áå? Ìåí Áîðèñ Ïàñòåðíàê ñèÿºòû °ëåì ¸äåáèåòiíi» òàðèõûíäà ºàë¹ûì êåëåäi. Íîáåëü ñûéëû¹ûí àëìà¹àí àë¹àøºû ºàçຠáîëñàì äåãåí àëäûìà ìàºñàò ºîéäûì. – Îé, ñåí äå ñàíäûðàºòàé áåðåäi åêåíñi». Ìåí ¼çiìíi» “Ãîðüêèé ïàðêû ìà»ûíäà¹û ºûçäàð”, “ʼêáàçàð ºàíäàé ¸äåìi”, “Ìåòðî, ºàøàí àøûëàñû»?” ñèÿºòû øû¹àðìàëàðûì ¾øií á¾òêië ñûéëûºòû ºàíæû¹àìà áàéëàäûì åìåñ ïå? Ñåí á½ë ñûéëûºòû àëñà» ½òûëìàéñû». Îéëàí, – äåï ºèûëäû äîñû. – Îéëàíûï ê¼ðåéií. Ñòîêãîëüìäåãi Àêàäåìèÿíû» òåëåôîíû áàð ìà ñåíäå? – Èÿ, áàð. Æàçûï àë. ... Îíû æàéøà ñ½ðàäû» áà. À?.. Îéëàíäû» áà? Àëàòûí áîëûï øåøòi» áå? – Èÿ, ê¼ï òîë¹àíûï îéëàí¹àí ñî» ñîíäàé áàòûë øåøiìãå áåë áóäûì. – Å, æàðàéñû», áàóûðûì. Îíäà æóàéûº. Êåòòiê. Ñîë ê¾íi á¾òêië ²àçàºñòàí òîéëàäû. Á½ë ¸äåáèåò ¾øií ½ëû æå»iñ åäi. ²àçຠ¸äåáåòiíi» ½ëû æå»iñi. Àëìàñòû» àäðåñiíå òiëåêòåð àéòûëûï æàòûð. Ìóçûêà. ²îíàºòàð. ʼë-ê¼ñið äàñòàðºàí. Ðàäèîäàí áið äèêòîð: – Á¾ãií Àëìàñ Åñáåðãåíîâ “Ìåíi» Àëìàòûì” äåãåí ¾ø áåòòiê øû¹àðìàñû ¾øií Íîáåëü ñûéëû¹ûí àëûïòû. Àëìàñ áàòûð¹à ìîë áàºûò, àøûº àñïàí, ìûºòû

äåíñàóëûº òiëåéìiç. Àëìàñ áàòûð¹à ²àçàºñòàííû» õàëûº æàçóøûñû äåãåí àòຠáåðiëiïòi. Îíûìåí ºîñà áåñ ï¸òåð, îí ìàøèíà, áið ìèëëèîí äîëëàð áåðiëiïòi. Á½ë æàñ æiãiò ôåíîìåí. μëû º½áûëûñ. Á½íäàé æàçóøûíû ºàçàºòû» ìà»äàéûíà áiòòi, äåï àéòóäû» ¼çi áiç ¾øií ¾ëêåí ìàºòàíûø. Áiç Åâðîïàíû ìîéûíäàòòûº. ʸði º½ðëûº áiçãå áóðûë áàñûí èäi. ×åõîâ, Äîñòàåâñêèé, Òîëñòîé àëìà¹àí ñûéëûºòû ºàçàºòû» áàëàñû àëäû äåó, ºàíäàé êåðåìåò, äåï ºà»ºûëäàï æàòûð. Áið êåçäå ¸ëãi äèêòîðäû» æà¹û ñåìäi. Àëìàñòû» áið äîñû òîñò àéòòû: – Àëìåêå, åíäi ñà¹àí òåê ¼ëó ¹àíà ºàëäû. Ñåí ºàçຠ½ëòû ¾øií á¸ðií iñòåäi». “Ìåíi» Àïîëîíûì êåêòi àøó” äåï Æàí Æàê Ðóññî àéòºàíäàé, ñåíi» áàñû» òîëû èäåÿ, êåóäå» òîëû àøó áîëàòûí. Ñîë àøóû»äû ¸äåáè øû¹àðìà¹à àéíàëäûðäû». Ôðàíöèÿ êîðîëi XVËþäîâèêòi» ºó¹ûíûíà ½øûðà¹àí Âîëüòåð æèûðìà æûëäàé øåòåëäå æ¾ðiï, àºûðû ºàðòàé¹àí øà¹ûíäà Ïàðèæãå îðàëûï êåëå æàòàäû. Øåêàðà¹à êåëãåíäå îíû êåäåíøiëåð òîºòàòûï: – ʾéìå»içäå êîíòðàáàíäàëûº çàòòàð æîº ïà? – äåï ñ½ðàïòû. Ñîíäà ½ëû æàçóøû îéëàíáàñòàí: – Å» ¾ëêåí êîíòðàáàíäà ìåíi» ¼çiì... Ìåíåí áàñºà ê¾äiêòi åøòå»å æîº äåï æàóàï áåðãåí åêåí. Ñîë ñèÿºòû ñåí äå æàºñû ìà¹ûíàñûíäà áiçäi» “êîíòðàáàíäà¹à” àéíàë. Åøºàéäà êåòïå. Îñû ¾øií àëûï ºîÿéûº, – äåäi ¸ëãi æiãiò. – Îé, àéòºàíû» êåëñií, – äåï á¸ði øàðàïòàðäû ñû»¹ûòûï æàòûð. Æiãiò îÿíñà ò¾ñi åêåí... ÎÐÌÀÍÄÀ±Û ÆÈÛÍ Àäàìäû çàìàí áèëåéäi... Àáàé “Á¾ãií ñà¹àò 11.00-äå îðìàí à»äàðûíû» ì¸æiëiñi áîëàäû. Òàëºû¹à ñàëûíàòûí òàºûðûï ¸ëåìíi» 50 äàìû¹àí îðìàíäàðûíû» ºàòàðûíà êiðó ì¸ñåëåñi. ´çií îðòຠîðìàííû» æàíàøûðû ñàíàéòûí ¸ð ໹à åñiê àéºàðà àøûº” äåãåí õàáàðëàíäûðó ¸ð ºàðà¹àé¹à øåãåìåí ºà¹ûë¹àí åêåí. Íó îðìàí¹à à»äàð àñûºïàé, ¼ãiç àÿ»äàï êåëäi. Îðûíäûºòàðûíà îòûðìàñòàí æàòûï ºîðûë¹à áàñºàíäàðû

äà òàáûëäû. ²àë¹àíäàðû ºàëû» ½éºûíû æàïຠºàººàí ê¼çäåðiìåí êó¹àí áîëûï, ºàë¹ûï-ì¾ëãiï îòûð. “À¹àéûí à»äàð, á¾ãiíãi æèûíäû áàñòàìàñ á½ðûí, Åøêå»íi», Îðìàí ò¼ðà¹àñûíû» îðûíáàñàðû Åøêi Ò½ÿºòûòåãi ìûðçàíû» áàÿíäàìàñûí òû»äàéûº” äåï à» ïàòøàñû àðûñòàí æèûíäû ò¼òåñiíåí áàñòàï êåëiï æiáåðäi. Åøêå» áîòºà áåòiíi» ñîºòàëàí¹àí ìàéû ø¾éäåñiìåí æàë¹àñºàí, ä¼»ãåëåê ñàºàëû ºàº îðòàñûíàí ê¾çåëãåí, î» æຠáåòiíi» òûðòû¹û, ºàíàðºàðûí áiðåó åêåí. Ò¾êòi áåòiíäåãi òûðòûº – “Îðìàí à»äàðûíû» II-áàñºîñóûíà” àéáàëòàìåí êåëãåí à»øûëàð äåëåãàöèÿñûíû» òàðòºàí êiøiãiðiì ñûé-ñèÿïàòûíàí ºàë¹àí. “Áàñøûíû» àëäûíäà áið ñ¼çäi ºèñûº àéòñàì åðòå» ºèñàéòûï æiáåðåäi-àó” äåãåí îé, áîéûíà äiðië æ¾ãiðòòi. ²à¹àçûí ò½ÿ¹ûíà ºûñòûð¹àí ê¾éi ìiíáåãå ê¼òåðiëäi. – Áiçäi» îðìàíäà äåìîêðàòèÿ, ëèáåðàëèçì, ôåìåíèçì äåãåí àìåðèêàíû» æóíãëèëåðiíåí êåëãåí êåðåìåò ñûé¹à á¼ëåíiï, ñîíû» æåìiñií ê¼ðiï îòûðìûç. À»äàð ¼çäåðií åðêií ½ñòàéäû, îéëàðûíà íå êåëåäi ñîíû iñòåéäi. Êåøå ¹àíà Á¼äåíå ìûðçà Àþ à¹àìûçäû» áàñûíà òûøûï êåòòi. Àëäû»¹û àïòàäà àóçû àïàíäàé áîëûï àøûëûï, ñiëåñi ºàòûï ½éûºòàï, àóûçû àïàíäàé áîëûï àøûëûï æàòºàí æåðiíåí Æîëáàðûñ àòàìûçäû» àóçûíà ñûðòòàí iíiìiç ä¸ðåò ñûíäûð¹àí. Á¾ãií, ²½ëæà ºàðòûìûçäû òàëò¾ñòå áàñá½çàð á½¹ûëàð ñû¹à æûºòû. Áàáàäàí ºàë¹àí ä¸ñò¾ðiìiçäi» ¸äåìi ñàáàºòàñòû¹û äåìåñi»å ëàæû» æîº. Ľðûñ, îðìàíûìûç êå», îðûíûìûç ê¼ï. Áàñºà îðìàíäàðäàí êåëiï æàòºàí à»äàð¹à äà áàðûíøà ê¼ìåê áåðiï æàòûðìûç. ²àñåêå» ºàíøû¹ûíà ºîë ê¼òåðãåíãå ½ºñàéäû, ñ¾éòñå æ½áàéû Îðìàí àéìàºòûº áàñ ïðàêóðàòóðà¹à ¾ñòiíåí àðûç æàçûïòû. “²½ºûìûç òå» áîëñûí” äåï òå»äiê ñ½ðàï îòûð¹àí¹à ½ºñàéäû. Äàëáàñà ñ¼çäåð ¼»åøií êåáåðñiòiï æiáåðäi ìå, òàìà¹ûí ºûðíàé áåðäi. “Åé, áið í¸ðñå ½ðòòàï àë” äåéäi ìàñà»ñûï, àóçûíà êåëãåíií ê¼êiï îòûð¹àí áàñøûíû» î» ºîëû àðàºêåø ²àñºûð ìûðçà ºàëæû»äàï. Íàóà òîëû ñóäû ºûëìåí òàðòºàíäàé ñûçûëòà ñû»¹ûòûï àëäû äà ¾çiëiï ºàë¹àí ¸»ãiìåñií àðû ºàðàé æàë¹àñòûðäû. – ʼ»iëiìiç êå» ¹îé. ´òêåí àéäà áið êåëiìñåê Ïóìà Îðìàíûìûçäû» á¾òêië áàéëû¹ûí ñàðºûï, îòàíûíûíà òàéûï ò½ðûïòû. Òà»äàé ºàºòûº. Á½ë åðëiêêå áàðà-áàð iñ åìåñ ïå? ȸ, ìûðçàëàð. – Áàñû ñóìè îðìàí áàñøûëàðû

áàñ ø½ë¹û¹àí ñàéûí ø½ëº-ø½ëº äåãåí äûáûñòàð øû¹àäû. Îðìàííàí øàë¹àé ºîí¹àí à»äàðäû» äà æà¹äàéëàðû æàìàí åìåñ. Ñó æåòïåé iøi êåóiï, ø¼ï æåòïåé àøòàí ºàòûï æàòºàíäàð à»äàð ºàíøàìà, á½ë åíäi îðìàí áàñøûëàðûíû» æåìiñòi æ½ìûñòàðûíû» àðºàñû ¹îé. Øåðòèãåí ò¾êòi ºàðûíäàðûí ºàñûï îë ì¸ç. “Àéòà ò¾ñ” äåéäi àëäû»¹û æûëû áið òîï ñóûðëàðäû à»øûëàðäû» ºîëäàðûíà òàïñûðûï, ñîíû» àºøàñûíà ¸äåìi òîí àëûï êèãåí Ò¾ëêi Îðûíáàñàð ì½ðòûíàí ê¾ëiï. “Çàìàííû» ê¾éiï ò½ð¹àí êåçi äå ¼òòi. Áiçäå øåøiëìåãåí ì¸ñåëå ºàë¹àí æîº. Òåê Îðìàíûìûçäà æ½ìຠîðíàó ¹àíà ºàëäû. ²½ð íàìûñºà øàïºàíûìûç áîëìàñà, ºîëäàí êåëåð åøòå»å æ, – äåéäi Åøêi íûº “ñåíiììåí”. Îðìàí à»äàðûíû» àðàñûíäà ¼çiìøië ºûç¹àíøà¹û, º½ëûíûí òàëàéòûí ºóáàñ àé¹ûðäàé, ìà»ûíà æàí æóûòïàéòûí ºûòûìûðëàðû òîëûï æàòûð. Àôðèêàäà¹û øàáàí øàðäຠåëäåðiíi» ñàôàðè à»äàðû æîºøûëûºòà ºàëàé òiðøiëiê êåøiï æàòûð åêåí äåãåí îé åøêiìíi» áàñûí àóûðòïàäû. ²½ëäû á¸ðåêåëäi ¼ëòiðiïòi. Ìàºòàó-ìàä຺à, ò¾ëêi á½ëà», æàäà¹àé-æàëà» æà¹ûìïàçäàðäû» æûëìà» ñ¼çäåðiíå ìàéäàé åðiï êåòêåí áàñøûëàð åðòå» æàíäàðû æàð¹à òiðåëåäi. ²ûì-ºè¹àø æîëäû áàñøûëàð åìåñ, ºîë àñòûíäà¹û º½ë ºûëûï ½ñòàéòûí à»äàð æ¾ðiï ¼òòi. Åøêi ìûðçà ¼çiíi» ¼òêåë áåðìåñ, ºîëäàí êåëìåñ ºèûí¹à ½ðûí¹àíûí, à»äàóñûçäà ºàéðàí äàðûíûíû» òàñºà øàáûë¹àíûí ñåçiíáåói ì¾ìêií åìåñ. – Ìèíóòòûº ¾çiëiñ æàðèÿëàéûº. Êåøå áiçäi» îðìàí áàñøûëû¹ûíà ºàðñû øûººàí áà¹ëàí ºîçûíû» ຠìàéû àºòàðûë¹àí åòêå òîëû àñòàóäàí ä¸ì òàòºàí ñî», æèûíûìûçäû æàë¹àñòûðàìûç, – äåäi Àðûñòàí áàñøû ø½áûð¹àí ñiëåêåéií ñ¾ðòiï æàòûï. ¶çiëiñ êåçiíäå áàñøû Åøêiíi» áåòiíå á¾ãií áiðiíøi ðåò àæûðàÿ ºàðàï, å»ñåðiëå á½ðûëûï: – Áà¹àíà ºî»ûðñûòûï, ò¸ï-ò¸ói𠸻ãiìå»íi» ò¾éiíi ºàíäàé áîëäû, – äåï êåêiðò áàñûí ñ¸ë èå ê¾ëiìñiðåäi. – Áið òîºòûºòû» áið àøòû¹û áîëàäû. Áið òå»ãå áåðiï æûðëàòûï, ìû» òå»ãå áåðiï ºîéäûðà àëìàé æ¾ðìå»içäåð. Ò¾éiíií ¸ëäåíiï àë¹àí ñî» àéòàìûí, áiðຠåêi æຠ¼çàðà ûðàºàé¹à êåëñå æàºñû, – äåï ò¾éäi Åøêi ìûðçà åìïå»äåï ºàéòàäàí ìiíáåãå ºàðàé áåò àë¹àí ê¾éi.

Îðìàí iøií æàëïà¹ûíàí æàéëà¹àí ñàÿñè iíäåò, ºàéäàí, íåäåí øûºòû äåñå»iç, áàñøûëûºòû» ìà»ûíà ¼çãå îðìàííàí êåëãåí àºûëû òàñû¹àí àºûëøû, êå»åñøiëåðäi» êåëóiíåí áàñòàë¹àí-òûí. Áàñ ê¼òåðìåñòåé åòiï æ¾íäåãåíäåðäi» áiði äå á½ë æèûí¹à êåëìåãåí. Àëäûìåí îðìàí çèÿëûëàðûíû» áàñûí ºà¹ûï àëñà, ºàë¹àí òîáûð åøºàéäà áàðìàéòûíû òóðàëû òàðèõ àºñàºàë òàëàé ºûç¹ûëûºòû ¸»iãìåëåð àéòûï áåðãåí-òií. Àìàë íå àéòûñà êåòóãå ä¸ðìåí æîº, ²½äàé áàñºà ñàë¹àí ñî» á¸ðiíå ê¼íåäi åêåíñi». Îðìàí áàñøûëàðû ¼ç áàñòàðûíàí øû¹àòûí áið ò¾éið îé æîº, ¸áäåí òàïòàóûðûí áîë¹àí æàéëàðäû ºàéòàëàé áåðåäi. Òåê áàñºàëàðäàí ¼êòåìiðåê, ºàòòûðຠºàéòàëàóû ì¾ìêií åäi. ´çäåði àçáàí ὺà ñåêiëäi ¸óêåñi ñàëáûðà¹àí, ìåñ ºàðûí, àëà ê¼çäåó à»äàð åêåí. Áið äàðäàé îðìàííû» áàñøûëû¹ûíà îñûíäàé ä¾ìøåëåðäi ºàëàé òàóûï ºîé¹àíûíà òà» ºàëàñû». ²àñºûð ò½ðûï àùû øûíäûºòû á¸ðiíi» áåòiíå áàñòû: – ²àçið áiðåóãå æàëà æàáó, æàð¹à èòåðó íåìåñå ¼çiìåí áiðãå àëà êåòó äåãåíi» ò¾ê åìåñ. ´òiðiêòi» òàñû ¼ðãå äîìàëàï ò½ð¹àí êåçäå, áiðåóäåí ¼ø àëàì äåñå» äå îï-î»àé. Íå ºûëàñû», ºîëû»à áèëiê òèãåí ñàíàñûç òîáûð à»äàðäû àðàäàé òàëàï, äàðûíäàðäû äàð¹à àñûï, òàïòàï æàòºàí çàìàí ¹îé, á½ë. Æèûí ó-øó. Ò¾ëêi áàñøû òîáûðäû» àé¹àé øóûíà ¸áäåí åòi ¾éðåíiï àë¹àí áà, ¼çií ¼òå ñàëìàºòû ½ñòàï îòûð. – ²àñåêå, ñåíi» ìûíà ñ¼çi» æûíäàí¹àíû»íû» ºàé æà¹û? – äåéäi îðìàííû» øàëà áåëñåíäi áið à»û ºàíäàóûðäàé ºàäàëûï. ʾðå òàìûðëàðû áiëåóäåé áîë¹àí áiðíåøåói îðûíäàðûíàí äà àòûï ò½ðäû. Ǹðëi ê¼çäåði çà¿àð øàøàäû. ²½éðû¹ûí ê¼òåðãåí ìàëäû» íåìåñå èòòi» øîíäàíàéûíà ñó º½éñà»ûç, º½éðû¹ûí ò¾ñiðå ºîÿòûí. Á½ë æèûíäà ñ¼çãå òîºòàó, ó¸æãå æû¹ûëó äåãåí áîëìàéäû. Òî¹ûøàð òîáûðäû ºîëäà ºóûðøàºøà îéíàòóäû ¸êêi à» áàñøûëàðû ºàëàé èãåðãåí äåñå»øi. Æèûí òåàòðäà¹û ñïåêòàêëüãå ½ºñàï êåòòi. Êiì ºàëàé ñ¼éëåéäi, ºàëàé ê¾ëåäi? ²ûë àÿ¹û ºàëàé æ¾ðiï ò½ðàäû, á½ëàðäû» á¸ðií áàñøûëûº øåøåòií ñèÿºòû. – Áiç æà»à çàéûðëû îðìàí º½ðàìûç, – äåï ²àñºûðäû»

ñ¼çií ²îÿí ºîëäàé êåòòi. °ëi óûç òàáû êåòïåãåí àïïàº, æ½ìûð èåãi äið-äið åòiï. Îðìàí à»äàðûíû» ìà»äàéûíàí ñîðû àðûëìà¹àí êåç á¾ãií áå?.. Áàÿ¹ûäà áið ò¾ëêi àðûñòàí¹à êåëiï ìàºòàíûïòû ¹îé: “Ñåí à» ïàòøàñûìûí äåéñi». Ñî¹àí ºàðàìàñòàí, åêi æûëäà áið ê¾øiêòi çîð¹à òàáàñû». Àë ìåí æûë ñàéûí àëòû ê¾øiê ¼ðãiçåìií” äåñå êåðåê. Ñîíäà àðûñòàí ò½ðûï: “ȸ, ä½ðûñ àéòàñû», ò¾ëêiì. Ñåíi» æûëûíà àëòû ê¾øiê òàáàòûíû» äà, ìåíi» ñû»àð ê¾øiê òàáàòûíûì ðàñ. Áiðຠìåí áiðåó äå áîëñà àðûñòàí òàáàìûí ¹îé” äåïòi. – ̸, ñà¹àí çàéûðëû îðìàí. Ƽí áiëìåéòií æiãiò æå»ãåñií øàïºà ò¾ðòiï îéíàéäû, – äåï, Ò¾ëêi ñàóñà¹ûíû» àðàñûíàí áàñ áàðìà¹ûí æûëòèòûï. ̽íäàéäà à¹ûñïåí û¹ûï, áàñ ñàó¹àëàéòûí ²àñºûð ìà. ²ûðñûº ìiíåçiíå áàñòû: – Ìåíi» àéòºàí ñ¼çäåðiì æàëà áîëñà, îñû æåðäå-ຠáàñûì àëûíñûí! – äåï àéòºàíûíàí òàéìàéäû á¼ði. Ìà»ûíäà¹û à»äàð áåéíå ºàí æ½òûï, àóûçäàíûï àë¹àí òàçû ñåêiëäi, èåñi “¸éò” äåñå áîë¹àíû, òiðñåêòåí àëà êåòêåëi îòûð. – ²àñåêå, ñåí øåêòåí øûººàí á¾ëiê áàñû, á½çûºñû». Áiç ñåíi îðìàííàí ºóàìûç, – äåï Ò¾ëêi áàñøûíû» îðíûíà “Îðìàí ì¾øåëiãiíåí øûºñûí” äåãåí “êó¸ëiãiíi»” ò½ñûíà àðáè¹àí áåëãi ñî¹ûï áåðäi. “²èÿíàòòà ºèñûí, çîðëûºòà çà» æ äåãåí îñû äåï “êó¸ëiãií” àçóûíà ºûñºàí ê¾éi åìïå»äåï, åìåí òîëû ñàé¹à ñ¾»ãiäi äå êåòòi. Êåòåãåí ò¾éåäåé áàñûí êåãæèòå, ò¾ëêi òûì øàëºàº ½ñòàäû. “Iøi ê¾éãåí áóàç èòií æ¾ãiðòåäi” äåãåí ñû»àé áàð ñûíûº æ¾çiíäå. ʼïòåí ê¾ëêiëäåãåí áiòåó æàðà ò¾ái æàðûëûï êåòïåñå æàðàð åäi. Îðìàííû» òiìòiíãåí æàíñûçäàðûíà Ò¾ëêi áið ðåò ê¼ç òàñòàï: – Áiçãå ºàðñû øûººàíäàðäû º½ðòûï æiáåðñå»äåð äå ¼ç åðiêòåði». ľëåé òàñºûííû» áåòiíäåãi æ໺àäàé ºîñàºòàëûï êåòå áàð¹ûñû êåëåòiíäåðäi» äå ºûëòàñûí ºèÿìûç äåñå»äåð, îíû òà¹û ¼çäåði» øåøåñi»äåð, – äåäi ì໹àçäàíà. ¶ñòiíäå ò¾òå-ò¾òåñi øûººàí êèiì êèãåí æàíñûçäàð ¸ëåêåäåé æàëàíûï ò½ð. Á¸ðií òàïàï òàñòàï, áàñºàëàðûíà ºàðàé å»ñåðiëãåëi îòûð. Òûøºàí iíãå êiðå àëìàé æ¾ðiï, º½éðû¹ûíà ºàëæóûð áàéëàïòû.

– Áiðiíøi ìûíàó äàíûøïàíñû¹àí ºîÿííû» ê¼çií º½ðòû»äàð, – äåï Ò¾ëêi ¸ìið áåðäi. ²îÿí áà麽ñ ºîðûººàíûíàí æ¾ðåê ºàáû æàðûëûï êåòå æàçäàäû. Ñûíäàðäàé àºñàðû ¼»i ¼çãåðiï, ê¼ç æàñû ºàò-ºàò æåðãå òàìäû. Åñiï ñ¼éëåãåí ²îÿí áàÿ¹ûäà ½øïà ìiíåçäi, ½øºûð àòòàé àòûðàíûï ò½ðàòûí, òûì áàëà» åäi... ²àçið ¸ë-ä¸ðìåíi º½ðûï, ½íæûð¹àñû ò¾ñiï êåòòi. ²îÿííû» ê¼ç æàñû, îðìàí à»äàðûíû» ºàí æûëà¹àí êåçäåðiíäå ê¼ðãåí ñîðàºûëûºòàðûíû» øûíäû¹û iñïåòòåñòåé åäi. Áiðຠá½ë í¸ðñåíi áàéºà¹àí áið à» àòàóëûñû áîëìàäû... – ²àñºûð ò¼áåìiçãå îéíàï ìàçà áåðìåóøi åäi, îíû äà îðòàìûçäàí àëàñòàòòûº, – äåï ïà» Ò¾ëêi ìàñàòòàíà ñ¼éëåï. – Òà¹û ñiçäi» ê¼»iëi»içäåí øûºïàé æ¾ðãåí, øàëûñ áàñûï æ¾ðãåí êiì? – äåäi æåíäåò ëûï åòiï. – Ìîéíû ºàøûº ê¼ðøiëåñ îðìàíäà¹û àþ ½íàìàé æ¾ð, – äåï Ò¾ëêi ºèòû¹ûï ºàëäû. °ð ò¾ðëi æà¹äàéëàðäû áåçáåíãå ñàëûï, îéëàíà-òîë¹àíà êåëãåíäå áiðàç à»äàð áàñ ñàó¹àëàï áàñºà îðìàíäàð¹à àóà ê¼øå áàñòàäû. – Áiçãå ðåíæiìå»içäåð, àìàëäû» æîºòû¹ûíàí, òiëåê ½ñûíûñòàðûìûçäû» åñêåðóñiç ºàë¹àíûíàí êåòiï áàðàìûç, – äåï áà¹àíàäàí áåði ñ¼çãå àðàëàñïàé îòûð¹àí ´ãiç ¼ðåêïiãåí äàóûñïåí. – Áiç á½ë îðìàííû» áàñºàðó æ¾éåñiíå á½ëàí-òàëàí ºàðñûìûç. Á¾êiðäi ê¼ð ¹àíà ò¾çåéòií ñèÿºòû. Ñiçäåðäi ò¾çåó áiçäi» ºîëäàí êåëåð åìåñ, – äåï ²àðñຠ¾í ºîñûï, ê¼êòåé åðåãåñòi. Áà¹àíà¹ûäàé åìåñ áàñøûëàðäû» ¸ïòiãi áàñûëûï ºàëûïòû. ʼç ê¼ðìåñ, º½ëຠåñòiìåñ àëûñ æ຺à á½éäàñûí á½ðó¹à à»äàð òîëû¹ûìåí áåêiíãåíäåé. ʼøáàñøû Áàðûñòû» àéòºàí ñ¼çäåðiíi» à»äàð¹à æà¹àòûíû ñîíøàëûº, àðºàñûí ò¼ñåãåí ºîòûð òàéëàºòàé, æàíàñûï ¼ëiï êåòå æàçäàäû. – Áiç ¼çiìiç ¼çãå îðìàí çà»ûí, æ¾éåñií, îðòàñûí º½ðàìûç. Îë îðòàäà ç½ëûìäûº àòàóëûñû áîëìàéäû. Øàáàí ¾éðåê á½ðûí ½øàð. Æåìñàó, àçûº ò¾ëiêòåí òàðû¹àìûç áàñûíäà. Îäàí àðû ºàðàé á¸ði î»àëàäû. Æîëûìûç àðûëàäû. Á¾éòiï ºàòåðãå áàñ áàéëàï, åðòå»ãi ê¾íiì íå áîëàäû åêåí äåãåí îéìåí òà»äû àòòûðûï,

ê¾íäi áàòòûðûï òiðøiëiê ñ¾ðåòií áîëñàº, îíäà îðòຠîðìàí àòûìûç ¸äiðàì ºàëñûí. Äàáûðà øóñûç òàáàí àóäàðñàº. – Ñåíäåð îðìàí à»äàðûíû» ºàçiðãi ê¼»ië àóàíûí, óàºûò òûíûñûí ä¼ï áàñºàí åêåíñi»äåð, áiðຠáiç ñåíäåðäi åøºàéäà øû¹àðà àëìàéìûç, – äåéäi Ò¾ëêi ìèû¹ûíàí ê¾ëiï. Áàëàïàíäàé ø¾ïiðëåãåí ½ñà¹û áàð, iðiñi áàð à»äàðäû» á¸ði à»ûðûï ºàëäû. – Îðìàííû» iøiíäå áið ñiëiìòiê òû»øû øûººàíû àç¹ûí îðòàìûçäû» áið áåëãiñi øû¹àð. Ñîíäûºòàí ¸ð ê¾í ñàóûñºàíäàé ñຠîòûðó¹à òóðà êåëäi. Êiðïiäåé æèûðûëûï, ¾ðêå ºàðàéòûí æà¹äàé ¹îé á½ë. Ìåí ¼çiìíi» ½ðïà¹ûì ¾øií àëà»äàéìûí. Áàëûº åêåø áàëûº òà ½ðïຠºàëäûðûï, óûëäûðûº øàøàòûí êåçäå òîëºû¹àí àñàó òå»içäi àðòºà òàñòàï, à¹ûñºà ºàðñû ¼çåíäi ¼ðëåï êåòåäi äåéäi ¹îé. Ìåíi» îòáàñûìà äà ñîíäàé áið æàéëû ºîíûñ êåðåê. Ñîíäûºòàí êåòó, êåòïåó ì¸ñåëåñií ¼çàðà ¾ãiñiï, äàóûñºà ñàëàéûº, – äåäi Àþ ºîðáà»äàï. – ȸ, ìåí á½ë ½ñûíûñºà êåëiñåìií. °ìàëèÿòºà àñûðìà¹àí ñî», á½íäàé áèëiêòi» êåðåãi æîº, äàóûñºà ñàëñàº, ñàëàéûº. Ìåí æà»à ºîíûñ, æà»à îðìàí içäåóãå áàñûáàéëû ºîñûëàìûí, – äåï Òàóòåêå ºîñ ò½ÿ¹ûí ê¼êêå ê¼òåðäi. Æåð ºàðàéûï, ê¼ê ºóàëàé áàñòà¹àí åðòå ê¼òåìíi» æàéìà øóຠê¾íäåðiíi» áiði åäi. ̸»ãi òiðøiëiê øåðói æàë¹àñûï æàòûð. ʾí ø½¹ûëàñûíà áàëºû¹àí îðìàí äàëàñû áóñàíûï æàòûð. Çå»ãið àñïàí ò¼ñiíäå áîçòîð¹àéëàð áîñòàíäûº ¸íií ñàëàòûíäàé. ʼêòåìãi ê¼ê¼çåê øàº. Ñàïºûíû» òàñûíäàé çûðëà¹àí Ò¾ëêi åíäi ñàñºàíûíàí, íå iñòåðií áiëìåé ê¸ði àðûñòàííàí àºûë ñ½ðàó ¾øií áið æåëàÿº à»äû øàïòûðäû. Á½ë ¸»ãiìåëåð øûíäûººà àéíàëûï, ºûë ìîéûí¹à òàºà¹àíäà, Ò¾ëêi åêi½äàé ê¾éãå ò¾ñiï, òîëºûï îòûð¹àíû áàéºàëäû. ѽðºûëòàé çàìàííû» ñ½ðºû Ò¾ëêi ¾øií ñ½ñòû ê¼ðiíäi. ʸði Àðûñòàí îðìàí òàðèõûíäà áîëìà¹àí ìûíàíäàé ñ½ìäûºòû åñòiãåíäå ò¾ði ºàøûï, ¼çi äå ºóñ¾éåãií ñ¾éðåòiï æåòiïòi. À» ïàòøàñû Àðûñòàí ¼ç áåäåëií ïàéäàëàíûï, áàñà-áàñà áèëiê àéòó ¾øií êåëãåíãå ½ºñàéäû. Ñàóìàë àóàíû º½øûðëàíà æ½òûï, æ¾ðåãiíi» ä¾ðñiëií áàñºàíäàé áîëäû.

– Àðñåêå, áiç íîºòà¹à ¸ëi ò½ìñûº ñ½¹à ºîéìà¹àí, ²½äàéäû» åðêií º½ëûìûç ¹îé. Áiðຠàðìàí à»ñàð ¸ð ê¸ëë¸äà áàð. Åãåð äå áiçäi» ½ñûíûñòàðûìûçäû º½ï ê¼ðñå»iç à»äàðäû» å»ñåñi ê¼òåðiëiï, åðæå»äåñiï ºàëàòûí åäi. Ìûíà îðûíáàñàðû»ûç áûëºûëäàï áàòûë ºàäàì æàñàé àëìàé äà¹äàðûï æ¾ð. ´çiíøå êèiçãå àéíàë¹àí º½ëà¹ûíà ºîë àïàðòïàé øàïøûï ò½ðàäû. Îðìàíûìûçäû» îðòຠåí áàéëû¹ûí á¼ëiñòiê, ñîíäà äà ì½ðòû á¾ëiíãåí æîº. ´ç ¼ëòiðìåéäi, æàò æàðûëºàìàéäû. Ñiç àóûð¹àëû áåði ìûíà êåðæàëºàóëàð ºû»ûðàéûï æàòûï àëäû. Îðìàí à»äàðûíû» á¸ði äå ìèÿíû» òàìûðûíäàé iëiê-øàòûñ, áið-áiðiíåí àæûðà¹ûñû êåëìåéäi. Åãåð à»äàðäû» æà¹äàéûí æàñàñà ìûíà íîéûñòàðäû» ì½ðòûí áàëòà êåñåð ìå åäi. Ñàëò áàñòàðûí çîð¹à àëûï æ¾ð. ²àðºûëäà¹àí ê¾ëêi, ñàðòûëäà¹àí áîñ æ¾ðiñ. Øàøºàí æåìäi òàëàñà, òàðìàñà æåãåí òàóûºòàðøà, áàºòàëàñòûº îðíàòàäû ¼ç àðàñûíäà. ²îçû-ëàºïåí æàéûë¹àí òàéûíøà ½ºñàï, áiç áàñºà îðìàí¹à áàð¹àíûìûçáåí îë æàºòàí îïà òàïïàéìûç. ²àíøà äåãåíìåí åðåêøåëåíiï ò½ðàìûç, – äåï, Á¾ðêiò ê¸ði à» ïàòøàñûíà ì½»ûí øà¹ûï, îéûí 潺àëàï æåòêiçóãå òûðûñòû. Øàð òàðòºàí Àðûñòàí Á¾ðêiòòi» áåòiíå çåð ñàëûï ºàðàäû äà, áåçãåãi ½ñòà¹àí àäàìøà ºàëø-ºàëø åòòi. À» ïàòøàñû ºàíäàé ºèÿïàòºà åíãåíií ê¼ðñå»iç ¹îé. ´»i ¼ðò ñ¼íäiðãåíäåé, ºàï-ºàðà áîëûï ò¾òiãiï êåòòi: – ´éòiï ìèäû ø½ºûìà»äàð. Áîñ ñ¼çãå äàóðûºïà»äàð. – Á½ë áîñ ñ¼ç åìåñ, á½ë áiçãå æàñàëûï îòûð¹àí ºèÿíàò, – äåãåí äàóûñòàð ò½ñ-ò½ñòàí øû¹à áàñòàäû. ʸäiìãi êåðiñêå àéíàëäû. ʼêòåé åðåãiñòi. Åíòåëåï º½ëຠò¾ðãåí åøêiì áîë¹àí æîº. – Ò¾ëêi ìûðçà, àéòû»ûçøû ñiç áiç ½ñûí¹àí æà»à “Îðìàí çà»ûí” ºàáûëäàï, ì¼ð áàñòû»ûç áà? – äåï ¾ñòåìåëåé àéòûï æàòûð. – ̼ðäi ìåí åìåñ, Àðûñòàí áàñàäû, – äåï ñûð¹àºòàäû. – Òàðèõòàí õàáàðäàð æ¾ç ºàðàëû ê¼ç áiëãiðëåð á½íäàé ìàñºàðà ä¾íèåíi ê¼ðìåãåí øû¹àð à?.. Æàíê¾éåð æîºòàóøûñû æîº, ñàÿº æ¾ðãåí æàë¹ûç à»äàð ºàíøàìà. Áiçäå ñîëàð ñèÿºòû øàøûðàéìûç áà ñîíäà? – äåï æàíû ºèíàë¹àí Åëiê äàóûñòàï æiáåðäi. Êåçiíäå àéáàòûíàí ñåñêåíiï, áàòà àëìà¹àí ºóì¾éiçäåð åíäi à» ïàòøàñûí îðòà¹à àëûï: – Ñiç äiìê¸ññiç ¹îé Àðñåêå, áàðûï æàòûí îðíû»ûç¹à æàòñà»ûçøû. Áåéñåóáåò ñ¼çãå åøêiì º½ëຠò¾ðìåéäi.

Á½ë ñ¼ç Àðûñòàííû» àëòûí áàñûí ºîðëàóìåí áiðäåé åäi. À» ïàòøàñûíû» åíäi ºûëäàí òàéñà áîë¹àíû, æàðäàí ½øºàëû ò½ð... κòà-òåêòå æ½ìûñºà êåëìåéòiíi áîëìàñà, Ò¾ëêi îðûíáàñàð ¼ìiði “û»º” åòiï àóûð¹àí à» åìåñ åäi. Òîòûº½ñ ò¸ðiçäi ¾éðåòiíäi ñ¼çäåðäi àéòóû» êåðåê, æàòòàíäû ¸óåíäåðäi ñàéðàóû» êåðåê. Àëà øàïºûí áîï àëºûíûï æ¾ðãåí ò¾ðiìiç ìûíàó ä¾ä¸ìàëäàó ê¾éäå æ¾ðãåí äåéäi æiê æàïàð áîëûï. Ò¼ðäå ñåðåéiï æàòºàí Ò¾ëêi Æîëáàðûñòû» “Ò½ð, ñ½ì íåìå, áàñøûëûºòû» î» òiçåñiíäå îòûðñà» äà” äåãåí ñ¼çiíåí øîøûï îÿí¹àíäàé àïàëàºòàï ½øûï ò½ðäû. Æàí-æàºòàí à»äàð êåó-êåóëåï êåòòi: – Îðìàííû» ½»¹ûë-ø½»¹ûë æåðëåðií áiëñå, ìûíà Ò¾ëêi îðûíáàñàð áiëåð. – Êåñiðòêåíi ¾ø êåðòñå äå, êåñiðòêåëiê ºàóºàðû áàð. Ò¾ëêi îðûíáàñàðäû, äàóðûºïà ñ¼çäåðäi àéòà áåðãåíøå, îðíûíàí àëàéûº, òà¹ûíàí àéûðàéûº. Ò¾ëêi îðûíáàñàð øîøûíûï: – Àðñåêå, ìûíàëàðäû» àéòºàíû æàëà, ñåíáå»iç, – äåï ºóàºûëàíà ê¾ëiï. Á½ëà» º½éðûº, ìàéûñºàº áîë¹àíûìåí, îðìàí àòûíà ìií áîëàð íàìûñºà øàïïàé ò½ðà àëìàäû. Ò¾ëêi îðûíáàñàð áèëiê ¾øií æàð¹ûëàñûï, ñî¹ûñó¹à ¸çið, ¼ëiñïåé áåðiñïåéòií íà¹ûç àºê¼ç. – Åé, Ò¾ëêi, ñåí ñ½ì, î»áà¹àí åêåíi»äi áiëãåíiì á¾ãií åìåñ, Åë ºàìûí æåãåí Åäiãå äåï ñåíiï æ¾ð åäiì, îñû à»äàðäû ½øï຺à øû¹àðà àëìàäû»-àó, – äåäi Àþ. Îñû ñ¼çäi» àóûçäàí øû¹óû ì½» åêåí Ò¾ëêi ä¸ó Àþäàí ºàéìûºïàñòàí ºàðñûëàñûí ê¼ðãåíäåé ¾ñòiíå ºàð¹ûäû. Êåêïåí ñiëòåíãåí ºàðóëû ºîë, ¸íå-ìiíå äåãåíøå áiðíåøå à»äàðäû òiçåäåí ºà¹ûï, ø¾éäåäåí ñî¹ûï, ½øûðûï-ò¾ñiðiï æàòòû. Åêåóiíi» äå åò ºûçóû áàñûëàð åìåñ. ²îëûíäà¹û Àþäû» áiðàç æ¾íií æ½ëûï àëûï, æûëàí ½ñòà¹àíäàé æèðåíå ºàðàäû äà æåðãå àòûï ½ðäû. Äîñ ñ¾éiíäi, ä½øïàí ê¾éiíäi. Á¸ðiíåí á½ðûí Àþ Ò¾ëêi îðûíáàñàðäû» ñàñûº êåóäåñií áàñûï, à»äàðäû» å»ñåñií áið ê¼òåðiï òàñòàäû. Ò¾ëêi åíäi º½òûëìàñòàé, Àþäû» òàáàíûíà ºàíäû ºàºïàí¹à ìûºòàï iëiíäi. Òàÿºòû î»äûðìàé æåãåí Ò¾ëêi îðûíáàñàð òië ºàòïàñòàí, ºîø

äåìåñòåí ½øòû-ê¾éäi ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû. À»äàðäû» á¸ði ½òûëàé ñî»ûíà ò¾ñiï æ¾ðiï, àºûðû Ò¾ëêi îðûíáàñàðäû îðíûíàí òàéäûðäû... – ´çiíå äå ñîë êåðåê, – äåï ê¼áiñiíi» ºûáû ºàíûï, òàáàëàï æàòòû. ²àëàé äåãåí ê¾íäå äå, îñû îºè¹àäàí êåéií à»äàðäû» áàñûíà á½ëò ¾éiðiëiï, ¸ëäåáið çàóàëäû» ò¼íiï êåëå æàòºàíû àíûº åäi. Àëäà íåìåí òûíàðû áåëãiñiç, àëìà¹àéûï, àóûð ê¾íäåð ê¾òiï ò½ð¹àí... Àëà øàïºûí, áåéìàçà òiðëiê... À»äàð æàë¹àí ä¾íèåäåí òàáàí òiðåð ä¸íåêåð òàïïàé, ¼ìiðäåí ñóûíà ò¾ñòi. – Ñàéëàó ½éûìäàñòûðàéûº, íà¹ûç “à»æàíäû” áàñøûíû ñàéëàéûº, – äåï ñ¼ç áàñòàäû Æîëáàðûñ. Á½ë ñ¼çäi áiðàç à»äàð ºîñòàï, åíäi áiðàçû íàðàó òàðòûï, ¾íäåìåé ºàëäû. Îðìàííû» ¾ñòiíåí ò¼íãåí ¾ëêåí øû» áið á¾éiðäå àðñàëàíûï, àíûº øàëûíàäû åêåí. Á½ë îðìàííû» º½ëûíäà¹û ñàºàóûí, º½íàíäà¹û òiñåóií ñîíàó áiðiíøi áàñøûäàí áàñòàï ìûíà ºàçiðãiëåðãå äåéií áiëåòií, ¸çiðøå ò½ÿ¹ûí òàñºàºïàé, ºûë ê¼ïiðäåí àìàí ¼òiï êåëå æàòºàí æàë¹ûç Åøêi ¹àíà åäi. Åøêi ¾øií îðìàí ïðîáëåìàñû ê¾íi á¾ãiíãå äåéií áið á¾éiðiíå òàñòàé áàòûï, ìàçàñûí àëûï æ¾ðãåí æàéû áàð. ²àðëû øû»äû æàðûï øûººàí å»ëiê ã¾ëiíäåé øûíäûº òà, ¸äiëåòòiëiê òå ã¾ë àøïàé ò½ðìàéòûíûí Åøêi ìûðçà áiëåäi. Îñûíäàé áið ìåçiðåòòi ê¾í êåëåòií á¸ði áiëåòií ñåêiëäi. Åøêi ºàøàíäà îðìàí áàñøûëàðûíû» æîëûíäà øàëûíàòûí ºàðà ëà¹û åêåíií îë ìûðçà áiëìåéòií. Ò½ðëàóñûç ä¾íèå á½ëàð¹à äà îïà áåðìåïòi. – Åøêi ìûðçà, îñû ñàéëàó¹à ºàòûñòû ºàíäàé îðòà¹à ñàëàòûí îéû»ûç áàð? – äåäi ²îÿí áàòûðëàíûï. – Ìåí ò¼ðò ò½ÿ¹ûìäû ê¼êêå ê¼òåðiï, åêi ì¾éiçiììåí “¸äië ñàéëàó” ¾øiíìií, – äåï Åøêi ìûðçà à¹ûíàí æàðûëûï. Îðòຠîðìàí à»äàðû “áàñøû êiì áîëàäû?” äåï äàóûñºà ñàëäû. – Ñàéëàó º½ïèÿ ò¾ðäå ¼òñií, – äåï æàð ñàëäû Ìàéìûë. – Ñîë º½ïèÿ ñàéëàóëàðû»íàí øàðøàäûº, à»äàð ¸äië ñàéëàóäû ê¾òiï îòûð, – äåï, ò¼ðãå æàé¹àñºàí ê¸ði à» ïàòøàñû Àðûñòàí ò¼ðåëiê àéòòû. Äàóûñòû» áàñûì ê¼ïøiëiãií Áàðûñ ìûðçàíû» åíøiñiíå òèäi. Áàðûñ “ìåíi ñàéëà¹àíäàðû»ûç ½ÿò åìåñ ïå” äåãåíäåé

áàðëû¹ûíà ê¼ç òàñòàäû. Á½íû ñåçãåí ê¸ði à» ïàòøàñû Àðûñòàí ñåçãåíäåé: – “´ç ¼ëòiðìåéäi, æàò æàðûëºàìàéäû”. “Êiñi åëiíå ñ½ëòàí áîë¹àíøà, ¼ç åëi»å ½ëòàí áîë”, “Òàñ ò¾ñêåí æåðiíå àóûð”, äåéäi. Ñàñûº, øiðiê êåóäå Ò¾ëêiãå ò¼ðiìiçäi ºè¹àíäà, ñà¹àí ºàëàéøà ºèìàéìûç, – äåäi Àðûñòàí ñàáûðëû ºàëûïòàí òàíáàé. Àðûñòàííû» á½ë ñ¼çií ºîñòà¹àí äà, òåðiñêå øû¹àð¹àí äà åøêiì áîë¹àí æîº. Àéºàéëàñà» æàðòàñ òà æ໹ûðóøû åäi, ìûíàëàð îíäàé äà æàóàï ºàòïàäû. °ëäå Àðûñòàííû» àäàìçàò òiëiíäå àéòûë¹àí îéëàðûí à» òiëiíå àóäàðó êåðåê áîëäû ìà, ¸éòåóið, áiðàç à»äà𠺽òòûºòàó ñ¼çäåðií àéòûï, åíäi áiði ºûðûí ºàðàäû. Áàðûñ áàòûë ñ¼ç ñ¼éëåäi: – Áàñºà îðìàíäàðäàí êåëãåí à»äàðäû ºàáຠøûòïàé ºàðñû àëûï, ïàíà áåðãåíiìiç ¾øií áiç åøºàíäàé ñûéäû ä¸ìåòiï îòûð¹àí æîºïûç. Áiðຠîäàí åøêiì ê¼áåéìåñ òå, àçàéìàñ... Åãåð ìåíi ¼ç îðìàíûì ñèäûðñà, îíäà ìåí æåðæ¾çiíäåãi áàðëûº à»äàðäû ñèäûðó¹à äàéûíìûí. Áàóûðëàðû»à òàðòºàíäàðû» ¾øií ðàõìåò, “à¹àéûí à»äàð”. Ò¾ái áiðãå òóûñûì, ¼ðäå æàòºàí ¼ðiñiì ñåíñi»äåð. Áàðëûº à»äàðäû» áàñ åðêiñi ¼çiìiçäå ê¼ðiíãåíìåí, áàð ê¼êòåãi ò¸»iðäi» ºîëûíäà. Îñûíû îéëà¹àí áið à» áàð ìà. Ò¾ëêi ñèÿºòû ñ½ì áàñøûëûººà êåëiï, ºàíäàé ºûð¹à ñàëàðûí êiì áiëãåí. Áàðëûº à»äàð áåðåêå áiðëiêêå êåëiï, “Îðìàí” äåãåí áið òóäû» àñòûíà æèíàëñà ¹àíà, áàñºà à»äàð ºàòàðûíà iëiãiï, åñåãå ºîëûìûç æåòåäi. Ìåíi» îðòà¹à òàñòàð ½ðàíûì îñûíäàé, – äåï ò¾éäi ñû ñ¼çií Áàðûñ ìûðçà. Ñî»ûíäà ½¹ûñûï, òàáûñûï òàðàñòû. Áàñøûíû» ñûðò ºàóûçû ¼çãåðãåíìåí, ä¸íi ñîë ºàëïûíäà ºàëäû. ʾí îðíûíàí øû¹àäû, àé îðíûíà áàòàäû... Áàñøû ñàéëàí¹àëû áåði à»äàð áàñò໹û áèëåó æ¾éåñiíå ¾éðåíiï, á½ðûí¹û ºàëûïòàí øû¹à àëìàé æàòºàíäàðûí ñàíàëàðûìåí ñåçiíå ìå åêåí á½ë ñû¹ûðëàð. Îðìàííû» iøi øûòûðìàí øèûð¹à òîëû áîëñà äà, àðûñòàí æ¾ðãåí içáåí æîëáàðûñ æ¾ðìåéäi äåãåí ñ¼ç áàð. Åíäi, Áàðûñºà æà»àøà áèëiê æ¾éåñií îéëàï òàáó êåðåê-òi. “²îé àñû¹û äåìå, ºîëû»à æàºñà ñàºà ¹îé” äåéòií ñ¼ç áàð. ʼï à»äàð Áàðûñòû» ºîëûíà æ຺àí, ñàëìàºòû ñàºà áîë¹ûñû êåëåäi. ¶éiðãåíäå àëøû ò¾ñiï, ºàñ

êåéií áið-áiðiíå øîº øàøûï îéíàéäû” äåãåíäåé á½ë ¼íiìñiç æ¾ðiñêå äå åòiìiç ¾éðåíåòií øû¹àð, ¸, – äåï °äië àëàá½ðòºàí ¼»iíåí ñ½ðàóëû æ¾çáåí Ѹêåíãå ºàðàéäû. ´êøå içäåði àëûñòà¹û áið àóûëäàí áàñòàë¹àí à»øûëàð¹à îðìàí¹à æåòó ºîë æåòïåñ ì½ðàòòàé ê¼ðiíäi. Áið êåçäå ºàëû» òîð໹û îðìàí àëäàðûíàí øû¹à êåëäi. Ѹêåí ºóàí¹àíûíàí: – °äië, ¸íå ºàðà îðìàí, êåòòiê, – äåï ºîëòûºòàé æ¼íåëäi. Ѽéòñå ñà¹ûì åêåí. ²îëìåí àóàíû ºàðìàäû äà á½ë ¾ìiò òå ¾çiëäi. Áiðຠóàºûò á½ë¹à»äàï, ê¼çäi àðáà¹àí ñà¹ûì-ºèÿë ¸ï-ñ¸òòå ûäûðàï æîº áîëäû. Ѹêåí ñ¾éiíøi ñ½ðà¹àíäàé ñîíàäàéäàí äàëàºòàï êåëåäi. Ñîíàäàéäàí îðìàíäû °äiëäi» ê¼çi øàëûï ºàëûï åäi, äîñû á½éäàëà¹àí òàéëàºòàé ñî»ûíàí åëåêòåï åðiï îòûðäû. Áiðíåøå óàºûòòàí êåéií içiíøå êåëå æàòºàí ñûðò ºàðàëäûñû æåòi-ñåãiç àäàìäàé òîï òà åêåóiíi» ñî»ûíà iëiíäi. ´çäåði ñàéäû» òàñûíäàé ñàéäàóûë òîï... ²ûðäû» ºàñºûðû ìåí îéäû» øè á¼ðiñi ñèÿºòû ½ëûï, òàáûñûï, ûëûººàí èòøå ¾éiðiìåí áiðãå àòòàíäû. Á¾ãií íå áåë êåòåäi, íå áiëåê êåòåäi... Áàðëû¹û äåðëiê ìîéûíäàðûíà ìûëòûº àñûí¹àí. Îðìàíäàé ½ë¹àéûï ê¼ðiíåòií òîð໹û òî¹àé ò½ð àëäàðûíäà. Ò¾ï ìàºñàòòàðû æûë ñàéûí ºàáûíäàï êåëå æàòºàí à»äàðäû à áàéëàó. À»äàð ¾øií á½ë îðìàí ºèÿí ò¾êïiðäåãi, ñàÿëû, ñàëºûí ºîíûñ åäi. Îíñûç äà iëäåáàéëàï ¸ðå» áà¹ûíûï æ¾ðãåí à»äàð¹à ê¼ðiíáåó ¾øií ò½òºèûëäàí îº àòï຺à áåë áóäû à»øûëàð. Àðáàìåí èòûðûºòàï åêi-¾ø ê¾í æ¾ðåòií æîëäû ñàëò àòòûëàð áið-ຠê¾íäå áàñàäû. Æîë ûðà-ò¼ìåí å»iñòåé áåðäi. μáຠø½áຠø¾éêåëåãåí ìîë øà». Iðòiê iðòiê ºîþ øà». Îñûäàí áûëàé áåòòåãåëi, áîç æóñàíäû òàó ¾ñòiðòi àðòòà ºàëûï, ñîðòà» ø¼ë, º½ìäàóûò äàëà áàñòàëäû. ʾðå æîë áîðáàñ, ìàé òîïûð຺à àéíàëäû. ʾí êiøi áåñiíãå òàºà¹àíäà, ê¼ç ½øûíàí áóäàºòà¹àí áîç¹ûëò ì½íàð ê¼ðiíäi. Ñîë ò½ñòà ºàëû» ºî¹à, êåóïàÿ ºàìûñ ¼ñiïòi. – Åé, °äië, ¸ëãi à»äàðäû ºîë¹à ò¾ñiðãåí ñî», ºûìáàò òåðiëåðií òå» á¼ëiï àëàéûº. Àðòòà êåëå æàòºàíäàð¹à ò¼ðòòåí áiðií ¹àíà á¼ëiï áåðåéiê, – äåäi Ѹêåí ìèû¹ûíà æûìûñºû ê¾ëêi æ¾ãiðiï. – Îðìàíäà òàó ñà¹àëàï, ò¾çäå æîðòûï æ¾ðãåí æîëáàðûñòàð ê¼ï, – äåäi °äië. Áà¹àíà¹û æèûííàí êåòiï ºàë¹àí ²àñºûð áiðàç æåð æîðòûï æ¾ðäi äå, îðìàí¹à áåò àë¹àí º½ðàíäû, øîºïûò

ÀÍÀ Àñõàòòû» àíàñûíû» íûñïûñû – Çåéíåï. ʼðøi ºîëà» åðêåëåòiï Çîÿ äåï ºîÿäû. Îðûñû» àéòòû, ºàçåêå» º½ïòàäû, ñ¾éòiï Ðàÿ áîëûï ºàáûëäàíûï êåòòi. “Á½ë ºàëàé?” äåï ñ½ðà¹àí àäàì áîëñàøû. “°é, ºàçà¹ûì, ¸éòåóið àìàí áîëøû” äåï ìûºòàï ºîÿìûí iøiìíåí. Àë¹àøºû ðåò ê¼øiï êåëãåíäå ìåí ¾øií áið òà»ñûº í¸ðñå áîëäû. Îíû» àòû áàëàëûº øàºòû» áàë ä¸óðåíi. ʼðøiíi» áàëàëàðû ûìûðò ¾éiðiëãåíäå òû¹ûëìàø îéíàó¹à à¹ûëàäû. Áåéíå áið áàé¹àçû ¾ëåñòiðåòiíäåé àñû¹àäû-àó. “°é, áàëàì, æû¹ûëûï ºàëìàøû” äåï åñêåðòåäi àíàì áà麽ñ ¾éäi áàñûíà ê¼òåðå àéºàéëàï. “Àíàíû» ê¼»iëi áàëàäà, áàëàíû» ê¼»iëi äàëàäà” äåãåí îñû åêåí. Àëäûìà òàðòûë¹àí òàáàºòû àñû¹à-¾ñiãå, ºàºàëûï-øàøàëûï iøåìií äå áið í¸ðñåäåí º½ð ºàë¹àí àäàìøà ä¸ëiçãå çûòàìûí. Àëìàòû-I òåìiðæîë âîêçàëûíàí, Àëìàòû-II òåìiðæîë âîêçàëûíà àóà ê¼øêåíáiç. “²ûçûº, ¼ìiðiì øîéûí æîëäû» ìà»ûíäà ¼òåòií áîëäû ¹îé” äåï ºîÿìûí iøiìíåí. Òû¹ûëìàø îéûíûíäà òàëàºøà æàáûñºàí “ãîëÿ” äåãåí ä¾íèå áàð. ʼçií æ½ìûï, içäåãåí áàëàäàí á½ðûí æåòïåñå» áiòòi “ãîëÿñû»”. Îíøàºòû áàëàíû» ñîðàáû. Ò¼ðò ½ë, àëòû ºûç. Ìàòðåàðõàò... Àë êåëiï îéíàéìûç. ¶éãå ò¾íãi ñà¹àò ¾øòåðäi» øàìàñûíäà êiðåìiç. Øàõòåði» äå ¾éòiï øàðøàìàñ. Ñiëåëåãåí ê¾éi æàòûí îðíû»à ñ½ëàé êåòåñi». Òà»åðòå» ñàá຺à áàðàñû». Äåíå» ñûíûïòà, æàíû» áåéíå ¾éi»íi» ìà»ûíäà àðóàºøà ½øûï æ¾ðãåíäåé. “Åðòåðåê ¾éiìå áàðñàì ¹îé” äåï ºèÿëäàï îòûð¹àíäà: – Ñàäûðîâ! – äåï ì½¹àëiì æ¾ðåãi»äi òîºòàòàðëûºòàé ¾íìåí. ²àòàðäà¹û ñàðáàç ñûìàí “Ìåí” äåï àòûï ò½ðàñû». – Ñàá຺à äàéûíñû» áà? – Æîº, àïàé, – äåï ºûëìûñòû àäàìøà æàíàðû»ìåí æåð ø½ºûëàéñû». – Îòûð îíäà, – äåï áåò æ¾çi áûò-øûò áîëûï òûæûðàíàäû ìàòåìàòèêà ï¸íiíi» ì½¹àëiìi Ðàáè¹à àïàé. Ìåí Ôåðìà, Ëåéáíèö, Ãåéíå, Âèåò ñèÿºòû ìàòåìàòèêòåðäi» ¼ìiðëåði æàéëû å»áåêòåð îºûñàì äà òàºòà¹à ñûçñà ñàéòàí àäàñàòûí ñàíäàðäû øåøóãå êåëãåíäå ºûðñûç åäiì. Ìåíi» ºàñûìà ºî»ñû ºîí¹àí äóäàð áàñ, ä¼» ì½ðûí, ºîþ ºàñ, ñ½ð êåñïiðiíå ä¾ðäåê áîëûï áiòêåí åðiííi» ºîæàñû Ìàðàò äåãåí ïàðòàëàñûì íà¹ûç ìèû

áàñûíàí à¹ûï ò½ð¹àí àºûëìàí áàëà åäi. Ò¾ð ò¾ñi Ãóíèá òàóûíäà¹û ¹àçàóàòøû ظìiëãå êåëåòií. ÁiðຠÌàðàò ²àæû ̽ðàò ñèÿºòû ãåíåðàë Åðìîëîâïåí îòûç æûë àëûñºàí àäàì åìåñ. Îíû» àëûñàòûíû åñåï. Áàÿ¹ûäà Èñààê Íþòîí Àíãëèÿ ïàðëàìåíòiíäå îòûð åêåí. Áið ì¸ñåëå ò¼»iðåãiíäå ëîðäòàð êå»iðäåêòåñiï æàòûð åêåí. Ѿéòñå Èñààê ¸ïåíäå: – Êåøiði»içøi! – äåï ñ¼çäåðií á¼ëãåíãå ½ºñàéäû. Áàðëû¹û äåðëiê à»ûðûï, “ºàçið áið í¸ðñå ºîñàéûí äåï æàòûð-àó” äåï ä¸ìåëåíiïòi. Ñîíäà ôèçèê: – Àíà òåðåçåíi» ïåðäåñií æàáà ñàëàñûçäàð ìà, ê¼çiìå ñ¸óëå ò¾ñiï åøòå»å ê¼ðåòií åìåñïií, – äåïòi. Ñîë ñèÿºòû ìåí º½ëøûíûï ñ¼éëåï îòûð¹àí Ðàáè¹à àïàéäû îðòà æîëäàí òîºòàòûï: – ĸðåòõàíà¹à øû¹ûï êåëñåì áîëà ìà åêåí? – äåäiì. – Øû¹ûï êåë, áiðຠáàòûï êåòïå, – äåï ¸çiëäåäi. Ìåí äå åñåìäi æiáåðåð åìåñïií: – Åãåð áàòûï áàðà æàòñàì ñiçäi ê¼ìåêêå øàºûðàìûí ¹îé, – äåï åñiêòi òàðñ æàïòûì. ²ûðàí òîïàí ê¾ëêi. μëû ìàòåìàòèê Ðàáè¹à àïàéäû» àéºàéû åñiêòi» áåðãi æà¹ûíàí îºòà-òåêòå åñòiëiï æàòûð. Ìåí íåãiçiíäå “ì¸äåíèåò ñàðàéûíà” åìåñ, ¼çiìíi» ¹àøû¹ûì Äèíà¹à áàðà æàòºàíìûí. ²ûðñûº øàë¹àíäà, áiëåêòåðiíå àðáè¹àí “êåçåêøi” äåãåí æàçóû áàð ºûçûë ìàòà îðà¹àí îºóøûëàð æåòiï êåëäi: – ²àéäà áàðà æàòûðñû»? – Äèðåêòîð¹à. – Æàé ìà? – Ñîë á¾ãií ìåäàëü àë¹àíìûí. – À..., – îë ñàáàçäàð àóûçäàðûí àøºàí ê¾éi îðûíäàðûíäà º½ääû áið Ëåíèí åñêåðòiøiíäåé ºàòòû äà ºàëäû. Ìåí “ìåäàëü àëó¹à” êåòiï áàðà æàòòûì. Îë ìåäàëüäi» àòû Äèíà. Áiçäi» ñàáຠáiðiíøi ºàáàòòà ¼òiï æàòûð, Äèíà ºûç áåñiíøi ºàáàòòà. ß¹íè ãåîãðàôèÿ ï¸íiíi» òiëiìåí àéòºàíäà “ñòðàòîñôåðàäà”. Ìåí ¼ìið áàñïàëäàºòàðûìåí æî¹àðû ºàðàé ¼ðëåï áàðàìûí. Æåòòiìàó. Åñiêòi» èíåíi» æàñóûíäàé ¹àíà ñà»ûëàóûíàí ñû¹àëàï ò½ðìûí. Äèíà ñàáຠàéòûï æàòûð. ²ûçûë ºå»iðäåé Äåìîñôåííi» òຠ¼çi. ´òiðiê-øûíû àðàëàñ áið í¸ðñåíi àéòûï æàòûð, ¸éòåóið. ²àðàñàì ²àéðàò äåãåí ñûíûïòàñû

áåòòåï êåëå æàòûð åêåí. Îë äà ºóû¹û ½ñòàìàéòûí áið ï¸ëåêåò åêåí: – Àïàé, øû¹ûï êåëåéiíøi. – °é, îñû ñåíäåðãå íå áîë¹àí, øûæû» ¼»êåé. Àíàëàðû» º½éðûº ìàéìåí ìàéëàìà¹àí áà ñåíäåðäi, øû¹ûï êåë, – äåï ì½¹àëiì ºîëûíäà¹û òàºòàíû» áåò æ¾çií ºàëïûíà êåëòiðiï, ñ¾ðòiï æàòºàí ìàòàñûìåí á½ë¹àï-á½ë¹àï ºîÿäû. – Åé, ²àéðàò, ìà¹àí Äèíàíû øàºûðûï áåðøi, – äåïïií ºóàí¹àíûìíàí æà¹àñûíà æàðìàñûï. – Îé, ñåí äå êåëåòií óàºûò òàïòû» ¹îé, ºàçið êåëåìií, – äåï º½éûí-ïåðií æîº áîëäû. Íå áîëñà äà ¼çiì êiðiï ñ½ðàï ê¼ðåéií äåï åñiêòi ºàºòûì: – ȸ! – äåãåí ì½¹àëiìíi» äàóûñû û»ûðàíà øûºòû. – Àïàé, êåøiði»içøi Äèíàíû áîëà ìà åêåí?.. – Äèíà, øû¹ûï êåë, òà¹û ê¾éåó áàëàäàí ½ÿò áîëûï ºàëàð, – äåäi ¸äåáèåò ï¸íiíi» ì½¹àëiìi Æàäûðà Æàíäîñºûçû. – Íå áîëäû ñàáàºòû» àÿ¹ûíà òàìàí êåë äåäiì ¹îé ñà¹àí, – äåï áåòiìíåí àëûï, ò¼ñiìíåí øàïòû. – Æàðàéäû, – äåïïií ñàñºàíûìíàí. °óêåñi ñàëáûðà¹àí ñèûðäàé ñ¾éðåòiëiï ºàéòàäàí ñûíûïºà êåëäiì. Àðºàì º½íûñûï ºàë¹àí áà, ºàëàé, º½ðûñ-ò½ðûñûì æàçûëàð åìåñ. Ñûëº åòiï îòûðà êåòòiì. – Ñàäûðîâ, ò½ð, – äåäi àïàé òà¹û äà. Îðûíäûº èiñêåãåí æàìáàñûìäû ºàéòàäàí æ½ëûï àëäûì. – ȸ, àïàé. – Òàºòà¹à øûº. – Äàéûí åìåñïií. – Äàéûí åìåñïií äåï æ¾ðå áåðñå», ñîë ê¾éi áà¹äàðëàìàäàí ºàëûï ºîÿñû». Ìåêòåïòi» îºó áà¹äàðëàìàñû, êåçiíäåãi Êîìïàðòèÿíû» àëäû¹à ºîÿòûí æîñïàðû ñèÿºòû. Áið àéûðìàøûëûº, îëàð êîìóíèñòåð, áiçäåð îºóøûëàðìûç. Òàºòàíû» àëäûíäà ò½ðìûí. °ëäåái𠺽äiðåòòåí, ¸ëäå Ìàðàò äåãåí “ìàòåìàòèêà º½äàéûíàí” ê¼ìåê ñ½ðàï ò½ðìûí. Ãðåêòåðäå ïîëèòåèçì áîë¹àí. °ð í¸ðñåíi» ¼ç º½äàéû áàð. Ǹêå» Îëèìïòi» áàñûíäà øîºèûï îòûðàäû. Àë, áiçäi» ñûíûïòû» º½äàéû, àòû»íàí àéíàëàéûí Ìàðàò áîëàòûí. Áið í¸ðñå äåï àéòûï æàòûð. Ìåí º½ëà¹û òîñà» àäàìøà ºîëûììåí á¾ðêåéìií. Ò¾ê åñòiìåéìií.

– Àë, åñåïòi» øåøiìií òàïòû» áà? – Æîº, àïàé, – äåï æ¾ðåãiì ä¾áið ñàëäû. – Æàðàéñû», îòûð åêi, – äåï ñàçáåòòåíäi. Æóðíàë¹à ºîíæèòòû. Ìåíi» áið æàºñû æåðiì äàóëàñïàéìûí, ¼çiìíi» ä¸ðåæåìäi áiëåìií: – Ñiçãå Àëëàíû» í½ðû æàóñûí, – äåäiì äå îðíûìà áåòòåäiì. “²½äàéëàðäû» º½äàéû” Ìàðàò ìåíi ñ¼ãiï æàòûð: – Îé, ñåí äå. Àéòûï æàòûðìûí, àéòûï æàòûðìûí åñòiìåéñi» ¹îé. Ïàðòàëàñûìäà íîòàöèÿñûí àÿºòàäû, ºî»ûðàó äà áåçãåãi ½ñòà¹àí àäàìøà áåçiëäåï ºîÿ áåðäi. Èíôîðìàòèêàíû øåìiøêåøå øà¹àòûí Àéäîñ, ìåíi» ïiðiì: “Êèáåðíåòèêàíû» íåãiçií ñàëóøû Í. Âèíåð” äåéòií, ñóðåòøi °ñåò: “Ôðàíöèñêî Ãîèÿíû ñ¾éåìií, áiðຠîë ñèÿºòû ¼ëãiì êåëìåéäi” äåï èñïàí ñóðåòøiñiíi» “Îáíàæîííàÿ ìàõà” àòòû ïîëîòíîñûíà ñ½ºòàíóìåí áîëàòûí, áàñºà ìåêòåïòåðäåí ºîíàºòàð êåëå ºàëñà áiðiíøi áîëûï Ñàìàò ¸í ñàëàòûí, îë äà ¼çiíøå æ¾ðãåí áið Ýíðèêå Êîððóçî. °éòåóið êiøêåíòàé ¹àíà ±àëûìäàð ¾éi åäi ¹îé áiçäi» ñûíûï. Áið ê¾íi Ãè äå Ìîïàññàí: “Ìåí Åéôåëü ì½íàðàñûí æåê ê¼ðåìií” äåïòi, ñ¼éòñå ºàñûíäà îòûð¹àí áið êiñi: “Ñiç iøiíäå îòûðñûç ¹îé, ñîíäà íå ¾øií îòûðñûç” äåñå, ôðàíñóç æàçóøûñû: “Îíû ê¼ðìåñ ¾øií” äåï æàóàï ºàòûïòû. ÁiðຠÃè àºñàºàë ñûìàí ìåêòåáiìäi æåê ê¼ðìåñåì äå êåæåãåì áið êåéií òàðòûï ò½ðàòûí. °ëäå á¼òåí ìåêòåïêå êåëiï òàñòàé áàòóäû» ¼çi ìåí ¾øií áið øèå ò¾éií ì¸ñåëåäåé ê¼ðiíäi. Àñòðîíîìèÿ ¹ûëûìûíäà æ½ëäûçäàðäû» àðà ºàøûºòû¹ûíû» ¼ëøåì øàìàñû ïàðñåê áîëñà, ìåíi» ¾éiììåí ìåêòåïòi» àðàñû ºàð¹à àäûì æåð-òií. Äèíàíû ê¾òïåñòåí ¾éiìå òàðòòûì. ´éòêåíi àíàìà áàðûï, ºîëºàáûñ òèãiçáåìåñåì áîëìàéäû. Àíàì ñàóäàíû» àäàìû. °éòåóið, ìåíi ºàëàé áà¹àìûí äåï æ¾ðiï áàñûí òàñºà äà, òàó¹à äà ñîºòû. Òèûííàí òèûí ñàóûï åë ºàòàðëû êèiíäiðiï æ¾ðåäi. ²½äàé¹à ø¾êið àøòàí ¼ëiï, ê¼øòåí ºàëûï æàòºàí áiç æîº. Ñàáàºòàí êåëå ñàëûï, ìåêòåï êèiìiìäi àóûñòûðà ñàëàìûí äà áàçàð¹à òàðòàìûí. Ìåíi» àíàì ìåí ¾øií ¼çãåøå áið ¸ëåì. À¹ûëøûí àñòðîíàôòû Óèëüÿì Ãåðøåëü Óðàí ¹àëàìøàðûí àøºàí,

ìåí ¸ëi ê¾íãå äåéií àíàìäû àøóìåí, òàíóìåí êåëåìií. Çå»ãið ê¼êòi» æ¾çi øàéäàé àøûº åäi, ºàé¹ûñû ìîëàé¹àí àäàìíû» ñ¾äiíiíäåé àé¹ûç-àé¹ûç áîëûï, ê¼ê-àëà á½ëòòàð ê¼ê òîð¹ûíäàíûï àëûïòû. ʼòåðåì ñèûðäû» æåëiíiíäåé, æàé ½ðñà ñàð åòå ºàëàéûí äåï ò½ð. ²îð¹àñûíäàé àóûð ºàçáàóûð á½ëòòàðäû» àðòû àøûº. “°éòåóið, àäàìäû àºèûº åòåòií ຠæàóûí åìåñ” äåï ºîÿìûí iøiìíåí. Àéòûï àóûç æè¹àíøà áîë¹àí æîº, íàéçà¹àé æ¾íãå á¾éiði ñûºàé òîëû ºàïòû àëìàñ ºûëûøïåí òiëiï ¼òêåíäåé, æà»áûðû» º½éäû äåéñi» ¹îé. “´çiì æå»ië êèiíiï àëûïïûí, ìåíi ºîéøû àíàì áà麽ñ íåíäåé ê¾éäå áîëûï æàòûð åêåí” äåãåí îéìåí ºîëûìäà ñóìêà òîëû òàóàðìåí º½éûíäàòà æ¼íåëäiì. °ëi äîðáà àóûð ìà ¸éòåóið ôèçèêàíû» òåïå-òå»äiê çà»äûëû¹ûíà ñ¸éêåñ î» ºîëûìäà¹ûíû ñîë, ñîë ºîëûìäà¹û äîðáàìäû î» ºîëûìà àóûñòûðóìåí êåëåìií. Êåëñåì àíàì áà麽ñ ¾ñòi-áàñû ìàëìàíäàé ñó. Ñiëáiëåãåí æà»áûðäû» òîºòàéòûí ñû»àéû áàéºàëìàéäû. Ò¼êåííi» ¾ñòiíå ò¼ãiï æàòûð. Àíàì ¾ñòiíäåãi êóðòêàñûí øåøiï ìåíi ºûìòàï æàòûð. Áið æóàí à¹àøòû» äàëäàñûíà áîé òàñàëàäûº. Æàóûí áàéûðºàëàé áàñòàäû. ²àíáàçàð òiðøiëiê ºàéòàäàí áàñòàëäû. °ðêiì ¼ç òàóàðûí ñàóäàëàóìåí æ¾ð. ʼêáàçàð äåñåìå» àóìà¹àí ÄÑμ (ÂÒÎ). Àºøàì ¾éiðiëiï, ¸ðêiì ¼ç ¾éiíå òàðòòû. Áiçäi» ¼çãå àäàìäàðäàí àéûðìàøûëû¹ûìûç àç ¹îé, àíàì åêåóìiç æàÿóëàòûï òåìiðæîë âîêçàëûíà áåò àëäûº. Æîë æ¼íåêåé òàïºàí òàáûñòû, ê¼ðãåí ºûçûº îºè¹àëàðäû ìà¹àí àéòûï êåëå æàòûð. Áið êåçäå: – Áàëàì, îºóû» ºàëàé, ¸éòåóið åêi àë¹àí æîºñû» ¹îé, è¸. Ìåíi» áàëàì àºûëäû åìåñ ïå?! – äåï ëåêiòå ê¾ëäi. Àíàì ê¾ëãåíäå àéíàëàñûíà í½ð øàøàòûíäàé ê¼ðiíåäi ìà¹àí. Iøiìíåí ½ÿëûï ò½ðìûí. Ƽïåëäåìåäå íå äåï æàóàï áåðñåì åêåí äåï áàñûì ºàòûï êåòòi. ´òiðiê àéòñàì, åðòå» àíà-àíàëàð æèíàëûñûíäà áåëãiëi áîëàäû. Ìåíi àíàì “¼òiðiê ¼ðãåí áàñïàéäû, íå áîëñà äà øûíäû¹û»äû àéò” äåï ¾éðåòêåí ¹îé. Ѹë á¼ãåëiñòåí ñî»: – Ìàì, ìåí á¾ãií ìàòåìàòèêà ñàáà¹ûíàí åêi àëäûì. Áiðຠìåí äàéûíäàëûï áàð¹àíìûí, – äåï áiðí¸ðñåëåðäi äàëáàñàëà¹àíäàé áîëäûì. Àëàéäà, ìåíi òû»äàï ò½ð¹àí àíàì æîº. Áàñûí ò¼ìåí ñàëûï:

òåìiðæîëäû» áîéûíäà îéíàìà»äàð. Æåð òàðûë¹àíäàé áàðûï àëàñû»äàð. °íå Ƹìèë¸íi» áàëàñû ñîºûðòåêå îéíàéìûí äåï º½äûººà º½ëàï êåòiïòi. Åíäi òà¹û áið ðåò ñåíi ñîë æåðäåí ê¼ðåéií ìîéûíû»äû ¾çåìií, – äåï ñ½ñòàíäû ìåíi» àíàøûì. – Áîëäû, åíäi áàðìàéìûí. – Îòûð äà ñàáà¹û»äû îºû, áîñºà ñàíäàëà áåðìåé, – äåäi Çîÿ õàíûì. Ò¾íiìåí ñàáຠîºûäûì. Åðòå» áiðiíøi ñàáຠÐàáè¹à àïàéäiêi, ºàëàéäà áið áåñ àëóûì êåðåêïií äåï iøòåé áåêiäiì. Ñiáiðëåï òà» àòòû. Áåéíå áið ê¾í ºîëûíà ºûçûë áîÿó àëûï àéíàëàñûí áîÿï æàòºàíäàé. Øû¹ûñ æຠºàíºûçûë ò¾ñêå åíäi. Ìåí àòûï ò½ðäûì. ´çiì ñåðãåê àäàìäàé, æå»iëåéiï ºàë¹àí ñûìàí. “°é, áàëàì, á¾ãií áåñ àëìàñà» ¾éãå êåëìå” äåï àíàì ºàéðàï æàòûð ¾íi àð¹û á¼ëìåäåí º½ìû¹ûï æåòiï. Àð¹û äåï äàáûðàéòûï àéòàòûíäàé áiçäå øûíàøຠàéíàëàòûíäàé ¹àíà ¾ø á¼ëìåìiç áàð. Ñàáàººà ºîñ àÿºòàï, àñû¹ûï áàðàìûí. Ìåí äå ñûíûïºà åíäiì, ºî»ûðàó äà ñî¹ûëäû. “²î»ûðàó îºóøûëàð ¾øií åìåñ, ì½¹àëiìäåð ¾øií ñî¹ûëàäû” äåï àéòàòûí àïàéëàðûìûç. Á½ë ìåêòåïòi» á¸ðiíå îðòຠàôîðèçìi åäi. Ñàá຺à êåøiãiï êåëãåí áàëà “êiðïiíi» ¾ñòiíå æàìáàñûìåí æàòà ºàëàäû”. Á½íû ìåí îéûìíàí àëûï æàòºàí æîºïûí, åñiêòi» àóçûíäà iëiíiï ò½ð¹àí ñóðåò ñîíäàé îé¹à æåòåëåéòií. – ²àëäàðû» ºàëàé, áàëàëàð? – Ѹëåìåòñiç áå, àïàé! – äåäi àëòûíøû “à” ñûíûáû áið äàóûñïåí. Òåê ìåí ¹àíà êiäiðiï áàðûï àéòòûì. Ðàáè¹à ²àäiðºîæàºûçû ºûðà¹û àäàì åäi. Åíäi ¸êåñi êåçiíäå ÊÃÁ iñåòåñå, îë êiñi áàéºàìïàç áîëìà¹àíäà, ìåí áîëìàéòûí øû¹àðìûí. – Ñàäûðîâ, ñåí åðåêøå äàéûíäàë, – äåï ñ½º ñàóñà¹ûí ìà¹àí áà¹ûòòàäû. Åóðîïàäà äóýëüàíòòàð áiðiíi» áåòiíå áiði ºîëºàïòàðûí ëàºòûðàòûí. “Ìåí ñåíi äóýëüãå øàºûðäûì” äåãåíi åäi. Áiðຠáiç åóðîïàëûºòàð åìåñïiç, áiç ºàçàºòàðìûç ¹îé. Ìà¹àí æàé ¹àíà åñêåðòòi. Ìåí êiòàïòû» áið áåòií ²½äàé áiëåäi áåñ ðåòòåí îºûäûì. Ìèûìà áið í¸ðñå ºîíà áàñòà¹àí ñèÿºòû. Ñîïûëûº iëiìäå: “Åãåð àäàì ¼çiíi» áîéûíäà ¼çãåðiñ áàéºàñà, àëäûìåí æ¾ðåãi ºûçàäû” äåï æàçûë¹àí åäi

áið êiòàïòà. Ñîë ñèÿºòû áið ¼çãåðiñòi æ¾ðåê º½ð¹ûð ñåçäi ¹îé äåéìií, iøiì æûëè áàñòàäû. – Àïàé, ìåí äàéûíìûí! – ²îéøû, êåëãåíiì ºàçið ¹îé. Îíäà äàéûí áîëñà» òàºòà¹à øû¹à ¹îé, – ñ¸íái òàëøà ìàéûñà ºàëäû Ðàáè¹à ²àäiðºîæàºûçû. Ìåí òàºòà¹à øû¹ûï àëûï, ñàéðàé æ¼íåëäiì. Îéûìäà ñàáຠåìåñ, áåñ äåãåí áà¹à ò½ð. Èiñi º½ð¹ûðäû» ໺óûí. Òàºûðûï: “Ôèçèêàäà¹û ºîç¹àëòºûø ê¾øòåð”. Áåñ äåãåíi» ê¼çiìíi» àëäûíàí áûëàéäà ¼òåäi, áûëàéäà ¼òåäi. Ìåí îäàí ñàéûí àðºàëàíûï êåëåñi òàºûðûïòû ºàìòûï æàòûðìûí. – Òîºòà. Îíû êåëåñi ñàáàºòà àéòàñû». Îòûð áåñ, – äåï òîºòàòûï òàñòàäû. Ìåí áà¹àìäû àëûï îðíûìà á½éäà ò¾çåäiì. – Ìåí á¾ãií Ñàäûðîâºà ðèçà áîëûï îòûðìûí. Æàºñûຠäàéûíäàëûï êåëiïòi. Îñû áåòi»íåí ºàéòïà, – äåï ì½¹àëiì ìåíi ìàºòàï æàòûð. Ñàáàºòàí øûººàí áîéäà ¾éãå æ¾ãiðäiì. “¶éãå æ¾ãiðãåí æàìàí ûðûì” äåï àéòàòûí àíàì áà麽ñ. “Àáûëàéäû» àñûíäà øàïïà¹àíäà àòà»íû» áàñûíäà øàáàñû» áà” äåãåíäåé. Á½íäàé ¾éiìå àñûºïà¹àíäà, ºàøàí àñû¹àìûí?! ÁÅÐIÊ ÏÅÍ ÑÅÐIÊ Áåðiê ïåí Ñåðiê á½ðíà¹ûäàí äîñ. Ñûðòºàðû ºàðàï ò½ðûï êiíäiêòåði áiðãå áiòêåí åãiçäåð ìå äåï ºàëàñû». Åêåói áið ìåêòåïòå, áið ñûíûïòà îºèäû. Áåðiê ìàòåìàòèêàäàí, Ñåðiê ¸äåáèåòòåí ìûºòû. Àëòûíøû “¸” ñûíûáûíû» ìåðåéií ¾ñòåì åòiï æ¾ðãåíäåðäi» ñåðêåëåði. Åêi äîñ ñàáàºòàí ºàéòûï áàðà æàòûï: – Áåðiê, ºàðíû» àøòû ìà? – Ñåíiêi øå? – Êiøêåíå. – Áið í¸ðñå æåï àëàìûç áà? – Ñåðiê, ìåíi» àðòûº àºøàì æîº, – äåï ê¼çiìåí æåð ø½ºûëàäû. – Îé, ïàïàì ìà¹àí ìiíå ìûíàíøà àºøà áåðãåí, – äåï ºàëòàñûíäà¹û ºîáûðà¹àí ìû»äûºòàðäû ê¼êêå ê¼òåðäi.

äåìàëûñòû» àë¹àøºû ê¾íi äåñå»øi, – äåï äîñû ò¾çåòiï ºîéäû. Áåðiê àóûëäû» áàëàñû áîë¹àíäûºòàí øû¹àð, ñóäà ¼çií áàëûºòàé åðêií ñåçiíåòií. ʼëøiêòi» áàñûíàí äà, àÿ¹ûíàí äà òàáûëà áåðåäi. Áåðiê ñóäû» áåë îðòàñûíà äåéií æ¾çiï áàðäû äà, ºóëûººà áàñûï àñòûíà ñ¾»ãiï êåòòi. – ʾí æûëû, è¸? – äåäi Ñåðiê øàºûðàé¹àí ê¾ííåí ê¼çií î» ºîëûìåí ê¼ëåãåéëåï æàòûï. Ìàð¹àó òûíûøòûº. – Åé, Áåðiê... Áåðiê... Á-å-ð-i-ê! – äåï àéºàéëàäû. Ñóäû» áåòiíå øû¹à ºîé¹àí Áåðiê æîº. – Á-å-ð-i-ê... Øûºøû. ²îðºûï æàòûðìûí, – äåï æûëàðìàí ê¾éãå ò¾ñòi. Äîñû òàáûëìà¹àí ñî» æà¹à¹à øû¹ûï, êèiìií ºîëûíà àëûï: – Êiì áàð, ê¼ìåêòåñi»içäåð. Êiì áàð, – äåï æåðä¾íèåíi áàñûíà ê¼òåðå àé¹àéëàï æàòûð åäi. Áåðiê ñóäû» áåòiíå æ¾çiï øû¹ûï: – °... Á¸ëåì, àëäàíäû» áà? – äåï ñàóñà¹ûìåí øîøûéòûï, iøií ½ñòàï ºûðàí-òîïàí ê¾ëêiãå ê¼ìiëiï æàòûð. – Îé, åñòi øû¹àðäû» ¹îé. Ìåí ñåíi ¼ëiï ºàëäû ìà äåï îéëàäûì. – Åãåð ìåí ¼ëãåíäå äåíåì ñóäû» áåòiíå ºàëºûï øû¹óøû åäi. Ìåí ñ¼éëåï ò½ðìûí, ÿ¹íè ìåí òiðiìií. – ´éòiï åêiíøi ¸çiëäåìå. – Àéòºàíû»ûç¹à º½ëäûº, Ñåðiê à¹à! Á½ë ê¼ëøiêêå åêi äîñòàí áàñºà ò¼»iðåêòåãi áàëà àòàóëûñûíû» áàðëû¹û äåðëiê à¹ûëàòûí. – Ñåðiê, æ¾ð òàìຠiøiï àëàéûº, – äåäi ¼çiìåí áiðãå ¸êåëãåí ïàêåòòi ê¼ðñåòiï æàòûï. – Ìåíäå áàð ¹îé. – Îíäà îðòà¹à ºîé. – Ìà¹àí æåòïåé ºàëñàøû? – äåäi Ñåðiê. – ´éòiï ºîðºàòûí áîëñà», æàë¹ûç ¼çi» æå. Ìåí ¼çiìäiêií ¼çiì æåéìií, – äåï äîñû àðøûë¹àí ¸ïïຠæ½ìûðòºàíû àñàï æàòûð. ؼëäåï, ¸áäåí ºàòàëà¹àí åêåí áiðäåí æàðòû á¼òåëêåíi øàéäû îðòàëàäû. – ̸, ºàëæû»äàäûì ¹îé, – äåï àíàñû ñàëûï áåðãåí òàìàºòàðäû ïàêåòiíåí øû¹àðûï, Áåðiêòi» àëäûíà ºàç ºàòàð òiçiï æàòûð. – Áîëäû, ìåí òîéäûì, ¼çi»å æåòñií. Òà¹û òîéìàé

ºàëûï, á¸ðií Áåðiê æåï ºîéäû, äåï ¾é iøi»å æàéûï áàðàðñû», – äåï ñ¼çií ¸çiëãå ñ¾éåäi. – Æîº, àéòïàéìûí. ²îðûºïà. Æå, – äåï à¹ûíàí æàðûëûï æàòûð. Êiøêåíòàé ºàðûíäàðûíà åë ºîí¹àí ñî», øàºûðàé¹àí ê¾íãå ຠàðºàëàðûí áåðiï ºûçäûðûíäû. Áàòûñ æຠºàíºûçûë áîÿó¹à ìàëûíûï, ê¾í áàòûï áàðà æàòòû. Øàïຠ“åðòå» êåëåìií, ê¾ò” äåï ºîë á½ë¹àéòûíäàé. – ²àðà, åðòå» ê¾í ûñòûº áîëàäû, – äåäi Áåðiê ñ½º ñàóñà¹ûí àëûñºà áåçåï. Ò¾ñêå òàìàí òà¹û êåëåéiê, èÿ? – äåï ñ½ðàóëû êåñïiðìåí Ñåðiê äîñûíû» áåòiíå áàºûðàé¹àí æàíàðûìåí áà¹æèÿ ºàðàäû. – Åãåð ¸êåì áið æåðãå àëûï êåòïåñå, îíäà êåëåìiç. Îäàíäà ñó¹à áið øîìûëûï àëûï ¾éãå ºàéòàéûº, – äåäi Áåðiê ¾ñòiíå æàáûñºàí º½ìäû ºà¹ûï æàòûï. Êiøêåíåäåí êåéií ûìûðò ¾éiðiëiï, êåø òå áàòòû. Åêi äîñ á¾ãiíãi ê¾íi ºàëàé øîìûë¹àíäàðûí ìàºòàíûï àéòûï êåëå æàòûð: – ̸, ìåí äåãåí ñóäû» àñòûíà áiðຠñ¾»ãiï, òàñòû àëûï øûºòûì ¹îé. – ²îéøû ñåíi, æ¾çå àëìàéñû», – äåäi Áåðiê. – ƾçå àëàìûí, æàðûñàñû» áà? – Æå»iëiï ºàëàñû». – ´çi» æå»iëåñi». – Æîº, ìåí æå»åìií. Äèàëîãòàðû ïîëèëîã, êîëëèçèÿ¹à àéíàëìàé ò½ðûï åêåói äå ¾éëåðiíå æåòòi. – Æàºñû îíäà ñëîáàê, – äåï Ñåðiê åñiãií òàðñ æàïòû. – Ñëîáàêòû åðòå» ê¼ðåñi», îñûäàí ºàðàï îòûð, – äåï, äîñû äà ¾éiíå êiðäi. Äîñûíû» ºûìáàò ¾ëãiäå ò½ð¹ûçûë¹àí îñîáíÿãûíà ºàðàï æ½äûðû¹ûí ò¾éäi “¸, á¸ëåì îñûäàí øûºøû” äåï iøòåé ìûºòàï àëäû. – Åé, áàëàì, æ¾ð. Êið ¾éãå. Òàìà¹û»äû iøiï àë, – äåï Ìà¹èðà àíàñû áàñûíàí ñ¾éiï, º½øà¹ûíà ºûñòû. Àíàíû» æ¾ðåãi ¸ëåìäåãi å» àëûï í¸ðñå ¹îé. Ìåéiðiì, îòòàé ûñòûº º½øàº, æiáåêòåé æ½ìñຠñ¼çäåð, áàëàñûí àÿëà¹àí àëàºàí ñèÿºòû ºàñèåòòåðäi» áàðëû¹û äåðëiê áið àíàäàí òàáûëàäû. Áåðiê àíàñûí ðåíæiòiï àë¹àí êåçäåði ¼çií áiðò¾ðëi æàéñûç ñåçiíåòií. Iøòåé ºîðëàíàòûí. ƽáàòºûñû êåëãåíäåé ºîéíûíà êiðiï, øûºïàé ºîÿòûí. – Áåðiê, òàìà¹û» ñóûï ºàëàäû ¹îé, áàëàì, äåãåí ¸êåñiíi» ñ¼çi áàëàíû» îéûí á½çûï æiáåðäi.

– ²àçið, ïàï, – äåï iøêå ëûï åòiï åíiï êåòòi. Òàìຠòà iøiëäi. Åë äå æàòòû. Òåê àíàñû ¹àíà áiðí¸ðñåíi òiãiï æàòûð. Ìà¹èðà åëãå ê¼ðïå òiãiï, ñîë ¾øií æàï-æàºñû àºøà àëàòûí. ʼðøi Ìàðæàí: “Ìà¹èðà, ñåí ìà¹àí ¸äåìiëåï ê¼ðïå òiãiï áåð. ̾ìêiíäiê áîëñà åðòå»ãå äåéií áiòið. ´éòêåíi åðòå» °äiëiìíi» ºàéûí æ½ðòû êåëåäi, ñîëàð¹à ê¼ðñåòåìií” äåï ºîëûíà ºîìàºòû àºøà ½ñòàòºàí. Ìàðæàí Ñåðiêòi» àíàñû. ´òiðiêòåí “ïîäðóæêà” äåï ºîÿäû. Íåãiçiíäå Ìàðæàííû» àðàëàñàòûí îðòàñû àëàá¼òåí. ´»êåé àóçûíàí ຠìàéû ຺àí áàé áà¹ëàííû» åññiç ºàòûíäàðû. ʼðøi ºîëà»äû òîé-òîìàë຺à øàºûð¹àíäà: “Ìà¹èðà, ê¼ìåãi» êåðåê. Ìà¹àí áàçàðäàí ìûíàíû ¸êåë. Ìà¹àí ìûíàíøà àºøà ºàðûç¹à áåð. Ìà¹àí ìûíàíû äàéûíäàï áåð” äåï çàð ºàºñàéäû äà æ¾ðåäi. Áà麽ñ Ìà¹èðà ê¼íáåñiíå àìàë æîº, àéòºàíûí iñòåéäi. ´éòêåíi Ìàðæàííû» ê¾éåói Ðèíàò ñîòòà iñòåéäi. “Áið ê¼ìåãi òèiï ºàëàð” äåï ê¼ðøi ºàòûí¹à ê¼íå áåðåäi. Á¾ãií äå áàëàñû ìåí ê¾éåói îÿíûï êåòïåñií äåï øàìäàðäû» á¸ðií ¼øiðiï ºîéûï, àéäû» æàðû¹ûìåí ò¾íi áîéû ê¼ðïå òiãóìåí áîëäû. Áåðiê ä¸ëiçãå øû¹ûï áàðà æàòûï: – Ìàì, ½éûºòàñà»ûçøû. ʼìåêòåñåéií áå? – äåï ºàñûíà ìàëäàñ º½ðà îòûðà êåòòi. – Æîº, áàëàì, ½éûºòà. Á½ë ìåíi» æ½ìûñûì, åðòå» òàïñûðó êåðåê. – Êiìãå? – °é, àíà ¶»ãiðòàñòà ò½ðàòûí Æàíàð äåãåí ºûç¹à, ñåí îíû òàíûìàéñû». Ìà¹àí ºàðàìà, äàëà¹à øû¹ûï êåë äå, ½éûºòà, áàëàì, – äåï áåòiíåí ¼áòi äå îðíûíàí ò½ð¹ûçûï æiáåðäi. Ìà¹èðà Ìàðæàí¹à äàéûíäàï æàòûðìûí äåï àéòñà Áåðiê íàìûñòàíûï, ê¼ðøiíi» áàëàñûìåí ñ¼éëåñïåé êåòå ìå äåï ºîðºàäû. Åêåóiíi» àðàñûíàí ºûë ¼òïåñ äîñ åêåíií òó¹àí ê¾í, òîéòîìàëàºòàðäà àéòûï, Áåðiê ïåí Ñåðiê ¸í îðûíäàéòûí. ´òêåí àïòàäà Ðèíàò ºûðûº áåñêå òîë¹àíäà Áåðiê 콺ûì åëäi» àëäûíäà äîìáûðà òàðòûï, ̽ºà¹àëèäi» áiðíåøå ¼ëå»äåðií îºû¹àí. Ñåðiê îäàí ºàëñûí áà áè áèëåï, ¸í ñàëûï îë äà áiëãåíií îðòà¹à ñàëûï áàºòû. Æèíàë¹àí æ½ðò “¼ðêåíäåði» ¼ññií” äåï åêi áàëà¹à ºàº æàðûï ºîëäàðûíà àºøà ½ñòàòºàí åäi. Ñîäàí áåði Ìà¹èðà áàëàñûíû» Ñåðiêòåí áið åëi àæûðàìàé æ¾ðãåíií ºàëàéäû. Áåðiê ¾éãå êiðiï àíàñûíû» º½ëà¹ûíà ñûáûðëàäû:

– Ìàì, ìåí ñiçãå ò¾íiìåí ê¼ìåêòåñåéií àºûðû ½éºûì êåëiï æàòºàí æîº. Êåðåê æàðàºòàðû»ûçäû ê¼ðñåòiï, òàïñûðìà»ûçäû áåðiï ºîéû»ûç, ìåí iñòåé áåðåéií, – äåäi æ½ìñຠ¾íìåí. – Áîïòû, ì¸, ìûíà ìàòàëàðäû ºàéøûìåí ºûðºà áåð. Áàëàñû ìåí àíàñû ò¾í ½ç຺à îòûðûï æ½ìûñòàðûí òà» àòà áið-ຠáiòiðäi. Áåðiê ìàñ àäàìøà òå»ñåëiï áàðûï, ò¼ñåãiíå æàòà ºàëäû. “Îé, º½ëûíûì, øàðøà¹àí åêåí ¹îé. Àºûëûíàí àéíàëûï êåòåéií” äåï Àëëàäàí îñûíäàé áàëà áåðãåíiíå iøòåé ºóàíûï, ê¼çiíå æàñ àëäû. Àíàñû íåãå ¼éòêåíií áið ²½äàéäû» ¼çi áiëåäi. Áåðiêòi òó¹àíûíàí “ìûíàíû á¾éòïå, ìûíàäàí àóëຠæ¾ð, áiðåóäi» çàòûí àëìà, ½ðëàìà, àäàë áîë” äåï º½ëà¹ûíà º½þìåí êåëãåí. Ìà¹èðà áið ñà¹àò ½éûºòàï àë¹àí ñî», øåìiøêåëåðií áið äîðáà¹à ñàëûï àëûï, “æ½ìûñºà” êåòòi. °êåñi á¾ãií º½ðûëûñòà iñòåãåí å»áåêàºûñûí àëàòûí ê¾í. – Áàëàì, ò½ð äà øàéû»äû iø, á¾ãií ºîðà ò½ð¹ûçàìûç. Ìåí áàðûï æ½ìûñòàí àºøàìäû àëûï êåëåéií, – äåï Áåðiêòi ¸êåñi îÿòûï êåòòi. Áåðiêòi» ½éºûñû ¸ðºàøàíäà ñåðãåê-òií. Àòûï ò½ðûï, øàé ºîéäû äà äàñòàðºàí¹à æàðòû íàíäû òóðàï, ºàñûº, êåñåñií ºîéûï æàòòû. Áåðiêòåðäi» ò½ðìûñû æ½ïûíû áîë¹àíäûºòàí, ê¼ðøiëåð àðòûë¹àí ä¾íèåëåðií ¸êåëiï òàïñûðàòûí. Á½ë í¸ðñåãå Ìà¹èðà ìåí Æàðàñòû» åòi ¾éðåíiï êåòñå äå, Áåðiê ¾øií òà»ñûº í¸ðñå ñûìàí ê¼ðiíåòií. “Îñûäàí ìèíèñòð áîëñàì ïàéäà¹à êåíåëiï, ¸êåì ìåí øåøåìäi ¸äåìi êèiíäiðiï, Ñåðiêòiêiíäåé ¾ëêåí ¾é àëàìûí” äåï ºèÿëäàéòûí. Áåðiêêå ìèíèñòð áîëó ºàéäà. °ëi ìåêòåï áiòiðó êåðåê. Æî¹àð¹û îºó îðíûíà ò¾ñó ë¸çiì. Áið æà¹ûíàí áàëàíû ñ¾éåï ò½ð¹àí ê¼êåñi æîº òà ¹îé. Ðèíàò Ñåðiêêå ºàëæû»äàï: “Ìåíi» áàëàì ¼ñêåíäå ¼çiìíi» îðíûìà îòûðàäû. ¶ëêåí ¾éi ìåí ºûìáàò ìàøèíàñû áîëàäû” äåï àéòºàíû ¸ëi åñiíäå. “Áàé áàé¹à, ñàé ñàé¹à º½ÿäû” äåãåí øûíäûº åêåí. Áåðiê êiøêåíòàé áîëñà äà ¼òå íàìûñøûë áàëà áîëûï ¼ñiï êåëå æàòûð. °ð ñ½ðàººà ¼çiíi» æàóàáû áàð. “Ï-ñ-ñ-ñ” åòiï ºàéíà¹àí ø¸óãiì áàëàíû» îéûí á¼ëiï æiáåðäi. Òîéûìäû áîëó ¾øií êåñåãå íàíäû øûëàï, ñî¹ûï àëäû. Êå»ñiðåãiíåí æ½ìñຠíàí êåäåðãiñiç ¼òiï êåòòi. Äàñòàðºàíäû æèíàñòûðûï, äàëà¹à øûºòû äà åñêi ºîðàäàí áàë¹à,

øåãå, àðà ñèÿºòû ê¼äå-ñ¼äåëåðií øû¹àðûï, ñàéëàï æàòòû. – Áåðiê, êåòòiê øîìûëàìûç, – äåäi ½éºûñû ºàíûï, ºàðûíû òîº Ñåðiê. Ñåðiê, ðåíæiìåøi á¾ãií ïàïàì åêåóìiç ºîðà ò½ð¹ûçàìûç. Áà¹àíà áið æ½ìûñòû òàïñûðûï êåòêåí. ²àçið êåëåäi. – Îé, ñåí àéòòû» ¹îé îéíàéìûç äåï. Ѽçi»äå ò½ðñà»øû. – Ìåí ñà¹àí àéòûï æàòûðìûí ¹-î-é... ²àçið ¸êåì êåëåäi, á¾ãií æ½ìûñ øû¹ûï ò½ð äåï, ºàëàé ò¾ñiíáåéñi»? – ´òiðiêøi, ¼ðìåêøi. Áiëiï åäiì ¼ñòiï àéòàòûíû»äû. Ìåí îíäà æàë¹ûç êåòòiì, ºàëà áåð... – äåï Ñåðiê ê¼ëøiêêå áåò àëäû. “Áàòûï êåòïåñå» áîëäû. ƾçå àëìàóøû åäi» ¹îé” äåï iøiíåí ò¾éäi äå àðû ºàðàé æ½ìûñûí æàë¹àñòûðà áåðäi. Áiðºàóûì óàºûòòàí êåéií Ñåðiê ¾éiíå êåëäi... ÀÉÄÀ·ÀÐ, ÀÞ ·°Ì ÁÀÐÛÑ (¸ôñàíà) “Áàñûíóøûëûº – áàñºàðó ôîðìàñû åìåñ...” Êàíò Àþ ºîðáà» æ¾ðiñïåí ºîðñûë ºà¹ûï ä¾ðñ åòiï îòûðà êåòòi. Àéäà¿àð ºèìûëû ¸áæië. Áið òàñ åäåíiíi» òàð á½ðûøûíà æàìáàñòàäû. Áàðûñ åêåóiíå ºàðàéëàï, ºàñºûð ê¼ðãåí åøêiãå ê¼çäåíäi. Ìà¹àí äà îòûðàòûí îðûí òàáûëñà åêåí äåãåí ñàóàë ò½ð ò¾êòåíãåí áåòiíäå. – Åé, Áàðûñåêåñi, ºàñûìà êåëiï æàé¹àñ, – äåäi Àþ æûëû øûðàéëàíûï. Áàðûñ àïòû¹àð åìåñ, ¼çiíi» åæåëãi ñàëòûìåí òàáàíûí ò¼ðòà¹àíäàï íûº áàñûï, æîíûí ñàðäàº-ñàðäຠºàáûð¹à¹à òiðåé æ¾ðåñiíåí îòûðäû. Àéäà¿àð ìà»ûíäà¹ûëàð¹à ì໹àçäàíà ºàðàéäû. Iøiíå á¾êêåí æûìûñºû ñûðûí ñûðòòà¹û æàí áàëàñûíà áiëäiðìåé... ʼçiíäå êåðäå» êåóäåíi» êåêåñiíi áàð ñûºûëäû... Åøêiìäi òàáàëàìàéäû, áiðຠ½ïàéû äà á¾òií. Òàñòàé ºàð໹û ºàïàñ. Æåëê¼ç ñà»ûëàóäàí ñ¸óëå í½ð øàøûï ò½ð. μëòàðàºòàé æåð ºàë¹àíûí áàéºàï ºàë¹àí Àéäà¿àð “ìûíà æåðãå áiçäi»

õàéóàíàòòà¹û à»äàðäû ê¼øiðiï ¸êåëñå» ¹îé” äåãåí åñåêä¸ìå áàð. Àþ ìåí Áàðûñ îðòຠ¸»ãiìå òàïòû ìà ¸éòåóið ì¸ðåñ¸ðå... Àþ Áàðûñºà ºàíøà ¼êòåìäiê æàñàñà äà, Àéäà¿àðäàí ã¼ði òàó òà¹ûñûí åòæàºûíû ê¼ðäi... Àþ ìåí Áàðûñòû» åïòåãåí iëiê-øàòûñ áàð åäi. Îíû» ¼çi äå åò áàóûðû åëæiðåñêåí òóûñòûº åìåñ, æàé èò ºàñûíûñºàíäàé ¹àíà áiðäå»å. Àþ Áàðûñºà ê¼ðñåòïåãåí ºîðëû¹û ºàëìà¹àí-äû. ±àñûðëàð áîéû ø¼ìiøòåí ºûñûï, ø¼ìåêåé àñûð¹àí. ʼíòåðëi ê¼íáiñ Áàðûñ î¹àí äà ê¼íãåíìûñ. Áàðñåêå» “Åæåëãi æàó àòûñó¹à æàºñû” äåï áið, ûñºûð¹àí Àéäà¿àð¹à ê¼ç ºèû¹ûí òàñòàï æàòûï “ìûíàäàé ñ½ììåí äîñòàñºàí á½ðíà¹ûäàí äîñ Àþûì æàºñû” äåï åêi îéëàäû... Áið çàìàòòà ñ½ºñ½ð¹à ø¾éëiêêåí ñ½»ºàðäàé Àþ¹à àëàê¼çäåíå æàíàðûí ºàíæàðøà ºàäàäû... Îíû ñåçãåí àëûï ê¾ø, àïàéò¼ñ, ¾éå»êiíi» ò¾áiíäåé ò¼ðòïຠäåíiëi, øîéûííàí º½é¹àíäàé øîéºàðà Àþ: – Àéäåêå, àéòàð øà¹ûìûç áàð ìà? – äåäi Àþ òiêòåíå ñ¼éëåï. – Ñà¹àí àéòàð àéûáûì äà, øà¹ûìûì äà øàëºàð ê¼ëäåé òàñûï æàòûð. – ²½ëà¹ûì ñiçäå, – äåäi Àþ. – Îíäàé áîëñà, àºïà º½ëà¹û»íû» åêiíøi æà¹ûí òû¹ûíäà, æåëïiíå àéòºàí ñ¼çiì æåëãå êåòåð, – äåäi Àéäà¿àð. ѽì íåìåíi» á½ë ñàðûøàÿíøà øà¹ûï àë¹àí ñ¼çiíå øàìäàíäû ºàáà¹ûíà êiðái» êiðãåí Àþ. Æàóàáûí äà ñ¼çá½éäà¹à ñàëìàé ò¼áåäåí ½ð¹àíäàé ºîéûï ºàëäû: – Ìåíiìåí òåêå òiðåñêå ê¼øêåëi îòûðñû» áà, à?!. °ëäå ¼çi»äi ¸ëåìäi øûðº àéíàëäûðàð ïàòøàñûìûí äåï îòûðñû» áà? Ò¸»ið äåìåó áåðñå, òûðàïàéëàòûï ºóàìûí äà æiáåðåìií, – äåï Àþ îòûð¹àí îðíûíäà ìèçiìåé ìåëøèiï ò½ð. Àéäà¿àðäû» ºàíòàëà¹àí ºûçûë ê¼äåði øûíûäàé øûòûíàï êåòòi. – Ò¼áå» òåñiê áîëñà, îë ¾øií ìà¹àí åìåñ Ò¸»iðãå øà¹ûí. ¶éãå êåëãåí àäàì¹à ¾éäåé äàóû»äû àéòóäû ºàøàí ºîÿñû». °ëi æåïòåãåí àºûðåòøië ñ½ìïàéû. Ò½ðûñàòûí æåði»äi àéò, – äåäi Àþ àéòºàíûíàí òàÿð åìåñòiãií àíûº áiëäiðiï. Ñîéûëäà ñîðëû¹à á½ðûí òèåòií ¸äåòi. Àëûï ò½ë¹àëû Àþäû» ºàñûíäà îòûð¹àí ìà¹àí ûçáàð øàøà ºàðàäû. – Åé, Àéäà¿àð, Áàðûñ iíiìäå íå» áàð. Àéòàðû»äû

ìà¹àí àéò, – äåäi Àþ ñåðïiëiï, èûºòàðûíàí áið áàòïàí æ¾ê ò¾ñêåíäåé æå»iëäåíiï ºàëäû. Àéäà¿àð ¸ëi äå îé ¾ñòiíäå. ²àïàñòû ¾íñiçäiê áèëåäi. Ò¼íiï ò½ð¹àí ºàòåðäåí Àþ Áàðûñòû ê¼ðiíåó ñàºòàï ºàëäû. Àéäà¿àð òåáiíi òûì ìûºòû, òåãåóðiíäi íåìå ¹îé. Åñåñií æiáåðìåñ äåï îéëàäûì. Á½ë æåðäå òîºà»äàï ò¼ðåëiê àéòàòûí ìåí åìåñ. – °ëåìíi» á¾òêië à» àòàóëûñûíû» æîí àðºàñûíàí øûºïûðòûï, øûðº èiðiï îòûðàòûí ìûºòû ºîë êåðåê. Ìàçàñûç, ñ¾ðêåé ä¾íèåíi ìåíi» á¾ðêiòøå á¾ðiï ò¾ñåð øå»ãåëiì áèëåìåãåí äå, ñåíi» åáåäåéñiç åëáåê ºàººàí òûðíàºòàðû» ò¼ñòåó êåðåê ïå, à... – äåäi Àéäà¿àð. Àéäà¿àð Àþäû» ºàñàºû æàóû. Àéäà¿àð ºîðáà»äà¹àí Àþ¹à êåçiêêåíøå æàí òå»ãåðìåãåí. Æîíûíàí òàñïà òiëiï æàòñà» äà áûëº åòïåéòií, ïië ñàóûðëû Àþ äà ñ¼çií ñàéëàï àëûïòû: – Ñûðòûìíàí íåøå ò¾ðëi àëûï-ºàøïà ¸»ãiìåëåð àéòûï ºûæûðòûï æ¾ð åêåíñi». Ìà»û»äà¹û ºî»ñûëàñòàðû»à òiñ áàòûðûï, à»äàðû»äû ñîë ¼ëêåãå iøêåðiëåï åíäiðiï æàòûð åêåíñi». Èò ñîðëûñû ê¼ø áàñøûñûíà åðåäi. Áàñûï àë¹àí îðìàí à»äàðû àðòû»íàí åðìåñiíå ºîéìàïñû». Åññiç à»äàð ¼çäåði ¾øií íå ìàðºàäàì òàáàäû. Ñåíi» ºîë àñòû»äà à»äàð ¼òå ê¼ï. Îë æà¹ûíàí º½ëà¹äàðìûí. Áîñ îðìàíäàð¹à òóûñòàðû»äû ê¼øiðiï æàòûðñû» åìåñ ïå. ²àíøàìà à»äàð ðàéûñ ìåêåíiíåí àéûðûëäû. Øåð øåìåí êåóäåñiíäåãiíi» á¸ðií àéòòû. Àéäà¿àð ºóëûººà ê¼øïåñå îñû ½ðûñòà æå»iëåòiíiíå íຠê¼çi æåòòi. Òië áiðiêòiðiï, áåðåêåãå êåëiï, ûðàºàéëàñïຠáîëûï iøòåé áåêiäi. – Àþåêåñi, ìà¹àí æàíû»äà îòûð¹àí, ñà¹àí æàò à»äû ºàíæû¹àìà áàéëàï áåð. Ѿéòiï º½äà äà òûíûø, º½äà¹è äà òûíûø áîëàäû. ĸðìåíñiç à» ¾øií áåò æûðòûñûï, èò ûðºûëæû»ìåí ä¸óðåí ñ¾ðìåéiê. ϸòó¸¹à êåëåéiê. Áàðûñºà áîëà ìàéäàí àøïàéûº, – äåï Àþäû óõèòòàïñóõèòòàìຠáîëäû. Áàðûñ àëäû êå» à». Åøêiìãå ºèÿíàòû äà, çûìèÿíäû¹û äà æîº, ñàëìàºòû à»-òûí. Àéäà¿àðäû» ñîíøà ø¾éëiãóiíå øûíû êåðåê Áàðûñ ò¾ñiíáåäi. ʼêiðåãií ºàðñ àéûðà ê¾ðñiíäi. Ìåíi» íåíäåé æàçû¹ûì áàð äåï îéëàäû. Ѹë îòûðûï àøó øàºûðäû: – Åé, Àéäà¿àð, ìåíi æûëàíøà àðáàï àëàìûí äåï îéëàñà» ºàòåëåñåñi». Ìåíäå äå àçó, òûðíàº, àéáàò áàð.

Àðàíû»äû òûì ºàòòû àøà áåðìå. Òàìà¹û»à òiðåëåìií äå ºàëàìûí. Êåïòåëåìií... Ñû äåìi» ºàë¹àíøà æàñòû¹ûìäû àëà æû¹ûëàìûí. Áàñûíóû» æåòåð, – äåäi Áàðûñ ò¾ñií ñóûººà ñàëûï. – ²îðºûòòû». Øàìà» øàðòûº, ìà¹àí ºàíäàé àéáàò ê¼ðñåòïåêøiñi». Òûøºàí ¼ëòiðóãå ¹àíà æàðàéòûí òûðíà¹û»äû òû¹ûï ºîé. ʼðñåòïå. Áið ºàºñàì àçóû»íàí äà ºà¹ûëàñû». ´éòiï ìåíi» ç¸ðå º½òûìäû àëìà, – äåï Àéäà¿àð ìûñºûëäàé ñ¼éëåäi. – Ìûñòàíñû»-àó, Àéäà¿àð. Áiðຠñåíi» ò¾êêå ò½ð¹ûñû» ìûñû» ìåíi áàñûï ò½ð äåï îéëàìà. Áåëäåñêi» êåëñå áåë îìûðòºà»äû ñûíäûðàðëûºòàé ê¾ø áàð ìåíäå. Îë æà¹ûíàí ºàì æåìå, æåêñ½ðûí. Áàðûñïåí òiçå ºîññàº, áûò-øûòû»äû øû¹àðàìûç äåï Àþ ºîñòàé êåòòi. ´çi ñî»ûíàí ò¾ñêåí, ¸áäåí ûçàñû ¼òêåí ê¼êøîëຠºàñºûðäû» içií íåøå ò¾ðëi øûòûðìàí øèûðäàí äà æà»ûëìàé øû¹àðûï ¸êåòåòií æûðûíäû à»øûäàé Àþ äà ñîë æ¾ëãåìåí àäàñïàé êåëå æàòûð. Áàðûñ iíiñií ºîð¹àøòàé æ¼íåëäi: – Åãåð äå Áàðûñºà òiçå áàòûðàòûí áîëñà», ¸»ãiìå ìåíiìåí áîëàäû... – äåäi Àþ. “Ñåí ºàçið êåòêåí ñî», Áàðûñòû òàáàíûììåí áàñûï-ຠõàðàï åòåìií” äåãåí ñ½ì îé áåòiíäå îéíàï ò½ð. Àéäà¿àð ñ¸ë îéëàíûï: – Àþ, ìåí Áàðûñºà òèiñïåéìií. Ñåíåí ñ½ðàð áiðຠñàó¹àì áàð. Á¾òêië ¸ëåì òàáàíûìûçäû» àñòûíäà ¹îé. À» àòàóëûñûíû» áàðëû¹ûí äåðëiê áèëåï ò¼ñòåéiê, î¹àí ºàóºàðûìûç æåòåäi. Åêåóìiçäi» äå ì¾ääåìiç áið. Áiðiãåéiê, – äåï Àéäà¿àð ºóëûººà áàñòû. Áiðຠê¼êòåì òàñºûíû êåçiíäå æûðà ñàéëàðäà äàðèÿäàí á¼ëiíiï ºàëàòûí ø½ºàíຠñóëàð áîëóøû åäi ¹îé. Ñîë òàÿç ñóëàðäà æåëáåçåãií ºà¹ûï, òûïûðëàï æàòàòûí áàëûºòû» ä¸ðìåíi ñèÿºòû áiðäå»å åäi Àéäà¿àðäû» àéòºàí ñ¼çi. ιàí Àþ íàçàð äà ñàë¹àí æîº. ²óëûºïåí àëà àëìàñûí áiëãåí Àéäà¿àð ºà¿àðûíà ìiíiï, àéáàòòàíà ñ¼éëåäi: – Àþ, ñåí àëûï ê¾øòi» èåñi øû¹àðñû», áiðຠáûëàé àéòòûì, îëàé àéòòûì ò¾ñiíáåäi». Ñû àéëàì, ñåíi æàí ò¸ñiëiì åòó ¹àíà ºàëäû, – äåäi ºàéðຠòiñòåðií ºàéðàé ò¾ñå. Àþ îñûíäàé ñ¸ò òóàòûíûí iøòåé áiëäi. Àéäà¿àð ¸áæûëàíäàé òîë¹àíäû. Îðíûíàí àòûë¹àí ê¾éi Àéäà¿àðäû» òàìà¹ûíà æàðìàñòû. ´òêið òûðíàºòàðûí ìûòûï æàòûð. Åêi àëûï øàïïà-øàò ½ñòàñà êåòòi. Ñàòûð-

ñ½òûð ºîëäàðäû», ñûºûðëà¹àí ñi»iðäi» äûáûñû åñòiëåäi. Àþ ê¼òåðãåí ê¾éi æåðãå áið ëàºòûðàäû. Àéäà¿àð ºàíàòûìåí ºà¹ûï Àþäû ½øûðûï ò¾ñiðäi. Ò½ðà ºàëûï ºàéòàäàí ½ìòûëàäû. ²àðñû àëäûíäà ò½ð¹àí ºàðñûëàñûí æûºòû. Èò æû¹ûñ ½ðûñ. Áiðií áiði àëà àëìàóäà. ʼê æàë¹à ºîñûë¹àí òàçûäàé ¸ð æåðiíåí áið øàëûï, øîðøè ñåêiðiï òåêå òiðåñêå ê¼ï áàðìàé êåçåê ¾éiðiñiï ò½ð. Øå»ãåëií æàéûï æiáåðiï, á¾ðå ò¾ñåòií á¾ðêiòòåé áið áiðiíå ò¼íiï à»äûñûï ºàëäû. Àéäà¿àðäû» ºàçiðãi ºàëïûíäà æîíûí ê¾äiðåéòiï, æåìiíå ºàðàé àòûë¹àëû ò½ð¹àí æîëáàðûñòû åñêå ñàëàð åäi. Àéäà¿àð øàìàñû ºàðñûëàñûíû» îñàë æåðií ¼çiíi» ºàïûñûç ½ñòàéòûí î»òàéëû ñ¸òií ê¾òiï æ¾ðãåí ò¸ðiçäi. Àéäà¿àð ºàðñûëàñûíàí ã¼ði åïòiëåó, æûëäàìäàó åêåí, áàóûðûíà åíiï êåòòi äå, ºàëáà» ºàººûçûï áiðäåí òiê ê¼òåðiï ¸êåòòi. Ñîë áåòiíäå òàáàíûí æåðãå òèãiçáåé àéíàëäûðûï àïàðûï, øàëºàëàòà ½ðûï æiáåðäi. Áàðûñòû» ê¼çiíå åêi à»íû» øàðïûñóû áåéíå áið ò¾éå áàëóàíäàðäû» ê¾ðåñiíäåé åëåñòåäi. Åêi ò¾éå ñî¹ûëñà, àðàñûíäà øûáûí ¼ëåäi. Àéäà¿à𠺽ç¹à ëàºòûðìàºøû áîëûï åäi, Àþ òàáàíûíàí æàðìàñûï àëûïòû. Àéäà¿àð¹à ºîñ ºîëûìåí æàðìàñûï àë¹àí Àþ ñiëêiíiï ºàëûï åäi. Åêåói äå áiðäåé øàòºàëäàí ½øòû. Æàìáàñòàðû æåðãå òèãåíäå ä¾íèå ä¾ð ñiëêiíãåíäåé áîëäû. Áàðûñ áàñûìåí ò½òàñºàí ìîéíûí ñîçûï ºàðàäû. Åêi àëûïòû» º½ëà¹àí æåði ¾ëêåí ø½»ºûð¹à àéíàëûï êåòiïòi. Ìûëæà-ìûëæà åòòåði ¾ãiíäi òàñòàðäû» ¾ñòiíäå æàéðàï æàòûð åêåí. ²àíäàðû æûë¹à áîëûï à¹ûï, ¼çåíãå áàðûï òîºàéëàñòû. Iðòiê-iðòiê øà»äû äà ñàìàë æåë æåëïiï ¸êåòiïòi. ²½ç æàðòàñòû» ò¼ñiíäå Áàðûñ æàë¹ûç ¼çi ¹àíà ºàëäû. Ò¼»iðåêêå ºàðàäû. Àëûñòà¹û ê¼ê ì½íàð òàó òà¹ûñûíà ì½»àé¹àí êåéiïïåí ºàðà¹àíäàé. Àç-êåì á¼ãåëiñòåí êåéií øàòºàë àðàñûìåí ò¼ìåí º½ëäèëàäû... Åíäi Áàðûñºà òå» êåëåð åøêiì æîºòàé ê¼ðiíäi. Æîëáàðûñ, Àðûñòàí ê¸ði à»äàðäû» îðíûí áàñàòûí à» Áàðûñ áîëìàº. Áèëiêêå òàëàñºàí àëûïòàð ºàøàíäà áiðií áiði º½ðòóìåí áîëìàº. Á½ë çà»äûëûº... °ó áàñòà ìàíñàïºà º½ìàðòºàíäàð øû»ûðàóäû» ò¾áiíåí òàáûëìàº...

ÁÀÇÀÐ Æ°ÍÅ À²ØÀ... Á¾ãií – ä¾éñåíái. Áàçàð ìåí òåàòð æàáûëûï, ñàóäàãåðëåð ìåí àðòèñòåð äåìàëàòûí ê¾í! Á½ðûíäàðû “Ò¾ðêiñòàí” ñàóäà ¾éiíi» àëäûíäà ºî¹àìäûº ê¼ëiêòåð áû¹ûï ò½ðàòûí. ²àçið åøºàéñûñû æîº. Àäàì àÿ¹û äà àçàé¹àí. Áiðຠòîëûº ñàÿáûðñûäû äåï àéòó òà¹û ºèûíäàó. Ìàºàòàåâ ïåí Ïóøêèí ê¼øåëåðiíi» ºèûëûñû Ìà¹æàí¹à “Áåðìóä ¾øòà¹àíû” ñåêiëäi ê¼ðiíåäi. Æiãiò “Áåðìóä àðàëûíû» ìà»ûíàí ¼òêåí êåìåëåð æî¹àëàäû. Áåëãiñiç êå»iñòiêêå ñi»iï êåòåäi...” äåãåíäi ¹ûëûìèòàíûìäûº êiòàïòàí îºû¹àíû áàð. Á½ë ìà» äà ñîë àðàë ñåêiëäi. “ʼêáàçàðäà” òàëàé ê¼ê¼ðiì êåçiíäå êåëãåí æåòêiíøåêòåð, ºàçið áiðøàìà æàñºà êåëãåí. Îñû æåðäå ºàðòàéûï, ¼ëiì º½øºàíäàðû äà áàð. Êåçiíäå æåëïiíiï, ¼çiì äåãåíäå ¼ãiçäåé ê¾øiì áàð äåï æ¾ðãåíäåði» ºàçið æîº. ²àéäà îëàð?!. “¶øòà¹àí” æ½òûï ºîé¹àí. Ñi»iï êåòêåí. Áiçäi» àóûëäà (Àëìàòû îáëûñû, Ðàéûìáåê àóäàíû, ¶ëêåí Æàëà»àø) ñåêñåíiíøi æûë¹û Ǹêiðæàí äåãåí æiãiò áîë¹àí. Äîñòàðû îíû – ßêàðü äåéòií. Øîéûí òåìiðäåí æàñàë¹àí, ºàëû» àðºàí¹à iëiíãåí, êåìåíi îðíûíàí ºîç¹àëòïàé ½ñòàï ò½ðàòûí ä¾íèå. Äîñòàðû ½ðäà-æûº çàìàíäàñûí ñî¹àí òå»åéòií. °ñêåðäå æ¾ðãåíäå äå áiðàçûí “àëòûí” î» æ½äûðû¹ûìåí ñ½ëàòºàí äåï ê¼ï åñòèòiíáiç. Àóûëäà¹û åðêåêòåð ¾éiíi» æàíûíàí ¼òóãå ºîðºàòûí. μñòàï àëñà, àð຺à æiáåðåäi. Òàïïàñà», øàðóà» áiòòi. Ðåñòàâðàòîðëàð¹à áàðûï ¼çi»å-¼çi» àëäûíà-àëà “ê¼êòàñû»äû” ºàøàòà áåðñå» áîëàäû. Îíäàé¹à äií ð½ºñàò åòïåñå äå, Ǹêå» ð½ºñàòûí áåðåäi. “Àóûëäû ìåí ½ñòàéìûí!..” äåï °ñåò äåãåí ìûºòû øûºòû. Áið ê¾í áîéû ò¼áåëåñiï, èòæû¹ûñ ò¾ñiï øà¹ûí àóûëäû òå» á¼ëiñòi. Ǹêiðæàí ºàëà¹à êåëãåí áîéäà, åðåæåñiç æåêïåæåêêå ºàòûñûï àòû øûºòû. Êåéií ìàôèîçèëåðìåí êiíäiãi áàéëàñûï, àñòûðòûí øàðóàëàðäû òûíäûðûï æ¾ð äåãåíäi º½ëà¹ûìûç øàëäû. Ìà¹æàí Ǹêiðæàíäû áið æûë á½ðûí ê¼ðäi. ĸë ñîë “Ê¼êáàçàðäû»” ìà»ûíàí. ²àéûð òiëåï îòûð. Òiñòåði ºà¹ûëûï, ì½ðûíû æàïûðàéûï, ñîë ºàáà¹û æàðûëûï, àðûºòàï êåòêåí åêåí. Æàíûíà òûðíà-òiçáåê áîëûï ñû¹àíäàð “æàé¹àñºàí”. “ʼêáàçàð” – Ïàòðèê Çþñêèíäòû» “Ïàðôþìåðû” òóûë¹àí áàçàð¹à ½ºñàéäû. °éòåóið òiðøiëiêòi» ºàìû. Êið-ñàóûñ. ̾»êiãåí ì¾»ñiê èiñ. Ñàóäàãåðëåð äåì àëñà äà ºàéûð òiëåï æ¾ðåòií

ñû¹àíäàð òûíûì òàáàð åìåñ. Æàé¹àí àëàºàíûíà àç-ìàç òèûí ñàëñà» “Àóìèí!” äåï áåòií ñèïàéäû. Ñî¹àí ¼çäåði ¸áäåí ò¼ñåëiï àë¹àí. Æiãiòòi» åñòóiíøå ñû¹àíäàð áàé ò½ðàòûí¹à ½ºñàéäû. Áið ðåò ê¼ðøiñi ñîíäàéëàðäû» áiðií “Äæèïòåí” ò¾ñiï, îíû åë ê¼ðìåéòií æåðãå ºîé¹àíûí ê¼ðiïòi. ²àëàé áàñû»äû øàéºàìàéñû»... Îíäàé í¸ðñåëåðäi ê¼ï ê¼ðiï ê¸ë븻äû î»äû-ñîëäû ûð¹àé áåðñå», ìèû» øàéºàëàäû, ¸êå»!.. Åêi á¼ëìåëi ¾é. ʼëå»êå áàñû ½çàðûï, ê¼êæèåêòi» ºûçûë ì½íàðòû ºîþëàíûï, ê¾í ºîíàºòàó¹à áåò àë¹àí. Ìåçãië – ʶÇ! Àóëà ñàðû ê¼ðïåìåí ê¼ìêåðiëãåí. – Óô, æàíûì-àé! ²ûçûì, øàé äàéûíäàï æiáåðøi. ʾí½ç຺à æà»áûð ñèãåêòåï ò½ðûï àëäû. ¶ñòi-áàñûì ìàëìàíäàé ñó áîëäû. Ò½ìàóðàòûï ºàëìàñàì æàðàäû, – äåï Ñàìàë êèiìäåðií øåøiï æàòûï. “°ïòøó!” äåï ò¾øêiðäi. – Äåíåìíi» á¸ði ºàëòûðàï, áàñûì ñûíûï ò½ð. Áàëìåí øàé, á¾ëäiðãåí, “Àñïèðèí”, “Òåðàôëþ”, “Êîëäðåêñ” iøiï, àÿ¹ûìäû ò½çäû ñó¹à ñàëûï, º½éðûº ìàé¹à àðຠºîñûï äåíåìäi ñûëàìàñàì áîëìàéòûí ñèÿºòû. Òàáàíûìíàí ñóûº ¸áäåí ¼òiï êåòòi, – äåï æàñòûººà æàíòàéäû. ²àëàìºàñ ¾ñòiíå ê¼ðïå æàóûï, ñ½ðà¹àíûí àëûï êåëäi. Ñàìàë øiëäåíi» øåêå òåñêåí øiëi»ãiðiíäå ºàïûðûºòàí, ºûëûøûí ñ¾éðåòêåí àºò¾òåê ºûñòà ûç¹àðäàí ºàøûï, ñàóäà æàñàó ¾øií æ¼íi ò¾çó æåð içäåéòií ¸äåòi. Àóûðûï-ñûðºàï, ì½ðíûíàí ຠñó ຺àíäà æàíûíäà ä¸ði-ä¸ðìåê ¾éå»êiäåé ¾éiëiï ò½ðàäû. Æàçäà ê¼ðêiìåí ê¼ëå»êå æàÿòûí ì໹àç à¹àøòàðäû» ñàÿñûíäà îòûðûï ºîéäû» ¾éiòiëãåí áàñûí, iøåê-ºàðûí, º½ðò, ìàé, êàðòîï ñàòàäû. Æåêñåíái ê¾íi ñàºøûëàð òàóàðëàðûí ñèïàí-òàçà ñûïûðûï àëûï êåòòi. ʾíê¼ðiñòi» ê¼çi – ñîë ìàéäà-ø¾éäå. ²ûçûíû» îºóû, ï¸òåð àºû, òàìàº, êèiì-êåøåê, æ¾ðiñ-ò½ðûñ äåãåíäåé... Iñòi» à áàñàðû õàº. Åðòå» æ½ìûñºà øûººàíäà ñàºøûëàð ìåí áàçàðêîìäàðìåí êåëiñiï, àëó¹à ¾éðåíiï ºàë¹àí ñ½º ºîëäàðûíà òèûí-òåáåíäåðií ½ñòàòûï, òàóàðûí ºàéòàðûï àëàäû. Êåëiíøåê áiðiíøi ðåò áàçàðäà iñòåï æ¾ðãåí æîº ºîé! ²ûáûí òàáàäû. Ñàðêiäið òàðòºàí øàºòà¹û ñàð¹ûø æ¾çiíå ò¾ñêåí ñûçàò ïåí ñàìàéûíäà¹û ຠ– ¼ìiðäåí ºàíøàìà ºèûíøûëûº ê¼ðãåíäiãiíi» áåëãiñiíäåé. °æiì – óàºûò äåíåãå ñàë¹àí òà»áà! ƾðiñ-ò½ðûñû íûº, ñ¼çi ñàíàóëû, ñàíàñû øàéäàé, áåòi»å ºàñºàéûï ºàðàéòûí îòûðûñûíû» ¼çi-ຠ꼻iëãå ñåíiì ½ÿëàòàòûí êåñåê ìiíåçäi

òàíûòºàíäàé. Êåçiíäå ÊàçÌÓ-äû» (ºàçiðãi ²àçμÓ) áèîëîãèÿ ôàêóëüòåòiíäå îºûï æ¾ðiï, àºøà áîëìàé, îºóäàí øû¹ûï êåòêåí. Áið æà¹ûíàí Æåëòîºñàí ê¼òåðiëiñiíå ºàòûñºàí. Ñàìàë àºøà òàóûï êåëiï ºàéòàäàí êiðåéií äåãåíäå äåêàíû: – Áiçãå ñåí ñèÿºòû ¶êiìåòêå ºàðñû øû¹àòûí àäàì êåðåê åìåñ... – äåï ð½ºñàò áåðìåé ºîé¹àí. Òó¹àí ¸ïêåñi äå ÊàçÌÓ-äû» õèìèÿ ôàêóëüòåòií “²ûçûë äèïëîììåí” ò¸ìàìäàï, áiðàç æûë æ½ìûñ òàáà àëìàé, áàçàðäà ñàóäà æàñàäû. “Áîñ îðûíäû” ê¾òóäåí ê¾ïòi áîë¹àí Ñàéðàø áûëòûð Àòûðàó¹à æîë òàðòºàí. ´íäiðiñ áàñøûëàðû: – ´ç iñiíi» íà¹ûç ìàìàíû! Áiçãå îñûíäàé ìûºòû êàäðëàð æåòiñïåé æàòûð, – äåï áiðäåí ºàòàð¹à ºîñûï àëûïòû. – Áà¹àíà ¾éãå Ñàéðàø ò¸òåì çâàíäàäû. Á¸ðiíå ñàëåì àéò. Æåëòîºñàííû» 30-û Àëìàòûäà áîëàìûí. “Æà»à æûë¹à” ê¼ï ñûéëûºòàð àëûï êåëåìií. ƽìûñûì æàºñû. ¶éðåíiï òå ºàëäûì, – äåï æàòûð äåäi ºûçû ïåøêå áið øåëåê ê¼ìiðäi ò¼»êåðiï æàòûï. – Àìàí áîëñûí áà麽ñ! Êå-ë-ñå æà-º-ñû áî-ë-à-ð å-äi, ñà¹-ûí-û-ï ê-å-ò-òi-ê º-îé!.. – äåäi Ñàìàë àóçûí êåðå åñiíåï. – Àéòïà»ûç, Àíàøûì! Ñàéðàø ¸ïêå ìà¹àí êåëãåí ñàéûí: Êèiì-êåøåê, êiòàï, êåðåê-æàðàºòàðû»äû àë! äåï àºøà áåðåòií. Îí-îí áåñ ìû» òå»ãå. Ñîëàð ê¼ïêå æåòåòií. ²àçið ñiçäi» áåðãåí àºøàëàðû»ûç ìûºòà¹àíäà 5-6-ຠê¾íãå æåòåäi, – äåï ºûçû øàøûë¹àí ê¼ìiðäi ºàë຺à ñàëûï æàòòû. – Á½ðíà¹û àºøàëàð íå äåãåí º½íäû. Á¸ðiíå æåòåòiíäi. Áið ñîìíû» ¼çiíå ê¼ïòåãåí ä¾íèå ñàòûï àëàòûíñû». Ìåíi» æàíûìäà iñòåéòií Ìàéðàíû áiëåñi» ¹îé... Ñîë àéûíà ¶ø æ¾ç, ò¼ðò æ¾ç ìû» òàáàäû. ¶ø-ò¼ðò êîíòåéíåði áàð. Ñîë: Àºøà æåòïåéäi. Àíàó æîº, ìûíàó æîº. Áåëøåìíåí ºàðûç¹à áàòòûì... äåï æûëàðìàí áîëûï æ¾ðåäi. Ñîëàð¹à íå æåòïåéäi åêåí à?.. Òàóûï æàòûð. Àäàì áàéû¹àí ñàéûí, º½íû¹à áåðåäi åêåí ¹îé. Òàðûëûï. ²ûç¹àíûï. Àºøà – ñó. Àºøà – ºîëäû» êiði. ƽðò ñîë “êiðäi”, “ºàðà ê¾éåíi” ¼çiíå áàòòèòûï æ຺àíäû æàºñû ê¼ðåäi. Îíû» ºàéäà êåòiï æàòºàíû áåëãiñiç. Áið àíû¹û – æ½ìñàëûï æàòûð, – äåäi Ñàìàë ìà»äàéûíäà¹û òåðií ñ¾ðòiï. – Îñû àéäû» êðåäèòûí ½ìûòïàé ò¼ëå»iç! Á¾ãií “Àëüÿíñ áàíêòàí” êðåäèòîð ºî»ûðàó øàëäû, – äåäi

ºûçû åðòå»ãi ñàáàºòàðûí æèíàñòûðûï æàòûï. Ò½ºûðàéûï òûì-òûðûñ îòûðûï ºàëäû. – Îéáóé, ½ìûòûï êåòiïïií. Ò¼ëåéìií, ºûçûì. Ñîíû áåêåð àëäûº. Áàñûìûç¹à á¸ëå áîëäû... – äåï ¸éåë ñ¼çií íû¹ûçäàï áiòiðäi. Áà麽ñ Ñàìàë ºûçûí æåòåëåï æ¾ðiï æåòêiçiï, ñ¾éðåëåï æ¾ðiï ñàíàòºà ºîñòû. Áàð ¾ìiòi – îñû ºûçû. Àóëà¹à ûìûðò ºîíàºòàï ºàë¹àí åêåí. ²àëàíû» ºûëûøòàé ¹èìàðàòòàðû ûðñèûï-ûðñèûï, ñîðàéûï, ò¼áåëåði ê¼êæèåêòi ò¾ðòiï ò½ð. Àäàìäàð îëàðäû» æàíûíäà º½ìûðñºà ñèÿºòû ê¼ðiíáåé ºàë¹àí. Àºøàíû ê¼ðãåíäå àäàì áàëàñûíû» æàíàðû ñîºûð áîëûï ºàëàäû. “Àºøà ºîë¹à ½ñòà¹àí ì½ç. Åðiï íåìåñå º½ìøà ñóñûï êåòåäi” äåï åäi ¹îé áið îéøûë. Êåéäå Àðèñòîòåëüøå “Åñêåíäiðëåðãå” àºûë àéòºû» êåëåäi... Áiðຠê¼ëiê ã¾æiëiíå îòûººàí áiòåó º½ëຠîíû åñòiìåéòií øû¹àð. Áàçàðäà¹û êåéáið òiëiíi» ºûøûìàñû áàð ºóøiêåøòåð Ñàìàëäû ¼ñåêòåéäi. ʼðå àëìàéäû. Îë ñåêiëäi ïûñûº, àºûëäû, áiðáåòêåé áîëà àëìà¹àíäàðûíà ¼êiíåäi. Á¾ãií – ñåéñåíái. ²àíáàçàð òiðøiëiê. ʾë¸ø Ñàìàëäû» “ãåîñàÿñè ê¼ðøiñi”, ¸ðiïòåñi, êîíêóðåíòû... Á½ðûííàí áiðãå iñòåéäi. – ´òêåí àïòàäà àóûëäà¹û º½íàæûíûì ¾øêið òåìiðãå àðàíäàï ºàëûïòû. Æàíûíäà åøêiì áîëìàé, áàóûçäàó¹à ¾ëãåðìåé àðàì ºàòòû ñîðëû... Áîñºà ñàñûï-øiðiï æàòà ìà?!. Ñîéûï, á½òàðëàï, ì¾øåëåï àëäûº òà, åò ñàòàòûíäàð¹à àðçàí áà¹àìåí ñàòûï æiáåðäiê, – äåäi ʾë¸ø ìèû¹ûíàí ê¾ëiï. – λáà¹àíäàð. Õàëûºòû àëäàï æ¾ðãåíäåðiìåí øàðóàëàðû æîº. Èìàíñûçäàð. μÿëìàé àºøàíû ºàëàé àëäû», – äåäi Ñàìàë àøó øàºûðûï. – Îé, ²ûçûëà¹àøòà ñó òàñºûíû áîëûï, ºûðûëûï ºàë¹àíäà æ½ðò ìàëäû» åòòåðií ºàëàíû» áàçàðëàðûíà ñàòòû ¹îé. Êîìáèíàòòàð ôàðø, êîëáàñà æàñàäû. ´çiìiç ½øûíûï ºàëìàñ ¾øií æûë ñàéûí ñî¹ûì ñîÿìûç. Àóðó áîë¹ûìûç êåëìåéäi, º½ðñûí! Áið êiñi ìåéðàìõàíàäà ºîéäû» áàñûí ì¾æiï æàòºàíäà iøiíåí º½ðò øû¹ûï, ñîë æåðäå ½øûíûï, áið àéäà àòû æàìàí àóðó¹à (ðàê) àéíàëûï, î ä¾íèåëiê áîëûï êåòiïòi äåãåíäi Æiáåêòåí åñòiäiì. Îíû» áiëìåéòií á¸ëåñi æîº ºîé. Îäàí áåòi àðû. Ñîë áà麽ñ ñåêiëäi ¼ëãiì êåëìåéäi. Òôó-òôó-òôó... – äåï ʾë¸ø ñûºûðëàóûº, îòûð¹àíäà îéáàé¹à ñàëàòûí

à¹àø îðûíäûºòû ñàóñà¹ûìåí òûºûëäàòûï, ñîë èû¹ûíàí ò¾êiðiï ºîéäû. – ²îéäû» áàñû ºàíøà, àïàé? – äåäi áið æiãiò æàéûëûï ò½ð¹àí òàóàð¹à ºàðàé å»êåéiï. – Áåñ æ¾ç òå»ãå, áàëàì! – äåï Ñàìàë òàóàðûí ìàºòàó¹à ê¼øòi.... – Îë ºûçäûêií àëìà. Ìåíiêií àë! Àðçàíäàòûï áåðåìií! ò¼ðò æ¾ç åëó! Áîïòû ò¼ðò æ¾ç-ຠòå»ãåãå áåðåìií. Àë... – äåäi ʾë¸ø ê¼ðøiñiíi» ñàóäàñûí á½çûï. Æiãiò åêåóií ñàëûñòûðûï ê¼ðäi äå: – Ñiçäiêiíi» º½éºàñû ºàòòû ê¾éiï êåòiïòi. Îíû» ¾ñòiíå ìà¹àí ºàðà ºîéäû» åìåñ, ຠºîéäû» áàñû êåðåê... °éòåóið ½íàìàäû, – äåï ʾë¸øòiêií ºàéòàðûï, Ñàìàëäûêií àëäû. Êåëiíøåê áåñ æ¾ç òå»ãåíi òàóàðëàðûíà òèãiçiï ¼òòi. Ñàóäàãåðëåð àë¹àøºû ä¾íèåñií ¼òêiçãåíäå “ºîë àøûëäû” äåï ¸ëãiíäåé ûðûìäàðûí æàñàéäû. Ñàóäà æàñàìàé æàòûï ºàðûç¹à àºøà áåðìåéäi. – ʾë¸øæàí, ò¼ðò æ¾çãå àë äåãåíi» ºàé ñàñºàíû», ºàòûí-àó! – äåäi Ñàìàë ºàáà¹ûí ºàðñ ò¾éiï. – °ëi ñàòºàí æîºïûí. “Æîë ì½ðàòû – æåòó, ºûç ì½ðàòû – êåòó, ñàóäà ì½ðàòû – ñàòó...” íåìåñå “Ñàóäà – ñàºàë ñèïà¹àíøà!” äåãåíäi áiëåòií øû¹àðñû». Áiðåó ñàòûï ò½ð¹àíäà åêiíøi àäàì ºàðàï ò½ðó êåðåê äåãåí çà» æîº øû¹àð. Êåéäå ¼çi» äå ñàóäàíû á½çàñû» ¹îé. ´òiðiê äåøi... – äåäi ʾëåêå» áåòòåí àëûï, ò¼ñòåí øàóûï. Á¾ãií ñàòóøû ê¼ï. Ìåðåêå êåçiíäå ì¾ëäå ê¼ï áîëàäû. ß¹íè, áà¹à ò¼ìåíäåéäi. Ñàóäàãåð àç áîëñà ºûìáàòòàéäû. Êàïèòàëèçì. Æàáàéû êàïèòàëèçì! Íàðûºòûº ýêîíîìèêàíû» ûºøàìäàí¹àí ò¾ði ìà äåðñi»! Êåéäå àäàìíû» ò¾ð-ò¾ñiíå, êèiì-êèiñiíå áàéëàíûñòû äà áà¹à ê¾ðò ò¾ñiï íåìåñå àñïàíäàï êåòói ì¾ìêií. Áàé-áà¹ëàí¹à ºûìáàòòàíûï, áèòií ñû¹ûï, ºàíûí æàëàï îòûð¹àíäàð¹à àðçàíäàòûï áåðåäi äåãåí ñèÿºòû ¹îé... Ïàé¹àìáàðûìûç äà ñàóäà æàñà¹àí. Æîº-æiòiê, êåäåé-êåïøiêêå ¼ç áà¹àñûíà, êåéäå òåãií äå áåðå ñàëàäû åêåí. Æàíûíäà¹ûëàð: – ´çi»å íå ºàëàäû, ̽õàìåä? – äåãåíäå: – ²½äàéäàí ºàéòñûí! – äåéäi åêåí æàðûºòûº. Øûíûíäà äà êåëåñiäå îäàí äà ¾ëêåí áà¹àìåí ê¼ïòåï ¼òêiçiï, áiðøàìà àºøà æèíàï, ¾éiíå êåðåê-æàðàºòàðûí ñàòûï àëàòûí¹à ½ºñàéäû. Ñàóäàíû» ïiði áàð! Îë áàðûíøà àäàë àäàìäàðäû» áàñûíà ºîíàäû. ²àçið Ïàé¹àìáàðûìûçäàé ê建îëòûº àäàìäàð æîº øû¹àð. Áiðåóëåð òàðàçûäàí

àëäàéäû. Àðòûí òàðòûï ºîÿäû. Ñàóäàãåð ¼çiíå àðòûº ãðàììäàð ½òàäû. Òàçà òàðàçû¹à òàðòñà ¼çiíå åøòå»å ºàëìàéäû. Àìàë æîº îñûíàó àéëà-àìàëäàð¹à áàðó¹à ì¸æá¾ð. Îíñûç òà¹û áîëìàéäû. Ñàòóøû “Àëòûí îðäàäàí” ñàòûï àëûï “Ê¼êáàçàð¹à” àëûï êåëåäi. Ïàéäà ò¾ñiðó êåðåê ºîé. Àëäàéäû. ´çi ¾øií åìåñ – áàëà-øà¹àñû ¾øií! – Êåòi»äåð, ¸êå»!.. – äåï ñàºøû Ñàìàë ìåí ʾë¸øòi» òàóàðëàðûí äîïøà òåóiï òàñòàäû. ²îéäû» áàñû, iøåêºàðûí, ºàçû-ºàðòà, æàë-æàÿ ¸ð á½ðûøòà òîïûð຺à øûëàóøûíøà øûëàíäû äà ºàëäû. Àçàí-ºàçàí, ó-øó! °éåëäåð áàñ ñàó¹àëàï, ò½ðà ºàøòû. Åíäi áiðåóëåði ½ñòàñà êåòiï, áåò æûðòûñûï æàòûð. Ïîëèöåéëåð îëàðäû òàðïà áàñ ñàëûï, ê¼ëiêêå ñ¾éðåëåé æ¼íåëäi. Ñàìàë ¾éiíå ºàðàé áåò ò¾çåäi. Êåëñå ºûçû äàëàäà îòûð. ²àáà¹û ò¾ñi»êi. ʼçiíåí áið ì¼ëòåø æåðãå ò¾ñòi. – Íå áîëäû, ºûçûì? Êiì ñåíi ðåíæiòòi? Àéòøû, ºàëºàì! – äåäi ÀÍÀÑÛ æ½äûðûºòàé æ¾ðåãi òàðñûëäàï. Òàðñ-òàðñ... – Æàðòû ñà¹àò á½ðûí ¾éäi» èåñi êåëäi äå: – Æà»à àäàìäàð àëäûì. Ñåíäåð áàñºà ï¸òåð içäå»äåð, – äåäi äå çàòòàðûìûçäû ñûðòºà øû¹àðà áàñòàäû. Ìåí êiðãiçiï ºîéäûì ÀÍÀØÛÌ. Òà¹û äà êåòåìiç áå? ²àøàí ¾éiìiç áîëàäû?! ʼøå êåçiï, ¸ðêiìíi» áîñà¹àñûíäà áið ò¾íåï, èò ïåí º½ñòàí ½ðûñ åñòóäåí øàðøàäûì... – äåï òiçåñií º½øàºòàé åãiëäi. Ñàìàë ìåí ²àëàìºàñ çàòòàðûí æèíàñòûðûï Æàìàë äåãåí º½ðáûñûíû» ¾éiíå á½éäà ò¾çåäi. Îë æåðäå ºàíøà ò½ðàºòàï, ºàøàí áàñºà ï¸òåðãå ê¼øåòiíi áið ²μÄÀɱÀ àÿí!.. Áiçãå áåëãiëiñi – ºî¹àìäà á½íäàé àäàìäàð ¼òå ê¼ï... ²ÀÆÛÐ ÌÅÍ ²ÀÉÐÀÒ... Àëìàòûíû ñ¸ñêå ò¾ñòi» ê¾í ñ¸óëåñi ºûòûºòàóäà. ²àëû» æàïûðàºòàðäû» ñà»ûëàóëàðûíàí ñû¹àëà¹àí ñ¸óëå àäàìäàðäû» ê¼çiíå øà¹ûëûñûï, ¸ëãiëåð àëàºàíäàðûìåí æàíàðëàðûí áàñóäà. ʼçiëäiðiê êèãåíäåð åøí¸ðñåíi åëåð åìåñ. ʾííi» àëòûí æiïòåé æi»iøêå ñ¸óëåëåði æàïûðàºòàð àðàñûíàí øàíøûëà øàøûðàï æàòûð. ²àëàíû» ºàº æåëêåñiíäå æàòºàí òàóäû» íàéçà øû»äàðû óûº, àñïàí ìàºïàë ê¼ê òóûðëûºòàé. Òîð¹ûí ê¼êiëäið

àñïàí¹à øå»ãåëiìåí øàíøûëà ºàäàë¹àí øû»äàð ïåíäåëåðäi» øiíæ¸ó øàðóàñûìåí iñi æîº, òåê Ò¸»iðiìåí òië ºàòûñàðäàé ì໹àçäàíà êåãæèiï ò½ð. Æàñûë ê¼ðïå æàìûë¹àí æàðëàóûò òàñ ç¾ìiðåò êiëåì ò¼ñåëãåí àë໺àé, òàñòàí-òàñºà êåóäåñií ñî¹ûï, ñàðºûðàï à¹ûï æàòºàí àñàó, ຠê¾ìiñ ìàðæàí ñó øàøûï æàòºàí ¼çåí, àëàñà àðøà ìåí áèiê øûíàð àéºàñà ¼ñêåí ½ðû øàòºàë. μðûííàí æàó ò¾ñå àëìàñ, ½ëû ºàìàë. ²ûçûë-ê¾ðå» ºûíà áàñºàí ºèÿº-ºèÿº òàð¹ûë, ºîé, ò¾éå òàñòàð, á½ëûìá½ëûì, ºóûñ-ºóûñ øàòºàëäàð óàºûò ¸äiïòåãåí ¸æiìäåðäåé åëåñòåéäi. Òûðáûº àðøàëàð ìåí òàðáè¹àí, ¸äåìi ê¾çåëãåí ºàðà à¹àøòàð ê¼øåíi» ñ¸íií êiðãiçiï ò½ð. Ñîëò¾ñòiêòåí ñàí æåë á½ëòòàðäû íûºûðûï òàñòàäû. Íû¹ìåò ñó æà»à ê¼ê “LD” ìàðêàëû òåìåêiñiíå ê¼ç òîºòàòòû. Æàíàðûíäà æàëûí áàð. Îë æàëûí ºàíøà àäàìäû æûëûòàðûí áið ²½äàé áiëñií. Àíû¹û – åë îíû ¸ëi òîëûº òàíûï áîë¹àí æîº. °äåáèåòêå º½éûë¹àí æà»à ºàí ¹îé îë. “Îñû, òåìåêiíi ºàøàí òàñòàéäû åêåíìií” äåï îéëàäû. – °»ãiìå, ïîâåñò æàçûï îòûðûï øûëûì øåêïåñåì áið æåðií æåòêiçå àëìàéòûíäàé áîëûï îòûðàìûí. ²àëàé øåãåìií ñîëàé á½ðºûðàòà áàñòàéìûí. Á¼ëìåìíi» iøi ê¼ê ò¾òiíãå òîëàäû. Êåøå ¹àíà áið ïîâåñòòi àÿºòàäûì. Ò¾íãi ò¼ðò æàðûì¹à äåéií æàçäûì. Òà»åðòå» æ½ìûñºà º½ð ñ¾ëäåð, º½ñ êåóäåìäi ñ¾éðåòiï ¸ðå» êåëäiì. Ñîäàí ¹îé äåéìií ½éºûì êåëiï, áàñûì ìå»-ìå» áîëûï ò½ð... – äåäi Åðæàí àóçûí êåðå åñiíåï. – Î, º½òòû áîëñûí! Êåë, øûëûì øåê! Áið àñõàíà¹à áàðûï òàìຠiøåéiê. Áið í¸ðñåíi åñêåðòåéií! Á¼ëìåäå øåêïå! – Íåãå?.. – ´êïå ýíôèçåìàñûíà äóøàð áîëàñû». Ѹë æ¾ðñå» äåìiãiï ºàëàòûí ¸äåò ïàéäà áîëàäû. ²½äàéûì ¼çi ñàºòàñûí, áiðຠîíû» àðòû àòû æàìàí àóðó¹à äà àéíàëûï êåòói áåê ì¾ìêií. Ñîíäûºòàí ìåí ñåêiëäi äàëàäà øåê. μºòû» áà? – μºòûº. Íå ¹îé... Áið-áið ñòàêàí àðຠíåìåñå êîíüÿêòàí ñiëòåìåäiê ïå? Ñûðà¹à ºàëàé ºàðàéñû»? – äåäi Åðåêå» ºàëòàñûíû» ò¾áiíäå ºàë¹àí òèûíäàðäû ñàóñàºòàðûìåí àðëû-áåðëi, á½ðûøòàí-á½ðûøºà ºóûï. Íû¹ìåòòi» åñiíå àóûëäà¹û áîòà òiðñåê òiçåëåñòåði ò¾ñòi. ²½éðûºòàðû áið ò½òàì. ʾçåëãåí. Øàìáàéøûëàéòûíäàð

ê¼ï. Àñûë äåï æ¾ðãåíäåðiíi» òàëàéû àðçàí á¼çäåí àñïàéäû. Ñó iøiï, ñó º½ñºàí ê¼êºàðûíäàð äåãåí îéäû» içiíåí iëåñå áåðäi. ²îð¹àñûíäàé àóûð îé æàíøû¹àí, ºàòóëàí¹àí ìîéûëäàé ºàï-ºàðà ºàáà¹û ຠæåéäå, òîðê¼ç æåìïið, ñ½ð øàëáàð, ºàðà òóôëèiíå æàðàñûï-ຠò½ð. Òiñòåíäi. – Êiìãå ºàçûìûðëàíûï îòûðñû»? Áið í¸ðñåãå àøóëûñû» ¹îé ¼çi», – äåäi æàí äîñûíû» ìiíåçií æàçáàé òàíèòûí, á½ðíà¹ûäàí áiëåòií Åðåêåñi ñ½ðàóëû æ¾çáåí áåòiíå áåçiðåéå, òåñiðåéå ºàðàï. Åðæàííû» ñ¼çiíåí êåéií Íû¹ìåò òûì øàë¹àé¹à øû¹ûï êåòêåí îé òiçãiíií æèûï àë¹ûñû êåëäi. Àëàéäà, ºîëûíàí æåòåëåé æ¼íåëãåí îé ò½»¹èû¹û îíû äîñûíû» æàíûíà ìà»àéëàòïàé, óàºûòûíäà ¼òòi-êåòòi ºèºûëäàñºàí ê¼ï òàëàñòû» ºàº îðòàñûíà ñ¾éðåëåé áåðäi... Ìåêòåï. Åíøiëåðiíå àéíàë¹àí 27-êàáèíåò. °äåáèåò ñàáà¹û. ²îëäàðûí òiê ê¼òåðiï, ¸ð ò½ñòàí: “Àïàé! Àïàé”, – äåï ºîéøà æàìûðà¹àí, áà¹à (¸ñiðåñå 5) àëó¹à àñûººàí îºóøûëàð. 7 “¸” ñûíûáû. ̽¹àëiì: “Áàëàëàð! Áîëàøàºòà êiì áîë¹ûëàðû» êåëåäi?”, – äåäi. Ýêîíîìèñò. Äåïóòàò. Äèðåêòîð. Ñàºøû. Çà»ãåð. °ñêåðè. μ²Ê. Ñàëûºøû. Ïðîêóðîð. ²àðæû ïîëèöèÿñû ñåêiëäi ìàìàíäûºòàðäàí º½ëຠò½íäû. μÿ» Íû¹ìåò å» ñû ïàðòàäà êiòàï îºûï îòûð¹àí-äû. Æî¹àðûäà¹û ñàóàë¹à: “Æàçóøû”, – äåï æàóàï ºàòòû. ʾëãåíäåð äå áîëäû. “ʾëìå»äåð. ´òå êåðåìåò ºîé. Åðòå» Íû¹ìåò ¾ëêåí æàçóøû áîëñà, áiçäi» ìåêòåïòå îºû¹àí äåï ìàºòàíûï æ¾ðåòií áîëàìûç”, – äåãåí ½ñòàçäû» í¸çiê ¾íi îºóøûëàðäû» ëåïiðãåí ê¼»iëäåðií ñó ñåïêåíäåé áàñòû. Ñûíûïòû» ä¼êåéëåði áàëà¹à äî» àéáàò, äîº ê¼ðñåòiï, ñàáàºòàí êåéií ìåêòåïòi» àðòûíäà ½ñòàï àëûï, ¸é-ø¸é æîº æ½äûðûºòàï òà æiáåðåòií. Ñîíäàé æûíäàðû áàð-òûí. Ìåêòåï áiòiðåð æûëû æiãiò “ãëàâàðûí” ìåñ ºûï ñàáàï, ºàí æîñà åòiï òåïêiëåãåí. Êåéií äå ò¼ìïiëäåòiï òàëàé ñàáà¹àí-äû. ²àçið ñîëàðäû» ê¼áiñi æîº. Ñîòòàëûï, òîð¹à òî¹ûòûë¹àí. Î ä¾íèåëiê áîë¹àí. ´çäåðiíi» àºûìàºòû¹ûíàí ºî¹àì¹à æ½òûëûï êåòòi. Îñû í¸ðñå åñiíå ò¾ñiï åäi, ê¼ï ñîð¹àí òåìåêiäåí êåéiíãi ¼çåãi»äi ºàïºàí êåðìåê ò¾òiíäåé êåóäåñiíi» áàñûíà ºîð¹àñûí º½éûëûï, æåìñàóû æåëãå òîë¹àíäàé áîëäû. Íû¹ìåòòi» äå ìà»äàéû øûëºûï ò½ð¹àí æîº. °éòåóið, æ¾ðiñi ò¾çó. Àðòûº àóûç ¸»ãiìåñi æîº. ´ç æ½ìûñûí æàºñû áiëåäi. ²àçàºñòàí Ðåñïóáëèêàñûíû» ò¸ðòiïòi àçàìàòû. Åëåñ ñ½éûëûï áàðà æàòòû. Ò½ñ-ò½ñòàí àñàó ¼çåíäåé àðºûðàï à¹ûëûï æàòºàí

ê¼ëiêòåð. Àëìàòû ºàëàñû. Àáûëàéõàí ä໹ûëû, 105-¾é. ²àçàºñòàí Æàçóøûëàð îäà¹ûíû» êiðåáåðiñ åñiãi. Ñà¹àò 13:00. ̽ºûì ºûçìåòêåðëåðäi» ò¾ñòåíåòií ò½ñû. Íû¹ìåò ¾éiíå áàð¹àíäà îíû ñ¾ð áîéäàºòû» ñîïàé¹àí æàëäàìàëû æàë¹ûç á¼ëìåñi, ñ¼ðåäåãi êiòàïòàð ê¾òiï ò½ðàäû. Ñûºè¹àí ñ¸íäi äåï àéòà àëìàéñû». ²ûë àÿ¹û àéëû¹û äà æåòïåé ºàëûï æàòàäû. Òiðíåêòåãåí òèûí-òåáåíiíå ìàñûë áîï á½ðûí¹û äîñòàðû æèíàëà ºàëàäû. Øàðóà, ä¾íèå äåãåíäi ¼ìiði ïàðûº ºûëìàéòûí Íû¹ìåò îëàðäû» ¸»ãiìåñiíå àðàëàñºàí æîº. μÿëàñòàðäàé áîëûï áiðãå ¼ñêåí Ñåðiê äåãåí äîñû äà æóðíàëèñò, æàñ ïðîçàøû. Áiðຠáàñºà ¼»iðäå ò½ðàäû. Êåéäå ¸»ãiìåëåðií ãàçåòêå áåðåäi. Óàºûò áîë¹àíäà Ñåêå»ìåí ºàëà àðàëûº òåëåôîíìåí ¸äåáèåò, ì¸äåíèåò, æàëïû ä¾íèåòàíûì òóðàñûíäà ñ¼ç ¼ðáiòiï, àðºà-æàðºà áîëûï ºàëàäû. Íû¹ìåò òàïºàí àºøàñûí ï¸òåðãå ò¼ëåéäi, àçûº-ò¾ëiê àëàäû äà îäàí àðòûë¹àíûíà ä¾êåíãå áàðûï êiòàï ºîëòûºòàï êåëåäi. “Ðóõàíè àçûºòû»” º½íû òûì ºûìáàòºà ò¾ñåäi. Áiçäi» æàçóøûëàðäû» êiòàïòàðû ¼ñòiï ñàòûëñà ¹îé äåï àðìàíäàéäû êåéäå ¾éiíå ºàéòûï áàðà æàòûï. – °é, áàëà! Áàñòû¹û» êåëäi ìå? – äåäi áið àºñàºàë ºîáûðà¹àí ºîëæàçáàëàðûí ê¼òåðiï êåëå æàòûï. Áiðåêåói äå æîëæ¼íåêåé øàøûëûï òà ºàëäû. – Æîº. Ò¾ñòåíóãå êåòòi. 15:00-äå êåëåäi. Îðûíáàñàðëàðû áàð ¹îé. Íåìåñå Àéí½ð äåãåí õàòøû-ðåôåðåíò àïàé¹à òàïñûðûï êåòñå»iç áîëàäû. – Êiìãå? – äåäi î» ºîëûí º½ëà¹ûíà àïàðûï, æàºûíäàé ò¾ñòi. – Àéí½ð äåãåí êiñiãå... – Ðàõìåò, øûðà¹ûì... – Ìûíà øàëû» äà øàðøàìàéäû åêåí-àó... ¶ñòiíäå òå»êèãåí áið àðºà ì¾éøåãi áàð àäàìäàé å»êiøòåíiï, á¾ãiëñå äå êåëå áåðåäi-àó ºàðòû»! ²àð¹à àäûì æåðãå áàðó¹à åðiíåìiç, á½ëàð èò ¼ëãåí æåðäåí êåëåäi ¹îé. °íå, æàðáèûï àíàó æ¾ð... – äåï Åðæàí àóçûí òûðæèòòû. – Îñû æàñºà æåòêåíäå áiç ºàíäàé áîëàäû åêåíáiç, à?.. Áiðຠìåí ¾éäå æàçóûìäû æàçûï, êiòàáûìäû îºûï, íåìåðåëåðiìäi îéíàòûï òûï-òûíûø æàòàð åäiì. – Æåòñåê æàºñû. ιàí äåéií êiì áàð, êiì æîº... – äåäi Íû¹ìåò øàøûí ò¾çåï. Áið êåçäå ê¼ëiê òîºòàäû. ̸øiíåäåí àºòàðûëà ò¾ñiï æàòºàí ò¼ðò-áåñ à¹àëàðûí ê¼ðäi. Àòû øûººàí, òàíûìàë,

¾ëêåí æàçóøûëàð. Åêåói æ¾ãiðiï áàðûï ºîëäàðûí àëûï, º½øàºòàñûï: – ²àëäàðû»ûç ºàëàé? ʼðiíáåé êåòòi»içäåð ¹îé. Á¸ði æàºñû ìà? – äåï æiê-æàïàð áîëûï ºàëäû. – ´òêåí àïòàäà ñåíi» ái𠸻ãiìå»äi îºûäûì. ²àé ãàçåò åäi ¼çi. Æàºñû åêåí. Æàçà áåð. Êåéiíäåó ïiêiðiìäi àéòàðìûí. Áið ê¾íi ¾éãå êåëiï êåò. Æàñ êåçäåði»äå æàçûï ºàë¹àíäàðû» ä½ðûñ ºîé. Æàñû» ½ë¹àé¹àíäà á¸ði ºàëàäû. ²óàòû» äà ºàéòûï, ñàðºûëàñû» äà... Áåði êåëøi. Ìiíå ê¼ðiìäiãiì, – äåï Åðæàííû» ºàëòàñûíà 2000 òå»ãåíi ñ¾»ãiòiï æiáåðäi. – Îé, ºîéû»ûçøû, à¹à! Î, íå äåãåíi»iç. – Àë... Áiç ï¸ëåíøå äåãåí æàçóøûíû» êiòàáûíû» ò½ñàóêåñåðiíå êåëãåíáiç. Êåøiãiï ºàëñຠ½ÿò áîëàäû. Áàðìàñຠòà¹û ðåíæèäi. – Êiì äåãåí? – äåäi Íû¹ìåò ºûçû¹óøûëû¹û îÿíûï. – ϸëåíøå ϸëåíøååâ... – Ì-ì-ì... – äåï åêåói á½ðûí-ñî»äû åñòiìåãåí àäàì ¹îé äåãåí ñû»àé òàíûòòû. – Æàºñû îíäà, æiãiòòåð! ƽðò ê¾òiï ºàëäû. Iøêå êiðåéiê. Áiçäi» áîëàøà¹ûìûç äà, ¾ìiò àðòàðëàðûìûç äà ñåíäåðñi»äåð ¹îé. Àë¹àí áåòòåði»íåí òàéìà»äàð! – äåäi àðàñûíäà¹û ºàëû» ºàáàº, ºàáà ñàºàë, ºûðàí ò½ìñûºòû, ç¸éò¾í ìàéûíà ºóûð¹àí áèäàéäàé áûðòèûï, åêi áåòi àëàó ê¾ðå» òàðòûï, æûëò-æûëò åòêåí æàçóøû à¹àëàðû øûíàðäàé ñûíäàðëû äåíåñií ò¾çåï. ²îëäàðûí àëûï, ºîøòàñòû. À¹àëàðû òîïûðëàï iøêå åíäi. – ´é, ºàëàéñû»äàð-åé. ²àéäàí æ¾ðñi»äåð? – äåäi Åðæàí ºóàíûøòàí åêi åçói åêi º½ëà¹ûíà æåòiï. – Ñîë ñåíäåðãå êåëãåíáiç. Ìûíà åêi ºûðò äàëàäà íå iñòåï ò½ð äåñåê, áiçäi ê¾òiï ò½ð¹àí åêåíñi»äåð ¹îé. – Íå iñòåéìiç? – ƾði»äåð æ½ìûñòû» àðòûíäà¹û êàôåãå áàðàéûº. – Êåòòiê. Áiçäå äå áàð, – äåäi ¸ëãi åêåói ºîëäàðûí ºàëòàëàðûíà æ¾ãiðòiï. Ò¼ðò äîñ ñîë æåðãå òàðòòû. Áið æûëäû» ò¼ëäåði. 300 ãðàìì àð຺à òàïñûðûñ áåðäi. Åðæàí: – Àë, æiãiòòåð, ¸»ãiìåëåði»äi àéòà îòûðû»äàð, – äåï ëûºûëäàòûï øàðàïòû ñòàêàí¹à º½éûï æàòûï. – ʼðiíáåéñi» ãàçåò ïåí æóðíàëäàðäàí, äåï åñòèìií ûë¹è äà òó¹àíäàðäàí. ƽìûñ ºàëàé, Æàêåáàé?

°»ãiìåëåði» áàñûëûìäàð¹à æàðèÿëàíáàé êåòòi ¹îé... – äåäi Íû¹ìåò Æàðºûííû» ºûëäûðûºòàé ìîéíûíàí î» ºîëûìåí ½ñòàï. Ƹêå»: – Áið æà¹ûíàí òåëåäèäàðäà iñòåï æ¾ðìií. Àëäû»¹û æûëû áàçàðäà äà iñòåóãå òóðà êåëäi. Àºøà òàáóäû» ºàìû ¹îé, ͸êå. ¶éñiç-ê¾éñiç æ¾ðãåí ò¾ðiì ìûíàó. Êiøêåíòàé áàëàíû» çàòòàðû äà ºûìáàò ºîé. ²èíàëûï êåòòiì. Àëäûìûçäà¹û àïòàäà åêåóií àóûë¹à æiáåðñåì áå äåï îòûðìûí. Áîëìàé êåòòi. Ò½ðàòûí æåðiì äå æ½ìûñûìíàí àëûñ. Æàºûííàí içäåó êåðåê, – äåäi ê¾éiíiï. – Îñû, ºàøàí æàºñû æà»àëûº àéòûï êåëåñi». Áiç äå æ¾ðìiç ¹îé ¼ëìåé-àº! Äîñòàð øåðëåðií òàðºàòó ¾øií ¹àíà æèíàëà ìà äåï ºàëàìûí êåéäå... – Ñåíäå íå æà»àëûº áàð, Àéäîñ? – äåäi Íû¹ìåò àºûí äîñûíà ºàðàï. – Êåøå ¹àíà ðåäàêöèÿíû» òàïñûðìàñûìåí Àñòàíà¹à iñ-ñàïàðìåí áàðûï êåëäiì. Ñîë æ຺à àóûñàìûí ¹îé äåéìií. Îíäà¹û æàñòàðäû» æà¹äàéû æàìàí åìåñ. À¹àëàðû êiòàïòàðûíà äåìåóøi áîëûï, æàºñû ºûçìåòòåðãå îòûðûï àë¹àí åêåí. Ìà¹àí êåëñå»øi äåï æàòûð. Àðñàëà»äà¹àí æ¾ðiñ, ê¾íäiç-ò¾íi iøiï-æåï, æûðòû»- æûðòû» ê¾ëêiäåí çàïû áîëäûì. Á¸ði åðiêêåííi» çàÿ òiðëiãiíäåé áîëûï ê¼ðiíåäi, æiãiòòåð. Àóûëäà¹û áîºòàøàºòàðäû» áàðëû¹û äåðëiê ìà¹àí ºàðàï îòûð. Ìåíi» æ¾ðiñiì ìûíàó. Á¸ði áîñ äàëà»áàé ñåêiëäi ê¼ðiíåäi... Êåéäå îéëàñàì ¾éäåãiëåðäåí ½ÿëûï êåòåìií. Ìåíiìåí áiðãå áàðàñû»äàð ìà?.. – äåäi Àéäîñ òà»íàí áàñòàï º½áûëàòûí áîºûðàó ê¾çäi» º½áûëìàëû ðàéûíäàé ê¼»iëií ºî»ûð ñàëºûí ì½» òîðëàï. – Òóé... ²îé äåñåì äå ºîéìàéñû»äàð-àó. Á¾òií ä¾íèåíi á¾ëäiðìåé æàéû»à êåò. Á½ë æiãiòòåð æ¾ðå áåðñií. Ò½ðìûñû» ò¾çåëiï æàòñà àðòû»íàí áàðàðìûç, – äåï Åðæàí ºàëæû»-øûíû àðàëàñ áîëñà äà ê¼»iëiíäåãiñií àéòûï ñàë¹àí-äû. – Åðåêåñi, iøi»å øûíàøຠàéíàëìàéòûí ºóñû», è¸? – äåï Àéäîñ äîñûíà øà¹ûíà ºàðàäû äà òà¹û áið í¸ðñåíi ºîéûï ºàëàéûí äåãåí îéìåí îºòàëûï åäi, ñ¸ë êiäiðiñòåí ñî» ºîéøû äåãåíäåé òåðåçåãå ºàðàäû. þëæàí ϸëåíøååâà äåãåí Àéäîñïåí ºàòàð òàíûë¹àí àºûí ºûç ¼òiï áàðà æàòûð åêåí. – Æiãiòòåð, ìåí ºàçið êåëåìií. Îòûðà áåði»äåð! – äåï òûñºà øû¹ûï êåòòi.

– þëæàí! ²àëû» ºàëàé? ²àðàìàéñû» ¹îé, òåãi... – äåï æiãiò ºûçäû» áåòiíåí ¼ïòi. – ²àëàéñû»äàð. “Æàñ òîëºûí” ñåðèÿñûìåí øûººàí êiòàáû» º½òòû áîëñûí. Àòû ¸äåìi åêåí. “Áîëàøດ. Ìiíå, ê¼ðiìäiãiì, – äåï 3000 òå»ãåíi ½ñûíäû. – ²îéøû. – Àë! – Áåñ æ¾ç äàíàìåí øûºòû ¹îé. À¹àëàðûìíàí àðòûëìàéòûí ñåêiëäi. Îíû» ¼çiíå äå ò¸óáà. Áiðøàìà óàºûò æàòû ¹îé. Øûºïàé ºàëà ìà äåï ºîðºûï åäiì. Å»áåãi» åëåíiï æàòñà íåñi òåðiñ. Æîñïàð¹à iëiíáåé ºàëûï æàòûð åäi. °éòåóið, æàðûº ê¼ðäi-àó. ؾêiðøiëiê. ²àçið êiòàï øû¹àðóäû» ¼çi ºèûíäàäû åìåñ ïå?! Îíû ºîéøû. °äåáèåò àéäûíûíàí ê¼ðiíáåéñi» ¹îé. Ñûéëûºòàðäû» á¸ðií æèíàï àëûï æàòûðìûí äå... – äåäi æiãiò ñèïàé ºàìøûëàï. Àºûí ºûç ºàðà òîðûíû» ¸äåìiñi. Êiñiãå æàñºàíáàé ñ¼éëåéäi, òàéñàëìàé ºàðàéäû, æàíàðûíäà æiãåð áàð. Àäàìíû» áåòiíå îéëû, á¸ðií áiëiï ò½ðìûí äåãåí ñåíiììåí çåðòòåï ºàðàéäû. Áàñòàáûíäà åêåói áið í¸ðñåãå ðåíæiñêåí. “¶ëêåíäåðäi» æîëûí ºóìàéûº. Àðòû áàñïàñ¼ç áåòiíäå áið-áiðií ìàºàëàëàðìåí “½ðó¹à” ½ëàñûï êåòïåñií. Áiçäi» áóûí îíäàé¹à æîë áåðìåéäi”, – äåï òàòóëàñºàí áîëàòûí. Ñîíû» ñàëºûíû äûì òàðòºàí ê¼»iëäå ¸ëi äå ñàºòàë¹àí ñèÿºòû. – °»ãiìå ñûéëûºòà åìåñ ºîé. Ìåí ñûéëûº ¾øií æàçáàéìûí ¹îé. Ò½ðìûñºà øû¹ûï, áàëà-øà¹àëû áîë¹àí ñî» ê¼ï í¸ðñå óàºûòøà ûñûðûëàäû åêåí. ²ûç àòàóëûñûíà ¸äåáè-ì¸äåíè îðòàäà æ¾ðó ºèûí ¹îé, Àéäîñ. ´çi» äå áiëåñi». ʼçi ò¾ñåòiíäåð äå áàð, – äåäi þëæàí ½ÿëû òåëåôîí iøiíäåãi í¼ìiðëåðäi àºòàðûï æàòûï. – Á¸ði áàñòàáûíäà ñûéëûº ¾øií æàçáàéìûç äåï àéòàäû ¹îé. Àºøàíû» áóûìåí àäàì íå iñòåìåéäi?! ´çi» äå ê¼ðiï æ¾ðñi». Áiðåóãå ñûðòòàé ìàºòàòàäû. Ñåí äå ñ¼éòïåéñi» áå?.. – äåäi æiãiò ºàðºûëäàé ê¾ëiï. – Ñåí ìà¹àí ¸ëi ðåíæóëiñi»-àó äåéìií. Òà¹û á¾éiäåé òèiñåòií ò¾ði» áàð ¹îé. À? – ²àëæû» ¹îé, þëåêå! Ñà¹àí êåëãåíäå àëòû àëàñûì, áåñ áåðåñiì æîº. Æàçûï æ¾ðñi» áå? – Æîº. Áiðàç áîëäû. ²àçið ê¾òå ò½ðøû æîëäàñûì ºî»ûðàó ùàëûï æàòûð. Àëëî! Ìåí êåëå æàòûðìûí. Ìûíà æåðäå áið òàíûñûìäû æîëûºòûðûï ñ¼éëåñiï ºàëäûì. Àõà. Æàºñû! – äåï ºàëòà òåëåôîíûí ñ¼ìêåñiíå

ñ¾»ãiòòi. – Ìåí êåòòiì, Àéäîñ. Êåéiíäåó àñûºïàé ñ¼éëåñåìiç ¹îé. Æàðàé ìà? – äåï þëæàí ¼ç æ¼íiìåí êåòòi. Àéäîñ øûëûìûí òàðòûï áîëûï iøêå êiðäi. Äîñòàðû ºûçó òàëºû¹à êiðiï æàòûð åêåí. Òåìiðäi ûñòûº êåçäå ñîº. – ²àíäàé °ëåìäiê ïðîáëåìàíû øåøå àëìàé æàòûðñû»äàð, – äåäi Àéäîñ îðûíäûººà îòûðìàñòàí. – °ëåìäiê ïðîáëåìà» ìûíàíû» æàíûíäà åðóíäà. Íûñàíàìûç – ò¼ë ¸äåáèåò. Æàñòàðäû» æàéû. Áiçãå ºàëàé áîë¹àí ä½ðûñ? Øèåò¾éií ¹îé á½ë, – äåäi Æàðºûí ñ½º ñàóñà¹ûí “îïïîíåíòiíå” ñ½ºòàï. – Îíû» ðåòi ¸ëi êåëåäi îäàí äà ìûíàäàí òàðòûï æiáåðåéiê, – äåäi Íû¹ìåò. Ò¼ðòåói åêiíøi á¼òåëêåíi ò¼»êåðiï òàñòàäû. Iøiï åäi áåòi äóûëäàï, º½ëàº-øåêåñiíå äåéií ê¾éiï êåòòi. ƽºà ìà»äàéûíû» ê¾ðå òàìûðëàðû àäûðàéûï, áåò-àóçû ¼ðòòåé áîëûï ºûçàðûï êåòòi. Åðæàí: “Òà¹û àëàéûº...”, – äåï ºûò-ºûòòàï áîëìàéäû êåéiíãi êåçäå ¹àíà øàðáûëàíà áàñòà¹àí ºîçû ºàðûíûìåí äàñòàðºàíäû èòåðiï. – ´çäåði» àëà áåði»äåð. Ìà¹àí îñû äà æåòåäi. Øàðàïºà ò¸áåòiì òàðòïàé ºàëäû. Îäàí äà áà¹àíà¹û ¸»ãiìåìiçäi æàë¹àñòûðàéûº. – Ìåí Åðåêå»íi» ñ¼çiìåí êåëiñå îòûðà ìûíàíû àéòºûì êåëåäi. Áiçãå äåéií ê¼ï ä¾íèåëåð æàçûëäû. ̾éiçi ºàðà¹àéäàé à¹à ºàëàìãåðëåð êåñåê-êåñåê òóûíäûëàðäû õàëûººà áåðäi. Îëàðäû» øû¹àðìàëàðû ¸ëi ê¾íãå äåéií îºûëàòûíûíà ç¸ðåäåé äå ê¾ì¸íiì æîº. κûëà áåðåäi äå!!! Áiðàº, à¹àëàðûìûçäû» içií áàñûï æàñ òîëºûí äà êåëå æàòºàíûí åñêåðãåí æ¼í. Ìåí ºàìºîðëûº òóðàëû àéòûï îòûðìûí. Ìûíà æåðií áûëàé æàçûïñû» íåìåñå áûëàé æàç äåï àéòûï æàòºàí êiì áàð, àéòû»äàðøû. Áiç òóðàëû ñûí æàçûëûï æàòûð ìà? Áiðøàìà êiòàï æàðûº ê¼ðäi ¹îé, – äåäi Àéäîñ àøó áóûï. – Êåøið, ñ¼çi»äi á¼ëåéií. Íåãå æàçûëìàé æàòûð, – äåäi Íû¹ìåò êèìåëåï. – Áiðåí-ñàðàí ¹îé, – äåäi Àéäîñ ñûðàñûí ñiìiðiï. – Àéäîñ. Ñåíiìåí êåëiñåìií. Áiðàº... Áiç á¾ãiíãå äåéií ¾ëêåí ä¾íèåëåð æàçäûº ïà? Æîº. Áiçäi» áóûíäà¹û àºûíäàð áàëëàäà, ïîýìà, ïðîçàøûëàð ïîâåñò, ðîìàíäàð æàçäû ìà? Æîº. ̼ëòåê äåãåí àòû áîëìàñà êå» º½ëàøòû, á¾ãiíãi ïðîáëåìàòèêàëàðäû ê¼òåðãåí ºàíû æåðãå òàìûï

ò½ð¹àí òóûíäûëàð æàç¹àí æîº ºîé. Ľðûñ ïà? Êåëiñåñi» áå? – äåäi Æàðºûí äîñûíû» èû¹ûíà ºîëûí àðòûï. – Æàçûë¹àí æîº. Áiðຠá½íû» á¸ði áàñòàìàñû ¹îé. Åøêiì êåëå ñàëûï ¾ëêåí í¸ðñå æàçà ñàë¹àí æîº, – äåäi Àéäîñ êiæiíiï, òiñòåíå ñ¼éëåï. – ²àòåëåñïå, äîñûì! Ñåíi» æàñû»äà °óåçîâ, Ëåðìîíòîâ, Ñàðîÿí, Àêóòàãàâà, Ïî, Ëóíäêâèñò, Ñòåéíáåê, Êîðòàñàð, Êåíèàòà, Ýëþàðëàð ºàíäàé åäi. Àéòøû. ²àçið á½ëàðäû» á¸ði ¸ëåìäiê äå»ãåéäåãi ºàëàìãåðëåð ¹îé. °ðêiì ¼ç áèiãiíåí ºàðàéäû. Áiç îëàðäû» æàíäàðûíäà êiìáiç? Êåéäå îéëàó¹à ºîðºàñû». ¶ëêåí ¸äåáèåò æàñàéìûç äåï àëà¼êïå áîëûï àëºûíàìûç. Áiç î¹àí äàéûíáûç áà äåãåí ñ½ð຺à æàóàï içäåãåí áiðåó áàð ìà? Øàðàï iøiï øàòïàºòà¹àííàí áàñºà¹à ¸ë-ä¸ðìåíiìiç æåòïåéäi. °ëåìäiê äå»ãåéäåí á½ðûí ¼ç ¸äåáè øåæiðåìiçãå õàòòàëñຠòà, îëæà, – äåï Íû¹ìåò “Àêàäåìíåí” ñàòûï àë¹àí êiòàïòàðäû» áåòòåðií ïàðàºòàï îòûðûï îé¹à ºàëäû. Îñû ñ¼çäåí êåéií ¸»ãiìå ïûøàºêåñòi òèûëäû. ´ëi òûíûøòûº îðíàäû. – °ëäå ìåíi» àéòûï îòûð¹àíäàðûì ºàòå ìå? – äåäi æiãiò æûìû» åòå æàíûíäà¹ûëàð¹à ñûíàé ºàðàï, á½¹àëûºòàí á½ëòàºòàéòûí æîë ºàëäûðìàé. ʼêiðåãi ºàðñ àéûðûë¹àí àäàìøà à¿ ½ðäû. Àéäîñ î¹àí ¾»iëå ø¾éëiãiï ºàðàäû. Æî¹àðûäà¹û ¸»ãiìå á¸ðiíå ê¼ïòåí æàóûí òàìáà¹àí æàéëàóäû êåíåò ò¼ïåï, øåëåêòåï º½éûï, àÿº-àñòû àñòà»-êåñòå» åòiï æiáåðãåí í¼ñåðäåé ¸ñåð åòòi. Áà¹àíà ¹àíà àðºà-æàðºà áîëûï ¾ïið-ø¾ïið ¾éìåëåãåí äîñòàð ºàéòó¹à û»¹àé òàíûòòû. Àéäîñ ðåíæiï òå ºàëäû-àó øàìàñû. – Ñîíäà á¸ði» êëàññèê, ìåí ¹àíà õàëòóðùèê åêåíìií ¹îé. Îíäà ¼çäåði» îòûðà áåði»äåð. Êåòòiì ¾éãå. Ìåí ñåêiëäi àäàìäû... – äåãåí ñ¼çií àéòòûðìàñòàí Íû¹ìåò º½øàºòàé æ¼íåëiï, îðíûíà îòûð¹ûçäû. – Áîëäû, ðåíæiìå. ͸êå»íi» ºàòòû àéòàòûí ¸äåòi áàð ¹îé. ´çi» äå áiëåñi». Áiç àéòïà¹àíäà êiì àéòàäû, – äåäi Åðæàí äîñûí æ½áàòûï. Ò¼ðòåói ñûðàëàðûí ò¾ãåñòi. Òà¹û àëäûðäû. Àéäîñ îðíûíàí òàïæûëìàñòàí ¼»êèå ¾»iëãåí êåéïi ãàçåòií îºóäà. Ñîïຠñàðû áåòi ñàç áàëøûºøà ñàçàðûï, øåãið ê¼çi øàðàñûíàí øû¹àðäàé øàòûíàï, òàóñûëà ò¾»iëiï îòûð. Æiãiòòi» æàíàðû àøó-ûçà¹à øàðàñûíàí ò¼ãiëåðäåé òîëûï ò½ð. – Àëäûíäà áið à¹àìûç: – Áiçäi» êåçiìiçäå Æàçóøûëàð îäà¹ûíû», îíû» iøiíäåãi ºàëàìãåðëåðäi» ìûñû áàñûï

ò½ðàòûí. Êèåëi í¸ðñåäåé ê¼ðiíåòií. Êiðóãå èìåíåòiíáiç. Áîñà¹àäà ñîñòèûï ò½ðà ºàëàòûíáûç. Áiðåó “åé” äåñå ò½ðà ºàøàòûíáûç. Á¾ãiíãi æàñòàðäà îíäàé ñåçiì æîº. Ñà¹àí ïûñºûðûï òà ºàðàìàéäû. Çàìàí áàñºà ìà? °ëäå áiç ¼çãåðäiê ïå? ²àëàé ¼çi? Ò¾ñiíáåäiê ºîé... – äåäi ìà¹àí ðåíæiï. Æàíûìíàí áið ñ¼ç äå ºîñûï îòûð¹àí æîºïûí, – äåäi Æàðºûí ¾íñiçäiê ïàòøàëû¹ûí á½çûï. – Ìåí àéòàéûí äåï îòûð¹àíûì îë åìåñ. Áiçãå æà»à ¸äåáèåò æàñàó êåðåê. Áiç Ò¸óåëñiçäiêòi» ò¼ëäåðiìiç. Á¸ðiíå æà»àøà ºàðà¹àí æ¼í. Îíû ¼çãåëåð “áàòûñøûëäûº” äåï ò¾ñiíåäi. Áàòûñòû äà, Øû¹ûñòû äà ºàòàð ½ñòàó¹à áîëàäû ¹îé. κó, içäåíiñ ¼ç àëäûíà áið á¼ëåê ¸»ãiìå. ¶ëêåíäåðäåí òiëäi, ºàçàºû îéëàóäû àëûï, Áàòûñ æàçóøûëàðûíû» ñòèëiìåí æàçûï øûºñà» æàºñû ¹îé, – äåäi îë äîñòàðûíà ºàðàï. – Æàºñû äåëiê. XXI-¹àñûðäû» àäàìûìûç. Æà»àøà æàçó, æà»àøà ê¼çºàðàñ êåðåê. Àë, ¼éòiï æàçûï æàòºàí êiì áàð áiçäi» áóûíäà. Íåìåñå á½ðíà¹û à¹àëàðûìûçäû ºàéòàëàóäàí íåìåñå àðçàí òàºûðûïòàðäû ºîç¹àóäàí àñà àëìàé æàòºàí æàéûìûç áàð. Îäàí äà æàçáàé-ຠºîÿéûº òà. Áiç êåòñåê ¸äåáèåòiìiç º½ëàï ºàëìàéäû, – äåäi Åðæàí ñ¼çiíi» àðòûí ºàëæû»¹à æû¹ûï. Îíû» ¸çiëºîéëû¹û ¼çãåíi» ä¼êið ºûëû¹ûíàí ¼çií ºîð¹àéòûí ºàðóû ñûºûëäû. – Áiçäi» áóûíäà òië æîº äåï àéûï òà¹àäû ¾ëêåíäåð. Îé áàð. Áiðຠòië ìåí ºàçàºèëûº æåòïåé ò½ð¹àí æîº ïà?!. Ïðîçàìûçäû» òiëi àóûçåêi, ïóáëèöèñòèêàíû» äå»ãåéiíå ò¾ñiï êåòòi ¹îé. Àñû¹ûñ¾ñiãiñ æàçàìûç. ²àéòà ºàðà¹ûìûç êåëìåéäi, – äåäi Åðæàí ñûðà òîëû êðóæêàíû åðíiíå àïàðûï. – Ò¼íäiðå áåðìåøi. Ñåí áiç æàºñû» áà, ¸ëäå ñîëàðäû ºîð¹àøòàéñû» áà? Áiçäi òîºïàøòàé áåðãåííåí ò¾ê ¼íáåéäi. Áiç ¸äåáèåòêå êåëó ¾øií ìàíèôåñò æàñàó êåðåê. ²àáûëäàéìûç äà æàðèÿëàéìûç... – äåäi Àéäîñ. – Ìåí òà¹û äà ºàéòàëàï àéòàìûí. Îë ¾øií ºîìàºòû ä¾íèå æàçó êåðåê, æiãiòòåð. Ñîíû ò¾ñiíñå»äåðøi. Ìàÿêîâñêèé Ïóøêèíäû “¸äåáèåò ìiíáåðiíåí ñàºàëûíàí òàðòûï ò¾ñiðåòiíiíå” ñåíiìäi áîë¹àí. Áiçäå ñîíäàé ñåíiì áàð ìà?.. Ƹíå îíû» áóûíûíäà¹ûëàðäû» á¸ði ñàéäû» òàñûíäàé iðiêòåëãåí ºàëàìãåðëåð áîë¹àí. Á¸ði áið-áið ò½ë¹à, – äåäi Íû¹ìåò ê¾éiíiï. – Îäàí äà á½ë ¸»ãiìåìiçäi äî¹àðàéûº òà, ¾éëåðiìiçãå òàðàñàéûº. Åðòå» á¸ðiìiçãå æ½ìûñ. Êiìäå ºàíøà áàð, – äåäi Æàðºûí ºàëòàñûíäà¹û àºøàëàðäû øû¹àðûï ñàíàé

áàñòàäû. Á¸ði áàðëàðûí áåðiï åñåïòi æàïòû. Äàëà¹à øûºòû äà ºîøòàñûï æ¼íäåðiíå êåòòi. Áiðiíøi áîëûï Íû¹ìåò êåòòi. Äîñòàðû ¸ëi áið í¸ðñåíi øåøå àëìàé æàòºàí àäàìäàðøà ñ¼éëåï æàòòû. Çå»áið ê¼êòi» æ¾çiìåí ½ëïà á½ëòòàð ñûð¹àíàï áàðàäû. Àñïàí ºàðàóûòûï, àëºàðàê¼ê òàðòòû. Àäàì ê¼çiíå òiê ºàðàé àëìàéòûí áàäàíàäàé æàï-æàðûº ¸ði æàñºàíøຠæ½ëäûçäàð æûëò-æûëò åòiï øûºòû. Îë áiðòå-áiðòå áàòûëäàíûï, æàìûðàé æàðºûðàäû. Ò¾í êåëäi äå ºûçûë, æàñûë, ñàðû, ê¼ê, ê¾ëãií, ºî»ûð áîÿóäû» á¸ðií æ½òûï æiáåðäi. °ëåìíi» á¾òiíäiãi ñûðòòàé ¹àíà. Àë iøiíå ¾»iëñå» êiëå» êåòiêòåí ò½ðàäû. ʼ»iëi á¾òií áiðåó æîº. ƽëäûç åêåø æ½ëäûçäû» äà ê¼»iëi êåòiê. Àñïàíäû àëà øàðáû á½ëò áàñòû. Êåòiê Àé ìåí æ½ëäûçäàð ñîë á½ëòòàðäû» àðàñûíà ñ¾»ãiï êåòiï, ºàéºà» åòiï ºàéòà øû¹ûï, æàñûðûíáàé îéíàï æ¾ð. Øàðáû á½ëò áiðòå-áiðòå ò¾íåðå ò¾éäåêòåëäi. Ò½íæûð á½ëò ûäûðàï êåòòi. Áiðຠæàðòûêåø Àé áàòûïòû. Àäàìäàðäû» ò¾íäå äå ºó ä¾íèå ¾øií ºûðûº ºûðºûñºàí, àëûñûï-æ½ëûñºàí òûíûìñûç òiðøiëiãií ê¼ðìåé-ຠºîÿéûí äåãåí øû¹àð. ƽëäûçäàð á½ëòòàí àðøûëûï, Àéñûç ò¾íäå æàíäàíà ò¾ñêåí åêåí. Æåë ò½ðäû. Òiê áiòêåí ä¾íèåíi» á¸ði û¹ûï áàðà æàòºàí ò¸ðiçäi. Èðåëå»äåãåí æîëìåí Íû¹ìåò ¼çiíi» æàëäàìàëû ï¸òåðiíå òàðòòû. Àðòûíäà ºàðàóûòûï êàôå ºàëûï áàðàäû. Áiðøàìà ½çàäû. Äîñòàðûíû» íîáàéû ºàðà ¾ø íîºàòòàðäàé-ຠáîëûï ê¼ðiíäi. ʼ»iëií ê¾ðìåï, ìàòà¹àí ¸ëäåáið æiï øåøiëiï áàðà æàòºàíäàé. Íû¹ìåò æàÿó æ¾ðãåíäi ½íàòàäû. ƾðå áiëãåí àÿººà æîë äà ñ¼ç áîëûï ïà?!. Òûðñ. Òûðñ. Àñïàííàí æàó¹àí òàìøûëàðäû ïåðiøòåëåð ½ñòàï ò¾ñåäi åêåí. °éòïåñå æåðäi ø½ðûº-òåñiêêå àéíàëäûðàäû îëàð. Íû¹ìåò òå ¸äåáèåò àòòû ì½õèòºà òàì¹àí òàìøû ¹îé. Èåê àñòûíàí áàñòàëàòûí Áàéò½ðñûíîâ ê¼øåñiíi» æèåãiíäå ì໹àç äàëàíû» ¾ñòiíäå ¾ðiêêåí ìàëäàðäàé ¾ðïèãåí øàíæàó-øàíæàó à¹àøòàðäû» àðàñûíà áàðûï ä¸ðåò ñûíäûðûï àëäû. ؽáûðûï æàòºàí ê¼ëiêòåð, ñàáûë¹àí æ½ðò. Æàóûí òàìøûëàðû ñiðêiðåäi. Ñiëáiëåäi. μéòºè ñàí æåëåìiê ºîºñûºòû æîë¹à ò¸ïòiøòåï îòûðûï ò¼ñåï òàñòàäû. Ñàç áàëøûººà áûëøèûï ò¾ñêåí ê¼ëiê ä¼»ãåëåãiíi» îðíûíà ñó òîëûï ºàëûïòû. Æiãiòòi» àÿ¹û ñî¹àí ò¾ñiï êåòòi. Iøiìäiêòi» äå áóû ¸ëi ºàéòà ºîéìà¹àíäû. “°êå»...”, – äåï áîºòàíäû äà, á½ëàé áîëìàéäû åêåí äåãåíäåé òàêñè òîºòàòòû äà ¾éiíå áåò ò¾çåäi.

ÆÀÍÄÎÑ Ê¶ÒÊÅÍ Ê´ÊÒÅÌ! Àéáîë ½ðòûí òîëòûðà øàé ½ðòòàï îòûð. “Óô” äåï ¾ðëåï ºîÿäû. Æàíäîñ áiðiíøi ñûíûïòà îºèäû. Êiøêåíòàé áàëà ºûçûëäû-æàñûëäû êiòàïòû îºûï îòûð. Êiøêåíòàé Æàíäîñòû» áàñûíàí áàºàéûíà äåéií ò½í¹àí ºàáiëåò. Áàëà òóìûñûíàí ºàé í¸ðñåãå áîëìàñûí áåéiìi áàð, ãåíåòèêàëûº åðåêøåëiãi, ìiíåç-º½ëºû áàð áàëà. Ñàáàºòû ºàìøû ñàëäûðìàé îºèäû. Íà¹ûç òàñºàéíàò, ¼ðòåíiï ò½ð¹àí áàëà. Æàíäîñ æàë¹ûç ¼çi îòûðûï àëûï àíàñûíû», ¸êåñiíi», ¼çiíi», àóûëûíäà¹û àòàñû ìåí àïàñûíû» ñóðåòòåðií ñàë¹àíäû ½íàòàäû. Êåéäå ºàøà¹àí ºèÿë ºà¹àçäû» êåëáåòiíå íåáið òîñûí íûøàíäàðäû ò¼ãiï-ò¼ãiï òàñòàéäû. Áið ê¾íi ñóðåò ñàáà¹ûíäà åêi òàóäû» áàñûíà àíàñû ìåí ¸êåñií îòûð¹ûçûï, ¼çií ºàº îðòàñûíà îòûð¹ûçûï ñàëûïòû. “Íåãå á½ëàé ñàëäû»?” äåãåíäåðãå, “îëàð ìåí ¾øií øû» áîëûï ê¼ðiíåäi” äåï æàóàï ºàòºàí áîëàòûí. Àéáîë ¸êiìøiëiêòi» “²àëàáåçåíäiðó” á¼ëiìiíäå æ½ìûñ iñòåéäi. Áiðåóëåð ¾øií: ºà»ûëòûð ºèûíäûñû, âàòìàí, ºà¹àç, òðàôàðåòòåð, áîÿó ºàòºàí êàïðîí ãóáêàëàðû, òàºòàéøàëàð, ðåéêàëàð, à¹àø ½íòà¹û, æåëiì, ïåíîïëàñò æàé ºîºûð-ñîºûð áiðäå»å áîëûï ê¼ðiíói ì¾ìêií. Áiðຠîë í¸ðñåëåð Àéáîë ¾øií “ñîêðàëäû” ½¹ûìäàð. Îëàð – ¼ìiðiíi» áið á¼ëøåãi, ì¾ìêií ôèëîñîôèÿñû... – Îé, ìåíi» áàëàì àºûëäû ¹îé. ȸ – äåï Àéñ½ëó¹à ê¼ç òàñòàäû. Àéñ½ëóäû» êåóäåñiíäåãi á½ëò àðûëûï, æ½ìûñòàí êåéiíãi øàðøàï-øàëäû¹ó áàñûëûï, æ¾ðåãi ìàçäàï ò½ð: – °éòåóið áiðí¸ðñå ò¾ñiíiï îòûð. Êiøêåíòàé ºàáà¹û ò¾éiëiï êåòiïòi. ʼï îºûìà, ê¼çi» àóûðàäû, ºàëºàì – äåäi àíàñû ¸êåñiíå æûìèÿ ºàðàï. Àéñ½ëó áà麽ñòû» òàáè¹àòûíäà, ¸éòåóið àëûñòàí îðà¹ûòûï, àñòàðëàï ñ¼éëåï, û¹û ìåí ºûáûí òàóûï àéòàð ûëïà»äûº æîº. Àðà¹à ñ¾ò ïiñiðiì óàºûò ñàëûï áàðûï ºàðàñà» ¹àíà æûëæûï áàðà æàòºàíû ໹àðûëàòûí ê¼ë àéäûíûíäà¹û ºàéûºòàé æûëûñòàï, ñåãiçiíøi ºàðàøàíû» ºûñºà ê¾íi ¼òå øûºòû. ʼëå»êå ½çàðûï, ò¼»iðåê áàäàíà ã¾ëäi øûòòàé àëà-º½ëàëàí¹àí øàºòà Àéñ½ëóäû» êåóäåñiíäå ìàçà» îéëàð ñûçäûºòàï º½éûëà áàñòàäû. “Áàëà»ûçäû» áið ê¼çi ¸ëñiç ê¼ðåäi, îïåðàöèÿ æàñàó êåðåê” äåãåí äî¹äûðäû» ñ¼çi åñiíå ò¾ññå, ¼çií ê¾çäi» ¼êïåê æåëiíäå

áàñºàíû îéëàìàéòûí ²½òòûºàäàìîâòû ºàéòà ê¼ðåñi». ĸêå» àðáèûï-ñàðáèûï ¼ñêåí ¾é áàëàñû äåé àëìàéñû». Æîºøûëûºòû ê¼ï ê¼ðãåíäiêòåí áå, ¸éòåóið êåäåé-êåïøiê, æîº-æiòiê, ¹àðiï-¹àñåðãå ê¼ìåê ê¼ðñåòêåíäi ¼çi ¾øií ïàðûç ñàíàéòûíäàé. “Ìåí ò¸êàïïàðñûï êåòñåì, åðòå» ²½äàé ìåíi òàç ºàëïûìà ò¾ñiðìåé ìå” äåï êåéäå îéëàéòûí. ´éòêåíi, ò¸êàïïàðäû – Ò¸»ið ñ¾éìåéäi. “ĸêå, ñåí äå ºûçûºñû», áîñºàäàí-áîñºà ñîëàðìåí áàñû»äû àóûðòàñû» äà æ¾ðåñi»” äåï Ñàáûð äåãåí òàíûñû àéòºàíäà, ²½òòûºàäàìîâ ¸ëãiíi» àóçûíàí øûººàí ñ¼çãå æàíû ºàðñû áîëûï ò½ð¹àíûìåí äå, àóçû ìåí ê¼çi ûðºûíà ê¼íáåé áiði “ìàº½ë” äåï, åêiíøiñi ìàéëàíûï, ëàéëàíûï, æàñûºòàíûï èò ¸áiãåðií øû¹àðàòûí. Æiãiò æå» iøiíåí áiç ê¼ðñåòïåé ò½ðà àëìàéäû. ´òiðiê æûìèûï ºàíà ò½ðûï ïàñûº îéëàðäû îéëàóû ¸áäåí ì¾ìêií. Ñàáûð òiñòåðií àºñèòà æûìèûï, ç¸ëiìäiêïåí ºàðàï ò½ðäû. ĸóðåí àë¹àøûíäà ¼»i êåòiï, àóûçû æàéûíäàé áîëûï ¸áäåí àáäûðàï ºàëäû. Ñîäàí ñî»: “Ñàáûð, ñåí áàé-áà¹ëàííû» áàëàñûñû», ìåí êåäåéäi» áàëàñûìûí. Àø áàëà òîº áàëàìåí îéíàìàéäû. Ñåí ¼ìiðäi» ºà»ñûº-ì¾»ñiê èiñií áîéû»à ñi»iðiï, ½ñàº-ò¾éåê àðàìçàëûºòàðäû ¾éðåíiï, à»äûñó¹à, æàìàíäàñó¹à áåéiìäåëiï àë¹àíñû». ´çi» áiðò¾ðëi àñûº iøiíäåãi òîìïàéäàé áîëûï òîìïàéûï àëûïñû». Ƽíi»äi áië, áàóûðûì. Ìåíåí àóëຠæ¾ð” äåï áåòií ºàéòàðûï òàñòà¹àí. Ñîäàí áåði îë æiãiòïåí ñ¼éëåñïåéäi. Áiðií-áiði äàëàäàí ½øûðàñòûðà ºàëñà åðií åìåóðiíiìåí “ºàëû» ºàëàé” äåï ºàíà ¼òå øû¹àäû. Ñàáêå» Ä¸óðåíäi ñîë ñ¼çäåði ¾øií æåê ê¼ðåäi, iøòåé ä¾ðäàðàç. Àøóûí ½øûºûòûðûï àëàìûí äåï ºîðºàäû ¹îé äåéìií, ĸóðåíãå æîëàìàéäû. Ñàáûðäû» Äàíèÿð äåãåí äîñû øûð áiòïåãåí ñèäàì ºàðà. ʼçi ê¾ëñå äå àðòûíäà ûç¹àðû áàð, ñiði»êå ¼»äi, åòòi-æå»äi áîëûï ¼ñêåí. Ñîë êåëiï ĸóðåíäi “ñåíi áàëàëàðìåí êåëiï ½ðûï êåòåìiç” äåï ºîðºûòïàºøû áîëûï åäi, æiãiò: “Ñåí ¼çi»å ¼çi» ñåíáåñå» áàëàëàðû»íû» àðòûíà òû¹ûëûï, áiðãå åðiï êåëå áåð” äåï ñàñòûð¹àí. Àéñ½ëó ìåí Àéáîë êåëå-êåëå áåðiê áîëûï, òàðáèûï æåðãå æàáûñûï, ìû» á½ðàëûï, áið ºàïòàëäà¹û òàìûðû ¾çiëñå åêiíøi ºàïòàëäà¹û á½òàºòàðûíà ñ¾éåíiï àìàí ºàëàòûí, ºàðà ñóûº, ¼êïåê æåë, ¼ðòåíãåí æàçäàí äà ºû»áàéòûí ñåêñåóië ò¸ðiçäåñ áîëûï ºàëûïòàñàäû. Àæàðñûç áîë¹àíûìåí àæàëû æîº. Àë Ñàáûð ñèÿºòûëàð ê¾íãå ½ìñûíûï, áèiêêå ê¼ç òiãiï, æàïûðຠæàéûï,

æàéºàëûï ¼ñêåí òåðåêòåé æ¾ç æûë àìàí ò½ðñà äà ä¸ëäåï ñàí áið æåëäåí òàìûðû îïûðûëà áið-ຠº½ëàéäû. Áèiê áîëûï, æàéºàëûï ò½ð¹àí ñî» î¹àí º½éûí äà ¸óåñ, ñàóìàëàñà ñåêñåóië º½ñàï ûñûëäàìàéäû, ûçûëäàìàéäû, á¾êië æàïûðຠáiòêåíi æàëò-æ½ëò åòiï, ñàìáûðëàé ñ¼éëåï, æåëïiíiï ºàëàäû. Ñóìà»äàï êåëãåí ñóûº æåë ñîë êåëiñiíäå òàìûðûí áàñûï, øàìàñûí áiëiï êåòêåíií îë ºàéäàí áiëñií. Êåëåñi æîëû û»ûðàíûï æàòºàíäà áið-ຠáiëåäi... Ñàáûð áàé ¸êåñi ºàñûíäà ò½ð¹àíäà ºàæûï-ìîæó, æàóòà»ê¼ç áîëó íå åêåíií åøºàøàíäà ñåçiíáåéòií øû¹àð. ´ìið îíû ¼çiíi» àäóûíäû à¹ûñûíà ñ¾òêå òèãåí ê¾øiêòåé åòiï ëàºòûðûï ê¼ðìåãåí. Øåðëîê Õîëìñ êåç êåëãåí ¾éäåí øûººàí ºîºûñºà ºàðàï êiìíi» ºàëàé ò½ðàòûíûí, îíû» iøêi ¸ëåìií, ¾é èåëåðiíi» ºàíäàé – ¼ìiðãå º½øòàð åêåíií êiòàïòàí îºû¹àíäàé åòiï àéòûï áåðìåé ìå? °éòåóið Àéáîë ìåí Àéñ½ëó áàëàñûí ¾éäi» iøiíäå, äàëàäà ºîºûñ àòàóëûñûí ê¼ðå ºàëñà æèíàë æ¾ðóãå ¾éðåòiï ¼ñòi. Áið ê¾íi ¾øåói äàëàäà êåòiï áàðà æàòºàíäà, êiøêåíòàé Æàíäîñ áîñ á¼òåëêåíi ê¼òåðiï æ¸øiêêå ñàë¹àí. – Àéáîë, ìåí ä¸ëiçãå øû¹ûï êåëåéií – äåäi Àéñ½ëó åñiêòi» ò½òºàñûíà ºîëûí àïàðûï. – Ìàì, ºàéäà áàðà æàòûðñûç? – äåäi êiøêåíòàé Æàíäîñ àéûðûëûï ºàëàðäàé òàºàºòàï. – ²àçið êåëåìií, º½ëûíûì – äåäi Àéñ½ëó àíàëûº ìåéiðiììåí ¾í ºàòûï. Àéñ½ëó ä¾êåíãå íàí àëó¹à áåòòåï áàðà æàòºàíäà ºîëûíäà¹û äèïëîìàòûí àðû-áåði òåðáåòiï êåëå æàòºàí ĸóðåíäi ê¼ðäi. – ²àëû» ºàëàé, ĸóðåíæàí? – Æàºñû. ´çi»içäiêiøi? – ²½äàé, äåï – Àéñ½ëó ê¼çií ò¼ìåí ñàëäû. Á½ë ºèìûë æiãiòòi» ê¼»iëiíå ñåçiê ½ÿëàòòû. – Íå áîëäû, ¸ïêå? ĸóðåí Àéñ½ëóäû øó åòåê ¸éåë íåìåñå ê¼ðøiñi ðåòiíäå ¹àíà åìåñ, êåðåìåò, àëûï æ¾ðåêòi àíà, ¼çiíi» òó¹àí ¸ïêåñiíäåé ê¼ðåäi. ʼðå ºàëñà ºàëæû»äàï “¸ïêå” äåéòiíi áàð. Àéñ½ëó: “iíiì” äåï åðêåëåòåäi. Àéñ½ëó àòòû êiñi ò¾ñiï ºàðàéòûí, æàÿó êiñi æàòûï ºàðàéòûí ñ½ëó, ¼»äi. Àéñ½ëóäû ºàðàáîòàíà îé òàñºûíû êèìåëåï àëäû. Èíå æ½òºàí èò ñåêiëäi èìèiï ºàëäû. “²àëàé ñ½ðàñàì”,

“áåðå ìå åêåí” äåãåí îéëàð Àéñ½ëó áà麽ñòû» áàñûí øûðìàï àëäû. – ʾëáiëòåëåìåé àéòû»ûç. μÿëìà»ûç – äåäi ĸóðåí à»äàóñûç, ñ¼ç àðòûíäà íå ò½ð¹àíûí à»äàìàé ºîëº åòå ºàëäû. – Ìåí á½íû á½ðûííàí ñ½ðàéûí äåï ½ÿëûï æ¾ð åäiì. – Íåíi? – Àºøàíû. – ²àíøà ê¼ëåìiíäå? Àéñ½ëó àðû ºàðàé ñ¼éëåóãå, ĸóðåííåí ñ½ðàó¹à ½ÿëäû. ĸòi æiáåðåäi. – Ìiíå ºàçið. Ìåí ñiçãå æ¾ç ìû» òå»ãå ê¼ëåìiíäå àºøà áåðåéií. Áiðຠìà¹àí ºàéòàðìàé ºîéû»ûç. Òûìûðñûº òûíûøòûº. ĸóðåííi» àóûëäà¹û Æàðàñ äåãåí ê¼ðøiñi ¸êåñiíå: “Îé, æàñûº, øèïàÿ, áîç¼êïå. Ñåíi» äå áàëà» ñîíäàé áîëàäû” äåãåí ñ¼çi åñiíå ò¾ñiï êåòòi. ²àñûì ¸êåñi ñîíäà: “ìåíi» áàëàì æàñûº áîëñà äà ñåíäåé ñ½ì, ïàñûº áîëìàñ. Ò¼áåñiíäå èíåíi» äàñóûíäàé äà ñà»ûëàóû æîº àäàìäàð¹à ò¾ñiíäiðiï ò½ð¹àíäàé ò¸ïòiøòåói»å ºàðà¹àíäà æàñòàéû»íàí íîéûñ áîëûï ¼ñêåí ñèÿºòûñû» ¹îé. Áiðຠìåíi» ĸóêåøiì ñåíi» áàëà»à ½ºñàìàñ” äåãåí. ĸóðåííi» ñàëìàºòûëû¹û, ºîðáà»äà¹àí ºèìûëû àóìà¹àí ¸êåñi. Æiãiòòi» æ¾ðåãiíi» áið á½ðûøûíäà ìåéiðiì àòàóëûñû øûðà¹äàí áîëûï æàíûï ò½ðàäû. – ιàí iøòåé ì¾æiëiï íåãå ñîíøà ºûçûëìàé áîëàñûç. ²îëûìäà áàð ê¼ìåãiìäi ĸóðåí ¾øií àÿìàéìûí. – Æàíäîñæàíûì, ìiíå æàðòû æûë áîëäû ñàá຺à áàðìàé æ¾ð. “Êåëåñi àéäà æàíàðûíà îïåðàöèÿ æàñàòïàñà ê¼çi ì¾ëäå ê¼ðóäåí ºàëàäû” äåï äî¹äûð àéòòû. ιàí êiòàïòû ê¼ï îºó¹à áîëìàéäû, áàñûíà ¸ñåð åòåäi åêåí. °êåñi åêåóiìiç ìåêòåïòi» áà¹äàðëàìàñûíàí ºàëûï ºàëìàñûí äåï áiðàç êiòàïòàðäû ñàòûï àëäûº. Áið ê¾íi Àéáîë, áið ê¾íi ìåí Æàíäîñºà êiòàïòû îºûï áåðiï æ¾ðìiç. Äàëà¹à øûºïàéäû. Áàëàëàðìåí îéíàìàéäû. ´éòêåíi îéíà¹ûñû êåëìåéäi. Áàëàëàð îíû: “ñîºûð” äåï êåìñiòåäi åêåí. Áið ê¾íi: “áàëàì, äàëà¹à áàðûï ñåðãiï êåë” äåäiì. “Áàðìàéìûí” äåï æ½ëºûíäû. “Íå áîëäû” äåï ñ½ðàñàì. “Îëàð ìåíi ñîºûð, ò¼ðòê¼ç äåï ìàçàºòàéäû” äåäi. Àíàíû åñòiï ò¾íiìåí æûëàï øûºòûì, ò¾íiìåí... ƾðåãiì ºàòòû àóûðäû. ²àí æûëàäû. ²àçið ê¼çiëäiðiê ñàòûï àëûï áåðäiê. Îíñûç æ¾ðå àëìàéòûí¹à ½ºñàéäû.

àóì຺à æàéûë¹àí àë¹ûð åäi. ²àçiðãi ì¾ë¸éiìñiï, áåðãåí æóûíäûñûíû» ¼çií º½ëºûñûç òîÿòòàíàòûí ò¾ði ìûíàó. °óï-¸óï ¾ðiï, åøêiìíi» íàçàðû ò¾ñïåãåí ñî» àºûðû ºàð¹û áàóûí ¾çiï, ºàøûï êåòêåí. Ðèíàò òóìûñàíàí ìiíåçi øàòàº, ê¼ðñåºûçàð, iøìåðåç, ìåéiðiìñiç àäàì. Æàñû æèûðìà ñåãiçäå. Äåòäîìäà ¼ñêåíäiêòåííåí áå, ¸éòåóið ê¼çiíåí çà¿àð øàøûï æ¾ðãåíi. Áàçàðäà æ¾êòàñóøû áîëûï ê¾íåëòåäi. Ìà»äàé òåð, òàáàí àºûìåí òàïºàí àºøàñûí iøiìäiêêå, ºûç-ºûðºûí¹à æ½ìñàéäû. Æà»à ¾éãå ê¼øiï êåëãåëi åêi-ຠê¾í áîëìàé æàòûï, ê¼ðøiëåðìåí ºàðæàñûï òà ¾ëãåðãåí. Áið ê¾íi Ðèíàò æ½ìûñòàí êåëå æàòºàí-äû. ²îëûíäà¹û ñ¼ìêåñiíäå òiëäåé êîëáàñà, áîé-áîé áîëûï òiëiìäåíãåí øèêi åò áàð åäi. ʼøåíi» áîéûíäà ¾ñòi ñ¾ìå-ñ¾ìå, æîí àðºàñûíû» æ¾íi ¾ðïèãåí êiøêåíòàé ê¾øiê ê¼ñiëiï æàòûð åêåí. Æàíûíäà¹û áåéòàíûñòàð¹à: “Ìåíi òàíèñû»äàð ìà?” äåãåí ñû»àéìåí ø¸ó-ø¸ó åòiï ¾ðiï ºîÿäû. Ðèíàò æàíûíàí ¼òå áåðiï åäi, èò äåãåí èiñøië ¹îé, º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï, øàëáàðûíû» áàëà¹ûí èiñêåï-èiñêåï ºîéäû. Æàíàðûíäà: “Ìà¹àí òàìຠáåðøi” – äåï òà»áàëàí¹àí æàçó áàð. ̼ëäiðäåé ê¼çi ì¼ëèiï, º½éðû¹û á½ë¹à»äàéäû. Ðèíàòºà îçáûðëûº, îñïàäàðëûº, ºîäàðëûº, ºàòûãåç, ºàðàæ¾ðåêòiê, æàóûçäûº äåãåí ºàñèåòòåð ºàíûíà ñi»ãåí. – Åé, êåò, æî¹àë – äåï ºîëûí ê¼êêå ê¼òåðiï äîº ê¼ðñåòòi. Êiøêåíòàé ê¾øiêòå êií¸ æîº, åðáèiï ºàðàï ò½ð. Ðèíàò ºàðà ¾çå áàñòàäû. Ñàëïà» º½ëà¹û òiêøèå ºàëûï, æàëò áåðãåíi. “Ìûíàíû» àðòûíàí iëåñiï áàðñàì áiðí¸ðñå áåðåòií ñûìàí” – äåï æ¸ðáèãåí æàìàí ê¾øiê º½ëäûðà»äàï æiãiòòi» àðòûíàí iëåñå áåðäi. ʾøiê ¼êøå içiìåí ¸ëi êåëå æàòûð. Ñàáàçû» øàðøàìàéäû-àó. Æiãiò áið æåðãå àñû¹ûï áàðà æàòºàíäàé æ¾ðiñi ñóûò. Á½ðà»- á½ðà» æîë, ºèñûº ê¼øåëåðìåí ºè¹àøòàé ¼òiï, ºàçºàòàð òiçiëãåí íàó òåðåêòåðäi» àðà-àðàñûìåí æûëûñòàï ¾éiíå äå æåòòi. ¶éiíå êiðãåí áîéäà áiðåóãå òåëåôîí øàëäû: – Æàðàñ, êåëåñi» áå? – Á¾ãií áàðà àëìàéòûí øû¹àðìûí. – Îñû ñåíi»-ຠêåãåæå» êåéií òàðòûï-ຠò½ðàäû åêåí. – ȸ, ºàçið æåòåìií, ºàëæû»äàï æàòºàíûì ¹îé! – Ѽéòñå»øi.

– Åé, ºûçäàðäû ºîëòûºòàé êåë! – Îë æà¹ûíàí ºàì æåìå, äîñòûì. Ðèíàò áåéáiò º½ëºûí êåøiï, ê¼çäåði àºøåëäåíiï åøòå»åìåí øàðóàñû æîº ºûçûë áàñ ºîðàçäû ºàºûëûºòàòûï ºóûï æ¾ðiï ½ñòàï àëäû. °ëãi ºîðàçû» æàðàòºàí¹à ì½» øà¹ûï ºàøûï æ¾ð. Àºûðû ºîëûíà ò¾ñiðäi äå, áàñûí øàóûï ñîðïà¹à àéíàëäûðäû. °òåøòåí àéûðûëûï æåñið ºàë¹àí-ຠìåøiêòåð îéáàéäû ñàëûï, æîºòàó àéòûï æàòûð. Ðèíàò òàïºàí-òàÿí¹àíûíû» á¸ðií èò ð¸ñó¸ ºûëûï áîñ í¸ðñåëåðãå øàøòû: Àðàº. Òåìåêi. Çàêóñêà. Áiðºàóûì óàºûòòàí Ìàðàò äîñû äà êåëäi. Æàíûíà ñ½ëó ºûçäàðäû åðòiï êåëiï: – Àë, áiç êåëäiê. Á¸ðií äàéûíäàï ºîéäû» áà? Åòi ñûëûíûï ïiñiï, ìàé ñîðïàñû ºàçûííû» áåòiíå êiëêiï øûººàí òàóûºòû» åòií ê¼ðñåòiï ò½ðûï: – Ñåíäåð êåëãåíøå ºàæàëàó¹à æàðàéòûí áiðí¸ðñå äàéûíäàï ºîéäûì – äåäi. Ѿð ºàçûíû» åòií ¸äåìiëåï àñûï ºî¹àí åêåí. Åòòi» èiñií ñåçãåí ê¼ðøiíi» èòi ¾éiíi» àëäûíà êåëiï ø¼êåëåï îòûðà ºàëäû. Æiãiò åðíií ñûëï åòêiçiï: – Êåò, æî¹àë, ñ¾ìåêòåãåí ñ¾ìåëåêòåé áîë¹àí íåìå – äåï Ðèíàò ºîëûíäà¹û à¹àøòû ñåðìåï òàï áåðiï åäi, iøi øåðìèãåí ºàíøûº ºàðíûí ñ¾éðåòå-ì¾éðåòå, æåòiìåêòåé æûëàìñûðàï, ê¼çi ì¼ëèiï êåði ºàðàé æûëûñòàé áåðäi. Òàáàëäûðûºòàí àòòàé áåðå êèðåëå» åòiï åñiêòi» ê¼çiíå ê¼ñiëå ñàëäû. ²ûçûë i»ið ¾éiðiëiï àñ-ñó¹à îòûðàòûí êåç. Ïåøòi» ¾ñòiíäå ø¸óãiì ñûëà»äàï ê¼ðiíäi. Ðèíàò ºàòàëà¹àí åêåí øàé iøiï åäi, iøiíå ðèñàëàò í½ðû åíãåíäåé åìiðåíiï, æàíû æàé òàïòû. Øàðøà¹àí äàëàäà¹û èòòi» ¾ðãåí äàóûñû ìèûí øà¹ûï æàòûð. Áàñû øîéûíäàé àóûð. Àðàºòû» óûòû ¸ëi áîéûíàí òàðàìà¹àí åêåí. Á½¹àò à¹àøòû» æàïñàðûíäà ê¾ëäiðåãåí ê¾éiêòåé áîëûï òîð¹àé øèºûëäàï ò½ð. Íàðòòàé äèäàðû åíäi äîëû ½ð¹àíäàé, ê¾ëãií òàðòòû: – ´é – äåï ºîëûíäà¹û òåìiðäi àòûï êåëiï æiáåðäi. Òîð¹àé äà òî»ìîéûí åêåí, ½øûï ºàéòà á½òàººà ºîíàºòàäû. Ò¾ñòå àðòûíàí åðãåí ê¾øiê ºàíøûº èòòi» ºàñûí ïàíàëàïòû. Ò¼áåñi ø½ðº òåñiê ê¾ðêåøiêòå æàòûï, ñ¾éåêñàÿºòû àºê¾ðiø òiñòåðiìåí ìåéëiíøå ì¾æiï, ºûðòºûðò ºàæàëàï æàòûð. ´çiíi» áàóûðûíàí øûººàíäàé áîëûï òië òàáûñûï êåòòi. Àëà ºàíøûº ºàíøà iø á½ðàëûï àø áîëñà äà ê¾øiêêå òàñèòûíäû øû¹àðäû.

Òà»åðòå» æ½ìûñºà áåò àë¹àí Ðèíàò ê¾øiêêå òiñiìåí iëiï ñ¾éðåï áàðà æàòºàí êåøåãi ºûçûë áàñ ºîðàçäû» ºàóûðñûíûí ê¼ðiï: – Îé, íåìå. ²àéäà àïàðà æàòûðñû»-åé – äåï Ðèíàò èòòi òåóiï æiáåðäi. Àëà ºàíøûº ò½ìñû¹û òàñºà òèãåí ê¼êñåðêå áàëûºòàé åñå»ãiðåï ºàëäû. Øîò ø¾éäåëi ìîéíûí òà¹û á½ðûï àðòºà ºàðàäû äà ºàøó¹à ä¸ðìåíi æîº ºàíøûºòû òà¹û ò½ìñûºòàí ºîíæèòòû. – ̸, ñà¹àí ê¼ðåñi» åíäi åëäi» òàïºàí òàçà å»áåãií òà¹û òàñèòûí áîëñà» – äåï ê¾ìáiðëåäi äå åäåë-æåäåë æ¾ðå æ¼íåëäi. Øàëຽðñàº, æóûíäûñûç èò ºû»ñûëàï ½ÿñûíà òàðòòû. ʾøiê ºàíøûººà ºàðàï æà¹ûìïàçäàíûï, æàóòà»-æàóòà» åòåäi. Æûëûìûº òiëiìåí ò½ìñû¹ûí æàëàéäû. ²½éðû¹ûí øûæáû»äàòà, øûð-ïûð áîëûï, æåð áàóûðëàéäû. Ðèíàò æ½ìûñòàí êåëå æàòûï øàìàñû òà¹û òàòûï àë¹àí ñû»àéëû. Äåëáå áîë¹àí àòòàé àðëû-áåðëi òå»ñåëåäi. Áåçãåãi ½ñòà¹àí àäàìäàé ºàëø-ºàëø åòiï åñiãiíi» àëäûíà æ¾ðåñiíåí ø¼ãå êåòòi. Ûìûðò ¾éiðiëãåí øàºòà Ðèíàòòû» ¾éiíi» àëäûíà èû¹ûíà æåëáåãåé æàìûë¹àí, ¸äåìi êèiíiï æûëìè¹àí áið áåéòàíûñ êåëäi. – Ðèíàò. Áðàò, âûõîäè! – äåï äàóûñòàäû. Á½ë ê¼ðøi ê¼øåäåãi “Ñèíàé” êàôåñiíi» áàñòû¹û Âèêòîð äåãåí ê¸ðiñ äîñû åäi. Îéáàéëàï àøûë¹àí åñiêòåí àëàê¼ëå»êå øàë¹àí Ðèíàòòû» ñ½ð æ¾çi à¹àðà»äàäû. – Êàê äåëà, äðóã? – äåï ºàëáàëຠºà¹ûï, øàïïàø½ò ºîë ñî¹ûñòûðûï, ¼çäåðiíi» á½ðíà¹û ¸äåòòåðiíøå ìà»äàé ò¾éiñòiðäi. Á½ë: “²àëû» ºàëàé? ʾéëi ºóàòòûñû» áà?” äåãåí àìàíäàñóäû» íûøàíû åäi. – Êàê, åñòü ñàáàêà? – äåäi ê¸ðiñ äîñû ñàºïàíäàé ñàðò åòå ºàëûï. ļ» ºàáàº, áîçûì æiãiò Ðèíàò îéëàíûï ò½ðäû äà: – Äà, åñòü. Îäíà ñîáà÷êà. Íî, ñòàðàÿ – äåäi ¾éiíi» æåëêåñií àëà îðíàëàñºàí ½ÿíû ûìäàï. – Çà ñêîëüêî îòäàø? – äåäi ñ½ðàóëû êåéiïïåí. – Àíà áîëüøàÿ, çà ñåìü òûñÿ÷ ïîòÿíåò. Õîðîøàÿ – äåäi áàñáàðìà¹ûìåí áà¹àëàï. Ðèíàò àëà ºàíøûºòû ê¾íi á½ðûí ºàøûï êåòïåñií äåï øûíæûðëàï ºîé¹àí.

– Âîò àíà – äåï àëà ºàíøûººà ñàóñà¹ûí ñ½ºòàäû. ʸðiñòi» æiïñiê ê¼çi æàìàí åêåí. ʼçiíi» ñ½¹û áàð ìà ºàëàé, ê¾øiê òå, ºàíøûº òà ¾ðåéëåíäi. – Ïàéäåò, íî çà ïÿòü òûñÿ÷. – Ïî ðóêàì! Âèêòîð ºàëòàñûíäà¹û ºîëà» øàøòàé ºîáûðà¹àí, óìàæäàë¹àí áóäà-áóäà àºøàíû øû¹àðûï, ñàóñà¹ûí ò¾êiðiêòåï ñàíàï: “Íà, äåðæè” – äåï ºîëûíà ½ñòàòòû. ²àçàºøà: “̸”. Ðèíàò ñî¹àí ìàñàòòàí¹àíäàé: “À” – äåï ºîéûï, àºøàíû ºàëòàñûíà áàñòû. Øàëáàðûíû» àðòºû ºàëòàñûíàí òåìåêiñií àëûï øûðïûìåí øûëûìûí ò½òàòûï ºîþ ò¾òiíäi iøiíå àÿìàé ºàðïè òàðòûï, æàíûï ò½ð¹àí øûðïûíû ñ½º ñàóñà¹ûìåí áåò àëäû øåðòiï æiáåðäi. Îòû ñ¼íãåí ¼ëi øûðïûìåí òiñií ø½ºûï ºîéûï, ê¼ê ò¾òiííi» èiñiíå, ä¸ìiíå åëiòiï îòûð. – Íó çàáèðàé! – äåäi ¼êòåì ñ¼éëåï. – ×òî íå õî÷åøü ïðîùàòüñÿ ñî ñâîåé ñîáà÷üêîé? – äåäi ê¸ðiñ ºóàºûëàíûï. – Äà íåò. Äåíåã òû ìàëî äàë, – äåï äîñû áåðãåí àºøà¹à ê¼»iëi òîéìàé ò½ð. –  ñëåäóøèé ðàç åñëè íàéäåøü áîëüøóþ ñîáàêó, ñîîòâåòñòâåííî è äåíåã äàì áîëüøå, – äåäi ½ÿ¹à êåòiï áàðà æàòûï. Àëàºàíøûº øûíæûðûí ñûëäûðëàòûï îðíûíàí àòûï ò½ðäû. Áið í¸ðñåíi ñåçãåíäåé òiñií àºñèòòû. – Äà, àíà ó òåáÿ çëàÿ ñìîòðè, – äåäi ê¸ðiñ Ðèíàòºà êiëìèãåí ê¼çäåðií ºàíæàðøà ºàäàï. – Ñåé÷àñ ÿ åå óñïàêîþ, – äåï òåìið ò½ìñûºòû á¸òi»êåñiìåí áåòiíåí êåðiëiï ò½ðûï òåïòi. Àëà ºàøûº îäàí àðû ¼ðøåëåíäi. – Îé, àëáàñòû. ̸, ñà¹àí, – äåï òà¹û òåïòi. Òà¹û òåïòi. Æîí àðºàñûíàí ºàðóëû ºîëûìåí ºûñºàí ê¾éi ½ÿäàí á½éûì º½ðëû ê¼ðìåé ¸áæië ºèìûëìåí ñóûðûï àëäû. Êiøêåíòàé ê¾øiê ½ÿäàí àòûçäàï øûºòû äà, àóëàººà ºàøà áàñòàäû. Ðèíàò àëäàðºàòàéûí äåï: “ʾøiê-ê¾øiê ê¸, ê¸...” – äåï øàºûðûï æàòûð. ʾøiê “áiðàç àÿëäàé ò½ðàéûí” äåãåíäåé ºàñûíà êåëìåäi. – ʸ, ê¸... ʾøiê-ê¾øiê, ê¸, ê¸... – äåï òà¹û øàºûðäû.

°ëäåí óàºûòòàí êåéií º½éðû¹ûí á½ë¹à»äàòûï, æóûíäû òiëåï áiðàç ºûëûìñûäû. ²½éðû¹ûí ºóàëàï øûð ê¼áåëåê àéíàëäû. Åêåóiíi» áåòií ºûçûë ø½íຠàÿç æàëàï ò½ð åêåí. ²ûçó êåñïiðëåðií ºàðûï-ºàðûï àëäû. Àº ò¾òåê áîðàí àçûíàï, ïåøòi» ºóûðû óiëäåï ½ëûï ò½ð. Ðèíàò îòûí ñàëûï, îò æàºòû. Èò “àºæàðûëºàï ºàøàí ê¾í òóàð åêåí” äåãåí ñû»àé áiëiíåäi ò¾êòi áåòiíåí. ʼçiíåí ñîðà» æàñû ñîð¹àëàé à¹ûï, ñóûº òà ñ¾éðiê ò½ìñû¹ûíà òàðñòàðñ òàìûï æàòûð. Ðèíàòòû» äàóñûí ¼ðåêïiòiï, àðºàëàíûï êåòêåíäåé, êiðiñ ñ¾éðåï áàðà æàòºàí èòòi» àðòûíàí òåóiï êåëiï æiáåðäi äå: – ²ûðñûº íåìåíi» ºû»ûðàþûí, – äåï ºàð¹àíäû. – Á½ëäûðûº åòiíåí ò¸òòi í¸ðñå áàð ìà? – äåäi Ðèíàò. – Áàð, – äåäi Âèêòîð. – Îë íå? – Èòòi» åòi. Ì-ì-ì. ĸìi ¸ëi àóçûìíàí êåòïåé ò½ð¹àíû. – Ľðûñ àéòàñû»! – äåï àðºàñûíàí ºàºòû. Âèêòîð àäàìäû ñåëêiëäåòêåíäå iøåê-ºàðíû»äû àóäàðûï òàñòàéòûí åìåñ, ìàéäàé æ½ï-æ½ìñຠ“Äæèïòi»” àðòûíà àëà ºàíøûºòû ¼»ãåðiï åñiêòi òàðñ æàïòû äà: – Óâèäèìüñÿ, åñëè ÷òî ïîçâîíè, – äåï àðòûíàí ê¼ê ò¾òií áóäàºòà¹àí ìàøèíà¹à îòûðûï, ºàðà ¾çå áåðäi... Øàïàºòû» àòûñûíàí ê¼ç áàéëàí¹àíøà æ¾çiìäåé ñàëáûðà¹àí àëà ºàíøûºòû» åìøåãií ºàºòàï åìiï, “àíàìäàé áîë¹àí èò ºàñûìíàí áið åëi êåòïåñå ¹îé, áàñºà æåðãå ºîíûñ àóäàðñàº!” – äåãåí ºèÿëäû» º½íäà¹ûíäà îòûð¹àí ê¾øiê åíäi æàïàäàí-æàë¹ûç åðáèiï îòûðäû äà ºàëäû. ´çiíi» ½ÿëàñûí içäåéäi. °ëãi ñóûò æ¾ðiñòi áåéòàíûñòàð íå ¾øií êåëãåíií òîð¹àéäàé ¹àíà áàñû ò¾ñiíáåé äàë. Àëûñºà, ºàðà øàïàí æàìûë¹àí, ì½íàð áó¹àí ê¼øåíi» òûíûìñûç òiðøiëiãiíå ºàðàï, ìîíøàºòàé äîìàëàº, ì¼ëäið ê¼çäåði ì¼ëèå ºàðàéäû. °ëäåáið ñà¹ûíûø. Áåëãiñiç áið æûëû ñåçiì áîéûí áèëåéäi. Áiðøàìà óàºûò áiðãå áîë¹àí èòòi içäåéäi. Àëàéäà, àäàñºàí ñàíàñû ¸ðíåíi» içií áið øèûðëàéäû. ²û»ñûëàï-ºû»ñûëàï ºîéäû äà ½íæûð¹àñû, èiíi ò¾ñêåí àäàìøà ºàéòàäàí ½ÿñûíà áàðûï á¾ê ò¾ñòi. Àëäû»¹û åêi àÿ¹ûí áiðiíi» ¾ñòiíå áiðií òàñòàï áàñûí ºîíäûðäû. Ðèíàò òàðñ åòêiçiï åñiêòi ºûìòàíà æàïòû.

ò¾òòi æåëêåñiíåí çiëìàóûð òåìiðìåí ºîéûï êåëiï ºàëäû. Ìà» ò¼áåò ºèðàëà»-ºèðàëà» áàñûï, ¾éå»êiäåé ¾éiëãåí, ò¼áå áîëûï à¹àðà»äà¹àí º½ìíû» ºàñûíà áàðûï “ñû뺔 º½ëàäû. – À, ï¸ëåì, æåëêå»äi ¾çäiì-àó, – äåï æàéûí àóçû æàéûëà ê¾ëäi. Ò¼áåòòi äîðáà¹à ñàëäû äà ìàøèíà¹à êiðãiçiï æåäåë êåòiï ºàëäû. ʾøiê ºàøºàí áîéû àðñàëà» ºà¹ûï ¼çi òàíûìàéòûí, ¼ìiði ê¼ðìåãåí æåðäåí áið-ຠòàáûëäû. ²àøïàñºà òà¹û áîëìàéäû. ´éòêåíi, “¼ãiçãå òó¹àí ê¾í, á½çàó¹à äà òóàäû”. ʾøiê ¼çiíå òà¹û áið ïàíà òàïòû. Îë ê¼ðøi, Àëìàëûº àóäàíäà¹û ê¼øåíi» ê¸íäåí êåçáåëåðiíi» æàòûí îðíû åäi. Æà»à ºîíûñºà êåëãåëi áið àïòàíû» æ¾çi áîëäû. Áàÿ¹ûäàé çîìáûëàéòûí Ðèíàò æîº. Á¸ði åðêií. Á¸ði äåìîêðàòèÿíû» æîëûìåí äàìûï, èòòåð ¼ç ê¾íäåðií ¼çäåði ê¼ðiï æàòòû. ʼê åãiííåí áàñ àëìàé iñêåêòåï æàéûë¹àí º½íàíäàðøà ¼ç íåñiáåëåðií æåðäåí òàóûï æåï æàòòû. Àñàóäàé º½éðûºòàðûíà áið-áið øàºûðûì øà» áàéëàï, áiðíåøå ì¸øiíå º½éûíäàòûï àëäûíàí êåñå-ê¼ëäåíå» æîñûï æ¾ðäi. Êiøêåíòàé ê¾øiê: “Ðèíàò ìåíi» ¼êøå içiìå ò¾ñiï, àðòûìíàí êåëäi ìå?” – äåï ¾ðåéëåíäi. ̸øiíå åêïiíäåï êåëiï ºàñûíà òàÿäû. ʾøiê ñåêåì àëûï, îäûðàéñûï, áàñûí ê¼òåðäi. Èòòåð ºàð¹ûëàºòàï ºàøà áàñòàäû. Çûìûðà¹àíäà, ì¸øiíåãå øàëäûðàòûí ò¾ðëåði æîº. Æîº. Ѿéòñå åðìåê òàïïàé, åëiðiï æ¾ðãåí áàé-áà¹ëàííû» áàëàëàðû åêåí… Áàñû àóûðìà¹àííû» º½äàéìåí iñi æîº. Åìåí-æàðºûí ê¾ëêi. Áîñ æ¾ðiñ. Òàáûíûìåí æ¾ðãåí ¾éiðëi á¼êåíäåðäåé ê¼øå æà¹àëà¹àí ê¸íäåíäåð êiøêåíòàé ê¾øiêòi ¼çäåðiíi» ºàòàðûíà ºàáûëäàäû. ²àðñû àëäûëàðûíàí ñàí à»ûçຠæåëãå áàñ ½ðûï, åëáåê ºà¹àäû. ʾøiêòi» êàçiðãi ñ½ðºû àëà º½ëà»äàó, òàçûíû» øàøûíäàé îéäûì-îéäûì. Õàëi ì¾øêiëäåó. ʾííi» àðòûíû» ºîþëàíûï, á½ëòòàíûï êåëå æàòºàíû ê¼ðiíäi. Áåäiðåéãåí áåäåó á½ëòòàð á½ë æîëû áèiêòå åìåñ, æåð áàóûðëàï êåëå æàòºàí ò¾ði áàð. ²àðà á½ëò ëåçäå àñïàíäû òîðëàï, ê¾ííi» ê¼çií á¾ðêåï àëäû. ؾìåêòåï áàñòàë¹àí æà»áûð, øåëåêòåï º½þ¹à àéíàëäû. ʾøiêòi» æ¾íi æàáûñûï, á¼äåíåäåé á¾ðiñiï ê¼øåíi» áið á½ðûøûíäà îòûðäû äà ºàëäû. ²îëûíäà ºîëøàòûðû áàð, æ½ìûñòàí ºàéòûï áàðà æàòºàí áið ¸éåë:

ò¼áåëåñ øû¹àð¹àí åêåí ¹îé...”, – äåãåí îé êåëäi æiãiòêå. Øûíûíäà äà. Ñåðiêòi» ºàðàòàºûñ ºèñûíû ä¸ë øûºòû. Àòºà á¼êòåðãåí ºîðæûíäàé à¹àøòû» á½òà¹ûíà àñûëûï îéíàï ò½ð¹àí ê¼ðøiíi» êiøêåíòàé áàëàñû Ñåðiêêå ê¾ëäi. Ñóëàí¹àí, ñóàë¹àí ê¼çi æàñºà á½ëàóëàíäû. Æàºñûëûº ´ìið àòòû ì½õèòòû» æà¹àñûíäà ºàéðà»äàï ºàë¹àí ê¼ï øàáàºòàðäû» áiði. Áàóûðûí æàçà øàáó ºèûí î¹àí. Êåçiíäå ò¸ï-ò¸óið-ຠºûçìåòòå iñòåï æ¾ðãåí. Æàðû æåð æàñòàíûï, æàíàðûíà òîïûðຠñåáiëãåí ñî» àð຺à ñàëûíûï êåòòi. Á½ðíà¹û áàëáûðà¹àí òîëûº áåòi ìåí êåóäåëi êåñåê äåíåñiíåí æ½ðíຠòà ºàëìà¹àí. Ñàóäûðà¹àí ñ¾éåãií ¹àíà ñ¾éðåòóäå. Á½ðûíäàðû äà ¸óåñòåíåòií-äi. Øàë-êåìïið ¸çåð ºîéäûð¹àí. Iøêåí àäàìíû» æàíûíà “¼òiðiê” äîñòàð æèíàëàòûí ¸äåò áàð ¹îé. ´ðiìòàë æiãiò Ñåðiêòi» æ¾ðiñi ìûíàó. ²àðæû àòàóëûñûìåí ºàðæàñóìåí êåëåäi. Àçóû áàòàð åìåñ. Êîëëåäæäå îºèäû. Äåìàëûñ ê¾íäåði êàôåäå îôèöèàíò áîëûï àºøà òàáàäû. Àëäûíäà ºàðà¹àíäû-á½òàëû, îéëû-ø½»ºûðëû æåðëåð ê¼ï êåçäåñiï æ¾ð. Àñóäàí-îºàïºà, îºàïòàí-å»iñêå, å»iñòåí-òàé¹àººà, òàé¹àºòàí-øûòûðìàí¹à øàòûëûï æ¾ðãåí æàéû áàð. Êií¸ðàò ¸êåñiíäå äå, ¼çiíäå äå áàð. ѽð¹ûëòàé, ¼êòåì, ñû»àð åçóëåãåí çàìàíû» àíàó. ʾííåí ê¾íãå ê¾çãi æàïûðàºòàé ñàð¹àÿ ñîëûï áàðàäû. Îíû àóûçäûºòàï ìiíiï æ¾ðãåíäåðäi» êåäåéºîëäûëàðäà øàðóàñû æîº. ²ûðòû ìåí ºûëæûðû ñà¹àí ìîéûí äà á½ðìàéäû. ʼêáàóûð áîëûï æàáûñºàí äåëáå ºî¹àìäà¹û êåñåëäåð äå ê¼ï. Ñåðiê ê¼øåäå ¼çi º½ðàëïû æàñòàðäû» ½ÿëû òåëåôîí, àºøà, êèiì-êåøåêòåðií ºîðºûòûï ºîëäû åòiï, ¸äiëäiêêå ºè¹àø êåëãåí êåçäåði äå àç åìåñ-òi. Æiãiò ¼ìiðiíäåãi îñûíäàé ºûðºûëæû», ¸ðåêå ìåí û¹ûð ºûë¹àí ûð¹àñóëàð, ºàºïàºûë ìåí ºàºòû¹ûñòàð ê¼ï. Íà¹ûíäà – àíàñûíû» î ä¾íèåëiê áîëóû äà îíû» ìàé áiòïåãåí ºàáûð¹àñûí ºàéûñòûðûï æiáåðäi. Á½ë æàé ¾ñòiíå ºàðà¹àé º½ëà¹àíäàé ºàºûðàòòû. Áåëiíäåãi áåñ îðàì áåëáåói øåøiëiï, áåëîìûðòºàñûí ¸ëäåêiì øàïàøîòïåí áàëòàëà¹àíäàé áîëäû. Æàíûººàíäà, ¸êåñiíi» òiðëiãiíåí çàïû áîë¹àíäà – äîñòàðûí içäåéäi. Îëàðäû» ºàëòàëàðû äà ºûñûðຠåìåñ. Áið í¸ðñåìåí êåëåäi. °äåòòåãiäåé ä¸ó à¹àøòû» àñòûíà æèíàëàäû. – Á¾ãií ìåíi» ¸êåì äîñòàðûìåí òà¹û iøòi. ´ìið ñûáà¹à-ñûáàó äåãåíäi áiëìåéäi ¹îé äåéìií. Áîëäû. ²îéäûì äåï ñ¼ç áåðiï åäi ¹îé. ظíèiï îòûðàòûí øàäìàí êåçäåð

ºàøàí áîëàäû åêåí. Æàíäàðû êiðøå» ¹îé îëàðäû», – äåäi Ñåðiê. ʼçi ê¼ëêiëäåãåí æàñºà ê¼ìóëi. μçûí, àðûº ò½ðºû iëìèiï êåòòi. – ¶éi»äå îòûð¹àí ºîºè¹àí, ºîºûðàé¹àí, ºàòïàðáåò, ºàðàñ½ð æûí-øàéòàíäàðäû òåïêiíi» àñòûíà àëûï, ò¾ðå ºóàéûº òà, Ñåêå. ²àëàé ºàðàéñû»? Áåòòåðií ºàí æàëàòûï, æåíòåêòåëãåí åò ºûëàéûº î»áà¹àíäàðäû». μÿòòû áiëìåéòií ¸áiëåò ¼»êåé. Æåëåêòåé æåëïiï, àºûëåñòåðií ò¼»êåðåéiê òå. Òàáàíäàòºàí ò¼ðò æûë áîêñºà áåêåð ºàòûñºàí æîºïûç ¹îé. Áið ñû – áið àäàì. Á¸ðií æ¸ïiðåéãåí áàëøûº, ºàðàøà ¾éëåðãå, æàëïè¹àí æàïïàëàð¹à àïàðûï òàñòàó êåðåê. Òàé òóëàºòàðûí òàïºàí åêåí ñåíäåëòåòií. Äîñòàðû ñåíi øåëèòå ìàºòàéòûí øû¹àð. Ñåíi êiøêåíòàé áàëà ê¼ðåòií äå, – äåäi ê¾æiëäåê, øåãið ê¼ç ²àíàò æ½äûðû¹ûìåí àóàíû àðëû-áåðëi ñûëàï, æûëïàé ºàºòû á½ðºàíûï. Åçóiíäå ìûñºûë ê¾ëêi áàð. – Êàíà ä½ðûñ ãîâîðèò. Äàâàéòå ñûíäûðàéûº ÷åðòòàðäû, – äåäi μëàí ø¸ëäiðåê ºàçàºøàñûìåí êåêèå ºàëûï. – Ѹóìå»-ñ¸óìå» åòiï ñ¾ìå»äåìåé îòûðøû. Ñåíi» ¼çi»äi ½ðó êåðåê. Àëºàøòàí åø àéûðìà» æîº ºîé. ²ûçìåòi», ñàéëû ñ¸éã¾ëiêòåé ê¼ëiãi» áàð äåìåñå», – äåäi øiëìèãåí øèêië ñàðû Äàñòàí äîñûíû» èû¹ûíà î» ºîëûí àðòûï ò½ðûï. Á¸ði äó ê¾ëiñòi. – Ò¾ñiíáåäi»äåð, æiãiòòåð. Áàñòà ìè áîëìàñà, ñåí îíû ºàíøà òîºïàøòàñà» äà ò¾ê øûºïàéäû. °êåìå ûçàì êåëiï ò½ð¹àíû. Á¾éòiï æ¾ðå áåðåòií áîëñàì ìåí äå ñîíû» æîëûí ºóàòûí ñåêiëäiìií, – äåäi Ñåðiê îñºûðà ò½ðºàë¹àí àòòàé îðíûíàí àòûï ò½ðûï. Åëáåëåê ºèìûëìåí ºóðà¹àí à¹àøòû ºîëûìåí ê¾ðò-ê¾ðò ñûíäûðäû. ʼçi øàòûíàï, àøóû áåòiíå îéíàï øû¹à êåëäi. Ñûçäû æ¾çiíäå ðåíiøòi» àëºûçûë ðå»i áiëiíåäi. – Îéëàíàòûí ì¸ñåëå!.. Õ-ì, õ-ì, õ-ì... – äåäi ø¾éäåëi æóàí ñàðû, øàøû æåçäåé æèðåí Ðèíàò îéëû àäàìíû» îáðàçûíà åíiï, ºîëûí èåãiíå àïàðûï. Îäàí êåéií øûäàé àëìàé ê¾»iðåíå ê¾ëiï æiáåðäi. – Ñåíäåðäi ê¾ëêi, iøiï-øåãóãå ºîéñà áîëäû ¹îé. °ëi äå ò¾ñiíáåé ò½ðñû»äàð. Ìåí ñåíäåðäi äîñòàðûì äåï àºûë-êå»åñ ñ½ðàï ò½ðñàì. Òàíûòûï îòûð¹àíäàðû» ìûíàó. ²àðà òàáàí º½ë áîëûï êåòïåñåì æàðàð åäi. °êåìå: – Àðàºòû òàñòà. Îë æîëäàñ åìåñ äåñåì – Á¸ði ä½ðûñ, áàëàì. Ðåíæiìå. Òàñòàéìûí. Áiðຠá¾ãií åìåñ. Òà¹û áið

øèøàñûí àëûï êåëøi... – äåï ìàéìûëøà ìàéìèÿ ºàëàäû. Ѽçáåí ¾éåëåòiï òàñòàéäû, – äåäi Ñåðiê æåðäåãi á¾êòåñiíi æàçûëìà¹àí ºà¹àçäû áûðò-áûðò æûðòûï æàòûï. – Ñåðiê! Áà-ë-à-ì! ²àéäàñû»? – äåäi Æàºñûëûº ò¾ñi ñàçäàíûï. – Ñåðiê! °êå» øàºûðûï æàòûð, – äåäi Ìèðàñ èû¹ûíàí ò¾ðòiï. – Áàðìàéìûí. Òà¹û äà àð຺à æiáåðåäi. Îäàí áàñºà ìåíi íå ¾øií øàºûðóøû åäi îë. ´ëiï ºàëñàì äà áiëìåé ºàëàäû ¹îé. °êåñiíi» àóçûí... – äåäi æiãiò àëàñ½ðûï. – ²îé, áàðà ñàë. ²àçið ï¸ëå áîëàäû, – äåäi Ðèíàò òåëìå» ºà¹ûï. – Ìåí áàðûï ì½ðûíäàðûí áåò ºûëàéûíøû ¼ëåêñåëåðäi». ƽìñàéòûí òîïûðûø òîðûíû òàïºàí åêåí, – äåäi ²àíàò ìîéíûí á½ë¹à» åòêiçiï, æîëáàðûñøà àòºè ò¾ðåãåëäi. – ²îé. ´çi áàðàäû. Íå iñòåñå äå ðàóà! °êåñií ñûéëàñà»øû, – äåäi êåëãåííåí áåði æຠàøïà¹àí, øàðøû áåò, øûºøûòòû Àñûëáåê àñàó äîñûí òîºòàòûï. Ñîíû àéòûï æ¾ðåãi ä¾áið ñàëäû. Ñåðiê ¾í-ò¾íñiç ñ¼ëìiðåéiï êåòòi. Æàäàó ò¾ðiíäå àÿíûøòû» içi áàð. ʼ»iëi äàóûëäû ê¾ííi» òå»iç òîëºûíûíäàé òîëºûäû. Æåë àóëàíû àëàø½áàðëàíäûðà æåëiï ¼òòi. – ´éòiï àéòïàñà»øû. ʼ»iëiíå êåëåäi ¹îé. – Ñûéëàéòûí ºàé æåði ºàëäû. Áið ñûìà äà ò½ðìàéòûí àäàì ¹îé îë. – Ñåíiêi ä½ðûñ åìåñ. °êå» òóðàëû áiðåó ñ¼éòiï àéòñà íå iñòåð åäi»? – Ìåíi» ¸êåì àðàºêåø åìåñ. – ´çiìøiëäiãi»äi òàñòà... °ð òàñºûííû» áið òîñºûíû áàð. Åðòå» ñà¹àí äà æûíäûñ¾ðåé, òåíòåê øàëûñ áiðåó êåçiãåäi, – äåï äîñòàðû áið-áiðiìåí ¼çàðà ñ¼çãå êåëiñïåé ºàëäû. – Àéºàéëàìà»äàð. Åëäåð ½éûºòàéûí äåï æàòûð ¹îé, – äåäi ¸éåë äàóñû ¸íòåê äiðiëäåï. – Êåøiði»iç, àïàé! Æiãiòòåð ñà¹àò ºàíøà áîëäû? ʼði»äåðøi? – äåäi Ðèíàò ñîìïàéûï. – Îí æàðûì! – ̸ññà¹àí! ²îé, ºàéòàéûí ìåí. Á¾ãií ¾éãå åíåì êåëåéií äåï æàòûð åäi. Æàçèðà ñà¹àò îíäà êåøiêïåé êåë äåï åäi. ²àï... – äåäi Ðèíàò ñàçáåòòåíå ºàëûï. – Á½ëà»äàìà. Åñi» ä½ðûñ ïà ¼çi? ²àçið. ʾò. Ñåêå»

êåëñií, – äåäi Àñûëáåê êåðäå» ºàëïûíàí òàíáàé. Áiðåó ºàðà æîëäû» øà»äà¹ûí á½ðºûðàòûï ê¼ãiëäið ì¸øiíåìåí ñàëäûð-ã¾ëäið åòiï ñàëäûðòûï êåëäi äå æàíàé ¼òiï æàíäàðûíà òîºòàé ºàëäû. – Îé, ¸êå»íi» áàëàñû. ²½é¹ûòûï, àëû»-á½ëû» áîëûï ²àéðàò òà êåëiïòi ¹îé. – ƽìûñòàí øûººàí áåòiì, æiãiòòåð. Êåøiãiï ºàëäûì áà? – äåäi îë ºóàºûëàíà àìàíäûº-ñàóëûº ñ½ðàìàñ á½ðûí ê¼ëiêòåí ò¾ñiï æàòûï. – Ì-ì-ì-ì. Ò¾ñiíiêòi! Äîñòàðû»íàí ã¼ði ø¼ï ºûìáàò áîë¹àíû ¹îé, è¸? – äåäi Ìèðàñ àºøûë æ¾çi ê¾ðå»iòiï. Îäàí êåéií êå»ê-êå»ê ê¾ëiï àëäû. – ²àëæû». Æàé ñ½ðà¹àíûì ¹îé. ²àíøàäà êåëäi»äåð?.. – äåï àðòûí áàñºà¹à àéíàëäûðûï æiáåðäi. – Ñåêå» ºàéäà? ²àøàí êåòiï åäi? Îõ, á¾ãií áið ºàðºûëäàï ê¾ëåòií áîëäûº ºîé. ²à»ûðà¹àí áàñûì ø¼ïêå ºàðàé ºà»¹ûðàòûí áîëûïòû. Êåøå ¹àíà ìîìåíò-êëåé, êðàñêà, îöèòîí èiñêåäiì. μíàìàäû. Ìåí êåëãåíøå íå iñòåäi»äåð? Áið í¸ðñå iøiï àëäû»äàð ìà? Îñûíäàéäà ø½ðºûðàñûï ºàëàìûç ¹îé, – äåäi ²àéðàò æåïïåëåòiï, ºîëäàðûí áið-áiðiíå ûñºûëàï. – Ñåí òîêñèêîìàí áîëûï êåòiïñi» ¹îé. ²àçið êåëåäi. °êåñi øàºûðûï àëäû. Ñåí êåæiðëåíáåé, êåñiðëåíáåé îòûðøû, ²àíàò. ×å òà áà¹àíàäàí áåði ½íàìàé îòûðñû», – äåäi Ðèíàò åêi èiíiíåí ñó êåòiï, ñîëáûðàéûï. – Á½íäàé ê¼»ië-ê¾éìåí øåêïå, Ðåêå. μøàñû» ¹îé. ʾëêi» äå êåëìåéäi. ´çi»äi ê¼»iëäiðåê ½ñòàñàé, äîñûì, – äåï ûñûë¹àí ûñïàð Äàñòàí àºûë ¾éðåòiï æàòûð. – ؼï êiìäå? – äåäi ²àéðàò ñ½ðàóëû æ¾çáåí. – Äàñòàíäà! – äåäi Àñûëáåê ºàáûð¹à¹à àðºàñûí ñ¾éåãåí îéëû ºàëïû. – ĸêå, á¸ðiìiçãå æåòå ìå? – äåäi ²àéðàò. – Òûçáàëàºòà¹àíûï ºàëûïñû» ¹îé. Æåòåäi. Òàðûëìàøû, – äåäi ²àíàò æ½ìûë¹àí æ½äûðû¹ûíà ºàðàï ò½ðûï. Àéíàëàñûíà ê¼ç òàñòàäû. Ñåðiê òå êåëäi. – Áiç ñåíi îðàëìàéòûí øû¹àð äåï îéëàï åäiê. ²àéäà º½ðûï êåòòi»? Áiðàç ê¾òòiê ºîé. Á¸ði ä½ðûñ ïà, Ñåêå?.. – äåäi ²àéðàò Ñåðiêïåí ò¼ñ ºà¹ûñòûðà àìàíäàñûï, ºàóæà»äàñûï æàòûð. – Áûëæûðàé áåðåäi. Áàñòàéûº. Òåìåêiìåí áå? °ëäå á¼òåëêå àðºûëû ìà? – äåäi Ñåðiê ìàçàñûçäàíà.

– Ñó º½éûë¹àí á¼òåëêåìåí ê¼ðìåäiê ïå? Íåìåñå ïèïåòêàìåí. ²àéñûñû ä½ðûñ, æiãiòòåð? – Á¼òåëêåìåí. Ò¾òiíäi iøòåði»äå áiðàç ½ñòà»äàð, – äåï Ðèíàò æåðäå æàòºàí ïëàñòìàñòû ºîøºàðì¾éiçäåíäiðå á½ðàï, áàñûíà ôèëüòð ñàëûï, ø½ðûº-òåñiê åòiï, áàñûíà íàøàíû òîëòûðà ñàëûï, ñiði»êåìåí ò½òàòòû. – Êåëi»äåð. Êiì áiðiíøi? Á¸ði øàðòà æ¾ãiíiï îòûðà êåòòi äå òûðíàòiçáåê áîëûï ºàç-ºàòàð ò½ðà ºàëûñòû. Àóûçäàí øûººàí ê¼ê-á½éðà ò¾òiíäåð. Àëà-á¼òåí ºàáຠºà¹ûñòàð. ²àºàë¹àí-øàøàë¹àí ºàòºûë äàóûñòàð. Áiðií-áiði èòåðiï æàòûð. Îéëàðû – ºàð໹û á½ðûøºà èòiíå îðíàëàñó. Áið çàìàòòà áið-áiðiíå ºàðàï øûºûëûºòàé áàñòàäû. ʼêàëà á½ëòòàð ê¼ê òîð¹ûíäàíûï àëûï çå»ãið ê¼êòi» æ¾çií æàñûðûï æàòûð. Á½ë ºûëìûñòû ê¼ðìåñií äåãåíi øû¹àð. Îñûíäàé á½ëòòû, æà»áûð ñiëáiëåãåí ê¾íi íàøàêåøòåðäi» ê¼»iëií ê¼»iëñiçäiê áèëåéäi. Øåêêiñi êåëåäi äå ò½ðàäû. ʾëäiáàäàì ä¾íèå. ʾëêiíi ñà¹ûíàäû. Æàë¹àí ê¾ëêiíi. ´ìiðëåði – òàñºèÿ¹à ø¼êêåí ºîþ ºàðà á½ëòòàðäàé ºîðºûíûøòû. Åðòå»-ຠá¸ði çàé¹û êåòåäi. Îë ï¸ðiã¼éëåðiíå äå êiðìåéòií ñûºûëäû. – Ê¼ê ºàíàò ê¼áåëåêòi ê¼ðãåíäåði» áàð ìà, æiãiòòåð? Àíåêäîò àéòàéûí áà? – äåäi ²àéðàò ê¼çi ºûçàðûï. – Ê¼ê ºàíàò... – äåï á¸ði ê¾ëäi. ʾëìåãåí òåê ºàíà Ðèíàò. – Åé, Ðèíàò! – À-à-à-à-à, – äåäi øîøû¹àí àäàìøà à»ûðàéûï. – Íå áîëäû? – Îéëàíûï êåòå áåðåìií. Øåêïåó êåðåê åäi. Åíåì ìåí Æàçèðà íå iñòåï æàòûð åêåí. Á¾ãií åðòåðåê áàðàìûí äåï åäiì. – Îé, îëàðäû îéëàé áåðìåøi. Áiçäi äå “äóìêà¹à” ò¾ñiðåñi». ʾëêiëi í¸ðñå àéòøû. – ̾ëäå ê¾ëêiì êåëiï îòûð¹àí æîº. ²àéòºûì êåëiï ò½ð! – Òóé... – ²àéòºûì... – äåï áið á½ðûøºà òû¹ûëûï àë¹àí Äàñòàí iøií ½ñòàï ê¾ëiï æàòûð. ʾëiï æàòûð. Á¸ði ñî¹àí ºàðàï ì¸ç. Æàíàðëàðû ñûºñèìà øàìäàé ñû¹ûðàéûï êåòêåí. Áiðåó êåëå æàòûð. ²îþ ºàð໹ûëûºòû» àðàñûíàí ºàðà»äàéäû. Iøòåðiíå: “Ìûíàó ñàºøû åìåñ ïå?” äåãåí ºî»ûëòàºñûº òàðòºàí ¾ðåé ºîíàºòàäû. Áið åãäåëåó êiñi

åêåí. “μéºû áåðìåäi»äåð ¹îé. ²àçið ñàºøûëàðäû øàºûðàìûí. Òàáàíäàðû»äû æàëòûðàòû»äàð. °, òiëåói»äi áåðãiðëåð, íàøàíû º½ðûºòàé-º½ðûºòàé ºûï ñîðàñû»äàð. Èiñi àëûñòàí ໺ûï ò½ð ¹îé. Øûðàéëàðû»à øûð 潺òûðìàé æ¾ðãåí äå ñîë ø¼ï ºîé...”, – äåãåí äàóûñ æàðûºøàºòàíû»ºûðàï øûºòû. “Ìèëèöèÿ” äåãåí ñ¼çäi åñòiãåí áîéäà á¸ði îðûíäàðûíàí àòûï ò½ðûï òûì-òûðàºàé áîëûï ºàøòû. Iñ ½øûíûï êåòñå ºèûí áîëàòûíûí åðòå ò¾ñiíäi æiãiòòåð. Øàìøûë, ä໹îé, ºàòºûë ìiíåçäi, áiðຠºàéòûìû øàïøà» ²àíàò: – Àóçû»äû æàï, ºàºáàñ! ´çi» äå òàðòºàí øû¹àðñû»? Æàíû»äû ç¸ííåìãå æiáåðåìií. Àäàì ºàíûíà ºàðàéûï îòûð¹àíäà áûëøûëäàé áåðìåøi-åé, – äåï áàðº åòå ºàëäû. Äîñòàðû “ºîéñà»øû” äåï áåéæàé ¹àíà ñ¼ç òàñòàï ºîéäû. “Áiç êåçiíäå òàðòòûº. Òàðòòûº òà òàñòàäûº. Ñîäàí ¹îé ìûíà æ¾ðåãi º½ð¹ûð áið ò½òàì æåðãå àòòàòïàéäû. Ñûðºàò åêi áàñòàí åñêi æîëäàñ”, – äåäi ¸ëãi àäàì æàñòàð¹à ì¾ñiðêåé ºàðàï. Æiãiòòi» ºàçàíäàé áàñû ò½ºûðàéûï, ºàðóëû ìûºûð ñàóñàºòàðû ¾ëêåí êiñiíi» æåéäåñií ½ñòà¹àí ê¾éi ºûáûð åòïåé ñiðåñiï ºàëûïòû. Øàºûðàé¹àí æàíàðû ºàðòºà òåñiëiï, àòûçäàé áîëûï øû¹ûï áàðàäû. Åêi ê¼çi åæiðåéiï æåï ºîÿòûíäàé øàºøèäû. Àéíàëà – òàñûð-ò½ñûð, ½ëàðøó. Á¸ði àðàøà ò¾ñiï àæûðàòûï, äîñòàðûíû» àóçûí æàóûï ¸ëåê. Àñûëáåê îíû» º½éðû¹ûíàí øèïû» åòêiçäi. ²îé äåãåíi ¹îé. °ëãi» äîñòàðûíà ¼êïå-áàçûíàñûí àéòûï ½ðòû á½ëò-á½ëò åòiï òûíûì òàáàð åìåñ. Îíû» ºîïà»äà¹àíûíà åøêiì ºàñàºàíà ì¸í áåðìåäi. Äàñòàí æàðûëûï êåòåòiíäåé òûðñ-òûðñ åòiï, òåðiñiíå ñèìàé áiðàç òû¹ûëûï îòûðäû. Øàï-øàï êåëãåí äîñû êåéií áàðûï áiðຠñàáàñûíà ò¾ñòi. ͸òi, áà¹àíà àéòûë¹àí ðåíiøòåð îéûíäà ºàëûï ºîé¹àí øû¹àð. Îíû» ¾ñòiíå øàëäû» øûìøûìà ñ¼çi ìåçi ºûë¹àí¹à ½ºñàéäû. Êåçiíäå á½ëàð ຠí¸ìàäàé êiðøiêñiç æàíäàð åäi. ؼïòi àçûðºàíäû. Á¼ëiñ-òåëiñ áàñòàëäû. °ðêiì ïàêåòòå ºàë¹àíäû ¼çiíå àëûï, ºà¹àç¹à îðàï æàòûð. – Íàñûáàé áàð ìà, æiãiòòåð? Àðòûíàí ñûðà ìà, àðຠïà iøiï æiáåðó êåðåê åäi. À?.. – äåäi Ìèðàñ ê¼»iëñiç, ñóûº ñ¼éëåï. Äàñòàíäà áàð åêåí. Áåðäi. Îíû åðíiíi» ¾ñòiíå, òiëiíi» àñòûíà, åçóiíi» åêi æà¹ûíà ñàëäû. Íûñºû íàñûáàéäàí íûñûðàò òà ºàë¹àí æîº. Ñåðiêêå åíäi ºîíàëºàëûº æåð içäåó êåðåê. ¶éiíå áàðñà àðàºêåøòåð ºàíæîñà åòiï òåïêiëåéäi. °äåïêiäåé áàñòàéòûí – ¸êåñi.

Ñåðiê Àñûëáåêïåí áiðãå êåòòi. Ò¾í òûíûøòû¹û áîëñûí! Æåð ìîéíû àëûñ. Á½ëàð ²àëºàìàíäà, Àñåêå»íi» ¾éi Òàë¹àðäà. Òàêñè ½ñòàäû. Îòàëà ºàøºàí ´ìið-àé! Ñåðiê ´ìið àòòû á¸éãåãå æàðàòûï ºàøàí àò ºîñàäû åêåí. ²àøàí øàëûºòàéäû åêåí. ƾéðiêòi» òîºûìû º½ð¹àìàéäû äåãåíäi á½ðûíäàðû äà åñòèòií. ̾ìêií ìàñòûº-æàñòûºòû» ¸ñåðiìåí áiðàç í¸ðñåíi» áàñûí øàëàòûí øû¹àð. Êiì áiëñií!?. – ؼïòi ºàé áàðûãàäàí àëäû», Äàñòàí? – äåäi ²àéðàò æûëìû» ºà¹ûï. – Áàðûãà... – äåï ê¾ëäi Ìèðàñ. – Ìûíàíû ¸ëi ½ñòàï ò½ð ¹îé. Ìåíiêi òàðºàï êåòòi. °ëñiçäåó åêåí. Àëûï-æ½ëûï áàðà æàòºàí åøòåìåñi æîº ºîé. °ñåð åòïåäi. Áåéíåëåï àéòºàíäà ºàðàáàéûðäû» áið æàé òåêiðåãi ¹àíà. Æiëiãi òàòûìàéäû. Á½äàí ê¾øòiñií àëó êåðåê êåëåñiäå. ²àíøàäàí åêåí? Ìåí ¼çiìå àëàìûí. Åãåð àëñàì, åðòå» ñà¹àí êåëåìií, Ñåðiê. ¶éi»äå áîë, – äåäi ²àéðàò ê¼çi æàéíàï. – Ëàºàï àòû – Òàºûðáàñ Âîëîäÿ! Øûí àòû-æ¼íií åøêiì áiëìåéäi. Àéòïàéäû ¹îé. Îíäà íàøàíû» ò¾ð-ò¾ði áàð. “Øàëà”, “Öåíòð”, “Ðó÷íèê”, “Èíäþõà”, “Àâãàíñêèé ðó÷íèê”... °ðºàéñûñûíû» áà¹àñû äà ¸ðò¾ðëi... Àëàòûí áîëñà» ìà¹àí ºî»ûðàó øàë. Áiðãå áàðûï àëûï êåëåìiç. Îë æåðãå æàë¹ûçiëiêòi áîëûï áàðìà. Ñàºøûëàð êåëñå áàðûãàëàðû» ñåíi ½ñòàï áåðåäi îëàð¹à... – äåäi äå Äàñòàí á¸ðiìåí ºîøòàñûï òàêñè òîºòàòà áàñòàäû. ʾííi» í½ðû ê¼ç æåï áàðàäû. Æûëóûíàí ã¼ði ຠøà¹ûðìຠñ¸óëåñi ¼òêið ò¸ðiçäi. Ñîíàó àñïàíäà òûìûº àóàíû ºàº æàðûï ºîñ êåïòåð îéíàï æ¾ð. Òiê øàíøûë¹àí ê¼ê, áîç, ºàðà ºîøºûë, ñàð¹ûø ò¾òiíäåð... Áið ¾éäi» àñû ìîñû¹à æà»à æåòiï, åêiíøi ¾éäi» àñû åíäi ºàéíàï, ¾øiíøi ¾éäå äàñòàðºàí¹à êåï ºàë¹àí¹à ½ºñàéäû. Ò¾ñêå æàºûí Ñåðiê ¾éiíå êåëäi. ²àáûð¹àäà áið ¾éëi æàí áàð åêåí. Øûíûëàðäû» áåòi ø½áàð àëà, ñåêïiëäåíiï ºàëûïòû. Ǹìç¸ì ñóûíäàé ê¼ðiíãåí àºòû ñiìiðiï àëäû. Òà»äàéûíà ò¾ñêåí, ñ¸ë æûëûìøû¹àí àéðàí ¼»åøiíåí ¼òiï, àø ºàðíûíà áûëº åòå ºàëäû. Àíàñû á¼ëìåëåðäi òàï-òèíàºòàé åòiï æèíàï, áàðëûº çàòòàðäû æóûï, Ñåðiêòi áàñûíàí ñèïàï æàòàòûí. ʼç àëäûíàí åíäi ¹àíà ê¼ëáåé áåðãåí áàëàëûº øàºòû» ò¸òòi åëåñií: “Åé, Ñåðiê! Ìûíà êið êèiìäåðäi æóûï òàñòà...”, – äåãåí ¸êåñiíi» ºûðûë àðàëàñ äàóñû á¼ëiï æiáåðäi. ²àáûð¹àäà ñàð¹àéûï êåòêåí åñêi

ôîòî. Ñî¹àí ìiç áàºïàé ºàðàï ò½ð åäi áîð åòiï îòºà òàñûï ò¼ãiëãåí ñ¾òêå íàçàðû àóäû. Áàðûï îòòû ¼øiðäi. ²àçið Æàºñûëûºòû» äîñòàðû øàé iøåäi. °êåñi Àíàñû ñèÿºòû: “Òûðáè¹àí ò¾ði»íåí àéíàëäûì. ¶ñòi»å áiðäå»å êèiï æ¾ðøi, øàíøó ºàäàëûï æ¾ðìåñií. Îé, ºîòàíàÿ¹ûì, ºóòiðñåãiì...”, – äåï ì¾ñiðêåìåéäi. Òûðæàëà»àø æ¾ðñå» äå ¼ç åðêi». Æiãiò åñêi-º½ñºû êèiìäåðií áàÿ¹ûäà-ຠñ¾éðåòiï òàóûñºàí. “Ìåí ºûç áîë¹àíäà ìûíàíäàé ò½ðìûñûììåí æåç¼êøå áîëûï êåòåð åäiì” äåï îéëàäû. ̸ñåëåí, ê¼ðøi ¾éäåãi ͸çèðà ñûðºûíäû. Îñû æàºòû» åðêåê àòàóëûñûíû» á¸ðiìåí ò¾íåï øûººàí-äû. Ñî¹àí á¾ãií êåøêå áàðñàì áà äåï áið îéëàäû. Îäàí êåéií ºîéøû äåï ºîëûí ñiëòåäi. Òà¹û ñàó áàñûìà ñàºèíà òàóûï, àóðó 潺òûðûï àëñàì äåï ò¾éäi iøiíåí. Îíû» ¾ñòiíå ¼òêåí àïòàäà ͸çèðà õàíûì áiðåóäi» ¾ñòiíåí: “Ìåíi çîðëàäû. ²àëû»äûº ºûëûï àëñà ¹àíà êåøiðiì áåðåìií...”, – äåï äîìàëຠàðûç æàçûïòû. Îë æà¹û» óøû¹ûï ò½ð. Æiãiò àðຠñi»ãåí åêi-¾ø ê¼ðïåíi ìàñê¾íåìäåðäi» àñòûíàí ñóûðûï àëûï, òîìïûëäàòûï ò¾ïêi á¼ëìåãå òàñûäû. Òûñòàðûí øåøiï, êiðøiãå ûñòûº ñó º½éûï, ûñºûëàï æóà áàñòàäû. Àóëàäà òà»äàï áàëàëàð îéíàï æ¾ð. Iøiíäåãi ¾ëêåíäåði îëàðäû ºîëûíà øûáûº àëûï ºó ø½íàºòàðäû òûðà¹àéëàòûï ºóàëàï æ¾ð. °ëäåêiìíi» øàðò åòêåí øàïàëà¹ûíàí ºàðà ñèðຠáàäûðàºòàðäû» ºàéñiáiði ñèäà» ºà¹ûï, áîòàøà áîçäàï áàðàäû. Æûëû ëåáiç, ì¾ñiðêåó ä¸ìåòêåí ñ¸áè, êåéiñòi ºàáàº, çåêiãåí, ø໺ûëäà¹àí ºàòºûë ¾í åðòå»íåí ºàñ ºàðàé¹àíøà æàíäû ºàæà¹àí ä¸ë îñû àëàãåóiìíi» àïàºñàïà¹ûíäà òîñûííàí æàðûë¹àíäàé ¸ðêiìíi» àóçûíàí ëûºñûï ò¾ñiï æàòûð. “Çàð æûëàòïàé æåòiìåãi»äi àëûï êåò” äåãåí äàóûñòàðäàí äåíå»äåãi ò¾êòåði» òiê ò½ðàäû. Áàëà åðíi ñàëïèûï, äàóñûí åìií-åðêií ê¼ñiëòå àëìàé, ºûñûëûï, å»ê-å»ê åòiï, æàé ¹àíà ¼êñiï áàðàäû. Áûºñè æàí¹àí ºîºûñ ò¾òiíi ¾éëåðäåí áèiêòåï êåòå àëìàé àóëà iøiíäå ø¼ãiï æàòûð. Åñiê àëäûíäà¹û ê¼ðøi êåìïið i»iðäå ºàðºàðàäàé ñåêiëäi åäi, ºàçið òîìàðäàé-ຠáîëûï ê¼ëäåé êèiìíi» àñòûíàí ê¼ðiíáåé ºàëûïòû. Íûñïûñû – Íà¹èìà. Æàíûíäà ñàìàóûð ò½ð ñåëòèiï, áið æà¹ûíäà èòi îòûð ºûäèûï. Òóëàºòàé º½ð¹àº îðûí¹à ñàìàóûð¹à ñàëàòûí òàìûçûºòàðûí æèûï ºîéûïòû. Àòû ¼øêið ãàç¹à àºøàëàðû æîº. Îäàí ñ¸ë àðû Àéäàð ¼çiíi» ì¸øiíåñiíi» iøåê-ºàðíûí àºòàðûï, ºàìïè¹àí ê¼ê

ºàíàðºàðíûí òûð-òûð ºàñûï, æ¼íäåï æàòûð. Àóûëûíäà¹û àºæîí ê¼ê ὺàäàé ¸ëñií-¸ëñií û»ûðñûï, øèûðøûº àòàäû. Îäàí àðû ºàííåí ºàïåðñiç ²àéñàð îòûð. ƽìûñòàí êåéií äàëàäà àóàìåí òûíûñòàï, øûëûìûí áóäàºòàòàòûí ¸äåòi áàð. Òåìåêiäåí æåðiíå àëìàé æ¾ð. ²½ðûëûñøû áîëûï æ½ìûñ iñòåéäi. ´çiíi» áàñòû¹û ñåêiëäi æûëàííû» àÿ¹ûí ê¼ðãåí ºóëàðäû èòòi» åòiíåí æåê ê¼ðåäi. Áàñòû¹û ñû àéëû¹ûí óõèòòàïñóõèòòàï, àëäàï-ñóëàï ºûñºàðòûï, àç ì¼ëøåðäå áåðiïòi. Ñî¹àí ûçàëû. ²àéòàäàí àóûë ºàéäàñû» äåï òàðòûï îòûðàéûí äåäi äå, áèòêå ¼êïåëåï òîíûìäû èòêå òàñòàéìûí áà äåï òà¹û îéëàäû. Áàñºà æ½ìûñ içäåó êåðåê î¹àí. Øàïàºòû» àòûñûìåí à»äûçäàï æ½ìûñûíà æ¼íåëåäi. Ñåðiê á¸ðií æóûï áîëûï, ¸êåñiíi» êåáiñií àÿ¹ûíà iëå ñàëäû äà ñiðåñiíåí áàñûï òûðïûëäàòà òîìïà»äàï òûñºà øûºòû. Iëå áàñòàäû. – ²½äàé ºîëû»à ºóàò áåðñií, áàëàì! – äåäi Íà¹èìà êåìïið òàìûçûºòàðûí áåëäåðiíåí òûðñ-òûðñ ñûíäûðûï. – Àïà, ¾éãå êiðìåéñiç áå? Êåø áîëäû ¹îé. – Äàíèÿðûìäû ê¾òiï îòûðìûí, º½ëûíûì. Êåòêåíiíå á¾ãií ¾øiíøi ê¾í áîëäû. °ëi æîº. Áåëiìíåí øîéûðûëûï æ¾ðìií. – Ì-ì-ì-ì-ì... – äåäi Ñåðiê æàíàðûìåí æåð ø½ºûï, æàïàëຠê¼çiíi» ñàáàóäàé êiðïiãi æàëï-æàëï åòiï. Äûìºûë æåðäå áàðæè¹àí æàëà»àø áàøïàéëàðäû» içäåði ê¼ï. Êåøåãi ò¼áåëåñòåí ºàë¹àí “àâòîãðàôòàð” ¹îé øàìàñû. – Áîçºûðàóäà ½ÿáàñàðäû» ºàíàòûíà òû¹ûë¹àí êåíæå áàëàïàíäàðäàé êåóëåãåí íåìåðåëåði»iç ºàéäà? Àðìàíû»ûç ¸ðáið í¸ðñåãå êèìåëåï æ¾ðóøi åäi. – Àðìàíûì òûíûìñûç ¹îé. Ìiíåçi – øàºàð. Á¸ðií àóûë¹à æiáåðäiê,.. – ¶ëêåí êiñi àð¹û æà¹ûí àéòºûñû êåëìåäi. ̾ìêií îòáàñûíäà ¼çàðà êèêiëæi» áîë¹àí øû¹àð. Äàíèÿðû äà íàøàðëàó æiãiò. Ò¾ðëi íàøàíû» ºûçû¹ûí ê¼ðiï, èíåãå îòûðûïòû äåãåíäi Ñåðiêòi» º½ëà¹û øàë¹àíäû. Îñû ñ¼çäi àéòûï êåìèåê êåìïiðäi» áåò-àóçû æûáûðæûáûð åòiï, ñóàë¹àí ºàòïàðëû ½ðòû ºîìïà»äàï, á¾ëêiëäåé áåðäi. Èåãi ½çàðûï, øûòûíà¹àí ºàí-ñ¼ëñiç 潺à åðiíäåði îìïûðàéûï, àóçûíà ò¼íãåí ä¼» ì½ðíûìåí ºîñà æຠñ¾éåêòi» iøiíå ò¾ñiï êåòiïòi. ʼçiíäåãi æàéäàðû, æ¾çiíäåãi ¸æiì ñûçàòòàðû ñûðìàëû ê¼ðïåãå æ¾ðãiçãåí àéºûø-½éºûø ñóûðòïຠæiïòi» içi ñûðºûíäû. Á½ðûí¹û á¾éåíäåé åòòi ñàóñàºòàðû ñåêñåóiëäi» á½òà¹ûíäàé ºóàð¹àí.

Óàéûì æåãiäåé iøií ¾»ãiï áàðàäû. ¶»ãiï áàðàäû. ²àé¹û – ºàíº½ðò. Æåòïiñòi» åêiñiíäå ¹îé àïà». Êåì äåãåíäå ñîë ¹½ìûðäû» áið îòûç-ºûðûº æûëû øûð àéíàëûï îñûíàó àòøàïòûðûì àóëàíû» iøiíäå ¼òêåí øû¹àð. – Êåë, øàé iø! Íàííàí ñîº, – äåäi Íà¹èìà àïà Ñåðiêêå ºàðàï. Á¾ãæå»äåï îðíûíàí ºîòàðûëà ê¼òåðiëäi. Æiãiò íàíäû àëó¹à æ¾ðåãi äàóàëàìàäû. Áàëàëàðûìåí òàëàñûï-òàðìàñûï æåóäi ½ÿò ñàíàäû. Êåñåê ê¾ëøå êå»iðäåãiíå êåïòåëiï ºàë¹àíäàé û»¹àéñûçäàíà ºûë¹ûíûï îòûð. Ûºûëûºòàäû. Ñóäàí ñiìiðäi. Òàðáè¹àí ê¼ï òàáàíäàð ¸ëäåºàøàí ê¼øiï êåòiïòi. Æåð áiðàç òàïòàëäû ¹îé. ؼïòåðäå êiðïiêêå iëiíãåí ê¼ç æàñûíäàé ì¼ëäið ìîíøàºòàð øàøûëûï æàòûð. ²½ëà¹û àëà øàðáû á½ëò áàñºàí àñïàí¹à ºàðàï ñåëòèå òîºòà¹àí èòêå Ñåðiê íàí òàñòàäû. Îë ºûë¹ûòà ñàëäû. – Áið ¾ëåñòåí º½ð ºàëàòûíäàé º½ëºûí ñ¸ðiäå ñûºûðûï, îñû æåðäå áàñ ºîñûï, ûìûðò ¾éiðiëå îñû àðàäàí òàðàñàòûí äîñòàðû» ºàéäà? – äåäi êåìïið. Ñåðiê àð¹û æà¹ûíäà: “Ìåí ñåíäåðäi» íå iñòåï æ¾ðãåíäåði»äi áiëåìií...” äåãåí çië æàòºàíûí ñåçäi äå êiñi áîéûíäàé ºàøà¹à ºàðàï, ¸»ãiìåíi» àóàíûí ¼çãåðòêiñi êåëiï: – Á¸ði æ½ìûñòà, àïà. Äàíèÿð ºàéäà æ¾ð åêåí ¼çi? ²àçið ºàéäà æ½ìûñ iñòåï æ¾ð? – äåäi æiãiò û»¹àéñûçäàíà û¹ûíûï. – ... Á½ë ñ½ðàºòû áåêåð ºîéäûì. Îäàí áàñºà àóûç¹à ñ¼ç ò¾ñïåãåíäåé äåï îéëàäû Ñåðiê ò½ð¹àí æåðiíäå êèiç ºàçûºøà ºàºèûï. Iøi ºî»ûëòàºñûï-ຠºàëäû. – Åé, ºàëàéñû»? Ìåíi ê¾òiï ò½ðñû» áà íå? Æiãiòòåði» ìîëîäåñ!.. – äåäi ²àéðàò äîñû ºîþ ºàð໹ûëûºòû» àðàñûíàí àòûï øûººàíäàé áîëûï. Ò¾í ò¾íåãií ûñûðûï. – Øîøûòòû» ¹îé. Æàºñûìûí. Íå iñòåï æ¾ðñi»? – äåäi æiãiò çiðê åòå ºàë¹àí ñîë æຠò½ñûí ½ñòàï. – ƾðøi áûëàé. Áið í¸ðñå àéòàìûí. Åêåói àóë຺à êåòòi. – Ìåí äå íå áàð äåñå»øi? Ìiíå “ºàòûº”. Íàøàíû æ½ðòòàð åøêiì áiëiï ºîéìàñûí äåï ¼çàðà “ºàòûº” äåéäi. – Áiç ê¼ï ñàëûíûï êåòòiê... ²îéìàñຠáîëìàéäû. Íàøà ò½ºûìûìûçäû ò½çäàé º½ðûòàäû. – Äàâàé ìûíàíà ê¼ðåéiê. Ñîíûìåí äî¹àðàìûç. ʼðãåíäåð: “Ìîùíûé åêåí...”, – äåï ìàºòàï æàòûð. Òàðòàéûº. Ñû ðåò ºîé. ʼðiï ºàëàéûº òà. Åøòå»å

áîëìàéäû. ƾð ¹îé ¸íå. ´ëãåí æîº. Òiði ¸ëi. Êåòòiê! Æàºñû ìà? – äåãåí ñ¼çäåí êåéií åêi äîñ åñêi º½æûðà¹à ºàðàé áåòòåäi. ´»åç èiñiíå ½ºñ໺ûðàéòûí, ì¾»êiãåí àëàñà òàì¹à æåòó ¾øií áið ºûäûðó æåð æ¾ðäi. Îíäà æàç áîéû òàáàí àóäàðûï åøºàéäà òûðï åòïåéòií ìåøêåé ºîíà¹û – ºàðà øûáûíäàð æ¾ðåäi º½æûíàï. ²àçið ê¼êòåì ¹îé. Á½ë æåðäåí ºàéòóäû àéòñà»øû. Øåêêåí àäàì ¾øií æîë – åøºàøàíäà áiòïåéòií øåòñiç-øåêñiç ºó ìåäèåíãå àéíàëàäû. ²àéðàò êåøåãiäåí ºàë¹àí á¼òåëêåíi» ½»¹ûëø½»¹ûëûíà iðêiëiï ºàë¹àí ºàï-ºàðà “ñìàêòû” ñàóñà¹ûìåí æèíàï àëäû äà íàøàìåí àðàëàñòûðäû. ²àëòàñû òîëû íàøà. Ûð¹ûíäàï ºàë¹àí åêåí. Îíû» êåðåãií àëûï, ºàë¹àíûí í¸ñêèiíå òûºòû. Æåð-ê¼êòi øàðëàï, òàáàíûíàí òàóñûëûï òàïºàí í¸ðñåñi ¹îé. Ò¾êïiðiíå òû¹ûíäàé áåðäi. ĸí äåãåíäå ºàðñຠº½ëà¹ûìåí ií ºàçàäûíû» êåði ¹îé. Òàáàíûí ñèûðûï, ìà»äàéûí æûðòûï òåð ò¼ãiï òàïºàí àºøàñûíà îñû “äåðòòi” ñàòûï àëàäû. Íàøàäàí æ¾ðåêêå ìàé æèíàëàäû. ²àéðàòòû» áåòií ìàé áàñûï êåòêåí åêåí. Á½¹à¹û äà òóûðëûï ò½ð. ²½æûðàíû» áið ºàáûð¹àñûíäà ä¸ó òåñiê áàð åêåí. Îë æåðäå ²àéðàò îòûð åäi, ò½ðûï ôèëüòð içäåóãå êåòòi. Æàíûíäà äîñûíû» îòûð¹àíû äà ¾ëêåí äàëäà åêåí, òó ñûðòûíàí åë ê¼øêåíäåé ¾»iðåéiï, æîí àðºàñûíàí ñàëºûí æåë ãóëåï ºîÿ áåðäi. Äåíåñi ì½çäàï ºóðà¹àí á½òà-à¹àøòàðäû æà¹à áàñòàäû. ´ëåóñiðåãåí îòòû» æàñûº øî¹û ºàíøà èòiíãåíìåí øåêå ºûçäûðàòûí åìåñ. ²àéðàòòû» ¾ñòiíäåãi ºî»ûð êóðòêàñûí àëûï iëãiøòåé iëìèãåí ò½ðºûí á¾ðêåé ñàëäû. Àëûñòàí º½éºûëæûòà øûðûëäà¹àí º½ñ äàóñûìåí ºàòàðëàñà òûðñ åòå ºàë¹àí äûáûñ åñòiëäi. Îë º½ëà¹ûí ºàáûð¹àíû» æåëê¼ç òûðòû¹ûíà ¸ði òîñûï, áåði òîñûï ¸óðåëåíiï åäi, åøòå»å åñòiëìåäi. Øåãå áàñòàäû. Íàøà æóñàííû» èiñiíäåé òàíàó æàðûï áàðàäû. Îíû» èiñi äå åðåêøå. Êåç êåëãåí àäàì àæûðàòàäû. Ñåðiêòi» êåóäåñi ê¼ðiêøå æåëïiëäåï, äåìiãií áàñà àëìàé ûºûëûº àòòû. Æiãiòòi» ¼çåãií ò¾òií ê¼ê øå»ãåëiìåí òûðíàï ¼òòi. Æàóûðûíû øûìûðëàï, äåíåñi áàëáûðàï áàðàäû. Åçóëåðiíå ê¾ëêi æ¾ãiðäi. ʼç àëäàðûíû» á¸ði øåëåé áîëûï êåòòi. ´ìiðäi» ë¸ççàòû îñû ìà?!. Òûðñ åòêåí äàóûñòàí åêåói äå ñåëê åòå ºàëäû. ʾëêiëåðií ºàéòàäàí iøòåðiíå æ½òûï ºîé¹àíäàé òûï-òûíûø ê¾éãå ò¾ñiï, àéíàëàñûíà º½ëàºòàðûí ò¾ðå ºàëäû. ²àéðàò: – Ìåíò! – äåäi. – ´éòiï ºîðºûòïàøû-åé, – äåäi Ñåðiê ñàñºàíûíàí òàáàíûíû» àñòûíäà æàòºàí êið ê¼ðïåìåí

áàñûí òàðñ á¾ðêåï àëûï. Ñàñûº èiñiíå ò½íøûºñà äà ºàéòûï ñåðiïêåí æîº. Òó ñûðòûíäà áiðåó à»äûï îòûð¹àíäàé äåíåñi àºïàííû» ຠàÿçû ºàðû¹àíäàé òî»àçûäû. Îñû æàºòà ºîºûñ æèíàï æ¾ðãåí åêi ÁÎÌÆ åêåí. Iøiíäåãi ì¾êiñ, øîëæû» áiðåói àëà òàºèÿñûí ò¼áåñiíå ºàðàé ûñûðäû äà, òåðøiãåí ìà»äàéûí æåìïiðiíi» øàë¹àéûìåí ñ¾ðòå áàñòàäû. Åêiíøiñi ¾ñòiíäåãi ºîéäû» ºàíòàëàï êåòêåí iñò¸ãiíäåé ðå»äåñ ôóòáîëêàñûí ºà¹ûï ¸óðå. Òàçàëû¹û æà¹ûíàí ¸ëãiãå ºàðà¹àíäà æàíûíäà¹ûñûíû» êèiìi æûëàí ºàðàºòû ¸éòåóið. ²àéðàòòû» ºàëòàñûíàí 100 òå»ãå ò¾ñòi. ʼêæ½ëûíû» ºîìñûíáàé îíû àë¹àëû æàòûð. Ѽçiíå ñåíñå Íàí¹à êåðåê ñûðºûíäû. ²àéðàò òåðãåóøiäåé: – Øûíûìåí Íàí¹à ìà, ¸ëäå àð຺à ìà? Àð຺à áîëñà ºàçið áið ½ðûï ò¸éêå»íåí ò¾ñiðåìií... – äåäi ºûðûí ºàáຠòàíûòûï. Îëàð á¾ãiæå»äåï, êåòå àëìàé àéíàëà áåðäi. Áið êåçäå ìàñê¾íåìäåð ºà¹à áåðiñ ºóûñºà á½ðûëûï, ê¼çäåí òàñàëàíäû. Äàíèÿð ûð¹àëûï-æûð¹àëûï, äåìiãií áàñºàíøà Ñåðiê øûëûìûí ò½òàòûï, î¹àí æàºûíäàé ò¾ñòi. Îíû òiëåðñåãi òûëòè¹àí, òûìûðñûº àÿç ºûñºàíäàé äiðäåêòåãåí æ¾ðiñiíåí, äóäàð øàøû, ò໺è¹àí ï½øûº òàíàóûíàí òàíûäû. Îñû æåðãå êåëiï, íàøàºîðëàðìåí æèíàëûï, “ຠ½íòàºòû” ºàñûººà ñàëûï ºàéíàòûï, èíå ñàëàäû. Á¸ði ºàéòûï êåòêåíãå ½ºñàéäû. Áið ¼çi ¹àíà ºàëûïòû. Äàíèÿðìåí Ñåðiêòi» àðàñûí êåðåºàð 15 æûë á¼ëiï ò½ð. Áiðiíøiñi – 35, åêiíøiñi – 20. Æiãiò Ñåðiêêå ºàðàï: – ´ìið ìåíi á¾ðêiò áîëûï á¾ðiï áàðàäû, iíiì. Á¾ðiï áàðàäû, – äåäi ºîëûíäà¹û èíå ïiñïåêòåãåí îðûíäàðäû ê¼ðñåòiï. ʾæiëäåêòi» ñ¼çi àíûº øûºòû. “²àøàí ºîÿñû»? Áið ê¾íi æ¾ðåãi» òîºòàï ºàëñà íå iñòåéñi»? Àíà» ñîðëàï ºàëàäû ¹îé. Àÿñà»øû. Áiçäiêi ñåíiêiíi» ºàñûíäà àéíàëàéûí ¹îé, áàóûðûì”, – äåäi ²àéðàò ºèºèûï. – Áið-åêi æûëäà ºîÿìûí, – äåäi æiãiò áîëæàóäû» äîëáàðûìåí. – Êåøå ¹àíà æ¾ðåãiì ½ñòàï, òûíûñûì òàðûëäû. Æàíûìäà¹ûëàð ò½çäû ñóäû òàìûðûìà æiáåðiï, “îòêà÷êà” æàñàï, æàíûìäû ¸ðå» àëûï ºàëäû. Ñåðiê òå, ²àéðàò òà, Äàíèÿðäû» åíäi åøºàøàí ºîÿ àëìàéòûíûí, ãåðîèí îíû» áàñûíà “ê¼êòàñ” îðíàòûï, î ä¾íèåëiê åòåòiíií iøòåé ñåçäi. – Æàºñû, æiãiòòåð! – äåï êåòiï áàðà æàòòû. ²àòòû ñàí àñàó äà, ä¾ëåé æåë åêïiíi îíû îï-î»àé ½øûðûï ¸êåòåòiíäåé. – Íàøàíû îñûìåí ºîÿìûí, ²àéðàò! Ìåí Äàíèÿð ñèÿºòû áîë¹ûì êåëìåéäi, – äåäi Ñåðiê ºàòóëàíà. – Ìåí òà¹û äà

áið-åêi ðåò ê¼ðåìií äå, òàñòàéìûí. Íàøà – èíå åìåñ ºîé. Á¸ði îñûíäàéäàí áàñòàëàòûíûí æàºñû áiëåìií. ²îÿìûí. ²àçið içäåìåéìií äå. ؼïòi ê¼ï øåêêåíäåðäi» áóûí-áóûíäàðû àóûðûï, ñ¾éåêòåði ñûðºûðàéäû åêåí. Îë êåçäå íàøà äà àçäûº åòiï, ãàøèø, îïèóì, ìàðèõóàíà¹à ê¼øåñi». Îäàí êåéií ãåðîèí, êîêàèí... Îäàí êåéií ¼çi» äå áiëåñi» ¹îé íå áîëàòûíûí. Ìåí ¾øií ºîðûºïà. Òàñòàéìûí. Ѽç áåðåìií, – äåï ²àéðàò äîñûíû» èû¹ûíàí ½ñòàï, øàëºàÿ ò¾ñiï, åêåói ¾éëåðiíå ºàéòòû. Åêi ëåïåøêàíû æ½ëìàëàé æåé áàñòàäû. ƽìûðëàðûíà æ½¹ûì äà áîë¹àí æîº. ²½íû¹à æåäi. Ñó iøòi. Íàøàäàí êåéiíãi ¸äåïêi ¸ðåêåò ºîé. ƾðiñòåði äå ¼çãåðiï êåòòi. °ëñiç æåë ò½ðäû. À¹àø áàñûíàí àðûºòà¹û ñó¹à øûëï-øûëï ºóðà¹àí á½òàºòàð ½øûï ò¾ñiï æàòûð. ²àëòûðàé ºàøûï áàðà æàòºàí á½òàíû ê¼çiìåí ºóàëàï, îòûðûï, íàçàð ñàëûï ºàðà¹àí åøêiì òàáûëìàäû... ²À±ÀÇ Ã¶Ë Ñàìîå âàæíîå â îáùåíèè – óñëûøàòü òî, ÷òî íå áûëî ñêàçàíî. Ï.Äðàêåð – Àéæàí, òàìຠäàéûí áà? – ²àçið à¹à. – Îé à¹à äåéòiíäåé íå áîëäû ñà¹àí. Ò¾íäi ìåíi» ºîéíûìäà ¼òêiçiï, à¹à äåéäi ¹îé. – Êåøiðiì ¼òiíåìií, ͽðëàí Åðíàòîâè÷. – Åé, ìûíàóû» ºàòûðàäû-åé. ²îéøû, ìåíi» òàìà¹ûì äàéûí áîëñà, àëûï êåòåéií. – Ìiíå. Àëû»ûç... Ïîëêîâíèê òàìà¹ûí êåíåï àëûï, ñ¸ë æàðºàøòàí¹àí æi»iøêå äàóûñïåí: – Ðàõìåò ê-¾-í-i-ì. Á¾ãií æ½ìûñòû» àÿ¹ûíà òàìàí êåëåðìií, äàéûí îòûð. Ìຽë ìà? ²ûç áàñûí ò¼ìåí ñàëûï, “èÿ” äåãåíäi èøàðàìåí ¹àíà áiëäiðäi. Ïîëêîâíèê ºûçäû» áåëiíåí ½ñòàï, ¼çiíå ºàðàé èêåìäåäi. Àéæàí ê¼íòåði àäàìäàé åø á¼ãåò æàñàìàäû. Øûíòóàéòûíäà æàñàé àëìàäû. ²ûç æûëûëûº äåãåí ñ¼çäi êiòàïòàðäàí îºèòûí, áiðຠîíû ¼ìiði ñåçiíiï ê¼ðãåí àäàì åìåñ åäi-òií. Àéíàëàñûíäà¹û àäàìäàð ñóûº

áîë¹àíäûºòàí, ºûçäû» ñåçiìi ñóûº áîëó¹à àéíàëäû. Àëàéäà, Àéæàí òàñæ¾ðåê, òàñáàóûð äåï àéòà àëìàéñû»... Àóûçû» áàðìàéäû. ²ûç àðòûíäà ò½ð¹àí åêi àäàìíû» ñû»ºûëäàñºàí ê¾ëêiñi åñòiëiï åäi, îëàðäû» ê¼çäåðiíå ò¾ñêiñi êåëìåãåíäåé á½¹à ò¾ñòi. Àéæàí ºàé øàðóà¹à áîëñà äà ø¼ãåë, “î» ºîëû îí êiñi” äåéòií iñìåð, å»áåêºîð ºûç-òûí. Æîºòû áàðäàé, áàðäû äàðäàé åòiï îòûðàäû. Ò¾íiìåí îòûðûï ¼çiíå ê¼éëåê òiãåäi. ²ûç áàëàäàéûíàí æåòiì ¼ñêåí. Àéæàí – äåòäîìíû» “ò¾ëåãi”. °ñêåðè èíñòèòóòòû» àñõàíàñûíäà iñòåãåëi ¾ø æûëäàí àñòû. Òàðñ-ò½ðñ, ñ໹½ð-ñû»¹ûð äåãåí äûáûñòàð, Àéæàííû» º½ëຠñi»äi áîë¹àí ñèìôîíèÿëàðû... Øàïàºòû» àòûñû, ê¾ííi» áàòûñû á½ðº-ñà𺠺àéíà¹àí ºàçàííû» ºàñûíäà, ¸ñêåðèëåðãå òàìຠäàÿðëàóìåí áîëàäû. ƽìûñû àÿºòàëûñûìåí îñûíäà¹û ¾ëêåí øåíäiëåðäi» áiði áîëìàñà áiði êåëiï Àéæàíäû àëûï êåòåòií. Àçàí-ºàçàí, àïàº-ñàïຠáàñûë¹àí ìåçãiëäå ê¼ëäåíå» ê¼ê àòòûëàðäû» ºàðàñû ìîëàéàòûí-äû... ʼíáåéií äåñå æàòûí îðûí, iøåð òàìຠñîë ñ½ìäàðäàí áîëûï îòûð. “Ò¾éåíi» òàíû¹àíû æàïûðດ. Àéæàííû» òàíû¹àíû àñïàçäûº ïåí ... Áàñòàáûíäà áið ïîëêîâíèêòi» åêi áîðáàéûíû» àðàñûíàí òåóiï åäi, êåëåñi ê¾íi ºîéìàñûíà ºîéìàé ºûçäû çîðëà¹àí. Àðûç æàçàéûí äåñå, áið-áiðiìåí ¸êå-ê¼êåëåï àóûç æàëàñûï îòûð¹àí øåíäiëåð ºûçäû» ê¼çií º½ðòûï æiáåðó îëàð¹à á½éûì áà. “¶ø ê¾ííåí êåéií àäàì ê¼ðãå äå ¾éðåíåäi”. Àéæàí äà ê¼íäiêòi... – Åé, Àéæàí, êåòòiê – äåäi ïîëêîâíèê Øàë¹ûíáàåâ æ¾çiíå æûìûñºû ê¾ëêi æ¾ãiðiï. Øàë¹ûíáàåâ – îðòà áîéëû, æ¸ìïèãåí òàïàë äåíåëi, ìà»äàéû òàéºèÿ áiòêåí, ¾íåìi ºàíûí iøiíå òàðòûï, ñ½ðëàíûï ò½ðàòûí àëàê¼ç, ຠº½áà ¼»iíå ºîþ ºàðà ºàñû ìåí ºèûë¹àí ºàðà ì½ðòû æàðàñºàí ºûçûë áåò, ¼»ñiç, æåð òåñåð ïûñûº êiñi. ²ûç ìàé ñi»ãåí æ½ìûñ êèiìií øåøiï, ê¼øåãå êèåòií æàë¹ûç ¹àíà ã¾ëäi ê¼éëåãií àðûºøà äåíåñiíå æàïñûðäû äà º½ëºûñûç, iëáè æ¾ðå æ¼íåëäi. Áið ê¾íi, ¸ñêåðèëåð ¼çäåðiíi» æàòòû¹óëàðûí ¼òêiçiï æàòòû. ²àñûì ¸áäåí ºàòàëàï, øàðøàï, ìàé òîïûð຺à îòûðà êåòòi. Áàñûí ê¼òåðiï ºàðàñà, î»àøàäà ò½ð¹àí ¸äåìiøå, ñ½»¹àº áîéëû, ºàç ìîéûíäû, ºîþ ºàðà øàøû

àø áåëiíå ò¾ñêåí áið ºûçäû áàéºàï ºàëäû. Îðíûíàí ê¼òåðiëiï, iøòåé ¸ëãi ºûçáåí òàíûñó¹à º½øòàðëû¹û îÿíäû. Ìûñûº òàáàí, ìàéäà æ¾ðiñïåí Àéæàííû» ºàñûíà êåëåäi. ²àñûì – îðòà áîéëû, êå» ìà»äàéëû, ຺½áà, ê¼ðiêòi æiãiò. Æiãiò àë¹û ñ¼çií ºàëàé áàñòàðûí áiëìåé, æ¼òêiðiíå áåðäi. ²ûç àëûñºà ºàðàï, ¸ëäåáið í¸ðñåëåðäi îéëàíûï ò½ð åêåí. Àéæàí ¼çií êií¸ë¸óìåí ºàíøà óàºûò áîéû æ¾ðäi. Ѽéòñå á½íû» àðòûíäà áið-ຠí¸ðñå áàð åêåí, îíû» àòû – òà¹äûð. “²½äàé àäàì¹à òà»äàó åðêií áåðãåí åêåí. Àäàì íåíi îéëàï, àðìàíäàñà æàðàòºàí ºîëûí ºàºïàé áåðåòiíãå ½ºñàéäû. ²àðà æ¾çäi ïåíäå áið-ຠí¸ðñåíi ¼çãåðòå àëìàéäû åêåí. Îë ¼ëiì” – äåï äiíä¸ðëàð àéòûï æ¾ðåòií ¸»ãiìåëåðäi Àéæàí á½ðíà¹ûäàí áiëåòií... Áàñºà ñàë¹àí áàñïàºøûë... ²àñûìäû áàéºà¹àí ñû»àé òàíûòïàéäû. Æiãiò ºûçäû» ºîëûíäà¹û ºàëû» òûñòû, ¸ñåì áåçåíäiðiëãåí, êåòïåêòåé êiòàáûíà ê¼çi ò¾ñòi. ̽ºàáàñûíäà “Ãè äå Ìîïàññàí” äåï òà»áàëàíûï ò½ð åêåí. Àéæàí ñîíäà ¹àíà áàéºàï: – Íå áîëäû. Ñîíøà òåñiðåéiï ºàðàäû»ûç ¹îé? – ²îëû»ûçäà¹û êiòàïºà ºàðàï ò½ðìûí – äåäi ²àñûì ñ¼çóàðëàíûï. – Ìåíi» àòûì ²àñûì áîëàäû. – Ìåíi» íûñïûì Àéæàí. Îñû æåðäåãi àñõàíàäà iñòåéìií. – Áiëåìií. Ñiçäi ñûðòòàé ê¾íäå ê¼ðåìií. – Ìûíà êiòàï ºûç¹ûëûºòû ìà åêåí? – À... “²àëàììåí æàç¹àíäû áàëòàìåí øàóûï ¼øiðå àëìàéäû” åêåíñi». Ìûíàó ¹àæàï êiòàï. – Á½ë ºàíäàé êiòàï? – äåäi æiãiò ºûçû¹óøûëû¹û îÿíûï. – Ôðàíöóç æàçóøûñû Ãè äå Ìîïàññàííû» “Òîìïûø” (“Ïûøêà”) äåãåí øû¹àðìàñû. Îñû ä¾íèåíi» iøiíåí ¼çiìäi òàïºàíäàé áîëûï, îºû¹àí ñàéûí ê¼»iëiì æàéëàíûï ºàëàäû. – κûìàïïûí – äåäi æiãiò ½ÿëûï. – Êåðåìåò êiòàï. Ò¾ãåñêåí ñî» ñiçãå áåðåìií – äåäi ºûç äàóûñûíà ºóàíûø ëåái ñåçiëiï. – Æîº, î íå äåãåíi»iç. Ìåí ñiçãå áàñºà áið êiòàï

àëûï áåðåìií – äåäi ²àñûì, º½ëæàäàé, òàíàóûí àëòûíê¾ðåê ñàìàë æåëãå ò¼ñåï. – Æîº. Íèåòi»içãå ðàõìåò, ²àñûì. Ìà¹àí ìûíà êiòàïòàí áàñºà åøí¸ðñå êåðåê åìåñ. Æiãiò æàíàðûìåí æåð ø½ºûäû. μçຠîéëàíäû. – ²àñûì, åãåð ìåí ñiçäi ðåíæiòñåì, êåøiði»içøi. – Æîº, ðåíæiòêåí æîºñûç. ´çiìíi» êåéäå ¼ñòiï ê¼»iëiì áið ñ¸òêå º½ëàçûï ºàëàòûí êåçäåði áîëàäû. Îäàí äà î»àøà øûºñຠºàëàé áîëàäû åêåí? – äåäi æiãiò ºûçäû» æ¾çiíå ñ½ðàóëû êåñïiðìåí ºàðàï. – Ñiçäi» ê¼ìåéi»içäi ò¾ñiíäiì, ²àñûì. Ìåíi àëäàï, ò¼ñåêòåñ áîëóäû àðìàíäàï æ¾ðãåí åêåíñiç ¹îé – äåäi ºûçäû» åøí¸ðñåãå º½ëºû ñî¹à ºîéìàé. – Æîº, îíäàéäàí ²½äàé ñàºòàñûí. – ´éòiï ò¾ëêi á½ë໹à ñàëìà»ûç. – Îëëàõè-áóëëàõè, èìàíäàé øûíûì, Àéæàí. ´òiðiê àéòñàì òiëiì êåñiëiï ºàëñûí. – Òóé, ¼éòiï ºàð¹àíáà»ûçøû òåãi. ´çi»iç áið ê¾ëäiðãi àäàì åêåíñiç. – Ìåí ²îæàíàñûðìûí. – ²-î-æ-àí-àñ-ûð. Àéæàí, ñîíû àéòûï, ñûºûëûºòàï ê¾ëäi. ʾëãåíäå ºàðàºàò ê¼çäåðiíåí ½øºûí øàøûðàï, åêi áåòiíi» ½øû ø½ºûðàéûï, òiïòi ñ¾éêiìäi áîï êåòåäi åêåí. ²ûç òiðøiëiãiíäå á¾éòiï áiðiíøi ðåò ê¾ëói åäi. – Àéæàí, ñiçäåí áið í¸ðñå ñ½ðàñàì ðåíæiìåéñiç áå? – ѽðà»ûç. – Îñû ñiçäi ºàøàí ê¼ðñåì äå ¸éòåóið ïîëêîâíèê Øàëäûáàåâïåí æ½ïòàðû»ûçäû æàçáàé, ºîñ ºî»ûð áîï áiðãå æ¾ðåñiçäåð... – äåï ºûçäû» ì½»àé¹àí æ¾çiíå ºàðàï á¼ãåëiï ºàëäû. – Îë æàéëû ñ½ðàìà»ûçøû, ìåí æàóàï áåðìåé-ຠºîÿéûí... ²àñûì ìåí Àéæàí áið ìåçãië ñ¼çäåí òèûëûï, æàëûíäàï áàðà æàòºàí ê¾íãå ºàðàï ñ¸ë îòûðäû. ʾí òàáà¹û àëûñºà áàóûðëàé áàòûï, å» ñû ºèû¹û äà ê¼çäåí òàñà áîëäû. Ñîë-ຠåêåí àëàóëà¹àí ºûçûë áîÿó áiðòå-áiðòå ñ½éûëûï, ê¼êîðàé øàë¹ûí äàëà ñóû¹àí òåìiðäåé ºàðà áàðºûí òàðòòû. – Àéæàí, ìûíàó ñiçãå – äåäi ²àñûì ò¼ñºàëòàñûíäà¹û, ¼ç ºîëûìåí ºà¹àçäàí æàñà¹àí ºîëòóìà ã¾ëäi ½ñûíûï.

²ûçäû» ê¾íºàºòû, æ¾äåó æ¾çiíå ëûï åòiï ºàí æ¾ãiðäi. Ñîë ºóàíûø ¾ñòiíäå: – Ðàõìåò ñiçãå, ²àñûì, – äåãåí ñ¼ç àóçûíàí ºàëàé øû¹ûï êåòêåíií ¼çi äå ໹àðìàé ºàëäû. Æàíàðûíà ò½í¹àí æàñ òûðñ-òûðñ æåðãå òàìà áåðäi, òàìà áåðäi... Ñîëû¹ûí áàñà àëìàé, åêi èû¹û ñåëêiëäåï, iøòåí ¹àíà á½ëºûíà åãiëäi. ʼçäi» æàñû ºà¹àç ã¾ëãå òàìäû... ²àñûìíû» åñi øû¹ûï: – Íå áîëäû ñiçãå, Àéæàí? Ìåí áið í¸ðñåíi ä½ðûñ iñòåìåäiì áå? Ìàð¹àó òûíûøòûº. Åêåói äå áàñºà ½ð¹àíäàé áið ñ¸ò ¾íñiç ºàëäû. Àéæàí íå äåðií áiëìåé ê¼çií áið àøûï, áið æ½ìäû, àóçûíà ñ¼ç ò¾ñïåäi. ²àñûìíû» êiøêåíòàé ¹àíà ñûéëû¹ûíà æ¾ðåãi øûì åòå ºàëäû. Ѹëäåí êåéií ¹àíà: – ²à-ñ-û-ì, ñ-i-ç ái-ëå-ñ-iç áå.. Ñ i ç... Ìà¹àí ã¾ë ñûéëà¹àí áiðiíøi àäàìñûç, – äåäi ¸ëi äå ñîëû¹ûí áàñà àëìàé, åêi èû¹û ñåëêiëäåï. ²ûçäû» ê¼»iëi ¼çåííi» ¼ðëåóiò æà¹ûíäà¹û ¼òêåëäåé àëàñ½ðäû. Áiðຠá½ë iøòåé ¹àíà áîëäû, ñûðòºàðû àäàì¹à áiëiíáåäi... ²àñûì á¼òåëêå òîëû “ìèíåðàëêàíû” êåñåãå ì¼éìiëäåòå º½éäû äà: – Àéæàí iøi»iç... ´òiíåìií, æûëàìà»ûçøû. – Ðàõìåò – äåäi ðàçû ðàéìåí ºàáà¹ûí êåðiï. Ñîíäà äà ñîëû¹ûí áàñà àëìàé ñóäû ñiìiðå áàñòàäû. ʼçiíi» æàñû êåñåãå òàìûï æàòòû... Àíàíû» ñ¾òiíäåé ¸ïïຠæ¾ðåê ïåí êiðøiê øàëìà¹àí ຠ꼻ië áiðiìåí-áiði àóíàï ºóíàï æàòûð, áiðií-áiði ñ¾ëiêòåé ñîðóäà. ²ûçäû» îéëàðû ¸ð í¸ðñåíi îéëàï àëà ñ¾ðãií. Àéæàí á½ë ¸ëñiçäiãií áiëäiðãiñi êåëìåï åäi, òàñæ¾ðåê åìåñ ºîé, àºûðû ê¼»iëiíi» ºîÿñûíäà ºîðäàëàíûï, æèíàëûï ºàë¹àí íàç áåí ì½» àòàóëûñû æ¾ðåêòi» ¸ìiðiìåí, ñåçiìíi» ºàëàóûìåí, áiòåëãåí ê¼çäi æàðûï øûººàí ò½ìàäàé æàñ òà ñûðòºà øûºòû... “Ìûíà ñ½ì æàë¹àíäà äà æàºñû àäàìäàð áàð åêåí ¹îé” äåãåí ê¼êiðåãiíäå ºîçäà¹àí ¾ìiò îòû ëàï åòiï æàíäû. Æàíàðûíäà ½øºûí îéíàäû. Áið áàñûíà ò¾ñêåí òàóºûìåòòi “ºû»º” åòïåé ê¼òåðãåí. ²à¹àçäàí æàñàë¹àí ã¾ëãå ºûç òûðà»äàï, æåòiñiï ºàëäû. Á½ë ñûéëûº ê¼»iëiíäåãi ºàìûðûºòû æóûï êåòêåíäåé áîëäû. Îñû ê¼ðiíiñòi ê¼ðiï ²àñûì øûíû êåðåê òà» ºàëäû. Íåãå äåéñiçäåð ¹îé. ´çi æåç¼êøå áîëà ò½ðà, ò¾êêå

ò½ðìàéòûí í¸ðñåãå ê¼»iëi áîñàï æûëàóû åäi. “Èòòi äå èåñiìåí ºèíàñûí”. ²àñûì ºûç¹à ºàðàï ºàòòû ºèíàëäû. Àéæàí ²àñûìíû» àëäûíäà æåç¼êøå åìåñ, ä¾íèåãå æà»àäàí êåëãåí ï¸ê, ïåðiøòå àäàìäàé åëåñòåäi. ²àñûì ºûçäû» æàìàí æîëäà æ¾ðãåíií, áið ñ¸òêå åìåñ, 츻ãiëiêêå ½ìûòòû. Á¾ãiííåí áàñòàï Àéæàí ²àñûì ¾øií æåç¼êøå åìåñ, àëàºàí¹à ñàëûï àÿëàï, åðåêøå ºàñòåðëåï, ñûéëàéòûí Ò½ë¹à... Á¸ç áiðåóëåðäi ºîëäàí ê¼òåðiï ò½ë¹à æàñàéäû, àë Àéæàí¹à ñûéëûº, ä¾íèå ò¾êêå äå ºàæåòi æîº. Áàð êåðåãi ê¼»ië. ʸäóiëãi àäàìè ê¼»ië. Àéæàí¹à ç¸óëiì ¾é, ºûìáàò ê¼ëiê, ºîáûðà¹àí ê¼ï àºøà êåðåê åìåñ. Æåòiì ºûç¹à áàð êåðåãi òåê ç¸ðåäåé ¹àíà ê¼»ië ºàæåò áîëäû. Åðêåê êiíäiêòi àòàóëûñû áàé áà¹ëàíäàðäû» ºûçäàðûíà ì½õèòòû» àð¹û áåòiíäåãi åë ê¼ðìåãåí ä¾íèåëåðäi ñûéëàï æàòûð. Áiðຠîíû åëåãåí îëàð áîëñàøû... Àë, Àéæàííû» æ¼íi òiïòi á¼ëåê. ²ûçäû» ¼çãå ò¼ìåí åòåêòiëåðäåí áið ¹àíà àéûðìàøûëû¹û áàð, îíû» àòû ¹àëàìàò ¾ëêåí æ¾ðåê, êå» ê¼»ië. Ìåíi» îéûìøà Àéæàí ¼ìiðäåí ¼òñå, ²½äàé òà¹àëàì î¹àí á¾òêië ê¾í¸ëàðûí êåøiðåäi. Áiðàº, áiçäi» àéòºàíûìûç ¸ðºàøàíäà ä¸ë êåëå áåðìåéäi ¹îé. ´ìiðäå áåëãiëi áið í¸ðñåíi ê¼ðìåó, à»ñà¹àíû»à æåòïåó á½ë êåìøiëiê åìåñ, á½ë íà¹ûç ñûí. Ñîíäàé ºàñiðåòòi, ñûíäû àäàì áàñûíàí ¼òêåðãåíäå ¹àíà ¼»ãå ñåçiíáåãåí ä¾íèåíi ò¾éñiíåäi, ò¾ñiíåäi. Àéæàííû» æ¾ðåãi äiíä¸ðñûìຠä¾ìøåëåðäåí ¸ëäåºàéäà òàçà, ¼éòêåíi ºûç å» áàñòû æûëàé áiëåäi. Àë, æ¾ðåê æûëà¹àíäà ¹àíà òàçàðìàº... °ëåìäå, ²½äàé àëäûíäà áiðຠí¸ðñå ñ¼ç áîëàäû, îíû» àòû æ¾ðåêòi» òàçàëû¹û. ʼ»iëi ï¸ê, íèåòi æàºñû àäàì ¹àíà øûí æûëàé àëàäû... “Àºøà æ, “ìàíñàáûìíàí àéûðûëûï ºàëäûì”, “ñûéëûº àëàìàé ºàëäûì” äåï æûëàéòûí àäàìäàðäû» æ¼íi òiïòi àëà á¼òåí. Îë ì¾ìêií áîëàøàºòà¹û ái𠸻ãiìåíi» òàºûðûáû øû¹àð, êiì áiëåäi... Àéæàííû» åðiíäåði æûáûðëàï, ¸ëäåíåíi ê¾áiðëåäi. ²àñûì åñòóãå ûíòûº åäi, àëàéäà åñòè àëìàé äi»êåëåíäi. ´éòêåíi, Àéæàí æiãiòêå ¼òå ðàçû áîëäû, åíäi Àéæàí ¼çiíi» ì½» íàëàñûí ºà¹àç ã¾ëãå àéòàòûíäàé, ñûéëûººà ºàðàï òië ºàòºàíäàé áîëäû. Ñîë áàÿ¹û º½ìàé ê¼ç, º½áà æ¾ç, ºàç êåóäåñi ñ¸ë ºèìûëäàñà, äið-äið åòåäi. ²èûë¹àí áåëäi» àð æà¹ûíäà ºîëû» òèñå, ½ëïàäàé ¸ñåð åòåòií òîìïàº, òîº á¼êñå...

²àñûì ¸çèïà ìiíåç, òiíiíåí ñàéºàëäûº, òàìຠòàóûñàð, ½ðìà ºûëûºòàí ì¾ëäå àäà æiãiò-òií. ²àñûì¹à ñîäàí áåði äàëàíû» æàóäûðà¹àí ¸äåìi ã¾ëi äå ñîë ºûçäû» ê¼çi áîëûï åëåñòåéòiíäåé. Ñîë ã¾ëäåðãå ºàðà¹àíäà æiãiòòi» ê¼çäåði ñû¹ûðàÿ ºàëàäû. Åãåð Àéæàí ñûíäû ºûçäàðäû àäàì ºàòàðûíà ºîñïàé, ¼ç æ½ðòûí ¼çåêêå òåóiï ¼ìiðåì ºàòûðà áåðñå ¼ìið øiðêiíäå íå º½í, íå àáûðîé ºàëàäû. ²àëìàéäû-ä¾ð... ²ÀÒ²ÀÍ ÊÈÂÈ Êåøº½ðûì øàº. Áåëøåñiíåí ºàð ò½ìøàëàï òàñòà¹àí æûì-æûðò áàñïàíà. Òûñòà ½éûòºû¹àí áîðàí. μëû¹àí, àçàëû ¾íi Àëìàñòû» àíàñûíû» æàñòàéûíàí ê¼ðãåí ¼ìiðiíi» æàí àéºàéûíäàé ºîðºûíûøòû. ʼðøi Æàðºûí ºàðò á½íäàé áîðàí á½ðû»-ñî»äû áîëìà¹àíûí àéòûï º½ëຠñàðñûòûï îòûð. °»ãiìå áîëñûí äåäi ìå åêåí áîðàíøàøûí æàéûíäà ºàéäà¹û æîºòû ñàïûðûï æ¼íåëäi... Æàðºûí àºñàºàë áîéû ñûðûºòàé, æ¾ðiñ-ò½ðûñû ¼òå øèðàº, ê¼ìið ò¾ñòåñ ºàðà ê¼çäåði îéíàºøûï, ¾íåìi øàëºàºòàï æ¾ðåòií æàéäàðû êiñi åäi. Ê¾í ºàººàí ºî»ûðºàé æ¾çi, ºî»ºàº ì½ðíû ìåí ø¸óøèãåí ñèðåê ñàºàëû – àñà áið ìåéiðiìäi æàíäû òàíûòàòûí. ²àðëû º½éûí øàòûðäû ñàáàëàï, òîëàññûç ñû»ñû¹àí æåë áîéäû òiòiðåíòêåíäåé, àóûëäû» ºàðà¹àéëû æîíûí àëà îðíàëàñºàí iðãåäåãi îðìàí äà àðñû-ê¾ðñi áîï ê¾»iðåíiï æàòºàíäàé. Áið àïòà á½ðûí èò ò½ìñû¹û ¼òïåéòií ¾ðåéëi íó¹à ºàðà¹àé æû¹ó¹à áàð¹àí åêi êiñi æî¹àëûï êåòêåí áîëàòûí. Äåíåëåðií ¸ëi òàïïàïòû. Àëà ºàíøûº áîðàí Àëìàñòû» àëà á½ðòºàí, áið æà¹ûíàí ñà¹ûí¹àí ê¼»iëií îäàí àðû ñàðû óàéûì¹à ñàëäûðóäà. ´éòêåíi, Àëìàòûäàí îíû» àíàñû êåëìåê. Æîë ê¼ê òàé¹àº. Áàëàíû ä¸ðåò ºûñûï àïàñûìåí áiðãå ä¸ëiçãå øûºòû. Á¼äåíåäåé ¹àíà åòæå»äi, òîëûº òàðòºàí àïàñû øîëຠòîí êèãåí ñî» òiïòi äîìàëàíûï ºàëûïòû. ¶ñêiðiê æåë ¸ äåãåíøå òûíûñûí áóûï, áàñ-ê¼çäåí àøó øàºûð¹àí äî»àéáàòøûë àäàìäàé ò¼ïåëåäi. Æûëáûñºû ºàð áåò ºàðàòïàäû. Á¼êåáàé îðà¹àí áàñû æàïàëàºòû» ìîéíûíäàé ò½ï-ò½òàñ, ¾éãå êiðãåí ñî» ¼»iðiíåí åðiãåí ºàð òàìøûñû æûëò-æûëò åòåäi. Ìûíàíäàé êåçäå æîë¹à øûººàí êiñiëåð íå iñòåäi åêåí äåï îéëàäû. Àëà º½éûí ä¾íèåíi» á¸ðií àñïàí¹à ê¼òåðiï, åñiê-òåðåçåëåðäi» ¸ëåê-

ø¸ëåãií øû¹àðà æ½ëìàëàé æ¼íåëäi. Èòòi» ò½ìñû¹ûíäàé ñóûº ºîëäàðûìåí îëàðäû òàºûëäàòºàíäàé áîëäû. Òûñòà¹û áið ºàëûïòû ñàðûí¹à åëòiï æàòûï, ½çຠêåøòå òàëûºñûï áàðûï ìàóæûðàï êåòåñi». Àóûëäà êåøêi ñà¹àò îííàí êåéií æàðûºòû ñ¼íäiðåòií ñàëò áàð åêåí. Êåøêi ûìûðòòû» àëà ê¼ëå»êåñi èû¹û»íàí áàñûï, ºàíàòû òàë¹àí ìàñàíû» ¸ëñiç ûçû»ûíäàé ñûçûë¹àí øàì øûðà¹ûíû» ûñûëû ê¼çi»å ½éºû òû¹ûï, èiðiì áåòiíäåãi æûáûðëà¹àí ìàéäà òîëºûíäàé ò¼áåãå ò¾ñêåí á½ëäûð ñà¹ûì åëåñòåé àðáàéäû. ²àðñûñûíà Àèäà äåãåí á¼ëåñi åêåói ºîëäàðûí òîñûï, êåéáið ò½ñòàðû êåðòiëãåí, º½ì-ñûëà¹û ê¼ðiíåòií òàì¹à ºîðºûíûøòû º½áûæûºòàðäû» ê¼ëå»êåñií ò¾ñiðiï îéíàäû. Áiðäå ºîÿí, áiðäå èò, áiðäå ê¼ìåéi ê¼ðiíáåéòií àæäà¿àð... Á¸ðiíi» ò¾ñòåði ºàï-ºàðà. ʼìið ñûðºûíäû. Òûñòàí àÿçäû ê¾íãi ½ëïà ºàðäû» áåçåêòåãåí ñûºûðû åñòiëäi. Åñiê ñûðòûëäàäû. °ëäåêiì êåáiñiíi» ºàðûí ºàºòû. Àëìàñ æàòºàí åñiêòi» á¼ëìåñi øàëºàëàé, àéºàðà àøûëäû. ²àñàï ïûøàºïåí ºàº àéûð¹àí ºàðáûçäû» èiñiíäåé àºïàííû» ຠì½ðò àÿçûíû» ûç¹àðëû ëåái åñòi. Ò¸òòi åêåí. Àòàñû íåìåðåñiíi» ìà»äàéûíàí ñiëåêåéëåòå ø¼ï åòiï ñ¾éäi. Á¸ði êåøêi àñºà îòûðäû. Iøåð àñòàí ºûñûëûï, äàñòàðºàííû» ê¾éiñi ºàøàòûí êåçäåð áîëäû. °ð ºàéñûñûíû» ºîëûíäà áið êåñå ºàðà øàé ìåí òàáà¹à ïiñêåí ä¸ìäi íàí áîëäû. Ñîë äà æåòåäi. ؾêiðøiëiê... Øàðóàíû» òîðûñûíà ºàìûò ïåí ºàìøû ºàøàíäà òàáûëàäû ¹îé. Àòàñû ºàðà¹àé æû¹ûï, îíû åëäåðãå ñàòàäû. ²àëà¹à ºîéìàäà ñàºòà¹àí êàðòîï àïàðûï àºøà òàáàäû. – Àëìàñæàí, ìà»äàéû» íåãå ûñòûº? – äåäi ºîëàºïàíäàé ºîëäàðûìåí áåò-æ¾çií æûáûðëàòà ½ñòàï. – Ò½ìàóðàòûï ºàë¹àí øû¹àð. ʾíäå ¸ëãi æ¾ãåðìåêòåðìåí ºàðäà îéíàéäû ¹îé – äåäi àïàñû àñ á¼ëìåäå ê¼ðïåëåðiíi» æûðòû¹ûí æàìàï îòûðûï. Àòàñû æûëû ïåøêå áàðûï æàóûðûíûí ò¼ñåäi: – Äàëà äåãåíi» ຠøà»ûò. ²½òûðûï ò½ð – äåäi àëàºàíäàðûí áiðiíå-áiðií ûñºûëàï. Àòàñû ê¾íi ½ç຺à æàð¹àº º½ëà¹û æàñòûººà òèìåé òàëàé øàðóà òûíäûðäû. Îéñûç-ì½»ñûç ºàëïû øàì æàðû¹ûíà áàæûðàÿ ºàäàëûï, àóçûí êåðå åñiíåï àëäû äà, åçóií æèÿð-æèìàñòàí ê¾áiðëåé æ¼íåëäi: – ʼìið áiòiï áàðàäû. Åðòå» áàðûï àëûï êåëó êåðåê. ²àçið òû»ºèûï æàòà ºàë¹àíûìûç æàºñû áîëàð.

¶éäåãiëåð ê¾éáå» òiðëiêòåí øàðøàï-øàëäû¹ûï, òûìòûðûñ ½éûºòàï æàòûð. Øàòûð iøiíå áið òîï º½ñ ä¾ðêiðåï êåï ºîí¹àíäàé ºàºïà ê¾»ãiðëåï êåòòi. Àëìàñòû» êiðïiêòåði áiðiíåí-áiði àæûðàìàñòàé áîëûï àéºàñòû äà ºàëû» ½éºû¹à êåòòi. Òà» àòòû. Ѿéåê-ñ¾éåãi»íåí èíåøå ºàäàë¹àí ûç¹àð. Ñàëºûí äà òàçà àóàíû ê¼êiðåê êåðå áið æ½òºàí¹à íå æåòñií. Àëìàñ ò¼»iðåêòi ê¼çiìåí øîëäû. ²½é¹ûòûï êåï îðàï ¼òêåí æåë åêïiíi ò½íøûºòûðûï êåòòi äå, ûºòàí æàçûººà ºàðàé º½òûðûíà æîñûë¹àí ò¾éäåê-ò¾éäåê àëà º½éûííàí áàñºà äûì ê¼ðå àëìàé ºàëäû. Åëäåð æåë ¼òiíå áàñòàðûí ò½ºûðàéòûï àëûï, áåëóàðäàí îïïà ºàðäû ìàëòûï áàðàäû. Òåðåçå àëäûíäà ò½ìàíäàé åñiëiï ºàð ½éòºèäû. Àëìàñ æåðãå ºàðàäû. ʾðòiê ºàðäû» àñòûíàí áiðí¸ðñå æûëòûðàéäû. Îìáûëàï êåëiï ຠ½ëïàíû» àðàñûíàí ê¼òåðäi. Àíàñû åêåói áiðãå ò¾ñêåí êiøêåíòàé ¹àíà ñóðåò åêåí. Æàäûðàíû ñà¹ûí¹àíäà ñóðåòêå ºàðàï óàºûòøà ìàóºûí áàñàäû. – Àëìàñ, êåòòiê. ²àð àòºûëàñûï îéíàéûº – äåäi áàëàëàð. Òóó äåñå» ò¾êiðiê ò¾ñïåéòií àÿç. μëïà ºàð æàìûë¹àí øûðøàëàðäû» ½øàð áàñûíàí ºàðäû àëûï, àòòû äåéñi» ¹îé. Áàëà ì¼ï-ì¼ëäið, ø໺àíäàé àøûº àñïàíäû ñà¹ûíäû. Ûç¹àðäû» êiøêåíå áîëñà äà áåòi ºàéòºàíäàé ñû»àéëû. Ѽéòiï, òà¹û áið ê¾í àðòòà ºàëäû... Ê¾í ¸ëi ê¼òåðiëå ºîéìàé, àë໺àéäà îðìàííû» ê¼ê øà¹ûðìຠê¼ëå»êåñi æàòûð. Êiðåð æîëäàí ¾éãå ºàðàé æûðûëûï øû¹àòûí øàíà ñ¾ðëåóiíå ò¾ñêåí ê¼ëå»êå òîòèÿéûíäàé ê¼êïå»áåê åêåí. Øûðøàëàðäû» æàñûë æåëåãiíäå ê¾í ñ¸óëåñiíi» àëòûí àðàéû îéíàéäû. Áið ºàï ê¼ìiðäi èû¹ûíà ñåðïå ñàëûï, àòàñû êåëå æàòòû. Ñîë ºîëûíäà ½çûí òàºòàé áàð. Àòàñû å»êå»- å»êå» åòiï àÿ¹ûí àäûìäàï áàñºàí ñàéûí ñîëºûëäຠòàºòàé äà º½ñ ºàíàòûíäàé áiðäå ìàéûñûï, áiðäå ñåðïiëå æàçûëûï åðáå»äåï áàðàäû. ²àéðàò äåãåí æiãiòòåí áið á¼òåëêå àð຺à ñàòûï àë¹àí. ²àéðàò àð຺êåø, ¾éñiçê¾éñiç àäàì. Áið øèøàíû ºîëòû¹ûíà ºûñûï æiáåðñå», ê¼ìiðõàíàäàí áið ºàáûí ½ðëàï áåðåäi. Åêi áåòi íàðòòàé, æàóðà¹àíû äàóñûíàí ñåçiëiï ò½ð, ñàºàë-ì½ðòûíàí, ñå»ñå» ò½ëûáûíû» àéºàðìà æà¹àñûíàí ñàóûñ-ñàóûñ ì½ç ñàëáûðàéäû. Àºøà ºàð¹à ò¾ñêåí ø¸ðêåéäi» ½ëòàí òà»áàñû àþäû» içiíäåé. Îë àóçû èêåìãå êåëìåé:

– Ìà-ìà-» êåë-äi ¹î-é – äåäi. Àëìàñ ¾éiíå ºàðàé æ¾ãiðäi. Áàëà ºàñàò ºàðäû ñûçà, ºàºïàäàí àñûï ê¼çäåí ¹àéûï áîëäû äà, àÿ¹ûíû» òûºûðû ½çàï áàðûï áiðæîëà ñåìäi. ²àë¹àí áàëàëàð ê¾ìiñ øàøàºòû ¾ëïiëäåê ºàðäû ¼çäåðiíøå ê¸äåãå æàðàòûï, îéíàï æàòòû. Àëìàñ áàñïàëä຺à øåãåí áîï ºàòºàí ñ¾ð ºàðäû ñûºûðëàòà ¾éãå êiðäi. Á½ðûíäàðû ¾éãå êiðåðäå ê¾íøó຺à ñ¸ë àÿëäàóøû åäi, îíûñûí ½ìûòºàíäàé. Òàó èû¹ûíàí ê¾í ñû¹àëàï, ä¼»ãåëåê àë໺àé¹à ìàóæûðà¹àí í½ð ò¼ãiëäi. Ò¾ñ àóà åëäi» á¸ði Æàºûïòû» ¾éiíå æîñûëäû. Áåðiê åêåói ºàðà¹àé æû¹ó¹à áàð¹àíäà, ºàð òàñºûíûíû» º½ðñàóûíäà ºàëûï ¾ñiï ¼ëiïòi. Äåíåëåðií êåøå òàïºàí¹à ½ºñàéäû. Òàó åòåãiíå æà¹àëàé ºîí¹àí àóûë ¾éëåði ºàð àñòûíäà ìåëäåêòåï ºàëûïòû, ê¾í ñ¸óëåñiíå øà¹ûëûñºàí àøûº àëà» ê¼ç ºàðûºòûðàäû. °ði òûìûº, ¸ði æûëû. – Æàðûºòûº Æàºûïòû» ìiíåçi æàºñû, åìåí-æàðºûí, àøûº åäi... ʾí äå ¹àæàï áîëûï ò½ð – äåäi ²àñûì øàë ê¼ëãå º½é¹àí ¼çåíäåé ûðñè¹àí, òàìûðëàðû àíûº ê¼ðiíãåí ñàëàëû ñàóñàºòàðûìåí ñàºàëûí ñèïàï. Æàëà»àø – ºàéìà¹û á½çûëìà¹àí ºàéìàíà åëäi» áàéûð¹û ºîíûñû. Àíà áið ¾éäi» åñiãiíåí êåóäåñi ê¼ðiêòåé æàñ ºàòûí òûñºà áàñûí øû¹àðûï, ìà»àéûíà ê¼ç ñàòà ºàðàï ò½ð. Á½ë Áåêå»íi» (Áåðiê) ¸éåëi. иïàòûíàí ºàé¹û-ê¾éçåëiñ, øàðàñûçäûºòû» òàáû áiëiíáåéäi. Àðû êåòñå ºàëà¹à á½éäà ò¾çåéäi. Ƹçèðà áàëà ê¼òåðå àëìàäû. ʾéåói îíû êií¸ë¸ìàäû. Áiðàº, Ƹçèðà¹à îë äà àç. Áåðiê ê¾í äåìåé, ò¾í äåìåé æ½ìûñ iñòåï, àºøà òàáó êåðåê. Ìàðº½ì àºøàíû» àðòûíàí áàðàìûí äåï àæàë¹à æîëûºòû... Øàíà òàáàíû øû»¹ûð¹àí òîðàéäàé áåçåêòåéäi. Áið áàëà áið ôëÿã ñó àëûï êåëå æàòûð. Êåáiñiíi» ò¾ái òåñiëãåí åêåí. Àëäû»¹û æûëäàí ºàë¹àí àÿº-êèiì ¹îé. Á½ë æàðûºòûº Æàºûïòû» æàë¹ûç áàëàñû. Íûñïûñû – Íû¹ìåò... Àíàñû áà麽ñ àçàðäà-áåçåð áîëûï æ¾ãiðiï æ¾ð. ¶ñòiíäåãi òàïòàçà ê¼éëåê òå æ¾äåó, ñ½ð¹ûëò æ¾çiíå æàðàñà ºàë¹àí. Äàñòàðºàííû» ¾ñòiíäå æåòi øåëïåê, áàóûðñàº, ºàíòê¸ìïèò, òàïàíàí ò½ð. Áàëàíû» îéûíäà åøòå»å æîº, á¸ðií ñî¹ûï àëäû. ʾáið-ñûáûð ñ¼ç, ûáûð-äûáûð àÿº òûºûðû, àóûçäàí øûººàí áó... ƽðò çiëäåé òàáûòòû ìûºøû»äàñûï êåëiï îðòà¹à ºîéäû. Ø໺àé ò¾ñ áîëà ê¾»ãiðò á¼ëìå çîð¹à äåãåíäå à¹àðà» òàðòòû äà, ìàðº½ìíû» æàçûº ìà»äàéûíà òåðåçåäåí áîëàð-áîëìàñ ºè¹àø ñ¸óëå ò¾ñòi. Àóûë ñûðòûíäà¹û ìîëà¹à àïàðûï æåðëåäi. Îäàí

êåéií æàí-æ຺à á¾ðñå»-á¾ðñå» áûòûðàï ºàøòû. Ò¼ðò á½ðûøòû çèðàòòàð. ²àð àñòûíàí ºûëòè¹àí øàíæàóøàíæàó òåìiðëåð. Àñïàíäà ºûëòàíຠºàð ºûëàóû ºàëûºòàï æ¾ð. Àïàñû òûñºà øûººàíäà ê¾í áåëäåóãå º½ëàï, à¹àø ê¼ëå»êåñiíå æàñûðûíûï ºàë¹àí åêåí. Àºøà ºàðäàí ø໺àíäàé ñ¸ëäå îðàí¹àí ¾é øàòûðëàðûíäà ºûç¹ûëò ñà¹ûì îéíàéäû. Áàòûñ ê¼êæèåêòi» ºûç¹ûëò àðàéû áiðòåáiðòå ñåìiï áàðàäû. Àóëàäà¹û èò áiðåóäi æî¹àëòºàíäàé ºîðà ìåí àéíàëàíû ºàðàï, ºàëû» ºàð¹à ñ¾»ãiï, áiðäå ºàéòàäàí àòºûï øû¹àäû. Ûìûðò ¾éiðiëäi. Ìàðº½ì Æàºûïòû» ñû¹ûðàé¹àí òåðåçåñiíåí ¼ëåóñiðåï îò æûëòûðàéäû. Ò½»¹èûº àñïàí¹à ¸ëäåºàéäàí ñåêiðiï-ñåêiðiï øûººàí º½ëåãåø æ½ëäûçäàð æàðºûðàéäû. Áûëø-áûëø ê¾éiñ ºàéûðûï ºîðà iøiíäå ñèûð æàòûð. Áið æà¹ûíà øàÿ îòûð¹àí ºàáûð¹à åñiêòi ìûëòûºòàòà áàñûï ºàë¹àí åêåí, ñiðåñiï çîð¹à àøûëäû äà iøòåí àóûëäû» ¹àæàï èiñi ºîëàìòàíû ºàïòû. – Ìûíàó ñà¹àí àòàï ºîé¹àí ñèûð – äåäi àïàñû. Áàëà º½íàæûí¹à ½çຠºàðàäû. Øû»ûëòûð àÿç, ê¾í ñ¸óëåñiíå øà¹ûëûñºàí ºàðäû» ½ñຠºûëàóû ê¼ñiï àëûï øàøûï æiáåðãåí ñàíñûç èíåäåé àóàäà æàìûðàï æ¾ð. Ò¾ñòiê áåëäåóäåãi øû»ûðàó áèiêòåí ì½ï-ì½çäàé ñ½ð àñïàí áåæiðåéåäi. Àëìàñ àÿ¹ûíà ø໹ûíû iëå ñàëûï Íû¹ìåòêå áàðäû. Ñû»ñû¹àí ºàð ºû»ñûëà¹àí ê¾øiêòåé áåçåêòåéäi. Åòåêòåãi æà»à òåáiíäåï êåëå æàòºàí æàñûë øûðøà¹à æåòå áåðå øàòºàÿºòàï ½øûï ò¾ñòi äå, ºîéíû-ºîíûøûíà ºàð òîëäû. ²àéòàäàí ½øûï ò½ðûï, áàëàïàí à¹àøòàðäû» æûºïûë-æûºïûëûí ºóàëàé òàðòûï êåòòi. Àíàñû Àëìàñºà ºàëàäàí êåëãåíäå êèâè àëûï êåëãåí åêåí. Áàëà êèâèäû àë¹àø ðåò ê¼ðñå äå àóçûíà ñàëìàé Íû¹ìåòêå àïàðûï áåðìåêêå áåë áóäû. Áàëà ½ëïà ºàðäû òàñïàäàé òiëãiëåï ø໹ûìåí êåëå æàòûð. Àñïàí ຠêiðåóêå øûìûëäûºïåí æ¾çií æàñûðûïòû. Àëäà áîðàí-øàøûíñûç ê¾í áàð äåãåí ñ¼ç äåï îéëàäû. Íû¹ìåòêå áàðûï: – ̸, ìûíàó ñåíiêi – äåï ºàëòàñûíàí ºàòûï ºàë¹àí êèâèäû àëûï áåðäi. – Ìûíà íå? – äåï òà»-òàìàøà áîëûï ºàëäû. – Á½ë êèâè. Ìàìàì ìà¹àí àëûï êåëiïòi. Ìåí ñà¹àí áåðäiì – äåï á½ðûëäû äà ¾éiíå ºàðàé á½éäà ò¾çåäi.

– Ñà¹àí áåðåòií åøòå»åì æîº ºîé – äåï àéºàéëàäû Íû¹ìåò. Àëìàñ êåòiï áàðà æàòûï: “Îéáóé, áà麽ñ àëäûìåí æàíû»äû áà¹ûï àëøû” – äåï iøòåé ì¾ñiðêåï áàðà æàòòû. Áàëàíû» Íû¹ìåòêå æàñà¹àí áàð æàºñûëû¹û îñû ¹àíà åäi... Æàíàðûíà æàñ ò½íäû. Åãåð ìåíi» ¸êåì àëäà-æàëäà áàºèëûº áîëûï êåòñå, íå iñòåð åäiì äåãåí îéäû» ºàìàóûíäà ºàëäû. Êåëåñi ê¾íi Àëìàñ àíàñû åêåói Àëìàòû¹à æîë òàðòòû... Æàäûðà: – Êèâèäû æåäi» áå? – äåï ñ½ðà¹àíäà: – Æåäiì – äåï ñî¹à ñàëäû... ÆÀ˱ÛÇ Áàëà áàºûò æ¾ð ºûçûï, Áຠàðàëàï òàìûçäà. Àººó áîëûï ºûðìûçû, ²îíäû øàïຠõàóûç¹à. Åñåíèí – Âîí, âîí, âîí. Â-â-â-â... Æàíäîñ, ìåí ñåíåí îçûï êåòòiì. ´éòêåíi, ìåíi» ì¸øiíåì ÂÌ ¹îé, – äåï Áiðæàí êåòiê òiñòåðiíi» àðàñûíàí ¼çi áiëåòií ñ¼çäåðäi ñûçäûºòàòòû. – μòûë¹àí æîºïûí. Ìåíi» ì¸øiíåì ïàïàìíû» ñó æà»à Æèãóëèû. Ñåí æå»iëäi»! – äåï Æàíäîñ äåñ áåðåð ñû»àé òàíûòïàäû. – Ìûºòû áîëñà» æàðûñàéûº, – äåï Áiðæàí ºîëäàðûìåí ºûñºàí ïîøûìû ä¼»ãåëåê òåìiðäi àðëûáåðëi àéíàëäûðûï, æ¾ãiðå æ¼íåëäi. Äîñû äà àðòûíàí iëåñòi. Áàëàíû» àÿº-êèiìiíi» òàáàíû òåñiëiï ºàë¹àí åêåí. Àëòûí ñûìàí æàëò-æ½ëò åòåäi... Ìåçãië – øiëi»ãið øiëäå. ²àïûðûº àóà ºîñ ¼êïåíi ¼áêåíäå, àäàì àòàóëûñû äåìiãåäi åêåí. Àòøàïòûðûì àóëà. Àð¹û æàºòà á½ðº-á½ðº åòêåí øà»äû çå»ãið ê¼êêå ê¼òåðiï îí áåñ ºàðàëû áàëà äîï òåóiï æ¾ð. Ìûíà á½ðûøòà îðûñòû» ò¼ðò êåìïiði ¼ñåêòåí á½éäà ¼ðiï æàòûð. Ñîë àðºûëû ¼çäåðií ðóõàíè øiäåðëåóäå... Àëûñòàí ºàçáàóûð á½ëòòàð àéáàðàºòàíûï ê¼ðiíåäi. ¶ø

æiãiò ê¼ëå»êåíi» àñòûíäà ò½ðûï áið àðàºòû ò¾ãåñòi. ʼêêå ê¼ç ñ¾çãåí àºáàñ, ñàðû òiñ øàë òåðåçåäåí ìîéíûí îçäûðûï, øûëûìíû» ò¾òiíií ò¾ê áàñºàí àóçûíàí áóäàºòàòóäà. Á¾êið áåë êåìïiði ¸ëäåíåíi àéòûï, ê¼òåðiëãåí ຠìàéêàñûíû» àðòûí ò¾çåï æàòûð. Æûðòûº-æàìàó æîëìåí Æàíäîñòû» Ñåðãåé äåãåí ê¼ðøiñi ºàðàæîí Æèïïåí ûð¹àëûï ¾éiíå êåëäi. – Áiðæàí. – Àó. – Àíà ì¸øiíåíi ê¼ðäi» áå? – ʼðäiì. Íå áîëûïòû? – Ìåí ¼ñêåíäå ñîíäàéäû ìiíåìií. – Á¼ñå áåðìåøi. – Á¼ñïåñå», á¼ñïå. – ƾð, ñàÿá຺à áàðûï êåïòåðëåðäi àòàéûº. – Ìåí îëàðäû àòïàéìûí. – Íåãå? – Îëàðäû ¼ëòiðãåíøå, æåì áåðåéiê. – Ľðûñ. Êåòòiê îíäà – äåï Æàíäîñ ïåí Áiðæàí ¾éëåðiíi» æàíûíàí iðãå òåïêåí ñàÿá຺à á½éäà ò¾çåäi. ²àëòàëàðûíû» ò¾áiíäå ºàë¹àí íàííû» ¾ãiíäiëåðií, øåìiøêåíi» ä¸íäåðií º½ñòàð¹à øàøòû. “Ïûð” åòiï ½øà æ¼íåëãåí º½ñòàð, àñïàíäà ºàëûºòàï æ¾ðiï, ºàéòàäàí æåðãå ºîíäû. ²½ñ àòàóëûñû áàºûðáàñòû¹à áiðäåí ¾éðåíiñå êåòïåéäi ¹îé. Àë¹àøûíäà ºàøºàºòàéäû. Íåñiáåëåðií ñ¾éið áiòêåí ò½ìñûºòàðûìåí øîºèäû. Åêi áàëà¹à ºàðàï ºîÿäû. Êåøå æà»áûð æàó¹àí. ؽºûðäà ºàë¹àí ñóäû ºûë ìîéûíäàðû ºóòû» ºà¹ûï iøåäi. Ò¾ãåñåäi. Òàëàñàäû. Òàðìàñàäû. Áiðiíåí-áiði òàðòûï àëàäû. Áåéíå áið àäàì ñûðºûíäû. °éòåóið, åêåói ¼ìiðëåðiíå ä¸í ðàçû. ²½ñòàð îëàð¹à ðàõìåòòåðií àéòºàíäàé áàñòàðûí ø½ë¹èäû. Áiðæàí¹à iøiíäå áið êåïòåð ºàòòû ½íàäû. Ñî¹àí ê¼ç ñàòûï ê¼ï ºàðàäû. Áàñûíäà¹û, ìîéíûíäà¹û ºàðà æîëàºòàðû, øîëຠàÿ¹û, ñûí¹àí ºàíàòû, ò¾òå-ò¾òåñi øûººàí æ¾íi – îíû á¸ðiíåí åðåêøå åòiï ê¼ðñåòòi. μñºûíñûçäûº òà ¸äåìiëiêòi» áið ò¾ði ¹îé. “Îñû ê¾ííåí áàñòàï ñåíi» íûñïû» Æàë¹ûç áîëàäû” äåï ê¾áiðëåäi. – Æàíäîñ, åðòå» òà¹û êåëåéiê. ʼáiðåê, ìîëûðຠ¸êåëåéiê. Æàðàé ìà? – Æ-à-ðàé-äû – äåäi êiøêåíòàé äîñû àóçûí á½ðòèòûï. Ûìûðò ¾éiðiëäi. ²àëà êåøêi òiðøiëiêòi áàñòàí ¼òêåðóãå

äàÿðëàíóäà... Øàìíû» æàðû¹û ¸ð ¾éäi» òåðåçåñiíå ºîíàºòàäû. Áiðæàí ìåí Æàíäîñ ñàÿá຺à åðòå» òà¹û áàðó¹à óà¹äàëàñòû. Æàíäîñ øèêië ñàðû, ä¾ðäåê åðií, ñîïຠáåò, æàñûë ê¼çäi êåëãåí. Áiðæàí ê¼ìiðäåí ñ¸ë ¹àíà àºøûë, ºûðì½ðûíäû, ºàëºàí º½ëàº, ò¸ìïiø òàíàó áàëà. Åêåói äå ò¾éäåé º½ðäàñ. Àëòûäà. Êåëåñi æûëû áiðiíøi ñûíûïºà áàðàäû. Ñiáiðëåï àòºàí òà», øàºûðàé¹àí, øàïà¹ûí ò¼êêåí ê¾í, à»äàð¹à ½ºñà¹àí á½ëòòàð, á¸ði-á¸ði Áiðæàí ìåí Æàíäîñºà ¸äåìi, ñ½ëó ê¼ðiíäi. Åêåói ¾éëåðiíåí: ºàòºàí íàí, òàðû, áèäàé àëûï øûºòû. Á¾ãií ä¾éñåíái. Àïòàíû» áàñû. Ñàÿáàºòà àäàì ê¼ï ½øûðàñïàäû. ƽìûñøû ñûïûðòºûñûí áiðåñå à, áiðåñå ñîë¹à ñiëòåï ê¼øåíi ñûïûðûï æ¾ð. Ñêâåðäi» iøi-ñûðòû áîñ á¼òåëêå, øàøûë¹àí ºà¹àç¹à òîëû. ϸðiã¼éiíäå àºûëäàðû æîºòàðäû» iñi åêåíi áåëãiëi ¹îé áåñåíåäåí. Áiðæàí ìåí Æàíäîñ ñîëàðäû ºîºûñ ñàëàòûí æ¸øiêêå ñàëà áàñòàäû. Áiðæàí áið ºà¹àçäû ê¼òåðãåíi ñîë åäi, æ¾ðåãi “çû𺔠åòå ºàëäû... Àñïàñòàí-ñàñïàñòàí æàíñûç êåïòåðäi àëàºàíûíà ñàëûï, äîñûíà ê¼ðñåòòi. – Á½íû ê¼ìåìiç áå? – Áiëìåéìií... – Îíäàé áîëñà êåïòåðäi æ¸øiêêå ñàëûï, àíà ¾éäi» øàòûðûíà àïàðûï ºîéàéûº – äåäi Áiðæàí Æàäûðà äåãåí êåìïiðäi» ê¼øiï êåòêåí ¾éií í½ñºàï. Åêi äîñ áåéê¾í¸ êåïòåðäi àéòºàí æåðãå áàðûï îðíàëàñòûðäû. ²è¹ûñû êåëìåãåíäåé ¼ëi º½ñºà ½çຠºàðàäû. Æàíûíà áið êåñå ñó, áið ¾çiì ºàðà íàí ºîéûï, ¾ñòiíå àñïàí ò¾ñòåñ ä¸êå æàïòû. – ²àðíû àøñà, ò¾íäå ò½ðûï æåéäi. Å» áàñòû ì½çäàìàñà áîëäû – äåäi Æàíäîñ. Áiðæàííû» æàíàðûí æàñ ê¼ìäi. Ñåáåái, îë ñàÿáàºòà¹û áàðëûº êåïòåðëåðäi» iøiíåí ñîíû ¹àíà ºàòòû ½íàòºàí. – Åé, îë æåðäå íå iñòåï æ¾ðñi»äåð? Åãå𠺽ëàï, áið æåðëåði»äi ìåðòòiêòiðiï àëñà»äàð ºàéòåñi»äåð. Åêiíøi ðåò îë æåðäåí ê¼ðìåéòií áîëàéûí – äåäi ê¼ðøi Æàðºûí äåãåí æiãiò. Áàëà êåçiíäå îë äà Áiðæàí ìåí Æàíäîñ ñèÿºòû åëäi» øàòûðûíà ìiíiï ìûñûºòàðäû ºóàëàï, òîð¹àéëàðäû àòàòûí. ²àçið ¾éëåíiï àë¹àí. Áið áàëàñû áàð. Åêi “º½ðäàñ” áåëiíåí áàññà» “îéáàéëàéòûí” åñêi

òåïêiøåêòåðìåí ò¼ìåí ò¾ñòi. Àóëàäà¹ûëàð Áiðæàí ìåí Æàíäîñòû “º½ðäàñòàð” äåï ¸çiëìåí ºà¹ûòàòûí. Áiðæàí áið òîï êåïòåðëåðäi ê¼ðñå, “Æàë¹ûçûí” ñà¹ûíàòûí áîëäû... “Æàë¹ûç” åøêiìãå ½ºñàìàéäû. Äàðà. Ñîíûñûìåí åðåêøå. ²îø áîë, Æàë¹ûçûì! Àëûñºà ñàì¹à!.. ²ÛËÌÛÑÊÅÐÄI³ ʶÍÄÅËIÃI... ²àðàøàíû» 12-i. Ñîë ò¾íi æàóûí ¼êñiãií áàñà àëìàé ½çຠæûëàäû. Æàíàðûíàí ñîð¹àëàï ì¼ëäið ñîðà àºòû. Æà»áûðäû» ìiíåçi áå麽ëà, ñûëáûðà¹àí æóàñ. Òûðñòûðñ... ²½ääû áið ñèìôîíèÿ ñûºûëäû. Ǹ»ãiáàñòûíû» áîéûíà ºîðºûíûø, ¾ðåé ½ðû¹ûí ñåáåòií, ºîáûçäû» ¾íiíäåé º½éºà»äû øiìiðiêòiðåð àçàëû ñèìôîíèÿ. Òàáè¹àòÀíà á¸ðií ñåçåäi ¹îé! Òàðàç ºàëàñû. Æàäûðà áåñiíøi ýòàæäû» áàëêîíûíàí ºàðàï ò½ð¹àí. ¶éi îáëûñòûº ¸êiìøiëiêòi» æàíûíäà. ľêåííi» æàíûíàí òàðñ-òàðñ àòûë¹àí òàïàíøàíû» (5-6 ðåò) äàóûñû åñòiëäi. Áåòiíå áåòñiði ò຺àí, ¾ñòiíå ê¼ãiëäið êèiì êèãåí æàñ áàëà ê¼øåãå øû¹ûï, ¸êiìøiëiêêå ºàðàé ºàøà æ¼íåëäi. Ѹëäåí ñî» àñûºïàé æ¾ðäi. Áiðíåøå ðåò áåéáiò õàëûº ïåí ºàëà ò½ð¹ûíäàðûí àòûñ àëà»ûíàí êåòóäi ¼òiíäi. Æàíàðûíäà ûçà-êåê, ¼øïåíäiëiêòi» òàáû áiëiíåäi. ²½ºûº ºîð¹àó îðãàíûíû» ¼êiëäåðiíå ¸êåñiíi» º½íû áàðäàé ø¾éëiêòi. Ñàºøûëàð îíû ºîë¹à ò¾ñiðå àëìàäû. Áåñ ìèíóò ¼òêåí ñî» æàðûëûñ áîëûï, ºàë¹àí ïîëèöèÿ ºûçìåòêåðëåði áið-åêi æiãiòòi ê¼ëiêêå îòûð¹ûçûï àóë຺à àëûï êåòòi. ²àøûï êåòêåí æàñ áàëà ¼çií-¼çi æàðûï æiáåðãåí åêåí. Áið ïîëèöèÿ ºûçìåòêåði æàðûëûñ êåçiíäå áîìáàíû» ¾ñòiíå æàòûï åðëiê æàñàäû. ѽìäûº! ¶ø ñàºøû ê¼ç æ½ìäû. Àòòû ¸ñêåðäi» áið ºûçìåòêåði àóûð æàðàºàòòàð àëûïòû. °ëãi ýêñòðåìèñòåð Æàäûðàíû» ¾éiíi» àñòûíäà áiðøàìà óàºûò áîéû áîé òàñàëàï, ò½ðûï æ¾ðiïòi. ʾëïàðøà áîë¹àí äåíå ì¾øåëåðií àóëàäà¹û æåòêiíøåêòåð ½ÿëû òåëåôîíäàðûíäà¹û êàìåðà¹à ò¾ñiðiï æ¾ð. ¶ðåé ¾ï åòiï ¾ðëåäi. Äåìi – àºì½ðò àºïàíäàé ñóûº. Ûç¹àðëû. Åíäi ëàíêåñòåð ºàé æåðäi æ¸íå ºàøàí æàðàäû? Îëàð êiìäåð? ²àéäàí êåëäi? ʼïòi» ê¼êåéiíäå ñàéðàï ò½ð¹àí ñ½ðຠîñûíäàé... Æàðûëûñ áåéáiò ê¾í, ìàìûðàæàé óàºûòòû» øûìûëäû¹ûí äàð-äàð àéûðäû...

– Îéáàé! – äåäi Æàäûðà òîð¹à ò¾ñêåí òîð¹àéäàé øûðûëäàï. Àùû äàóûñ º½ðºûëòàéäû» ½ÿñûíäàé ¹àíà ¾éäi êåðíåï êåòòi. ʼçiíäå ì¼ëäiðåãåí æàñ. Æàäûðà á½ëà ºóàòû áîéûíäà, º½éûí ìiíåçi á½ëûºñû¹àí æàñ. ´íå áîéû áåçãåê òèãåíäåé ºàëø-ºàëø åòiï, êåóäåñií êåðå òûíûñòàï äåì àë¹àí áîëàäû, á¸ðiáið òiçåñi äiðiëäåï, áóûíû áîñàé áåðäi. Ò½ð¹àí îðíûíäà êèiçºàçûºòàé ºàºøèäû äà ºàëäû. Ñàóñûëäà¹àí, ½éëûººàí ºàðຽðûì õàëûº. ²îéäàí æóàñ, æûëºûäàí òîðû, å»ñåëåði ò¾ñiï, ¸óêåëåði ñàëáûðàï, æ¾íæiï æ¾ðãåí ê¼ïøiëiê. Ìå»äóàíà æåãåíäåé 츻ãiðiï, ê¼ç àëäû ò½ìàíäàíûï, áàñòàðû ¸»êiò¸»êi, ìèëàðû øûð ê¼áåëåê àéíàëà áåðäi. – Ìûíà æàðûëûñòàí êåéií iøêåíiìiçäi iði», æåãåíiìiçäi æåëiì òàðòûï, àñ áîéûìûç¹à òàðàìàäû ¹îé. ʼòiíåí êåéií øàïòûðàòûí ºûðñûºòàðäû», ºàð໹ûäàí áàñºàíû ê¼ðìåéòií ê¼ðñîºûð, äiíäi øàëàìà-øåêêi áiëåòií øàëà¹àéëàðäàí àçàï òàðòºàíûìûç-àé. ²àçຠá¾ëiíiï æàòûð, – äåäi Æàäûðàíû» ¸êåñi øûæáàºàéëàíà äèâàííàí ò½ðûï, ºîëûí ûñºûëàï, á¼ëìåäå àðëû-áåðëi æ¾ðäi. Óàéûìäà¹àíäà iñòåéäií ¸äåòi. Áåò òåðiñiíi» êåéáið ò½ñòàðû òàðòàäû. Êåçiíäå “íåðâ òèòiíå” øàëäûººàí. Ѹáèò òàáàíäû, ºûðûñ, äåìáåëøå äåíåëi, ºèÿº ºàðà ì½ðòòû, áàñû àéíà òàç, åëóäi» ìîë iøiíäå áîëñà äà, áîéûí òiê ½ñòàéòûí, áåêçàòòûºòû» ¼çi áîëìàñà äà ñàðºûíøà¹û ìiíåç-º½ëºûíàí àíûº áàéºàëàòûí ê建îëòûº êiñi. °êåñi ºûçûí æàíûíà øàºûðûï àëûï, òàñ ºûï º½øàºòàï àëäû. – Ñiç óàéûìäà¹àíû»ûçáåí áið í¸ðñå øåøiëiï êåòåäi äåï îéëàéñûç áà?!. Äåíñàóëû¹û»ûçäû îéëàñà»ûçøû, – äåäi ºûçû êiëêiðå ºàðàï, ºèûºøà ºîé ê¼çi æûïûëûºæûïûëûº åòiï. – Ìåí ñåíäåð ¾øií óàéûìäàï îòûðìûí! Êàìèêàäçå – òiði æàí, òiñòi-òiñòi áàºà äåãåíi» áîëìàñà, àäàìäûº êåéiïòåí êåòiï ºàë¹àí ¼ëåêñå. Ñàóàòû ºî»ºè¹àí ì½ðíûíàí ¸ðiãå àñïàéòûí áåéáàº, ºàáà¹ûíà ºàð, êiðïiãiíå ºûðàó ºàòºàí æåíäåòòåðäi» êåñiðiíåí óëàí¹àí ¼íäiðäåé æàñòàðäû» ¼ìiði ¼êñiêïåí ¼òïåê. Æàáàéû äàëàäà æàéûí æ¾ðiï ¼ñêåí áàëàëàð åäi ¹îé. Øà»ûðຠê¼òåðãåíiíå åêi àïòà áîëûïòû. Øåøåñi ìåí æ½áàéû çàð èëåï îòûð åêåí. “ʼêñàíäûºòàí” ê¼ðãåí “òåððîðèçì” áiçäi» åëãå äå æåòòi äåãåíãå ò໹àëûï îòûðìûí, ºàëºàì. “Àäàìíàí àñºàí àñûë æ äåãåí ¾íäiíi» åæåëãi íàºûëû áàð.

²àçið á½ë ñ¼çäi» º½íû êåòêåíäåé. “μëû ôðàíöóç ðåâîëþöèÿñûíû»” ½ðàíû: Àäàì àòàóëû Àíàäàí òå» òóûï, àçàò æàðàëàäû... ²½äàé á¸ðiìiçäi òå» æàðàòòû. Øàõèä (Øåéiò) áîëó äåãåí ½¹ûì ºàçàºòû» ôîëüêëîðûíäà, ä¾íèåòàíûìûíäà áàð ìà?.. Æîº! Åíäi á½ë òàæàë ºàéäàí êåëäi?... Ñàëò-ä¸ñò¾ð, ¸äåò-¹½ðûïòàí æ½ðäàé ºàëìàº. Àòà-àíàñû åñiìií º½ëà¹ûíà ¾ø ðåò ñûáûðëàï, áåñiêêå á¼ëåï, ຠñ¾ò áåðiï, àëà æiïïåí ò½ñàóûí êåñiï, àòºà îòûð¹ûçûï ¼ñiðäi ¹îé. Îëàðäû ºàçຠäåï àéòó¹à àóçû» áàðìàéäû. Àðàáèçì ìåí æà¿àíäàíóäû» ¸ñåði áàð. Á½ë á¾ëiêòi iñòåï îòûð¹àí øåòåëäåí îºûï êåëãåí (òåîëîãèÿëûº ðåñïóáëèêàëàðäàí) ì¸äåíè-ðóõàíè ýêñïàíöèÿíåðëåðiíi» æàíäàéøàïòàðû ¹îé. ʼçäåãåíäåði – ºàçàºòû º½ðòó, ¾ñòåìäiê æ¾ðãiçó, áàéëû¹ûí èåìäåíó. Ñåáåái ²àçàºñòàí Îðòàëûº Àçèÿäà¹û àëäû»¹û îðûíäà¹û ìåìëåêåò. ²àçàºñòàíäû æàóëàó – Îðòàëûº Àçèÿíû æàóëàó, – äåäi Ѹáèò àðæàéûëàíûï. Ñò¼ëäi» ¾ñòiíäå ò½ð¹àí ê¾ìiñ æàëàòûë¹àí àòòû» ò½ºàéûí ºîëûíà àëûï, ñàëìàºòàï ê¼ðäi äå ºàéòàäàí îðíûíà ºîéäû. – Àðòû æàºñû áîëàòûíûíà ºûëàóäàé áîëñà äà ñåíiìiì áàð, ¸êå! – äåäi Æàäûðà áàñûí êåóäåñiíå ºîéûï. Á½ë ñòàòóåòêàíû áiðøàìà àºøà ò¼ëåï áið ºîë-¼íåð øåáåðiíå àðíàéû æàñàòºàí. Ѹáèò êiøêåíå áîëñà äà àëäàíûøòû îñû çàòòàí òàïºàíäàé áîëäû. ²àçຠæûëºû áàëàñûí æàíûíäàé æàºñû ê¼ðåäi ¹îé... Ìà»äàéû òàéºû òà¹äûð¹à íå àéòàðñû»?!. Áið ïîëèöèÿ ºûçìåòêåði åðëiêïåí ºàçà òàïòû. Æàñòû¹ûí àëà æû¹ûëàòûíûí ñåçãåí øû¹àð ìàðº½ì, íå áîëñà äà òîéûìñûç, ºàíàðºàðûí ¼ëiìäi ½íæûð¹àñûí ò¾ñiðìåé, ºàéñàðëûºïåí ºàðñû àëóäû ½é¹àð¹àí-äû!!! Êåéäå åë àðàñûíäà “ñàºøûëàð ñ¼éòòi, ñàºøûëàð á¾éòòi” äåãåí ê¾»êië ¸»ãiìå ê¼ï àéòûëûï ºàëàäû. Áåñ ñàóñຠáiðäåé åìåñ... Ñû óàºûòòàðû áîë¹àí ñàí-àëóàí àºïàðäû åñòiï ²àçàºñòàí æ½ðòû á¼ði òèãåíäåé øó åòå ºàëûñòû. Àëìàòû. Òàñòàé ºàð໹û ê¼øå. °äiëäi» ͽðëàí äåãåí äîñû øàðàï äåñå øàëºûï ñàëàòûí íà¹ûç ñàáàçäû» ¼çi. Æiãiò îíû êàôåãå àïàðûï æàé ñûéëàï ºàíà åìåñ, îðûñòàðøà êåøêå äåéií ñó¹àðûï, ê¼çi êiëèiï, ì¼ì¼çiãi íàðòòàé ºûçàð¹àíøà ìåëäåêòåòiï òîé¹ûçûï æiáåðãåí. Îäàí êåéií 5-10 ìèíóòºà æ½ìûñûíà ñî¹ûï, àðû ºàðàé ¾éiíå ºàéòòû. Êåïêåí êåóåêòåé ñ½ð¹ûëò æ¾çiíå ñû

ê¾íäåði ºàí æ¾ãiðiï, ê¼çi æàéíàï, ºàíàòòàíûï æ¾ðãåíäi. Ïàòðóëü ïîëèöèÿñûíû» ìàøèíàñû (“Áóðàí”) æàíûíàí æàíàé ¼òiï áàðûï òîºòàäû. Æiãiò ñóûººà òîí¹àí òîð¹àéäàé á¾ðiñiï ò½ðûï ºàëäû. – Äîêóìåíòû... – äåäi ä¸ó ºàðà æåç ì½ðòûí ìûñûºøà ñûëàï ºîéûï. – Ñiçäåð àëäûìåí ¼çäåði»içäi òàíûñòûðñà»ûçäàðøû. ̾ìêií ñiç ¼òiðiê ôîðìà êèiï, õàëûºòû àëäàï æ¾ðãåí ñïèêóëÿíò øû¹àðñûç?.. ²àçið îíäàé àëàÿºòàð ê¼ï ºîé, à¹àñû. Ìåí áiëìåéìií ¹îé. Ľðûñ ïà? – äåäi °äië áið àäûì àðòºà øåãiíiï. – ×å, ñàìûé óìíûé ÷òî ëè? À?.. – äåï åêiíøiñi ê¼ëiêòi» åñiãií àøûï øû¹ûï êåëå æàòòû. – Áiç äå ñåíi òàíûìàéìûç ¹îé, áàóûðûì. ²àçið ºàëàäà ðåéä æ¾ðiï æàòûð. Òåððàêòòàð òóðàëû åñòiãåí øû¹àðñû»? ̾ìêií ñåí ýêñòðåìèñò øû¹àðñû». Áiëìåéìiç ¹îé. Ñîë ¾øií òåêñåðóiìiç êåðåê. ²àëòà»äà íå áàð? ¶ñòi»íåí iøiìäiêòi» èiñi øû¹ûï ò½ð. Iøêåíñi» áà? – äåï øàïûðàø ê¼ç àðûº ñàºøû æàºûíäàï êåëå æàòûð åäi, ìiíåçi àóûð, æ½ðòïåí æ½¹ûñà áåðìåéòií æiãiò: – Äîñûììåí êàôåãå áàð¹àíáûç. ²îëäàðû»ûçäû ºàëòàìà ñàëäûðìàéìûí. Òà¹û iøiíå íàðêîòèê (íåìåñå ø¼ï) ñàëûï æiáåðñå»içäåð. Ñiçäåðäi áiëåìiç ¹îé, – äåäi °äië ºàëòàëàðûíû» çàìîêòàðûí æàóûï æàòûï. – Ñåí ¼çi»äi ¼òå àºûëäûìûí äåï îéëàéñû» ¹îé äåéìií, iíiøåê? À... Ñåí áåði æ¾ðøi, – äåï ¼çiíå ºàðàé æ½ëºè òàðòûï, ê¼ëiêòi» iøiíå îòûð¹ûçäû äà: – ²àëòà»äà íå áàð, øû¹àð. Ñàºàë ¼ñiðiï àëûïñû» ¹îé. Ñåíäåéëåðäåí ºîðºàòûí áîëäûº ºîé. Íàìàç îºèñû» áà? – äåäi ºàáà¹ûí ºàðñ ò¾éiï. °äië ñ¸ë îéëàíûï îòûðäû äà: – Æîº, îºûìàéìûí. ²ûðûíó¹à óàºûò æîº, – äåï, ºàëòàñûíäà¹û áàðëûº çàòòû ñûðòºà øû¹àðûï ºîéûï æàòòû. Àðûº ñåðæàíò ïðîòîêîë òîëòûðûï îòûðûï: – 5000 ìû» òå»ãå áåð äå, ¾éi»å ºàéò. ´çi» êiøêåíå iøiï àëûïñû». Îòäåëåíèåãå àïàðìàÿº ºîÿéûí. Ïðîòîêîë äà “îôîðìëÿòü” åòïåéìiç. Áiçäi äå ò¾ñií. Çàðïëàòà àç. ²àë¹àíûí ê¼øåäåí òàáó¹à òóðà êåëåäi, – äåäi æiãiòêå ºàðàï. – Îë àºøà ¼çiìå êåðåê. Ñiç íåíi» íåãiçiíäå ïðîòîêîë æàçûï, íåíi» íåãiçiíäå ìåíi á¼ëiìøåãå àïàðóû»ûç êåðåê? Iøêåí æîºïûí. Èiñi ñi»iï ºàë¹àí. °»ãiìå áûëàé ¹îé! Ñiçäåð ºàé àóäàííàíñûçäàð? – äåäi °äië ½ÿëû òåëåôîíûíû»

iøiíåí áið í¼ìiðäi içäåï æàòûï. Òàñòàé ºàòûï, òàñïàäàé ò¾éiíiï àëäû. – Ìåäåó àóäàíû! °»ãiìå» áàð ìà? – äåäi ä¸ó ºàðà êåêåòå ìûðñ åòiï. – Ïîëêîâíèê Ñàáûðæàíîâòû áiëåñiçäåð ìå? – ȸ! – äåäi àðû¹û äàóûñûí çîðàéòûï. – ȸ áîëñà. Îë êiñi ìåíi» à¹àì. ²î»ûðàó øàëàéûí áà? – Æ-î-º. Æ-î-î-îº... Ѽéòiï àéòïàéñû» áà? Æàºñû îíäà! Æîëû» áîëñûí! Àáàéëàï æ¾ð! – äåï åêi ñàºøû æiãiòòi ê¼ëiêòåí ò¾ñiðiï êåòòi. ¶éiíi» æàíûíà êåëäi. ʼêòåìäå ç¸óëiì à¹àøòû» åíäiåíäi òåáiíäåï êåëå æàòºàí æàñûë æåëåãi ¾éäi ê¼ìêåðiï, æàðûìûí æàóûï ºàë¹àí. ʾç ò¾ñiï, ºóðà¹àí, ñàð¹àé¹àí, ñåëäiðåãåí ñàï-ñàðû æàïûðàºòàðû áàºûðáàñòûíû ¾ðåéëåíäiðiï ò½ð. Æèûðìàëàðäû» iøiíäåãi æiãiò ¾ëêåí êiñiãå àóçûíà êåëãåíií ê¼êiï-òàíòûï îòûð. °äië æåðãå êiðåðäåé ºîðëàíûï êåòòi. Áið í¸ðñå àéòó¹à îºòàëûï åäi, îäàí êåéií á¸ëåñiíåí àóëຠäåãåíäåé ¼ç æ¼íiìåí êåòòi. – Ñàìïûëäàìàé æàéû»à æ¾ð ºà»¹û¹àí ºàºñàë, ê¸óæiðåãåí øàë. ʼïòi ê¼ðãåí, ê¼ïêå ºàíûº ºó ì¾éiç. ´ð êåóäå»äi åøêiìãå áàñºûçáàï åäi». ̽ðûíäàë¹àí òîðïàºòàé åëäi» æ¾ð äåãåí æà¹ûíà åðiï êåòå áåðåñi» áà, ºàºïàñ? – äåäi êiðáiê ê¼ç, ñûïòàé òiï-òiê, ñûíäàð, ñûðè¹àí æiãiò. Àòàñàºàëû àóçûíà ò¾ñêåí, øàøû áóðûë òàðòûï, áåò-àóçûí ¼ðìåêøiíi» òîðûíäàé ¸æiì òîðëà¹àí, æຠñ¾éåãi ºóøè¹àí, ºîëû ºàëòàº, èåãi êåìñå»äåãåí, êåíåí øà¹ûíà êåëãåí àºñàºàëäû á¾éòiï ñûáàó ½ÿò-òûí. ʼçií ὺàäàé àæûðàéòûï, º½òûð¹àí áóðàäàé çiðêiëäåãåí ¼ðiìäåé æàñòû» á½ë ñ¼çi ƾðñiííi» æ¾ðåãiíå áiçäåé ºàäàëäû. “Òîáà! ¶ëêåíäåðäi» áið àóûç àºûëûíà º½ëຠàñºûñû êåëìåéòií, ½òûðëû ñ¼ç òû»äà¹ûñû æîº, ñiðêåñi ñó ê¼òåðìåéòií, îñïàäàð îÿñûç, ºóûñêåóäå, ê¾ìïiëäåãåí ä໹îé æàñòàð ê¼áåéiï áàðàäû. Àøûëûï-øàøûëûï æ¾ðãåí íà¹ûç ä¸ëi»ã¾ðëåð-àé. Áiçäi» áîëàøà¹ûìûç ºàíäàé áîëàäû? Êiìãå àðºà ñ¾éåéìiç? Ò¾ëêiá½ë໹à ñàë¹àí çàëûì çàìàííû» ñ½ðºû ñ½ñòû...” äåï îéëàäû ƾêå» òåðå» îé¹à øîìûï. Êåçiíäå îòáàñûìåí Òåñêåíñóäà ò½ð¹àí. Àóûëäû» áàñûíäà òåðå»iíå ò¾éå áîéëàìàñ îð áîëàòûí. Åëäåð ñî¹àí êið-ºîºûñ òàñòàéòûí. Îë æåðäåí ºîëºà»äû ºàïºàí ì¾»êiãåí ì¾»ñiê èiñ øû¹àòûí-äû. Øàëäû» ê¼ç

àëäûíà ñîë ê¼ðiíiñ êåëäi. Çàìàí äà ñîë îð ñåêiëäi ñàñûï, iðiï-øiðiï æàòûð... Æiãiò á¼ëìåñiíå êiðiï ò¼ñåêêå æàòà ºàëäû. Áið ¼»êåé ì½íàð ê¾íäåð èû¹ûí çiëäåé áàñàäû äà ò½ðàäû. °ñòå ºàáຠê¼òåðòïåéäi, ê¼»ië æàäûðàòïàéäû, å»ñåñií åçiï áàðàäû. Äàëà ñóûº, á¼ëìå æûëû. °äiëäi» àºøûë æ¾çi íàðòòàé ºûçàðûï øû¹à êåëäi. Áið óûñ áîëûï á¾ðiñiï ºàëûïòû. Äåíåñi ñàë áîëûï ½éûï, ¾ø ½ìòûëûï ¾éåëåï ¸çåð ò½ðäû. Áið êåçäå ºàëòà òåëåôîíû øûðûëäàï ºîÿ áåðäi. – ²àëàéñû»-åé? Æàìáàñû» òåñiëãåíøå ò¼ñåêòå ä¼»áåêøiï æàòà áåðãåííåí áàñºà íå áiëåñi»? ¶éäåñi» áà ¼çi»? – äåäi Ìàºñàò äåãåí á¼ëåñi. – ȸ. Åíäi îäàí áàñºà ºàéäà áîëóûì êåðåê. – Áiçäi» ¾éäi» àðòûíäà áið ê¼ëiê ò½ð. “TOYOTA”. áið àïòà áîëäû. Åñiêòåði àøûº-øàøûº. ļ»ãåëåêòåðií øåøiï àëàéûº. Êåë. Òåç! – äåï Ìàðàò ½ÿëû òåëåôîíûí ¼øiðå ñàëäû. Òàáè¹àò æàòáàóûð ìiíåç òàíûòûï, æà»áûð òûíûìñûç ò¾í½ç຺à í¼ñåðëåòòi. Ñèíîïòèêòåð: – Àëìàòûäà ê¾íäiç +7, ò¾íäå -3. Àñïàí àøûº. Æàóûí-øàøûí áîëìàéäû, – äåï ñàí. Îëàðû ¼òiðiê áîëûï øûºòû. ʾçäi» ºàðàñóûº ûç¹àðû °äiëäi ºàëøûëäàòûï, òî»äûðûï æiáåðäi. Æiãiò ຠæàóûííû» àñòûíäà ìàëìàíäàé ñó áîëûï á¼ëåñiíi» ¾éiíå ¸ðå» æåòòi. Åêåói ºîëäàðûíà ºàðà ºîë¹àï, ¾ñòiëåðiíå ºàðà êèiì êèiï, ä¼»ãåëåêòåðäi øû¹àðó¹à êiðiñòi. – Ìàôîíû ìåí êàëîíêàëàðûí äà àëàéûº, – äåï åäi °äië, Ìàðàò: – ²èìà» ºûøûï áàðà ìà? Òûíûø. ļ»ãåëåê òå æåòåäi, – äåï ñàíûíàí ò¾ðòiï ºàëäû. Áið êåçäå ïàòðóëü êåëiï ºîñ ºûëìûñêåðäi òàðïà áàñ ñàëäû. Åêi æiãiò ºà»òàðäà¹û àÿç¹à òàíäàé äåíåëåði ì½çäàï, äiðiëäåäi. ʼëiêòi» æ¾ðãiçóøiñií áiðåóëåð ¼ëòiðiï, ¾ñòiíå ê¼ðïå æàóûï êåòiïòi. Åêåói îíû ê¼ðìåãåí-äi. ´ðiìäåé æàñòàð áið ñ¸òòå áàëäàé àðìàíûíû» òàóû øà¹ûëûï, íàðäàé ºàéðàò ºàéðàëìàé æàòûï 콺àëûï, æ¾ðåãiíi» ½øûíà øåìåí òàñ áàéëàíûï, ¾ìiòi ¸ëñiç æiïêå ¹àíà iëiíãåí øåðëi ïåíäåãå àéíàëäû. Àñàó Ìàðàò ìåñåëi ºàéòûï, æ¾íi æû¹ûëûï, æóàñûï ºàëäû. Åêåóiíi» ê¼çäåðiíåí ºîñ òàìøû ûñòûº æàñ ûòºûï øû¹ûï, êið-ºîæàëຠæ¾çäåðií àé¹ûçäàï äîìàëàé æ¼íåëäi. – À¹à, áiç ä¼»ãåëåêòi ¹àíà ½ðëàäûº. Àäàì ¼ëòiðãåí æîºïûç, – äåï Ìàðàò æåðãå ø¼êå ò¾ñiï, òiçåðëåï îòûðà êåòòi. Åêåóií á¼ëiìøåãå àïàðûï, “òåðãåó èçîëÿòîðûíà” ºàìàäû. Òåðãåóøi °äië ìåí Ìàðàòòû êàáèíåòiíå àëûï êiðäi äå:

– Îë àäàìäû ¼ëòiðãåí êiì? – äåäi åò æèíàï òîëûñºàí Àéäûí ê¼çi ºàíòàëàï. – Øûí àéòàìûç. Áiç åìåñïiç, – äåäi åêåói ½ëàðäàé øóëàï. – Ñåíäåðãå êiì ñåíåäi, ê¾øiêòåð? Á½ë ó¸æäi ½ñòàë¹àíäàðäû» á¸ði àéòàäû. ²àï ò¾áiíå ñèìà¹àí ºàðà ºàìøûëàðñû»äàð ¹îé. Ѽçäi ñà¹ûçäàé ñîçûï, iøòi êåïòiðäi»äåð-àó! Ìîéûíäàéñû»äàð ìà? Æîº ïà? Îíäà ñåíäåðìåí áàñºàøà ñ¼éëåñåìií, – äåï Îëæàñ ºîëûíà ñóëàí¹àí áèíò îðàï êåóäåäåí ò¼ìåí ºàðàé (áåòòåí äå) ½ð¹ûëàé áàñòàäû. Êàìåðà¹à ñ¾éðåï àëûï áàðäû. Æàíûíäà æàòºàí ìîéíû ûð¹àéäàé, ºàí-ñ¼ëñiç àðóàºòàé àïïຠêåéiïòi ¾øiíøi àäàìíàí áàñòàáûíäà ºîðºûï êåòiï åäi, Ìàðàò åêåói êåó-êåó ¸»ãiìå ñî¹ûï áiðàç îòûðäû. °äië îëàðäû» ºàñûíäà ºàëºèûï îòûðà áåðóãå ò¼çiìi æåòïåäi, ò¼ñåêêå æàíòàé¹àí áîéäà òàñ áîëûï ½éûºòàï ºàëûïòû. Æiãiò óàºûòûíäà ºîëûíà ºîí¹àí áàºòû áàñòàí òåïêåí. Òàìûð-òàíûñòàðû æàºñû ºûçìåò ½ñûíûï åäi, áàðó¹à åðiíäi, êåëáåòòi, àïïຠáîðûºòàé êåëiíøåêòi ¼çi ¾éiíåí ºóûï æiáåðäi. Îë êåçäå æàºñûíû» íå åêåíi ï¸ðóåéiíå êiðãåí åìåñ. ´çi ºûç-ºûðºûí¹à æ½¹ûìäû æ½ïàð êiíäiê ñåði æiãiò åäi. Êåëåñi ê¾íi åêåóií òà¹û òåðãåäi. Àòààíàëàðûí øàºûðòòû. ʾíäå ½ðûï-ñîºòû. ²àí º½ñºàí, ºàí ñèãåí êåçäåði äå áîëäû. Áàºèëûº áîë¹àí êiñiíi» à¹àñû IÑÁ-íû» ïîäïîëêîâíèãi áîëûï øûºòû. Åêi-¾ø ðåò ñîò áîëäû. Åêåóiíi» ¸êåëåði 5-6 ìû» äîëëàð ê¼ëåìiíäå ïàðà áåðäi. Ïðîêóðîð òà¹û ñ½ðàäû. Òà¹û äà òàïºàíòàÿí¹àíûí æèíàï áåðäi. “Ìàðº½ìíû» òóûñºàíäàðû êåøiðiì áåðìåé æàòûð” äåãåí ó¸æáåí æiáåðìåäi. Ѽéòiï áið àïòà ¼òêåí ñî» øûí ºûëìûñêåðëåð ºîë¹à ò¾ñiï, °äië ìåí Ìàðàò àáàºòûäàí áîñàòûëäû. Àóàäà áîñòàíäûºòû» í¸çiê èiñi áiëiíåäi... Àíòàëà¹àí àëûï òàóëàð, ø½áàð øû»äàð ìåí òàð¹ûë º½çäàð ê¼»iëãå ¾ðåé ½ÿëàòºàíäàé. Øàòºàë òàáàíû ê¼ç ñóûð¹àíäàé òåðå», ò¼ìåíäå ê¼áiê øàøºàí àñàó ¼çåí èðåëå» ºà¹àäû. Êåéáið øû»äàð ºîòûð òàéäû» æîíûíà ½ºñàï æ½ëûìäàëûï, àäàì àÿ¹àíäàé æ¾äåï êåòiïòi. ²àïòà¹àí òîìàð á½ë æåðäå áàÿ¹ûäà àáàò îðìàííû» áîë¹àíûí àé¹àºòà¹àíäàé. Êåñiëãåí à¹àø òàó êiíäiãiíå äåéií æåòêåí. Òîëûºñûï òà» àòûï, àéäàðëàíûï ê¾çäi» ê¾íi äå ê¼òåðiëiï êåëåäi. ²ûçóû ìàðäûìñûç. Åêåói Àëìàòûíû» ºî»ûð ñàëºûí ê¼øåñiìåí àëóàí îé¹à áàòûï àÿ»äàï êåëåäi.

“òóò-òóò” äåãåí º½éºûëæû¹àí ¸íiíå áàñòû. “Æåäåë æ¸ðäåìíi»” ê¼ëå»êåñií ñèïàï ºàëìàñàì æàðàð åäi äåãåí îé êåëäi Íàðòàé¹à. Æiãiò ¸éåëiíi» æàíûíà áàðûï, áåòiíå ñó á¾ðêiï, àÿº-ºîëûí óºàëàäû. Àºòîëºûííû» á½ë áiðiíøi ä¾ðêií º½ëàóû åìåñ. Êåéäå Íàðòàéäû» á½¹àí åòi äå ¾éðåíiï êåòêåíäåé. Òàëàé ðåò ø¼êêåí ò¾éåäåé øîºèÿ îòûðûï, åñiíåí òàíäû ¹îé. ²àíºûçûë æàë໺àáàò àéûðìà õàëàòûíàí åêi ñàííû» æûðìàñûíàí ຠò½ðñè ê¼ðiíiï ºàëûïòû. Æîëäàñû æàóûï ºîéäû. ²àëòàíû» ºîðàø êåçi. “Åãåð àëäà-æàëäà àóðóõàíà¹à æàòºûçñà, àºøàíû ºàéäàí òàáàìûí?..” äåï îéëàäû iøiíåí Íàðòàé. “Áàðàõîëêàäà” ò¸øêi ñ¾éðåéäi. Áåëiíi» ½ñòàìàñû áàðòûí. Àëäûíäà ì¾ëäå á¾êøèiï ºàëäû. Îíû» ¾ñòiíå ñiëáiëåãåí æà»áûð-øàøûííû» àñòûíäà ºàëûï, á¾éðåãiíå ñóûº òèiï, ¾éäå æàòºàíûíà àéäàí àñûï áàðàäû. μðûñòû» øû¹ó òåãi – À²ØÀÍÛ³ ÆβÒÛ±Û. Æiãiòòi» ìiíåçi – àäóûíäû, àøóøà». ²ûç äà ò໺ûëäàº. Áåñ-àëòû ðåò øàïàëàºïåí òàðòûï-òàðòûï æiáåðiï åäi, ìàéìàëà»- ìàéìàëà» åòiï áàðûï æû¹ûëà ê¼ê æàñòûºòû º½øòû. Æàðºûëäàï ê¾ëiï, æàéðà»äàï ñ¼éëåï, äàñòàðºàí áàñûíäà ûðäó-äûðäó îòûðûñàòûí êåçäåð åëåñ ºàíà áîëûï ºàëäû. Òàì-ò½ìäàï êiðiï êåëå æàòºàí îòáàñûíû» àæàðû ½ñºûíñûç ê¾éãå åíäi. Æàðûì æûë áîéû á½ë ¾éäå îðíà¹àí îòáàñûëûº æàðàñûì æûðòûë¹àí òîííû» òiãiñiíøå áið êåøòå-ຠáûðòáûðò ñåòiíåï áàðà æàòòû. Å»iðåï æàòûï òàëûï ºàëäû. ²ûçäû» áàñûíäà íåíäåé êiëòèïàííû» áàðûí áið ²½äàé áiëñií. °éòåóið, êiøêåíòàéûíäà áàñûíà æîçû º½ëà¹àíäû. Áið ä¸ðiãåð – ýïèëåïñèÿ, åêiíøiñi – äàâëåíèå, ¾øiíøiñi – ñóäîðîæíûé ñèíäðîì äåï äèàãíîç ºîé¹àí. Åíäi áiðåóëåðäi» ñ¼çiíå (åìøiíi») ñåíñå»iç ¼çiíi» àóûëûíäà¹û (μçûíá½ëàº) ê¼ðøi êåìïiðäi» (îë æûëàííû» óû ºîñûë¹àí ñóäû iøiï ºîé¹àíäûºòàí áåëi á¾êiðåéiï ºàëûïòû äåñåäi æ½ðò) ê¼çi ¼òiï êåòêåí-äi. ²àºïàñ íå äåï ºàð¹àäû åêåí?.. ²ûç ºàòòû ðåíæiãåíäå (ñòðåñ) ìèäû» ºàí òàìûðëàðû ºûñûëûï, àóà æåòïåé, º½ëàéòûíû ñîäàí. Æiãiò òà¹àòñûçäàíûï “103” ºî»ûðàó øàëà áåðãåíi ñîíøàëûº, îíäà¹ûëàð Íàðòàéäû åêi òóûï, áið ºàë¹àíûíäàé æàºñû òàíûï àëäû. 25 ìèíóò ¼òòi. °ëi æîº... Øàìíû» æàðû¹û òàëìàóðàï ò¾ñêåí ê¾»ãiðò æ຺à æiãiò æàëò ºàðàäû. Àººó ìîéûí ¸äåìi, ຠõàëàòòû êåëiíøåê ຠáàëàº, ºûçûë æîëຠê¼ëiêòåí ò¾ñiï, ½ìñûíà ºàðàï ò½ð åêåí.

– “Æåäåë æ¸ðäåì” øàºûð¹àí ñiç áå? – äåäi ¸éåë ¸ëäåáiðåó åñòiï ºîÿ ìà äåãåíäåé, å»êåéi»êiðåï ñ¼éëåï. – ȸ! Ìûíà ò¾ðëåði»içáåí àäàìäû ¼ëòiðåñiçäåð ¹îé. Æåð æ½òûï êåòòi ìå äåï ºîðºûï åäiì, – äåäi Íàðòàé ºàáà¹ûí ñ¸ë øûòà ñ¼éëåï. Ñîçà ê¾ðñiíiï. – Æåð æ½òñà àóðóõàíà¹à ¼çi»iç àïàðàð åäi»iç ¹îé, – äåäi ¸éåë ¼çiíi» ¸çiëiíå ¼çi æûìèûï, î» æຠºàñûí àëàºàíûìåí áið ñûéïàï ¼òiï. Æiãiò ºîðºàíûíàí áà, ¸éòåóið ä¸ðiãåðäi» á¾ëêië ºàººàí òàìà¹ûíà àºûðûí ¹àíà æ½òûíà ê¼ç òàñòàäû. – ²àé ¾é? Ìûíàó ìà? – äåäi ò¾í ò¾íåãií ºàº æàð¹àí ຠõàëàòòû “º½òºàðóøû” ºîëûìåí àëäûíäà¹û åñiêòi í½ñºàï. ²îëû ½øó¹à òàëïûí¹àí ຺óäû» ºàíàòûíäàé á½ðàëà» ºà¹ûï ºàëºèäû. Áîñà¹àäà¹û øàìíû» æàðû¹û ò¼ðãå øàðøàï æåòåòií áîëó êåðåê, ò¼ñåê-îðûí ê¾»ãiðò òàðòûï æàòûð. Øûì åòiï æiãiòòi» æ¾ðåãi øàíøûäû. Áåêåð ½ðñûñòûº äåãåí ¼êiíiø ¼çåãií òûðíàóäà. Àºø໺àí á½ëòòû» ½ëïà ¼ðêåøiíøå Àºòîëºûííû» àïïຠò¼ñi ê¼ðiêøå ê¼òåðiëiï-áàñûëûï æàòûð. Á½ëòòû æàð¹àí ºûðàíøà ø¾éëiãiï, Íàðòàé êåóäåãå ê¼ìiëå º½ëàäû. Àðòòàí êåëãåí åêiíøi ä¸ðiãåð æiãiòòi» ñ¸ëåìií ñàëºûí àëûï, î¹àí íàçàð ñàëìàñòàí ºàáà¹ûí áið ê¼òåðäi äå ºîíຠ¾éãå áåò ò¾çåäi. – °éåëi»iç º½ëàìàó ¾øií ðåíæiñïåóëåði»iç êåðåê åäi. Áiçäi äå, ¼çäåði»içäi äå ¸óðå-ñàðñ໹à ñàëäû»ûçäàð... Á¾éòå áåðñå»içäåð áàëàäàí àéûðûëàñû»äàð. Áàëà êåðåê áîëìàñà ½ðûñ-êåðiñòi æàë¹àñòûðà áåði»äåð – äåäi ¸ëãi ºàòûí. Æàíûíäà¹û ¸éåëäi» åçói êåêåñiíåí áîñàìàé ºîéäû äà æûðºû»-æûðºû» ¼òiðiê ê¾ëêi ºàíäåííi» ø¸óiëiíäåé º½ë຺à ò¾ðïiäåé òèäi. Àºòîëºûí¹à “ûñòûº óêîë” ñàë¹àí ñî» ê¼çií àøòû. Äåíåñi îò øàðïû¹àíäàé ºûçûï, áóûíäàðû áîñà»ñûï, æûëû í¸ðñå ºàíòàìûðûìåí æ¾ðiï æàòºàíäàé ñåçiìäå áîëäû. Æàðûíû» ñàëºûí ºàáà¹ûíà òàï áîë¹àí Íàðòàé ºàðàäàé ºûñûëûï, ºîðëàíûï, ó iøêåíäåé ê¾é êåøòi. Ìåíi ½ðûï, ìà¹àí äàóûñû»äû ê¼òåðãåíäi ºàøàí ºîÿñû», ºàøàí åë ºàòàðëû ê¾ëiï-îéíàï, ºàøàí æ½ðò ºûçû¹à, ºûç¹àíà ºàðàéòûí ò¼ðò º½áûëàñû òå», áàñû á¾òií îòáàñû áîëàäû åêåíáiç äåãåí áið íàç iøiíäå êåòòi. Àæûðàñàéûí äåñå àðàäà ¸ëi ¼ìiðãå êåëìåãåí áàëà ò½ð. Îíû» ¾ñòiíå ¸êåñiíi»: – Æàìàí ºàòûíäàð ñåêiëäi ¾éãå ºàéòûï êåëñå», ìåí ñåíi ºûçûì ðåòiíäå ñàíàìàéìûí. ²à»¹ûòûï æiáåðåìií... – äåãåí ñ¼çiíåí êåéií øåãiíåðãå æîë æîº. ´çiíå-¼çi ºîë æ½ìñà¹ûñû êåëãåí. Áàëàíû ºèìàäû. Àºòîëºûí ¾ðiï àóûç¹à ñàë¹àíäàé ¸äåìi, ¾ëáiðåãåí