«Мәдени мұра»
Мемлекеттік бағдарламасының кітап сериялары
Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті
Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасы бойынша

“Мəдени мұра”
Мемлекеттік бағдарламасын
іске асыру жөніндегі
қоғамдық кеңестің құрамы

Əшімбаев М.С., кеңес төрағасы
Асқаров Ə.А., жауапты хатшы
Абдрахманов С.А.
Аяған Б.Ғ.

Əбусейітова М.Қ.
Əжіғали С.Е.
Əлімбай Н.
Əуезов М.М.

Байпақов К.М.
Биекенов К.Ү.
Бұрханов К.Н.
Досжан А.Д.

Есім Ғ.
Қасқабасов С.А.
Қошанов А.
Құл-Мұхаммед М.А.

Нысанбаев Ə.Н.
Салғара Қ.
Самашев З.
Сариева Р.Х.

Сейдімбек А.С.
Сұлтанов Қ.С.
Тұяқбаев Қ.Қ.
Түймебаев Ж.Қ.

Хұсайынов К.Ш.
Шаймерденов Е.

Қасқабасов С., төраға
Қорабай С., төрағаның орынбасары
Жолдасбеков М.
Жүсіпов Қ.

Келімбетов Н.
Қирабаев С.
Мағауин М.
Мұқанов М.

Əлібекұлы А.
Дəуітов С.
Қорабай С., жауапты редактор
Қыдыр Т.

Томды баспаға дайындаған: Т. Қыдыр
Сарапшы: С. Негимов, филология ғылымдарының докторы,
профессор

қадір тұтып кетейін,
Ол мекенге жетейін,

Ғалымдар ғылым бірлəн1 болды əзіз,
Жəһілдер2 жəһіл бірлəн қалды əлсіз
Құл не болар құзырында өкінішсіз,

Өкініште болып құлшылық қылмақ керек.
Алла жады3 көңілдерге пана болса,
Ашылар батын4 қашан Раббыдан5 жарлық болса,
Мүрит6 керек Баязидтей таза болса,

Ондай мүрит мұратына жетпек керек.
Мүрит керек, көңілін түгел пірге берсе,
Одан кейін пір назары оған болса,
Бардан қашып, өзіңді тапсыр мұнда пірге,

Ондай мүрит мақсатына жетпек керек.
Пір мүриттің қағбасы-дүр егер білсе,
Күдік мəй7 болар ол сауапты мүрит алса,
Қай мүрит пір сырына күмəн келтірсе,

Қиямет күн доңыз секілді тұрмақ керек.
Болам деп жарандардың сұхбатында,
Қатты қорық «əл-Қариғат»8 аятында,
«Йəумə йəкунəннəс»9 сағатында,

Көп жылағын барып онда күлмек керек.
Болам деп сыйынып келдім илəһіме10,
Шайқы Ибраһим11 перзенті шайқы Ахметке,
Лайық болам деп келдім зор талапқа,

Бұ дүниені тəркі етіп кетпек керек.
Құл Сүлеймен кешкін енді жаннан рауан,
Кетсін енді батыныңнан ғапілет тұман,
Түні-күн өткізгін сен тілде Сұбхан12,

* * *
Жасым жетті, өмірім өтті өкініште,
Жүрек бауырым еріп ақты бұ машақатта.
Күйіп өлдім, не қылайын бұ қасіретте,

Не өткенін, не біткенін білмеймін, достар.
Ғапілет жүгі тіземді бүкті жерге шөктім,
Жан сырымды Хаққа айтып, жасымды төктім.
Ел-халықтан қаштым, достар, жанымды бүктім,

Қылмысымның ұятынан өлдім, достар.
Белім байлап, жүрек жұтып, жолға кірдім,
Жанан13 жаққа баққанымда сырлар көрдім,
Əйел-бала, отбасымды талақ еттім,

Содан кейін жанан маған қарады, достар.
Жүрек оты іште күйді түтіні жоқ,
Ғашықтардың жүрегінің бүтіні жоқ.
Ғашық отына күйіп өлсем арманым жоқ,

«Һу-һу»14 деп арсы үстіне қондым, достар.
Арсы əзім жағасынан берік тұттым,
Дидар үшін əзіз жаннан достар өттім,
Тағатымды бұ кейіпке «уаллаһ»15 саттым,

Одан кейін хорлар қарсы алды, достар.
Қарсы алған хорларына баққаным жоқ,
Һəм төгілген дүрлерін таққаным жоқ,
Қанша қуса, дəргаһынан кеткенім жоқ,

Баршасын да дидар үшін қылдым, достар.
Жарлық келді пенделікке қылдым қабыл,
Əлсіз мұңды бишарасың болма мұңды,
Түні-күн тынбай тағат қыл, болар қабыл,

Есітіп жарлық, жаным пида қылдым, достар.
Түнде тұрып, көзімді ілмей намаз қылдым,
Түнде намаз, күндіз күні ораза тұттым,
Дəргаһына қарсы келмей, əзір болдым,

Еңбек етпей, жолын таппас мұңды басым,
Фəналықтың16 мақамында17 ағар жасым,
Ғаріптіктің18 оты тисе кетер есім,

Уа, дариға, ғаріптікте қалдым, достар.
Қызыр19, Ілияс20 медет қылып қолымды алды,
Сұлтан Ахмет бабам келіп жолға салды,
Бір мезетте іші-сыртым заһир21 нұрға толды,

Рухым ұшып арсы үстіне қонды, достар.
Арсы үстінде шілтен22 бірлə шарап іштім,
Дертін айтып, Хаққа қарап жасым төктім,
Жетпіс батын көрінді одан өттім,

Расулалла жамалын көрдім, достар.
Құл Сүлеймен бұл сөздердің баршасы бос,
Қарадым, көрдім сенде жоқ-дүр тіпті ынсап,
Бір «аһ» десем ғарыштан өтті Қапқа23 дейін,

* * *
«Құл һуалла»25 сипаты анық заты,
Шексіздік һəм мəңгілік мың бір аты,
Набаттан тəтті болар Хақтың жады,

Зулжəлəл26 ұлы Тəңірдің құдіретін көргін.
Жаратты он екі мың теңіз Оман27,
Мұстафаның нұры бірлəн ақты рауан,
Ол нұрға назар салды Ием Сұбхан,

Жүз жиырма төрт мың тамшы тамды көргін.
Дүниені дүр жаратты Ием Сұбхан,
Бір назар қылар болса ақты рауан,
Демінен арсы-гүрсі28, жеті аспан,

Һəм жəне сарай асты жерді көргін.
«Лəулəкə лəмə хəлакта иллə əфлəк»29, – деді Сұбхан,
Мұстафаның нұры бірлə ақты рауан,
Баршадан əзізрегі анық иман,

Жазылған сап арсыда нұрды көргін.
Жаратты күн мен ай, сансыз жұлдыз,
Жаратты түн мен күн, қанша күндіз,
Жаратты көп періште, тау мен теңіз,

Құзыретінде Жебірейілді30 анық көргін.
Жаратты жеті тамұқ оты мен сират,
Кеңшілікпен сегіз жұмақ тіршілік суы,
Дидары ғашықтарға болар мұрат,

Һəм жəне Дəруссəлəм31 хорды көргін.
Топырақтан адам қылды білгін мақсат,
«Инни жəғилун фил арзи халифа»32 деді мағбұд33,
Қылдырды періштелерді оған сəжде,

Қылмастан шайтан лағын34 болғанын көргін.
«Əлəсту бираббикум»35 деп сауал қылды,
«Қалу бəлə»36 деп мүмін жауап берді,
Жөйт37, мұғ38, тарса39 қарсы болды,

«Уəлə тақрəбə һəзиһи шəжəрəтə»40 деді Жəлил41,
Азғырды Адамды ол Əзəзіл,
Бидай жеді, хабар берді ол Жебірейіл,

Одан соң ол екеуінің шыққанын көргін.
Бірі – Батыс, бірі Шығыс түсті жырақ,
Адам, Хауа тартты қанша азап,
Бір-бірінің дидарына болып ынтық,

Үш жүз жыл жылап мұрат тапқанын көргін.
Адамды жаратты, сыйлады иман,
Жаратты Хауаны көрікті сұлу (етіп),
Мақамы еді оның сегіз жұмақ,

Һəузі кəусар42 шарабынан ішкенін көргін.
Адамның ұлық ұлы Шиш нəби43,
Сансыз мың туды одан нəби, уəли44,
Ол ақиретте Хақ Мұстафа əлем мақтанышы,

Əбу Бəкір45, Омар46, Оспан47, Əли48 көргін.
Орындаумен Құл Сүлеймен қылды баян,
Жаратушылық сипатын етті аян,
Илəһім, бергін енді анық иман,

* * *
Тур Сина49 тауына шығып Мұса,
Хаққа ғашық болып дидар құлды көргін.
Дидар көрмек жоқ-дүр деп, ей, Мұса,

«Лəн тарани»50 жауабын бергенін көргін.
Тауға назар қылды Мəулім51 айбат бірлəн,
Ол айбаттан сезді жел сағат бірлəн,
Жүз мың ерді көрді Мұса тағат бірлəн,

Қол көтеріп, Хаққа шүкір қылғанын көргін.
Қырық қашыр көтере алмас Тəурат ілімін,
Ашып оны оқыр еді Мұса Кəлім52,
Бар ма деп айтар еді мендей ғалым,

Кенет пасық тілі бірлəн айтқанын көргін.
Сендей ғалым бар-дүр деп аят келді,
Ол аятты көріп Мұса аң-таң болды,
Тірлігін қойып, қойнына азық алды,

Аса алып, жолға қадам қойғанын көргін.
Түні-күн жүріп жетті ол суға,
Балықты қойды жол жағасына,
Құдірет бірлəн балық тіріліп сол құлға,

Мұсаны Қызырға кездестіргенін көргін.
Қызырды көріп Мұса сəлем берді,
Мұсаның сəлемін Қызыр қабыл алды,
Аспаннан бір құс келіп жерге қонды,

Дариядан су алуға қонғанын көргін.
Қызыр айтты: осы құс неге енді,
Су ішінде хабаршы ілімін саған берді,
Жаратқан Ием лəдун ілімін53 маған берді,

Мұны естіп Мұса мүрит болғанын көргін.
Қызырға берді Мұса өз еркін,
Шайқы бірлəн қылды олар зияратын,
Су ішінде салды олар ғимаратын,

Қызыр айтар: Мұса тағат ете алмайсың,
Қай жолға бұрылсам мен бас тартпайсың,
Мен сөйлеген сөзден басқа қылмағайсың,

Серт қылып, сөзге байлам қылғанын көргін.
Екеуі барып жетті сол елге,
Ұланды өлтіріп салды суға,
Мұса айтар: жараспайды сендей ерге,

Ер өлтіріп, кемені тескенін көргін.
Кемені тесті ол пəрмен бірлəн,
Ұланды өлтірді үкім бірлəн,
Бармасын мүмін малы жала бірлəн,

Мұсаға сырларын айтқанын көргін.
Білдің бе, Мұса, тамды неге жаптық,
Астында жатқан көп алтын таптық,
Ашылмасын деп үстіне топырақ жаптық,

Мағынасын айтып Қызыр кеткенін көргін.
Өкініш жеді тілінен Мұса Кəлім,
Ғажайып істер көрді, алды тəлім,
Қарсылық қылғанында Мұса Кəлім,

Лəдун ілімін үйретпеген Қызырды көргін.
Құл Сүлеймен əуесіне тілім ұйды,
Өмір зая өтетінін енді білді,
Бұ хикметті достар үшін жəдігер қойды,

* * *
Хақтан илһəм54 мейірімі жетіп келді,
Ой ішінде мағына (ға) тойдым, міне.
Машайығы болған достар жаны құбыла,

Ниет қылып, дұрыс жолға түстім, міне.
Жолбасшылар үшбу55 жолды көрсетті,
Өлімші едік, өмір беріп тірілтті,
Ғашық құлдар Хақ жолында жан үзді,

Мен бір ғапіл тəн тілегін бердім, міне.
Мүриттерге мұрат болмақ қызметтен ол,
Ғашықтарға дидар көрмек ғаріптіктен ол,
Тариқатқа56 мендік кірмек опаттан ол,

Міскіндік киімін кидім, міне.
Əр уақытта құзыретінде сыр қалаушы ол,
Хақ жолында жанды кешсең тағы аз ол.
Құлшылық əсілі фəна болу мұң қажет ол,

Мұңды жүрегім езіліп күйдім, міне.
Көргін достар ғишық57 бостанының гүлбағын,
Ол бостанда құрдым жəне достық торын.
Құл Сүлеймен үнсіз еді тілсіз тағы,

* * *
Махаббаттың майданында ғашықпын деп жүргендер,
Сүйіктісінен өзге жанды сүймес болар.
Мəңгілік суы секілді ғишық ғашықтарға,

Бұ ғишық бірлəн тірілгендер өлмес болар.
Ғашық болған кешу керек тəн-жанынан,
Ұстау керек өзін-өзі жоғалтудан,
Күнде келсе жүз мың пəле дос жанынан,

Шынайы ғашық көңілін өзгертпес болар.
Ғишық тұтқыны болған адам диуана58-дүр,
Көңілі оның ғишық жүзінен мың жара-дүр,
Міскін ғашық түні-күн əуре-дүр,

Ғашық тілім жылар тағы, күлмес болар.
Ғишық белгісі жүрегің іші кірсіз керек,
Жүзің сары, ағып тұрған жасың керек.
Реніш-пəле, қайғы-бейнет тартпақ керек,

Ғишық істері мұнымен де бітпес болар.
Құл Сүлеймен күн келгенше ғишығың бойдақ,
Ғишық махаббат оты бірлəн жүрегің кəуап,
Асылың сенің ғишық райханы болар топырақ,

* * *
Құран берді Хақ Расулға, дос тұтынды,
Құран ішінде мағына көріп ол өтінді.
Жұмақтан пырақ келді, Расул мінді,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Бөгетсіз сөз сөйледі Мұсасына,
Көкке шығарып мəуе берді Исасына59,
Ақырын ертіп сырын айтты жан досына,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Тоқсан тоғыз мың сөйлесті өзі бірлəн,
Шариғаттың баяндады сөзі бірлəн,
Хақ Расулы жылар еді көзі бірлəн,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Шариғатты тариқатқа өткізді-лер,
Ғашықтарға ғишық шарабын іштірді-лер,
Хақиқатта нəпсі отын өшірді-лер,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Сақи болар Құран ілімін білген құлдар,
«Рабби60» десе, Жаратқаннан жауап болар,
Есіткен ғашық құлдар нағыз ер болар,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Зор қуаныш иман бірлəн барғандарға,
Мейірім келер Құран ілімін білгендерге,
Тəкбір61, тəһлил62 айтқын ғаріп өлгендерге,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Жан иман құлға мейірім онда тұрар,
Құлшылық асылы рас, білсеңіз, мұнда тұрар,
Төзім бірлəн анық тұрсаң Мəулім білер,

Есітсе алуан мағына Құран ішінде.
Машайықтар медет берсе, ілімің артар,
Білер екен, білмес секілді өзін тартар,
Құл Сүлеймен хикмет айтса жүрек өртер,

* * *
Кім оқыса бұ Құран,

əлем оған жайнаған,
Жұмақ ішінде сүйеніш,

жолдас оған бұ Құран.
Құран – Тəңір сөзі,

түні-күн оқығын тынбай,
Жұмақ ішінде сəлемі,

шапағатшы бұ Құран.
Құран – Тəңір сыйы,

жұмақ табар жолбасшысы,
Сират көпірден өтерде,

пырақ болар бұ Құран.
Жеті түрлі пырақ ат,

бойы жасыл зəбəржəд63,
Ерні оның зүмірред64,

айқындалған бұ Құран.
Басы қызыл алтыннан,

тəні жасыл жақұттан,
Тұяқтары гауһардан,

шапағатшы бұ Құран.
Жеті түрлі аталар,

туыс-қарындас аналар,
Қоңсы-қауым ұялар,

Хақтан тілер бұ Құран.
Құл Сүлеймен ғапілмін,

ғапілдігімді білермін,
Ием айтар Рахыммын65,

* * *
Ей, достар, опасы жоқ үшбу дүние,
Ажал жеткен соң тəнің сенің мүрде болар,
Бейнет бірлəн сонша қылған ғимараттар,

Кетсең ол һəм сенен кейін ойран болар.
Үш күннен соң жаның келер тəн көргелі,
Қалай болдың, деп одан хал сұрағалы,
Қандай күйге түстің менен айрылғалы,

Келгеннен соң тəнді көріп қайран болар.
Жан алыстан тəн сырына қарап тұрғай,
Тəн аузынан іріңдері ағып тұрғай,
Иманды құл нұрдан шырақ жағып тұрғай,

Имансыздар қараңғыда сарсаң болар.
Тəнді солай көріп жылар бұл əзіз жан,
Өз тəніне күйіп жанып, жаны ұшып,
Не пайда берер сол жағдайда қылған арман,

Жүз мың тарап өзін ұрып сарсаң болар.
Тəні міскін меніменен қандай едің,
Бүгін сені көріп тұрмын мұндай болдың,
Дүниеде тұра алмадың, ақыры өлдің,

Бұ сөздерді айтып-айтып көзі жасқа толар.
Бес күннен соң жəне келер көр басына,
Жүгіріп жүріп жан əзіз тəн қасына,
Ағар дария болар онда көз жасына,

Бишара жан тəні үшін күйіп-жанар.
Жəне көрер тəнді көрдің ішінен,
Қан ағар аузы, құлақ, мұрынынан,
Қайран болып, жан тұралмас орынынан,

Қан жасы көздерінде маржан болар.
Солай көріп жыларында өзін сол сəт,
Қане сонда жан өзіне ұрса пышақ,
Амалы жоқ тəнді барып қылса құшақ,

Жылай-жылай жаны одан жəне кетер,
Мекеніне бұл халде жəне жетер,
Тəні білмес жан халінен нелер өтер,

Барып-келіп жаһанның əуресі болар.
Жетінші күн жəне келген жан – жанына,
Көрейін деп, ұшып шыққан жан тарапқа,
Ұшып келіп жəне қонар көр шетіне,

Үш жыл осылай ұшып-қонып сарсаң болар.
Көрер тəнді онда күйіп, қурап тұрған,
Ағзасына жəне құрттар түсіп тұрған,
Терісін жəне сүйегіне жабысып тұрған,

Айқай салып (сонда) жүрген бұ жан болар.
Қанша сөзді айтып жəне жылап жетер,
Нала болып, бұ жан тұрған жерге кетер,
Тəнге жандай онда қандай мақұлық күйер,

Жанның халін көрсең онда ішің жанар.
Ғапіл болма, Құл Сүлеймен өлім келер,
Жаның сені тағы сондай жылап жүрер,
Сенің халің көрде білмеймін қандай болар,

* * *
Рахметінен үлес берді ұлы Мəулім,
Сені қалап, иман сыйға берді саған.
Хақ Мұхаммед Мұстафа оны Расул Изəді66,

Мейірім бірлəн бағыштады Құран саған.
Құран мейірім кеніші, хикмет-дүр жемісі,
Құран бірлəн нұрға толды жердің беті,
Үмбет үшін алып түсті Рухулəмин67,

Фəқра-ə мəйти пəрмен саған.
Құран жолдан азғандарды жолға тартар,
Құран біліңдер, ізет һəм құрмет артар,
Дауыстап (кім) оқыса жүректі өртер,

Жоламағай жүз мың түрлі пəле саған.
Бұ дүниеде оқы Мəулім Кəлəмін68,
Есітерсің барып онда сəлемін,
Жұмақ ішінде берер нығмет тамамын,

Сарай хоры, қызметшілер бірлəн жастар саған.
Құран бірлəн есіктерін ұстаушы ол,
Күнəлардың нама69 кірін жуушы ол,
«Хайран йараһ, шəррəн йараһ»70 сұраушы ол,

Құран ұлы мұғжиза71-дүр берген саған.
Құран оқы, пəрменін ішке байла,
Жетсең азап аятына қорқып зарла,
Ол үрейдің оты бірлə жүрек өрте,

Ием қылар жұмақ жолын оңай саған.
Құран білмес жоқ санында тең болар ма,
Қара жібі ақ ішінде мең болар ма,
Білген бірлə білмегендер тең болар ма,

Құран оқы, надан құлақ салсын саған.
Құран – Мəулім Кəлəмі-дүр білгін хақиқатын,
Азап қылмас Мəулім сені оны алғын,
Үйренгеніңді ұмытсаң, сен білгін анық,

Уалла73, мұны рас айтамын Ием хақы,
Бұл Құранға ұқсас кітап жоқ ол тағы,
Жырақ болсаң түні-күн Құран оқы,

Керек болса Фердаус74 атты бостан саған.
Хақын білсең Ғарасатта75 шапағатшы болар,
Зəбəния76 орманынан сені бөлер,
«Бұ құлыңды жарылқа» деп Раббыдан сұрар,

Жарылқағай сол күні Рахман саған.
Таза жуынып, дəрет алып, оқы кітап,
Бір əрпіне жиырма бес алғын сауап,
«Алла» десең, «лəббəйк»77 деген келер жауап,

«Рабби» десең, «ғəбди»78 дегей Сұбхан саған.
Өтті өмірім қысы-жазы болды зауал,
Жазығым көп, жарылқағын йə, Зулжəлəл,
Ғаріптікте Құл Сүлеймен өзім мұңды,

* * *
Бүгін рухым айтар нəпсіге қылғын тəуба,
Жігіттік қуаты қашпас бұрын.
Ақирет аспабын анық алғын,

Ащы өлім ішімдігін ішпес бұрын.
Аманат қойды Алла əзіз иман (ды),
Тағат бірлəн қорған салсаң болар аман,
Дұға, тəспі айта тұрғын, оқы Құран,

Көз атты шырақтарың өшпес бұрын.
Шайтан жолын ұстап өмірің елге бермей,
«Кулли шəйин һəлик»80 десе əлем өлер,
Өлім періштесі жан тілеп саған келер,

Жыңғыл ұрып, тамырларың ішпес бұрын.
Дін дұшпанын дос тұтып жедің-іштің,
Туысқан мүмін сырын халыққа аштың,
Құдайыңнан ұял енді, шектен астың,

Қара жердің қарнын жарып құшпас бұрын.
Мүңкір-Нəңкір81 сұраушыға бергін жауап,
Бүгін мұнда, жарын онда айтсаң сауап,
Туысқаның көрге көміп, үстің сауап,

Көр ішінде жалғыз қалып жатпас бұрын.
Илəһи, Сүлейменге мейірім қылғын,
Баршамызды жарылқаған Қадыр82, Ахад83,
Батынынан медет қылар Құл Қожа Ахмет,

* * *
Бір күнде бір құлына

үш жүз алпыс қарар-ə,
Одан артық не керек

құлға Хақтан назар-ə.
Сабыр берді пайғамбар

күннен-күнге жеткер деп,
Дүниедегі нығметтер

күннен-күнге жетер-ə.
Ұят қалмас жүзінде,

мейір қалмас көзінде,
Шайтан болып əйелдер

ерлерінен шығар-ə.
Бақуат болар кəпірлер,

қызмет қылар пақырлар84,
Бір арпа нанына

имандарын сатар-ə.
Елден-елге саудагер

бидай артып жүреді,
Запырандай мысқалдап

тартып елге сатады.
Бұл хикметті айтушы,

ғайыптарды көруші,
Хақ Расулдан сұраушы,

* * *
Түні-күн дəруіштер85

ғапіл емес Cұбханнан,
Əсел86 секілді лəззатын

тапты олар Құраннан.
Мүбарак-дүр жүздері,

Қызыр секілді өздері,
Иман болар сөздері,

тасып келер Оманнан.
Дəруіштердің етегін,

қадір тұтып кетейін,
Ол мекенге жетейін,

айырылып дүниеден.
Дəруіштердің əдеті

зікір87, самағ88 сұхбаты,
Семсер секілді үлесі

тиер Пірмұғаннан89.
Еркіңді беріп оларға,

ынтық болып дидарға,
Қол ұзатпа мүрдеге,

үміт етіп иманнан,
Ғапілет ішіне кім батса,

таң ұрлап таң атса,
Хақ құлшылығын ұмытса,

иман емес айуаннан.
Сап ұстағын діліңді,

нұрға бөлеп дініңді,
Сақта айтқыш тіліңді

ғайбат пенен жалғаннан.
Қаһһар90 Ием қаһар етсе,

азап қылар қанша алуан.
Қолын тұтса пендеге,

күнəһар шермендеге,
Жүз мың мендей кендеге,

хор жіберер райханнан.
Құл Сүлеймен айтарын,

айтты халыққа бəрін,
Ұстап нəпсінің айласын,

* * *
Діндарлық мүлкін бізге сыйға берді,
Кəсіп болсын осы Құран енді саған.
Тура оқымақ үшін Хақ таупық берсін,

Мəңгілік Зулжəлəлдан Рахман бізге.
Бұ Құраннан ізгі имам ұю жоқ ол,
Бір аятты жүз мың айтса (да) тою жоқ ол,
Құран кіммен бірге болса, қайғы жоқ ол,

Күйер-жанар ол от ішінде бостан бізге.
Білім берген болса, білгін-оқығын деп,
Жол көрсетті Хақ бұйрығын ұстағын деп,
Құран оқып Раббыға мойынсұнғын деп,

Сыйға берді Бухəнифа Нұғман91 (ды) бізге.
Ұмытпаңдар əсте Құран білу қиын,
Дінге тірек, Хаққа жолшы болу қиын,
Баршамызға шапағатшы болу қиын,

Қызмет қылар сарай хоры, қызметші бізге.
Исрафил92 сүрін93 үрсе көк жарылғай,
Түтілген жүндей болып таулар, теңіз ұшқай,
Қорқыныштан пайғамбарлар тізесін бүккей,

Сол күнде «қорықпаңдар» дер Құран бізге.
Елу мың жылдай болар Ғарасаттың бір күні,
Өзі бірлəн сарсаң болар айбат күні,
Құран кіммен бірге болса сол күні,

Пырақ жетіп, қарсы келер Ризуан94 бізге.
Бір қатым қылсаң жетпіс мың сарай болар екен,
Арасына жақұт, гауһар, маржан салар екен,
Əрбір сарай ішіне хорлар қарайды екен,

Сүйсінеді қонақ келер мейман бізге.
Ол қонақжайлық керек болса Құран оқы,
Жарылқаушы бір Алланың құлшылығын қыл,
Құран кіммен бірге болса аят хақы,

Атаңызды, анаңызды алғын дегей,
Дəруссəлəм сарайына асық дегей,
Жұмақ халал сізге енді кіргін дегей,

«Уə лимəн хафа мəқамəн раббаһу жəннəтəн» бізге.
Бір мұсылман сенім бірлəн Құран оқыр,
Заһарын төгіп, Ібіліс басын тасқа тоқыр,
Ұлан айтса «бисмиллəһ» деп əлем тұғыр,

Сағынсам мен осы көрікті ихсан бізге.
Құл Сүлеймен «бисмиллəһ» деп айтар «əғуз» ,
Жер-көк халқы Мұстафаға айтар сəлем.
Мен ризамын, менен Алла болса разы,

* * *
Күнəлілік дерті бірлəн көңіл толса,
Құран оқып, жадын айтқын дəрмен оған.
Кімнің дерті болса Хақтан дауа сұраса,

Ол дерт үшін шипа берер Йаздан98 оған.
Кім намаз оқымаса, тұтпаса ораза,
Таң атқанша басар оны ғапілет ұйқы.
Қияметте оған болса жеңілдік күн,

«Йə əйуһəл мужримун»99 деп пəрмен оған.
Мақұлықаттай100 мақұлық емес Құран білгін,
Өзі секілді қадым болар Фұрқан101 білгін.
Кім оны оқыса да туыс білгін,

Қияметте шапағатшы болар Құран оған.
Хақ Расулы Мұхаммед Хəбибулла102,
Рахмəтул лилғəлəмин103-дүр хабардар бол.
Халайыққа жіберіпті оны Алла,

Беріп кереметті мұғжиза оған.
Сыддық104 пен Фаруқ105 болар Хайрулəбрар106,
Зиннурейн107, Мұртаза108 Əли сырлар.
Халайықтан оларды абзал білгін, ей, жар,

Һəм оларды жолдас қылды Рахман оған.
Кім бұ тəртіп бірлə сүйсе, ақылды болар,
Ақылы оның дін ісінде кəміл болар,
Кім бұ тəртіппен сүймесе, ол жəһіл болар,

Кəпірлердей ойын берер шайтан оған.
Кім Хақтың дидарына ғашық болса,
Шын ғашықтай ғишық бірлəн берік болса,
Əр қылған ісі Хаққа лайық болса,

Дидар күнін сыйлайды екен Сұбхан оған.
Қаш, ей ғашық, дүние мен бұ əлемнен,
Дүние елі жырақ салар Құдай елінен,
Ғашық бас тартпайды барша тура жолдан,

Ғишық пенен ғашықтық болар төлем оған.
Құл Сүлеймен дүние сөзін есітпегін,
Қу нəпсінің жетегінде сен жүрмегін,
Хақ қалауы мен боламын деп жар салмағын,

* * *
Өтінейін, достарым,

қош тыңдаңдар, бисмиллə,
Мұсылман кім, кəпір кім

білдіретін бисмиллə.
Бұ дүниені жаратты,

Шығыс, Батыс тең етті,
Тамшы судан (əр) түрлі,

нақыш безейтін бисмиллə.
Əуелі Адам атамыз,

киді қылует тəжін,
Дəстүр болды жұмаққа

қадам қойды бисмиллə.
Нұх нəби қауымын,

опат қылды су бірлəн,
Кеме жасап кірерде,

айтты баста бисмиллə.
Сүлейменге бағындырып,

адам, жын мен құрт-құстар,
Бұлт мініп ауада

жүргізетін бисмиллə.
Жүсіп шынайы құл болды,

көз жасы көл болды,
Көңілі қайғыдан толды,

патшалық берген бисмиллə.
Дария ішінде ол балық,

жұтты Жүніс нəбиді,
Қырық күн тəспі айтқанда,

ықылас берген бисмиллə.
Екі жаһан мүлкі

Мұхаммед Мұстафа,
Бұ «əлхəмд ілімі»

сегіз жұмақты ашқан,
Тəубе ағаштың жапырағы,

нұрдан болған бисмиллə.
Жұмақ ішінде төрт арық,

ішсем онда қош арық,
Ол арықтар басында,

белгілі-дүр бисмиллə.
Құл Сүлеймен сұрасаң сен,

мүміндерден болсаң сен,
Жұмақ ішіне кірсең сен,

* * *
Бостандарды жаратар Ием Сұбхан,
Аты сегіз жұмақтық құл кірсін деп.
Əлсіз құлға шабыт берсе Рахман Ием,

Баян қылам, достар анық білсін деп.
Дəруссəлəм, Дəрулхəлдум109, Дəрулқарар110,
Нағим111, Адын112, Мəуə113 болар сол аттар,
Дəрулəхр114 аспанын Фердаус атар,

Білместерге дайын қылдым білсін деп.
Таза күміс, сүттен ақ ол жерлері,
Қызыл жақұт, гауһардан һəм өсімдіктері,
Лағыл, маржан, ақықтан ол шатырлары,

Нұрдан есік ашық достар кірсін деп.
Сарай ішінде тақ үстінде күн жүзді хор,
Киім киер тастан қараса іші көрінер,
Бір сарай, сегіз жұмақ жауар нұр,

Армандайды зікірші құлдар кірсін деп.
Сүт, су, əсел, шарап атты төрт арықтың,
Ол Жебірейіл көрсем деп сағасын,
Жеті жүз жетпіс мың жыл ұшып оны,

Көрсетпеді ол Расул көрсін деп.
Жарлық келер, йə, Мұхаммед, мінгін пырақ,
Сүйіктімсің, менен саған болмас жырақ,
Адын ішінде жараттым ол сансыз бұлақ,

Зікір айтқан зікірші ішіп қансын деп.
Дауыс келді, ей, құлдарым, кеңшілігімді көргін,
Қардан суық, əселден дəмді, сүттен ақ,
Өзендерді жараттым үш құдірет көргін,

Бір тамшысы жүз мың қайғы тартсын деп.
Жарлығым сол, ей, Ризуан, құлдарыма,
Тамақтандыр, хас115 тұрады құзыретіме,
Əзіз өзін сусатып қызметіме,

Жұмақ ішінде сансыз пырақ райхан аттар,
Бір қадамда бес жүз жылдық жолды аттар,
Жаратылар Хақ кеңшілігі бірлəн сол аттар,

Ғашық құлдар мініп құстай ұшсын деп.
Дауыс келер, йə, құлым, нығметтерді,
Тамам қылдым шарап, тағам һəм хорларды,
Бүгін саған сыйға бердім қуаныштарды,

Дидар көріп, достар қайран қалсын деп.
Сегіз жұмақ сипаттары сансыз тілім,
Достар қайғылы болмасын деп айтты тілім,
Сүлейменге ой берді Ием ілім,

* * *
Білдірді қияметтің ғаламатын,
Достарым, тəубеге келмейсіңдер ме?!
Мұнафық116, мүшріктерден117 үзіп сұхбат,

Бұ жүз пейілдерден танбайсыңдар ма?!
Ізгі пейіл артық қылар ақиретте,
Нұрдан жолдас болар саған тар лақатта,
Тағат бірлəн анық тұрсаң қайғы-мұңда,

Дайын тұрып, Хақ құлшылығын қылмайсыңдар ма?!
Сымбатыңды жаратты құлшылық үшін,
Қыл құлшылық, рас хақиқат қылмақ үшін,
Күнəға белден батсаң өзің үшін,

Ол тамұқтың айбатынан қорықпайсыңдар ма?!
Жұмақ керек болса сенен ұйқы кетсін,
Мағрифат118 пен махаббат орын алсын,
Үлкен əлемді атаң айтсын,

Достарым, бұ мекенге жетпейсіңдер ме?!
Кері қайтпас бұ жолға кірген құлдар,
Көңіл күйіп, көрік солып, көзін сулар,
Сүйгендер сүйіктісінің жанын аулар,

Дүние қойып, ақирет ісін қылмайсыңдар ма?!
Бізден бұрын өтті нəби, елшілері,
Тура жол бастаған сұлтандары,
Мақам, мекен керек болса қала оны,

Тауып жолды фəна болып жанбайсыңдар ма?!
Анық тұрсаң ашылады қабыр əһлі119,
Оны менен сұхбат қылғын, байла белді,
Атағы Құл Сүлеймен болар мұңды,

* * *
Көріңдер ақыр заман нышандарын,

Күн келді түнде күнə артар болды.
Əзіздер сөз сөйлесе, сөзі өтпес,

Өтірікшілердің жалған сөзі өтер болды.
Қырылдық осы дүние қатесіне,
Қарылдық оттай қанша харамына,
Таң атса барар мақұлық сəлеміне,

Мешіт қойып, мақұлық есігін қағар болды.
Ізгілік өшті, шапағат кетті,
Күнəнің көптігінен бəле артты,
Харам белең алып, айыбы артты,

Осылайша дін істері өшер болды.
Қиямет келді тағы адам тоймас,
Залымдар пəле көріп пасықтығын қоймас,
Ғалымдар пара алып, көзі тоймас,

Көңілдері тастан бетер қатер болды.
Мұнафықтар болды тағы екіжүзді,
Һəм жəне пайдакүнемдік жалған сөзді,
Мүфтилер болды отсыз қаракөзді,

Осылайша дін істері жетер болды.
Ұл-қыз тыңдамайды атасын,
Мейірбан бауырмалшыл анасын,
Еш көңіл дүние үшін ұясын,

Көтеріп ап жанған отқа атар болды.
Туысқан туысқанға ізгі сыйламас,
Екеуі бір-бірінен болды азар-безер,
Атағы Құл Сүлеймен көріп ұқпас,

* * *
Қадыр Мəулім құдіретінен ғибрат алып,
Сол жолға көңілім байлап кіргім келер.
Ибраһимдай120 Хақтан жарлық келсе маған,

Исмайылдай121 жанымды құрбан қылғым келер.
Қу нəпсінің атын мініп базарлаттым,
Бөгде емес туысқанды зарлаттым,
Білместен өзімді көтеріп отқа аттым,

Уақыт болды, өзім оттан шыққым келер.
Көз ашып, харам жеп, тəн қуаттанды,
Тəкаппарлық бұтақтары тамырланды,
Ғишық махаббат оты көңілім ішіне енді,

Бұтақтың өзегін кескім келер.
Ғишық үшін Мұса, Шұғайып122 қойын бағар,
Тəспі айтып Иса көкте құлшылық қылар,
«Əрни»123 деп Мұса Раббыдан тілеп дидар,

Хақ жолында Хаққа жаным бергім келер.
Дəлел сөзін сөйлейін достар тілден,
Хақиқаттар шықпас екен кірген жолдан,
Ілім мағынасын болмысқа келтіріп хəлден124,

Хəл сөзін достарыма айтқым келер.
Шариғатта имам көтерер қауымның жүгін,
Хақиқатта болады екен Хаққа жақын,
Хақиқатта шаттанып Ата Хакім,

* * *
Қыл ішінде Қап тауын іздеуші,

Құс тілі Сүлейменге сөйлеуші,
Махаббат мүлкін бөледі екен,

Шынайы дəруіштерді жетелеуші.
Жарандар мұз үстінде шақпақ шағар,
Тас үстіне су құйса (олар) əсел шығар,
Жарандар оттың үстіне отты жағар,

Не білер əрқайсы көсеуін көсеуші.
Жарандар сыр бірлəн жүрегі ыстық.
Іш көзі көрікті ол сырға қанық.
Ей, ғапіл адам, ұлы ерге лайық,

Іш қойып, тас жүзін жүздеуші.
Сенбісің адам ұлы құсқа мінген,
Жерді қойып, көкке қарай қолын созған,
Бес күндік дүниеге көңіл берген,

Фəни жаһан мүлкін іздеуші.
Не мұнша иландың сен өмір жасқа,
Қылмадың амал сен жақсы іске,
От ұрып күймес ол қайнақ тасқа,

От қойды жараны тұздаушы.
Жан үшін қайғырма, иман тіле,
Сағатта бір дос үшін мың жан сұра,
Ер секілді тірідей жан бергіле,

Ей, надан ізін іздеуші.
Ғапілдермен жүрмейді дана кісі,
Əлемнің құмайысыз ол дəулет құсы,
Сансыз мың таза үйрек ғишықтың құсы,

Түмен мың таза үйрек аулаушы.
Ғалымдардың мысалы əлемге көз,
Əркімнен өтер қыс һəм бұ жаз, күз,
Дəруіштердің мысалы жарық жұлдыз,

Ей, гауһар сырын сырлаушы.
Құл Сүлеймен сөздері сырдан болар,
Дүние үшін қайғырмас ол Мəулім білер,
Махаббат дариясының толқынын ұрар,

* * *
Раббул əрбаб126, қалбу əхбəб127 асхабтарға128,
Ерікті Сұбхан Ием, Рахман жеткер мені.
Жолды қойып, адасып жүрмін мен,

Раббул əнəм129, беріп илһəм кіргіз мені.
Ғапіл едім, ғалым болып өзімді білдім,
Өзімнен өзім біліп ап тəубе қылдым,
Қайрат күшім сүйенішім Жаратқан Ием,

Жолдан бастан түзеп іштен жандыр мені.
Дəргаһыңа келдім енді нəпсіден қашып,
Сахарда қажеттілік есігін қағып ашып,
Қылмысыма жаға ұстап, жасым төгіп,

Ғишық шарабын ішіп оны қандыр мені.
Шарап ішіп, шектен асып қарап болма,
Асып-сасып, отқа түсіп опат болма,
Жаға ұстап жолсыздарға жолдас болма,

Күнə істен, мəкүрік130 істен қайтар мені.
Хаққа жолсыз барған құлдар көрмес дидар,
Лағынет шоғы біліп оны еріп сазар,
Ғашықтар түні-күн еңірейді зар,

Еріксізден бұ көңілімді тындыр мені.
Ғашық-машұқ болған құлдар тілек табар,
Сүйікті құлдар түні-күн жасын төгер,
Ғашық құлға машұғының131 назары бар,

Иман нұрын, ислам күшін ендір мені.
Құл Сүлеймен, осал тұрма өзіңді біл сен,
Қартайдың, жігіттікті (енді) тастағын сен,
Шүкір қылып, шүкірші бол Сұбханнан сен,

* * *
Хаққа жазған, жолдан азған күнəһар құлмын,

Сазайым сол салса тамұқ зынданына.
Енді келдім дəргаһ есігін қағып ап,

Алла деп, бұ тəубенің пəрменіне.
Қу нəпсі бірлəн дəйім жүрдім мен,
Дүние деген дастанына баттым мен,
Жазық жүгін ауыр қылып білдім мен,

Жар медет қылғай құлының ихсанына134.
Ібіліс сатқын сол малғұн ерікті дұшпан,
Орны тамұқ қиыны қатты азаб алғын,
Шоқта жүрегім кəуап болар, ішкенім қан,

Не дəрі бар, сол көңілімнің дəрменіне.
Тəкаппарлық киімін кигендердің орны тамұқ,
Жемі заққұм135, тағамдары қайнар тамұқ,
Қарғыс ұрған малғұн менмендік сатса болар əркім,

Жазып тұрар жаратқан ол Рахманына.
Менмендік таласу – ол Ібіліс ісі,
Ол ысырапшылдық, ластық оның ісі,
Нəпсіге ерік бермейді ақылды кісі,

Дидар сүйген ғашық жан сүйіктісіне.
Расул жолын ұстаған жаран нəпсіні қуар,
Құзыретіне күні-түн сыйынып Алла дер,
Қылмысына күні-түн көп өкінер,

Хас құл ол сыйынып жаратқан Сұбханына.
Құзырет есігі ашық келген үмітсіз жоқ,
Ғашық құлдар одан өкініш көргені жоқ,
Құл Сүлеймен құлшылықты түгел қылғаны жоқ,

* * *
Заман ақырына (жақындап) қалдық, достар,

Хақиқат Хаққа қарай келген бар ма?!
Жүрерміз дүние ішінде азат секілді,

Құлшылықтың асылын білген бар ма?!
Құл болса бір сағат қамсыз емес,
Түні-күн Хақ зікірін айтып жалықпас,
Діндарлық көлігіне мінген қалмас,

Ынтымақ қылып нəпсіден қашқан бар ма?!
Ынтымақ қылғын, достар, шариғатқа,
Көңілді көндіріңдер тариқатқа,
Сырыңды бекітіп хақиқатқа136,

Мəулімнен жар медет сұраған бар ма?!
Махаббат дариясына өзін атып,
Уəхдəнийəт137 кемесін берік тұтып,
Мейірімнің мекеніне ақыр жетіп,

Ғишық мініп құзырет жаққа келген бар ма?!
Жарандар тірі екен жерді қазып,
Кірді олар сол үйге нəпсіден безіп,
Жүреді мақсат үшін жаһан кезіп,

Сүйіктісінен мұратына пайда тапқан бар ма?!
Ғашықтар сырын əсте халыққа ашпас,
Ғапіл кісі бұ дүниеден əсте кешпес,
Дидар талап қылған ғашық түнде жатпас,

Хақ үшін əзіз жаннан кешкен бар ма?!
Достарым, аманат-дүр бізге бұ жан,
Ешкімге опа қылмас дүние қуған,
«Уһ» деп тамады екен жүректен қан,

Мұң бірлəн көзден жасын төккен бар ма?!
Достарым, ойға нелер келер,
Баршаның сырын Алла білер,
Барша ер дəруіштікті қатты қалар,

Дүниені артқа тастаған бар ма!?
Құл Сүлеймен тəубашылдық бар ма елде?!
Қайырымды жаран кіріп жүрер жолда,
Бұ міскін ғаріп өзім үшбу халде,

* * *
Аулады ғишық махаббат көңілдерді,

Екі əлем көзгүсін138 ашты достар.
Риязатқа139 өзін салып жүргенге,

Пайдалы шашуларын шашты достар.
Алла деген ғашықтары ердің ері,
Не зиян қылар оған Мансұр140 дары141,
Тəңірім, нəсіп қылар Мұса Туры (н),

Самағ ұрып арсы жаққа ақты достар.
Жарандар самағ ұрып, ғарышқа ұшса,
Назар болып жол басында əзір тұрса,
Шибли142 секілді Алла деп шоқта тұрса,

Шоқта піскен сұхбат ішінде өлді достар.
Шибли, Жүнейд143 ғишығы үшін жанын берді,
Кім ғашық болса, (сол) самағ ұрды,
Белгілі Баязид үшбу ғишықта болды,

Сегіз жұмақ хорларынан кешті достар.
Ер сол болады үшбу жолға қадам ұрса,
Жаннан кешіп, Алла деп жолға кірсе,
Мекен-мекеннен өтіп жүріп Хаққа жетсе,

Хаққа жеткен ғашық жаннан кешті достар.
Барша жаран бұ мекенге қашан жетер,
Ғапіл кісі бұ сөздерге қашан иланар,
Құл Сүлеймен ғаріптерден үміт тұтар,

* * *
Ғишық жолына барша ғашық кірер болды,

Мендей құлдар өзін лайық көрсе болмас,
Ғашықтықты барша қылған пəруанадай,

Ғишық отына күйерінен енсе болмас.
Бір тамшы кім ішсе де үшбу шарап,
Қылар сол мезетте жүрегін кəуап,
Көздерінен қан жасы ағар сорғалап,

Сүйіктісі үшін сүйген құлдар жатса болмас.
Көп жатады ғапіл құлдар түнде ұйықтап,
Пікір қылып өлерін білмес түйіп,
Халық жатар жер үстінде көр қылып,

Үшбу дүние бағасына жетсе болмас.
Келгін, достар, түні-күн анық тұрыңдар,
Ақиреттің ісін мұнда Хақтан сұраңдар,
Құлшылықта түні-күн əзір тұрыңдар,

Фəни үшін бақи үйін салса болмас.
Бес күндік дүние үшін не істедің,
Ақиретке білесің бе нелер алдың,
Мəлім қылдым үшбу дүние өтерінен,

Мекен жырақ азықсыз жатса болмас.
Үшбу жолдың төтесі-дүр Алла жады,
Хаққа жетер ғашықтардың біл зары,
Ием Мəулім дидары-дүр құл мұраты,

Қожам таупық бермей жолға кірсе болмас.
Тарту қылғын əр пендеге таупығыңды,
Адастырма үшбу жолда жолдасыңды,
Тілер сенен Құл Сүлеймен хақиқатыңды,

* * *
Көңілімнің ішінде тəжəллидің144 нұры қонды,

Перде ашып қарады маған мейірім иесі,
Барша шайырлар сөз сөйледі өз халінше,

Не біледі қал145 ұлын сөз иесі.
Сөз ішінде мағына тілер мақсатым бар,
Ол мақсатқа сүйенген пірлері бар,
Қанша мəңгі болмасын ол бақилық жар,

Көңілім сезіп қорқар онда, қауіп иесі.
Қауіп ішінде үміт артқан үмітсіз қалмас,
Менмендік кетіп, сен жеткенге хижаб қалмас,
Тас суретке қараған жаран (да) маза болмас,

Не маза болсын онда, рахат иесі.
Дос қуғынын қал ұлы қалде болар,
Хəлден кешіп, ғашық құлдар хəлде болар,
Шаттық тілеп мың жан болса пида болар,

Шаттық жинап жанын берген үйреншікті иесі.
Тірі екен, өлсе қауышу күні туар,
Сүйіктісіне куə болып ай бағар,
Жақындық тілеп, хижаб146 шешіп дидар табар,

Дидар үшін азық алған үрей иесі.
Дидар көрген мақұлық жаққа қарамайды екен,
Сөз сөйлесе əсте оған жақпайды екен,
Қу нəпсінің құл болып жүрмейді екен,

Яғни перде дозағынан алдаспан иесі.
Құл Сүлеймен көңіл ішінде ілтипаттар,
Болса ашылар тіліменен ғибраттар,
Қылар күнде өз нəпсісіне қанағаттар,

* * *
Достарым, сіздердің араларыңызда,

Хəлат148 кезде сауық махаббат қылған бар ма?!
Хəлат кезде сауық құсын қолға алып,

Қанат қағып дəргаһ жаққа ұшқан бар ма?!
(Хəлат) уақыты ішінде əсте онда болмағанға,
Сауық не болар, сезім не болар білмегенге,
Алқа ішінде «Алла» деп өлмегенге,

Ондай күнəһар сауық шарабын ішкен бар ма?!
Сауық (шарабын) ішіп, мейірі қанып тағам жейді,
Сұхбат ішінде (қатты) ынтыққан құлдар жан береді,
Хақиқат ғашықтары Алла дейді,

Жан ғазауаты зікір, самағ қылған бар ма?!
Жан ғазауаты зікір, самағ, жақсы шарап,
Рух асылы рухани ол, білгін, топырақ (мола),
Рух асылы білікті бір оқ тартымды,

Рух бірлəн рух райхан болған бар ма?!
Рух райхан үшбу демде кезі хəлат,
Хəлат кезі болса болар жанға рахат,
Бақытты уақыт түсіп сол сағат,

Өкініш оты бірлəн жығылып жанған бар ма?!
Өкініш оты бірлəн жығылып күйіп-пісіп,
Лəйлəтүл қадыр149 түні уақытқа түсіп,
Пасық-сасық істерінен жүзін бұрып,

Тəубе бірлəн нəпсіні басып өткен бар ма?!
Иманды мүмін құлдар дағуат150 қылса,
Дағуат қылған құлдар Алла десе,
Құл Сүлеймен жанын кешіп хəлат қылса,

* * *
Ей, ғапіл, ғапіл тұрма, өтер өмірің,

Өмір зая өткерген бар жаһан ішінде.
Дүние өкініш, ақирет қуаныш, білгін мұны,

Ақирет тойған иманды құл аман(дық) ішінде.
Терең ойдың дариясына өзіңді салғын,
Сансыз күнə қылып едің тəуба қылғын,
«Лə тəқнəту»151 аятына үміт артқын,

«Əнəл ғафур»152 сүйіншісі бар Құран ішінде.
Сенбісін əуелгі көшкендерді,
Бір аһ ұрып тəуекел күнін кезгендерді,
Тариқатта сыр шарабын ішкендерді,

Рахман разы Ризуан болды пəрмен ішінде.
Шибли, Жүнейд тариқатта ат(а) атанды,
Махаббатты заһир қылып, нəпсіден танды,
Құстай ұшып, Дəруссəлəм ішінде қонды,

Мəңгі қалды олар білгін жəннат ішінде.
Көзден ұйқы харам қылып бір түн тұрсаң,
Қажетсізге қажет қылып жаға тұтсаң,
Күнде үш жүз алпыс назар одан тапсаң,

Əзіз өзің тұтпа ақыр түмен ішінде.
«Алла» деген ғашықтарға ізет болғай,
Ғарыш мақам періштелер құрмет қылғай,
Сəлем қылып Ризуан барша қарсы келгей,

Жəннəт шексіз мүлкі болғай аспан ішінде,
Армандасаң ол мақамды тұтқын жаға,
Құл Сүлеймен талпынғын Мəулім жаққа,
Иман бірлəн сапар қылсаң о дүниеге,

* * *
Ғапіл тұрма, ей, ғапіл адам ұлы,

Баршаға ащы өлім бақи тұрар,
Нұх, Нұғмандай өзін басқандар,

Ақыры бұ өлімді ұға тұрар.
Тəуба қылғын, тəуба құлға кешірім тұрар,
Тəубасыз құлға тамұқ сыйы тұрар,
Қамданғын тəуба бірлəн өткіз өмір,

Мүмін құлға мүмін ері сыйы тұрар.
Құтылмас бұ өлімнен ешбір қашқан,
Тау асып, теңіздерден тағы өткен,
Сүлеймендей153 тағы бірлəн көкке ұшқан,

Патшалар патшалығын жаға тұрар.
Бұ өлім мойнын иген арыстардың,
Өлтірер кəрі, жігіт ұландарды,
Хижаб қылмас бек, хан, сұлтандарды,

Баршасын да қара жерге сұға тұрар.
Қор қылар үшбу жер əзіз тəнді,
Солдырар шешектей қызыл жүзді,
Хабарсызын айырып алуда ұл мен қызды,

Ата-ана көңілін отқа жаға тұрар.
Бұ өлім айласы жоқ қалай қылар,
Мұнда не қылса, онда соны көрер,
Еш кісі жоқ бұ дүниеде мəңгі қалар,

Уақытша жан бұ тəндерден шыға тұрар.
Өлімнің белгісі – сақал ағы,
Ұшы тиді үшбу басқа өлім оғы,
Тағы қалай болар тіршілігі,

Күн келді, түнде өлім оған қарап тұрар.
Бұ дүниеде ешкім де біл қалмағын,
Не пайда ол жаранда тағат жоғын,
Ізгілікті мұнда қылса онда боларын,

Шырын тəннен əзіз жандар шыға тұрар.
Жүрермін сол жағада өзім бітіріп,
Күнəға батып жəне обал көтеріп,
Неттім деп Құл Сүлеймен одан өкініп,

* * *
«Хəлақту»154 дейді ізгілікпен Ием Сұбхан,

Терең ойға салып оны білгім келер,
Алланың түс-реңін біліп іші-сыртым,

«Йəнзуруллаһ»155 гауһарын тапқым келер.
«Йухиббуһум уə йухиббунəһу»156 шапаны рахат тұтар,
«Уəллəзинə əмəну əшəдду хуббəн лиллəһ»157 лəззат тұтар.
«Фəзкуруни əзкурукум»158 аяты сүйкімді тұтар,

«Фəфирру илəллаһ»159 фəнасына кіргім келер.
Қауіп жүрегімді бөлшектеді қаһар бірлəн,
Үміт оты рахат берді мейірім бірлəн ,
Көңіл есігін аштым енді сырым бірлəн,

Міскін өзім дəргаһ есігін қаққым келер.
Көңілім менің бұ халық бірлəн үлпəт160 қылмас,
Көпшіліктің сұхбатына рухым кірмес,
Фəни əлем патшалығын көңілім сүймес,

Жалғыз тəркі майданында жүргім келер.
«Алла» деп күндіз-түні жасым төгілер,
«Аһ» деп ғаріптікте қайран жүрер.
Шынайы қажеттілік əлемі мұнда тұрар,

Ол мақамның арманымен жүргім келер.
Тəуекел құдірет қылышын қолыма алып,
Тəубе етіп тура жолды берік тұтып,
Ғишық уақыт мағрифаттың ілімін біліп,

Қуылған малғұн уəлаятын алғым келер.
Санаға ғишық қалауы күні туды,
Құл Сүлеймен хикмет ілімінің жолы болды,
Сырлардың мұңды халін тілі айтты,

* * *
Қараңғы дүниеден машақаты ей, достар,

Ғаріптік машақаттары бітеді екен,
От екен бұ ғаріптік, ей, жарандар,

Тікендерге сол отты ұстайды екен.
Не деген қате екен ғаріп ісі,
Заһардан ащы екен дəмді асы,
Кең жаһанға сыймас екен ғаріп басы,

Ғаріптікте зар еңіреп өтеді екен.
Ғаріптердің тынбас ол көзден жасы,
Əр күнде мың жолды аулар өзі,
Əрбір оңбағанның ащы сөзі,

Іші-бауыры, жүрегіне өтеді екен.
Ғаріптердің арманы жаз бен қысы,
Өткізсем деп өз елімде жаз бен күзді,
Армандап міскін ғаріп үзірін161,

Үзірінің қайғысында күйеді екен.
Əлемге ол ауыр күні мейрам келсе,
Жердегілер бірлесіп мейман қылса,
Ғаріптікте үзірін сақтап тұрса,

Ол күн ғаріп қайғы ішінде тұрады екен.
Илəһім, аман сақта, қылма ғаріп,
Жүремін ғаріптердің ізін аңдып,
Ғаріптікте тəнім солып, аяғым талып,

Ұзақ түнде ұйқы одан кетеді екен.
«Алла» деп құбыла жаққа басым қойдым,
Рүкуғ162, сужуд163, «Сұбхан əғлə»164 деді тілім,
Аһ, дариға, ғаріп халім (ді) енді білдім,

Жеті тамұқ жаһаннамнан бітеді екен.
Құл Сүлеймен өз еліңді сақтап тұрғын,
Ахырет азығын жинап тұрғын,
Мұнда қылған істеріңді біліп тұрғын,

* * *
Бір мұңымды айтайын, қош тыңдағын,

Ғаріптіктің тауқыметін тартқан бар ма?!
Өз жер-суынан айырылып ап,

Жерден айырылып күйген бар ма?!
Қандай ауыр қиын екен жерден айырылу,
Жерін көрсе болады екен көз шырғы,
Ғаріптікке бұлбұл түссе соғар зауқы,

Ондай ғаріптің халдерін сұраған бар ма?!
Ғаріптікке сұлтан түссе көңілі шөгер,
Түні-күн зар еңіреп жасын төгер,
Дəулет құсы оны көріп одан қашар,

Бейнеттік құл оны берік тұтқан бар ма?
Ғаріптердің арасында ол Мұстафа165,
Дəруіштердің арасында əһлі сапа,

Жердегілер ғаріптерге қылмаңдар жапа,
Жапа шегіп, опа тартып жүрген бар ма?!
Ғаріптің тəні ауырып, төсек тартса,
Су тілеп бергісі жоқ аузы қатса,

Ондай ғаріптің халдерін білген бар ма?!
Жердегілер жылап жүрер сағыныш ,
Ғаріптің түні қашып, реңі сары,
Ғаріпке назар салғай Ием Халиқ,

Өлер халде ғаріптің халін сұраған бар ма?!
Құл Сүлеймен ол мекенге дүние қойды,
Жедің-кидің бүгін мұнда қонақ қонды,
Ақыры киіп жағасыз мұндай тонды,

* * *
Ширақ болыңдар, достарым, жігіт екен,

Махаббат шарабын іше көріңдер.
Мəулімнің жадын айту бірлəн,

Бұ солғын көңілдерді ашып көріңдер.
Бес күндік дүниеге өзің еріп,
Ақирет азығын мұнда теріп,
Хақ жолына бейнет көтеріп кіріп,

Ғишық үшін арсы жаққа ұшып көріңдер.
Бір күнде үшбу өзің нелер қылса,
Тағат жоқ күнəлар сенен келсе,
Өміріңнің ақыры жақын жетсе,

Сенім көзі бірлəн қарап көріңдер.
Жарандар дүние (ні) қойды, белді байлап,
Хақиқат көңілдерді пірге беріп,
Достарым халал болса жесін деп,

Бұ дүниеде сауап үмітін аша көріңдер.
Шиблидей арыстанды ұстап мініп,
Ұлы ұзын жыланды қамшы қылып,
Махаббатта асырап ап желге кіріп,

Хақ үшін əзіз жанды кешіп көріңдер.
Əдһам ұлы166 патшалығын артқа атты,
Шибли ғашық өз елінде отын сатты,
Өз жолымен барғандары орнын тапты,

Жарандардың ізін алып көшіп көріңдер.
Қарайсың бұ дүниені жəне тартып,
Қалар ол халің бір күн сенен артып,
Құл Сүлеймен хикмет айтты көңіл беріп,

* * *
Қараймын бұ махаббат теңізі терең,

Надандықтың жолын тастан салып, Жаппар, міне,
Пірім мейірім майданында хикмет айтса,

Даналықтың жауһарын сүйермін-ə.
Кетсін еді өзімнен надандық қашып,
Тəңірден таупық тəжі басқа тиіп,
Көңілдің майданында алқа құрылып,

Көңілденіп Алла сырын жабармын-ə.
Көңілім езілер күнəнің азарында,
Жаным жылар Сұбханға тəн жазарында,
Сыр мұңды орап қайғы базарында,

Таупықтың құмайын аулармын-ə.
Таупықтың құмайында өзім жапты,
Сырлардың жауһарын көңілім қатты,
Үлпəттің алқасында қағба тапты,

Бір жаным оған қайтып барармын-ə.
Шынайы уһ-інен бұлт ұрлар,
Надандықтың құмайын енді қорлар,
Бітіп теңіздің атырабында төгілер нұрлар,

Тəңірдің қыбыласын жабармын-ə.
Ықтияттың мəйін167 іштім жан масаяр,
Би бұлты ұрлап үлпəт жауын жауар,
Сыр ағашы өніп шығып түзу өсер,

Садраның168 бұтағын ұстармын-ə.
Шынайы мəртебе тұтып күсін ұрдым,
Мақам тауып енді өкініш жасын төктім,
Мұңым бəрлін міскін өзім гауһар тердім,

Мағрипаттың жаңбырына тоярмын-ə.
Һидаяттың169 əсерінен көңілім толды,
Күнəнің татын (сондай) жуып салды,
Махаббаттың мекенінен орын алды,

Қарасам мен хазіретті бос табармын-ə.
Құл Сүлеймен сырдың құсын аулап тапты,
Қадырым таупық берді, сана тапты,
Жаным билер енді мұрат тапты,

* * *
Сырым бірлəн бір уақытта аһ деп өкініп,

Алиул ағла170 мақамына жеткім келер,
Сырдың сыры Ием жолы үндеуіне,

Нəпсі мұрынына жүген тартып қойғым келер.
Нəпсі жырлайды, ант тілейді азабын,
Рух іздейді, сыр тілейді ақиретін,
Ғашықтар түні-күн тілейді ризасын,

Нəпсіні қойып тəркі өзім жүргім келер.
Жатсам-кетсем, жұмсам-батсам сыр жаққа,
Түндер тынбай жадын айтсам жаға тұта,
Сыр іздейді, құпия іздейді шөге бата,

Нəпсіні қойып, ғишық атына мінгім келер.
Нəпсі зат-ты, тəн залым-ды, жан нұрлы,
Ілім раббани171, лаухы мекенді172, дін Сұбхани173,
Ешбір затсыз, ешбір көзсіз Хақ Раббани,

Осындай сипат бірлəн Хақты көргім келер.
Мекені жоқ, анық жасар тахт фауқада174,
Бос емес, өте биік жеті қатта,
Жын-пері күллі заты бар мақұлықта,

Сыр тілегі рух сауқына кіргім келер.
Кірсем, онда серуен қылсам, дүрлер терсем,
Діндарлықтың мекенінде амал қылсам,
Ұлы өлім келмес бұрын өлсем-жатсам,

Одан кейін Хақ дидарын көргім келер.
Өлімнен бұрын Хақ дидарын көрсе болмас,
Егер көрсе, соншалықты зиян қылмас,
«Муту қəблə əн тəмуту»175 қате емес,

Ондай болған құлдар бірлəн болғым келер.
Əлем ішінде құлдары бар ешкім білмес,
Түні-күн жылауменен əсте күлмес,
Ай секілді «һу-һу» деп айтып жалықпас,

Сыр гауһары мекендерін білгім келер.
Құл Сүлеймен Хақ рұқсатын іздегін сен,
Мұңның сырын халық ішінде іздегін сен,
Хəлат ішінде гауһар тапсаң шеттегін сен,

* * *
Достарым, кешіп заһир əлемінен,

Батынға сыр көзі бірлəн баққым келер,
Сахар уақытта көзім жасы бірлəн жуып,

Ол дəргаһ есігін ашқым келер.
Жүр едім тілім тоза, жолдан аза,
Жүгірдім нəпсіге ұйып жаһан кезе,
Дүниеге қарадым, көрдім жоқ ол маза,

Ақирет азығын алғым келер.
Достықтың асасын иыққа асып,
Махаббат жүгі бірлə қанаттанып,
Бақыттың хирқасын176 тəнге киіп,

Мағрипат бұтағына қонғым келер.
Жарандар біледі барша болды мазар,
Жиналыңдар достарым, болыңдар ояу,
Мұса секілді Тур тауында құлдық дидар,

«Раб əрни унзур илəйк»177 дегім келер.
Ер болсаң тұрғын жатпа, зар жылағын,
Тəуба суы бірлəн күнə кірін жуғын,
Жасқа батқын түні-күн Жақыптайын178,

Ол дидар Жүсіпті179 көргім келер.
Аһ, дариға, ессіз өмірім бердім елге,
Хақ жолына енгісі жоқ бақсам елге,
Құлшылық торын кеш байладым енді белге,

Берік болып, қоршанып ап енгім келер.
Хош мұғжизат180 берді иман сыйын,
Тəні-жаным, рухым құлдар азығын,
Ер құлағы ұқса кенет дауысын,

Есітіп үн жаным пида қылғым келер.
Атағы Құл Сүлейменнің жүзі тең емес ол,
Риязат тарту əлемін еш көрмес ол,
Алла демек мүмін құлға ар емес ол,

* * *
Мейман келді деп үйге хабар берсең,

Жан-тəнің бірлə қуана келгін, достар.
Мейман хақы біліңіздер мүмін құлға,

Жүз мың-жүз мың мейірім болар білгін, достар.
Мейман өз ризығын ала келер, (егер) келсе,
Жүз мың алуан мейірім онымен бірге келер,
Пəле келсе, есіктерін жаба келер,

Мейман хақы ұлы екенін білгін, достар.
Мейман келсе, қарсы шығып сəлем қылғын,
Мейірім жауар сол сəлемнен соны білгін.
Ізет-құрмет жасап үйге алып келсең,

Жүз мың мейірім сол жерге жауар, достар.
Мейманға мейірбандық қылсаң мұнда,
Хорлар қарсы шығып алғай сізді онда.
Өз дидарын нəсіп қылар Мəулім онда,

Мейман хақы сыйлық екен білгін, достар.
Ғалымдар ғылымын егер білейін десең,
Сегіз жұмақ ішінде сайран салайын десең,
Жақсы атым мəңгі бақи қалсын десең,

Нəпсіден қашып, мейман көңілін аулағын, достар.
Үшбу керек тілегім бүгін мұнда,
Мейман келсін деп болсын көзің жолда,
Пайғамбарлар қашырында болғын онда,

Пайғамбарлар мақамында болғын, достар.
Мейманға жалған сөзді болма əсте,
Егер болсаң, орның сенің болар отта,
Өліп барсаң, орның сенің болар тарда (тар жерде),

Мейманға ашық жүзді болғын, достар.
Пайғамбарлар мақамында болайын десең,
Лұқман Хакім181 хирқасын киейін десең,
Тəн-жан бірлəн сыйлы ясин182 атайын десең,

Сыйлап мейман ізет-құрмет қылғын, достар.
Құл Сүлеймен түні-күн «Алла» дегін,
Хақ бұйырған тағаттарды қыла көргін,
Өлмеспін деп айтпа əсте, дайын тұрғын,

* * *
«Алла, Алла» десем, Алла,

Əсте күнə қалмас «Алла»,
Ібіліс айтар: «деме «Алла»,

Мен айтармын; «мəзалла (Алла сақтасын!)».
«Алла» десем жанға рахат,

Айтпасам дінге опат,
Ібіліс айтар: «қылма тағат»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
«Алла» дегін түні-күн,

Хақ жолында болғын күні,
Ібіліс айтар: «сүйгін мені»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Түзеуші өзің жолға салғын,

Тағат оғын жөндеп атқын,
Ібіліс айтар: «дүние ұстағын»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Мұнда қылғын пікірдің жайын,

Ием берер саған жарын,
Ібіліс айтар: «жатқын ұйықтап»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Ғашықтардың ғишығы үшін,

Жаратылған үшбу əлем,
Ібіліс айтар: «менің үшін»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Тағат жүгін белге байла,

Көріктіге көзің көп салма,
Ібіліс айтар: «Хақтан қайтқын»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Ер болады ол тағат қылған,

Тəубе қылып күнə жуған,
Ібіліс айтар: «сөзің жалған»,

Мен айтармын: «мəзалла (Алла сақтасын!)».
Құл Сүлеймен болар атым,

Достарыма өзім қызметші,
Ібіліс айтар: «дүние қадім»,

* * *
Дүние сүймек қателердің басы болар,

Ол Мұхаммед бізге ескерту қылмады ма?!
Оның үшін «Əл-фақыр фахри»183 деп Расул,

Жаратқаннан дəруіштікті сұрамады ма?!
Жиһад қылсаң өмір өтпес бір сағаты,
Ажал келсе пара алмақ жоқ əдеті,
«Күллі нəфсин зəйқəтул мəут»184 аяты,

Мереке үшін көктен түсіп келмеді ме?!
Бұ өлім опат қылды көпті ойран,
Қане, ол Мұстафа неше (дос-) жаран,
Тағы бірлəн ұшар еді ол Сүлеймен,

Бұ өлім орманына кірмеді ме?!
«Фəтубу илəлла»185ға мойынсұнғын,
Күнəға қарамағын, мойын бұрғын,
Шын достай əлем ішінде атың қойғын,

Тілегелі құл тілегін таппады ма?!
Омар еді түгел ислам дінін ашқан,
Əли еді кəпірлердің мойнын үзген,
Ерлік бірлəн Хайбар186 есігін ашқан,

Олар да өлім суын ішпеді ме?!
«Əлəсту бираббикум» деген уақытта,
Серттесті «қалу бəлə» деп онда,
Енді қарсы шығар болсаң ол мисақта187,

Орның сенің жаһаннамда болмайды ма?!
Тəңірім пасықтарға ұрды мысал,
«Улəийкə кəл əн′ам бəл һум əзəл»188,
Төрт аяқтар жануарға мінгізеді,

Барша жаран одан ғибрат алмады ма?!
Əлем мақтанышы кептер мешіт деген,
Шұғайыптың қазынасынан мал тілеген,
Ғұшыр189, зекет190 бергін десе хош көрмеген,

Сыймас еді Қарұн191 малы жапан жазы,
Мəлім болды əлем ішінде оның сөзі,
Дүние малын жиып тоймас оның көзі,

Қара топырақ кірген бойда толмады ма?!
Ер болар ол қызықпаса дүние ісіне,
Надан болар сол кісі дүние жиса,
Бірім екі (болсын деген) қамымен сол айыпты,

Төртінші қат көкте жалғыз қалмады ма?!
Əлемде Тəңірмін деп тайталасқан,
Мұса сөзі бірлəн дəйім қарсы келген,
«Фəқала əнə раббукумул əғла»192 деген,

Дария ішінде өкінішпен жатпады ма?!
Ибраһимға еді дұшпан сол Намрұт193,
Жарым тасбұршақ қуатын оған берді Тəңір,
Раббыдан танды, дінінен азды сол Намрұт,

Бояп реңді оғын көкке атпады ма?!
Құл Сүлеймен, ояу тұрғын, тағат қылып,
Тағы жүз істеріңнен ғибрат алып,
Тынбағын, жігітпін деп бұзықтық қылып,

* * *
Көзіңді аш, ей, ғапіл адам ұлы,
Опасыз жарық дүние өтеді екен.
Бұ дүниені менікі деген шаһзадалар,

Соңын алып бір күні өтеді екен.
«Алла» десе ғашықтарға тəтті азық,
Хақ дидарын армандасаң көңіл жықпа,
Ғашық болсаң түні-күн ғапіл тұрма,

Ғашық құлдар мақсатына жетеді екен.
Ешбір жан бұ дүниеде мəңгі қалмас,
Жиған малың ақиретке бірге бармас,
Бес қарыс бөзден артық оған тимес,

Соңында қара жерге кіреді екен.
Бұ дүние сарайлары мұнда қалар,
Əзірейіл бір күн келіп жанды алар,
Ащы ол заһар заққұм суын ішер,

Сол судан барша əлем ішеді екен.
Ей, жарандар, бұ дүниені шарты жалған,
Ақылсыз надан оған көңіл берген,

Мал туарға қуанып жолда қалған,
Ақиретте өмірін желге сатады екен.
Құл Сүлеймен, сенің халің ауыр екен,
Ақиреттің қайғысында жүрегің өлер екен,

* * *
Достарым, өмір бойы өкінбедім,

Аяқталды бұ дүниеде жасым менің,
Жігіттік уақытта іс қылмадым,

(Енді) қартайдым, не болар ісім менің.
Соңында өлем өзім, шығар жаным,
Сарғаяр запырандай қызыл жүзім,
Сазарған көрмес болар екі көзім,

Дариға, төгілер бұ тісім менің.
Кім өлсе де (оны) құрт-құмырсқа жегей,
Киер тоным шешіліп, кебін жерге түскей,
Қиналған нəзік тəнім не дегей,

Бұзылған буындарым (ды) айтсам менің.
Жиналып ап жаназамды көтереді,
Лақат ішінде қалдырып һəм кетеді,
Неше күннен кейін бəрі ұмытады,

Ене ме екен мейірбан ол досым менің
Жоқтайды əр күн мені, ей, достар,
Ізгі жарым бар еді деп еңірейді,
Ұл-қыздар, ата-ана көп жылайды,

Қалады ол адал жұбым, ісім менің.
Барармын ісім, досым, əйелдерім,
Қарындас қап, қоңсы, ұяларым,
Қарызымды кешіргін аналарым,

Болмаса қауіпті болар ісім менің.
Құл Сүлеймен қорықпа Ием Ғəлим194,
Кешірер күнəлəрім болса бəрін,
Достарым, бұ уақыттар айтар тілім,

* * *
Бұ дүниеден кім өтер,

арада ғишық болмаса,
Жұмақ есігін кім ашар,

арада ғишық болмаса.
Рухың ғазауат ала алмас,

тəн-жан маза болмас,
Күпір иман айырылмас,

арада ғишық болмаса.
Дəрі – дəрмен болмас,

өзін оттан құтқармас,
Күпір екіжүзділік айырылмас,

арада ғишық болмаса,
Тақуалықпен тірілмес,

заһид өзінен қалмас,
Бұзық пасықтан айырылмас,

арада ғишық болмаса.
Ғалымдар надан болар,

имамдар қырағат (тан) шатасар,
Мешітке өзі кім келер,

арада ғишық болмаса.
Заһид195 саумағадан196 шыққын,

ғибадатшыны, мешітті жаққын,
Мінберді отқа жаққын,

арада ғишық болмаса.
Мың жыл ғибадат қылсаң,

тағат ішінде өлсең,
Бос нəрсе ол Хақты білсең,

арада ғишық болмаса.
Тəспің зуннар197 болар,

арада ғишық болмаса.
Адам келмейтін еді,

мүрсəл198 тумайтын еді,
Мейірім енбейтін еді,

арада ғишық болмаса.
Надандардың нышаны,

білмес ғишық баяны,
Құрылмас дін дүкені,

арада ғишық болмаса.
Ғишық ашты іш көзімді,

Хакім тыңда сөзімді,
Тастар едім өзімді,

* * *
Сахар тұрып, «Алла» деп еңіресем мен,

Күнəлəрімді біліп ап жыласам мен,
Ұлы жетпіс өлгендейін еңіресем мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
«Алла» деп бұ көңілімді жарытсам мен,
Қайғы бірлəн қызыл жүзді сарғайтсам мен,
Ғашықтардай түніменен жыласам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Түмен түрлі тағамыңды жемесем мен,
Тоқтық бірлəн, дұға бірлəн ашпасам мен,
Есеп қылып сауабымды білмесем мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Сусыздықты өз-өзіме қаласам мен,
Жиһад қылып, жоқтық бірлəн есейсем мен,
Қауіп-қатер бұтағына асылсам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Қу нəпсіден көңілім отын өшірсем мен,
Өшіріп жəне неке құсын ұшырсам мен,
Пəк болып, құзырет есігін ашсам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Таң бозара тауларда жүгірсем мен,
Терең ойды зікірлерге жалғасам мен,
Сырым бірлəн сахараларда жыласам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Ұзақ түндер аяқта тұрып еңіресем мен,
Қайғы оты бірлəн жүрек күйдірсем мен,
Айқай салып, жан ұшырып жыласам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Қар үстінде жатып əсте тоңбасам мен,
Көңілім тасып тоңғанымды білмесем мен,
Ғишығым бірлəн жүзіп əсте шөкпесем мен,

Бейнет келсе, нығметтейін алсам мен,
Аюб199 секілді тəнім(ді) құртқа жегізсем мен,
Бейнет, нығмет сенен деп білсем мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Сені біліп, сенен өзге демесем мен,
Сенікі болып, сенсіз əсте жүрмесем мен,
Тағдырыма өлім келсе, тоймасам мен,

Боламын ба, əй Раббы, сені қаласам мен.
Құл Сүлеймен насихатымды халыққа айтсам мен,
Ілім хикмет, шариғатты үйретсем мен,
Риясына көз бояушылықты жіберсем мен,

* * *
Махаббатты даулаған сүйікті құлға,

Махаббат оты ішінде шоғы керек.
Мұрат мақсатына жеткізбекке,

Түні-күн рукуғ, сəждеде зарлау керек.
Шын жүректік ұрығынан тарамаққа,
Махаббат нұрларынан нұрланбаққа,
Жақсылық бірлə жамандықтан арылмаққа,

Қу нəпсінің қалауынан айырылу керек.
Ей, күнəһар, қойма тəнді мал жимаққа,
Терең ойлан, тар лақатқа шын кірмекке,
Шаһадат200 нұры үстінде жан бермекке,

Ол жалғыз Йазданның жары керек.
Болмысты білгін сен ол Йазданнан,
Кедергісіз берер саған жүз мың жанан,
Хақ үшін кешкін сен əзіз жаннан,

Шайқы201 Жүнейд, Шибли секілді пейіл керек.
Зікірін қойма, болғын, өзіңді салғын,
Жасап-жасамаған істеріңнен тəубе қылғын,
Қанағат тонын киіп Хаққа келгін,

Көп нығмет берді патша шүкіршілік керек.
Құл Сүлеймен жаныңды Хақтан аяп қалма,
Жасап-жасамаған істеріңді артқа салма,
Түнде ғапіл, күнде ғапіл болып тұрма,

* * *
Сұбхан Ием тамшы судан көрік берді,

Иман берді, шүкіршілігін қылмайсың ба?!
Рахым, таупық, тəубе жолдас берді саған,

Түні-күн құлшылығын қылмайсың ба?!
Құлшылық қылды мүрсəл, нəби біліп Тəңірін,
Түні-күн азық қылып Хақтың зікірін.
Бір мезетте ұмытпады өлім жайын,

Сен тағы бұ өлімді ойламайсың ба?!
Ғимарат салдың сарай неше алуан,
Ақирет үйін қылдың ойран,
Тазы ит, жорғаларды мұнда қойып,

Жаназа мініп көрге бармайсың ба?!
Бұ қу нəпсінің құлы болдың өзің,
Дəруіш көрсең қашар едің бұрып жүзің,
Жылқы (дай) қара əлім бар деп жалған сөзің,

Ақыры жарық бөзге кірмейсің бе?!
Қане, ол ұлы атаң Адам Сафи201,
Хақ Мұстафа Мұхаммед пен шəдияры203,
Қайда барды діндар, тақуа, күнəһар жаны,

Оларды көріп ғибрат алмайсың ба?!
Не пайда берер сенің дүние-малың,
Киер тоның көз қуанышы болсын халің,
Сенен кейін қалған малың азап халің,

Ақирет азығын алмайсың ба?!
Дүние малы даңқ құрметі, тон көрігі,
Жерде қалар тоның болып көр топырағы,
Ол ғибрат топырақ соңғы өмір пырағы,

Бұларды біліп ғибрат алмайсың ба?!
Құл Сүлеймен ол мекенге дүние қойды,
Жедің-кидің бүгін мұнда қонақ қонды,
Ақыр киіп жағасыз, жеңсіз тонды,

* * *
Өтінейін, ей, достар, хош тыңдаңдар,

Он сегіз мың əлем мақтанышы Расул үшін,
Мəлəкул мəут204 жан алмаққа келер уақытта,

Үмбеттерім қажет бірлəн дегені үшін.
Тоғызы күні анық Расул ауырып жатты,
Жебірейіл пəрмен бірлəн Хақтан жетті,
Періштелер баршасы қайғы жұтты,

Дүниеден Расул сапар қылғаны үшін.
Қайғырар еді Расул күні-түн жатып,
Фатима205 сақтар еді басын ұстап,
Əзірейіл келді сол мезетте жетіп,

Ыстық тəннен əзіз жанды алмақ үшін.
Əзірейіл жетіп келіп есік қақты,
Көзін ашып Фатимаға Расул бақты,
Фатима тұрып ап қарсы шықты,

Есік қаққан кім екенін білмек үшін.
Фатима есік ашып, сəлем берді,
Əзірейіл айбат бірлəн жауап қылды,
Анық Расул иман бірлəн əуре болды,

Жігерленді ақиретке бармақ үшін.
Расул айтты Əзірейілге: бір сағат қойғын мені,
Жаратқан Ием жан алмаққа жіберді сені,
Сахабалар206 жылар еді көріп оны,

Он сегіз мың əлем мақтанышы Расул үшін.
Расул айтты: сахабалар кешіріңдер,
Ақиретке аттандық біз анық біліңдер,
Таза жуынып, мешіт жаққа күнде келіңдер,

Жаһаннамнан өздеріңді сақтау үшін.
Əзірейіл, пайғамбардың жанын алды,
Жер мен көктен періштелер жылап келді,
Анамыз Айша «уһ» деп мазасызданды,

Анық Расул дүйсенбі күн дүние қойды,
Рахман Тəңір бұйрығына мойынсұнды,
Ибн Аббас207 су құйды, Əли жуды,

Жұмақ ішінде хулла208 тонын кимек үшін.
Жер мен көктен періштелер жылап келді,
Анық Расул үзіріне намаз оқыды,
Фатима «əкем» деп дауыс шығарды,

Пайғамбардан жетім болып қалғаны үшін.
Періштелер өре тұра жүгірді,
Расулдың жаназасын алып кетті,
Сидратул мунтаһаға209 жеткізді,

Арсы-күрсі үстіне қоймақ үшін.
Қоймады дініміздің сұлтанын,
Айша, Фатиманың ақирет үнін,
Пайда таппас оқып Інжіл210, Фұрқанын,

Адам ұлы баршасы туып өлмек үшін.
Оқыды аят Құран Раббының,
Жəннəтулмəə211 болар Расул орны
Хақиқат досы еді Уəйс Қарани212,

Шапанын алды жəне кимек үшін.
«Һу-һу» деп, шықты таудан жара жерді,
Сəлем берді оған Расул шəдияры,
Аузын ашты, қара деді тісім, қане?

Барша тісім сындырдым мен Расул үшін.
Құл Сүлеймен дұға үшін айтты мұны,
Расул үшін пида қылды əзіз жанды,
Күнəңді жарылқағай Қадыр сенің,

* * *
Алла жады нұры кімге нəсіп болса,

Қу нəпсі райын рухтан шашады екен.
Барша тамыр зікірші болып «Алла» десе,

Мұңсыз көңіл татын (сонда) ашады екен.
«Фəзкуруни əзкурукум» есітіп дауыс,
Дайындық көріп жылар мұшаһида213,
Кіріп көрге тартып оны көп талпынып,

Ғашық құлдар сыр шарабын ішеді екен.
Ғашық құлдарға түсіп Хақтың мейірімі,
Батын ішінде ашылып құпия сыры,
«Əнзур илəйк»214 қылып дидар кереметі,

Фəна болып шексіздіктен өтеді екен.
Сыр шертіліп (сонда) батын көзі ашылып,
Ғашық жандар бұ дүниеден шашылып өтіп,
Тағы қу нəпсі тұзақтары кесіліп шешіліп,

Масқара болып шайтан одан қашады екен.
Құл Сүлеймен білгін енді ғишықты түсініп,
Жаннан кешіп, осы жолға көңіл қойып,
Ессіз өмірім зая өтті деп жылап,

* * *
Бұ дүние фəни екен, бақиды ұста,

Мəдеһ бəр фəни бақи көнəд суд215
Қияметті тіле Хақтан əрқашан,

Һəр он кəс ке қано’ат кəрд асуд216.
Махаббат отында күйдір болмысыңды,
Ке бунояд нəсузад ‘унбəр ‘уд217
Егер кеңшілікпен қылса мейірім,

Уəгəр нə кист у домын нəйалуд218.
Илəһи, нəпсі елінен сақта бізді,
Ке бози дод бəр Һарут уə Мəрут219
Тəкаппар қылмағын, шайтан бекінсін,

Тəкəббур кəрд, шод мал’ун мəрдуд220.
Айтқан əулиенің насихатын тұт,

* * *
Келгін достар, бұ жасанды құрақтардан,

«Алла» деп көз жасты төгелік-ə.
«Алла» деп бұ дүниеден таупық тілеп,

Қаяу басқан көңілді ашалық-ə.
«Алла» дегін, бұ тіліңнен шарап ақсын,
«Алла» дегін, таупық саған жолдас болсын.
«Алла» деп көңіл ішінде ғишық толсын,

«Алла» деп ғишық шарабын ішелік-ə.
«Алла» деп ойланбаққа ақылың сал,
«Алла» деп менмендіктен өзіңді ал.
«Алла» деп майдан ішінде қанаттан,

«Алла» деп майдан ішінде ұшалық-ə.
«Алла» деп жаныңды бер шариғатқа,
«Алла» деп кірді жаран тариқатқа,
«Алла» деп батты жаран хақиқатқа,

«Алла» деп бұ дүниеден кешелік-ə.
Қажеттікпен «Алла» десең надандық кетер,
Қайрандықтың мақамында онда жетер.
«Алла һу, йə һу»222дың оғы тесер,

Ол оққа жүз мың жаннан кешелік-ə.
Йə, илəһім, əлсіз құлға бергін несіп,
Йə, илəһім, ашқын енді батын көзді,
Осы ғаріп Сүлейменнің хикмет сөзі,

* * *
Бұ дүниеде əсте рахат бола алмадым,

Ақиреттің азығын алайында, алайын-ə.
Алтын деп жидым мен бақыр-шақаны,

Көңіл көтеріп ол бақырдан алмайын-ə.
Бұ дүниенің гауһарлары бақыр екен,
Тізе бүгіп алған оны пақыр екен,
«Йəумə йухмə»223 аятын оқиды екен,

Оны есітіп, қандай іске мал терейін-ə.
Жинаппын бұ дүниенің жемісін,
Алтын-күміс мал туар һəм қыл-көңді,
Мал деп жинаппын басқа мұңды,

Ол мұңға батып мен қалмайын-ə.
Ып-ылас өзім, базардың кенін даулар,
Міскін құлмын, тағатым жоқ, Ием білер,
Бұ сатулар барша жерде қашан білінер,

«Лə тəқнату» базарына кірейін-ə.
«Лə тəқнату» базарына кіргін десе,
Ақиреттің гауһарын алғын десе,
Тегін емес, құнын бергін десе,

Тағатым жоқ, қайдан алып берейін-ə.
Ажал келсе, тағатым жоқ қайдан алар,
Базарда жоқ, ақша беріп сатқанын алар,
Ізгі мінезім көрім ішінде ісім болар,

Мен құл онда жалғыз қалай тұрайын-ə.
Сансыз түмен жазығымды енді білдім,
Надандықтан өз-өзіме өзім қылдым,
Опат азық-асын жеп-жеп күпті болдым,

Дəрісін тəуіптерден сұрайын-ə.
Күпті болсаң тəуіп ол-дүр жақын болғын,
Үшбу ауру дəрісін одан сұрағын,
Жемек пенен жиған малдан ихсан қылғын,

Ихсан қылмас малды мен не қылайын-ə?!
Құл Сүлеймен мұң мен сырын Хаққа айтар,
Өңімде мал, түсімде ұлы қайғы,
Дүние малын қайда жисаң, сонда қайғы,

* * *
Келгін, достар, Хақ құлшылығын қыла көргін,

Құлшылықтың асылы болар үшбу намаз.
Құлшылықсыз құлмын дер күнə қылмас,

Баршаның асылы болар үшбу намаз.
Намаз қылған адамның іші тазарар,
Қаншама күнəлардан тəні арылар,
Солай екен адам дене қашан жуар,

Дұшпандарға қару болар үшбу намаз.
Он бес жастан от (дозақ) пен намаз уəжіп болар,
Кім оқыса Иесі одан разы болар,
Намаз қылған құлдың несібін кең қылар,

Баршаңызды мұңсыз қылар үшбу намаз.
Ақылды адам бес намазды уақытында қылар,
Бір намазға сансыз түмен сауап берер,
Азан есітіп, барша ісін кейінге салар,

Барша істің бергені үшбу намаз.
Пайдасы жоқ уақытын өткізіп намаз қылса,
Орынды болмас қылмысымен бірге қылса,
Бейнамазды224 көрсең, жүзіңді тарт, қараса,

Ол сауаптан мақрұм қылар үшбу намаз.
Сұхбаттаспа оныменен, жырақ тұрғын,
Жігерің батса, шығарып ап елден қуғын,
Кесек, кірпіш, тастар бірлə алып ұрғын,

Дос-дұшпанның парқы болар үшбу намаз.
Шын ғашық болса ол түнді өткізер,
Шын қажетсіз бірлəн жаға сүйер,
Ондай жаран бұ дүниеге қашан қарар,

Иесі бірлəн сырластырған үшбу намаз.
Əзірейіл айбаттана саған келсе,
Тұзағын құрып алып жаныңды алса,
Шайтан келіп иманыңды ұрлап алса,

Мүңкір-Нəңкір айбаттана саған келсе,
Жағаңды ұстап алып тақап келсе,
«Мəн раббуак»225 деп айбат шегіп сұрақ берсе,

Тапжылмастан жауап берген үшбу намаз.
Бұ дүниеден кімдер өтті назар салғын,
Тəубе қылып, өзіңді оттан сақтағын,
Атағы Құл Сүлеймен мұны айтқан,

* * *
Достарым, өз-өзімді енді білдім,
Сыр айтып, құзырет жаққа барғым келер,
Шариғат, тариқат сұлтандары,

Мұңдарым толды сізге айтқым келер.
Білесіз бе, маржан ішінен гауһар шығар,
Сыр нұры сырдан шықса жоқтап жұғар,
Бұ сырдың сырын ердің ері ұғар,

Ол ұққан сопы ерді білгім келер.
Нəпсілерді тазартар үлпəт оты,
Жандарды тазартар бейнет оты,
Көңілдерді тазартар жігіт оты,

Ол айбатты салып жерге көргім келер.
Мағрифат ері тұқым, ол топырақ жігер,
Ағашы тағат, ол мəуесі хикмет,
Сенімділік жалғасы ол мейірім жаңбыр ,

Көз нұры үлес қызмет қылғым келер.
Түн зікірі жəне одан төрт рүкін226 бар,
Тəуекел, терең ой, кішіпейіл, зар,
Төрт есігі – ғылым, хикмет, риза, сабыр бар,

Сабыр қуаныш кілтін ашқым келер.
«Мəн ′əрəфə нəфсəнің»227 қандай асылы,
«Фəқəд ′əрəфə раббаһу»228 оның асылы,
Білесің бе, үшбу жақсылықтың шын асылы,

Ғибадат барша көп қылғым келер.
Ғибадат кімге тұрар сұраса балық,
Ишарат қандай құлға болар лайық,
Мейірімдік бірлə ол төрт шын хақиқат,

Кімдердің нəсібі бұл білгім келер.
Ғибадат кімге тұрар аңда сөзді,
Ишарат хасқа тұрар ашқын көзді,
Мейірімдік Сыддықтарға дайында өзіңді,

«Ас-сабру мифтахул фараж»230 дер бір сөзде,
Ұғармысың «кім қанша үндемейді?» дер сəлемде,
«Уə мəн йəтəуəккəлу ‘əлə Аллаһ»231 дер Кəлəмда,

Көңіл беріп, риза болып дегім келер.
Құл Сүлеймен бұ топтан қолдар қажет,
Тариқат ішінде енді оқыр əбжəд232,
Хабары бар «Мəн тəлəбə шəйəн жəддə уə жəдə»233,

* * *
Лаухул Махфуз тақтасында көргенімді,

Хош айтайын есіткін енді достарым-ə,
Қажет бірлə қажетсізге жалбарынып,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Өсекшілерді көрдім мен онда халін,
Азап қылар мұнда қылған ахуалын,
Күйер-жанар отта, судай ағар қаны,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Өсекші көрдім жеңі менен басы жоқ,
Қинайды, жауап берер шамасы жоқ,
Заһар заққұм ішер, оның асы жоқ,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Пəрмен бірлəн сүймес оны сүйіктісі,
Мүміндерді қатесінің тəбибі234,
Керек қожа, керек болсын көң бибі,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Өсекшілердің Хаққа берер сөзі жоқ,
Нұрдан болар нышаналық жүзі жоқ,
Жүзі менен дидар көрер көзі жоқ,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Өсекшілердің кеседі екен онда тілін,
Тілін тіліп мойнына асады екен,
Күнə жасаушылар өз айыбын біледі екен,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Періштелер ұрса он қайнақ түзеді,
Жануына қатты назар бұрады,
Азап бірлəн мың тіріліп өледі,

Өсекші болмағын, тəубе қылғын, достарым-ə.
Ол өсекшілер айтар бізді көрдің бе?
Не іс үшін азап тартармыз білдің бе?
Көріп мұны сабақ ғибрат алдың ба,

Пəрмен болар мүмін құлдар келсін деп,
Мəңгілік жұмақ ішіне кірсін деп,
Өсекші мəңгі дозақ ішінде қалсын деп,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Тəңірін білген құлға азабы жоқ,
Мейірім қылар əділ бірлə есебі жоқ,
Уəйл235, тозақ, жалын ішінде күнəсі жоқ,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Мүритпін дер сасық өсекшінің ойы жоқ,
Көңілі ішінде махаббаттың оты жоқ,
Өкініш, қайғы елі бірлəн ісі жоқ,

Тəубе қылғын, өсекші болмағын, достарым-ə.
Көрдім онда өсекшілердің бейнесін,
Қатты қорықтым көріп оның кейпін,
Құл Сүлеймен сұрар құлшылық нəубетін,

* * *
Илəһи, жазығым көп болды,
Рахым қылсаң қадірімнің Рахман хақы.
Анамыз Хауа атты Адам жұбы,

Атамыз Əбулбəшəр236 Адам хақы.
Атасыз анадан туғызушы,
Ол құтты Мəриям ұлы Иса237 хақы.
Мінажат мақамында сыр айтушы,

Жылан, аса мұғжизасы Мұса хақы.
Пəлеге риза болар, ренішке сабыр,
Тəуекел дене басы Аюб хақы.
Əй, кінəсіз, Жүсібім деп жылаушы,

Көрер көзді көрмес қылған Жақып хақы.
Ерікті Раббыға «досым» деп айтқан,
Бұ əлемге ерікті сүйікті хақы.
От ішіне кіріп ап бостан қылған,

Ибраһим пайғамбар Хəлил хақы.
Бəни Һəшим238 ұрығы асыл текті,
Бұ əлемнің жолбасшысы Расул хақы.
Оған берген ол тəпсір Кəлəм239,

Барша майда үкімдер жолы хақы.
Жеті қабат бірлə шархы фəлəк240,
Иеміз тұратын арсы хақы.
Суы таза, түбі ағаш кəусар жолы,

Адын жұмақ тірегі күрсі хақы.
Илəһи, кімдерді шапағатшы қылдым,
Мейірім қылғын бізге Дəуіт241 хақы.
Үлкен, кіші барша болды,

Илəһи, бұ қажетімді қабыл қылғын,
Əбубəкір, Омар, Оспан, Əли хақы.
Қажеттерді өтеген Қадыр Сұбхан,
Білəл242, Һилал243, Аббас244, Уəйс245 хақы.

Ол мəсһапта асыл ғылым кені,
Əбу Ханифа Куфи Нұғман246 хақы.
Жоқ болса лүлүл хəмд247,
Тасин248, Йасин, уəл Құран249 хақы.

Ибраһим мақамы қажылық қажы,
Расул жаны рауан иман хақы.
Кербала250 майданында ол Хүсейіннің251,
Арық болып аққан қаны хақы.

Қайғыдан өртендім мен Құл Сүлеймен,
Иманнан айырмағын Сұбхан хақы.
Мұңдыларға дəрі берген Ием Сұбхан,
Мұңсыз ол бір мүліктің иесі хақы.

* * *
Ғалымды қылғын ізет, тұтқын құрмет,

Ғалымды Хақ Кəлəмда сыйлар, достар,
Ғалымдар шешер барша қиыншылықты,

Надандар (болса) надандығын төгер, достар.
Хақ-нахақтың баянын ғалым білер,
Халал-харамды тобыр қайдан білер,
Ғалымдардан сауатсыз дəулет қабыл алар,

Дүниеде қарсы келмеңіз əсте, достар.
Болмаса ғалым жаңбыр жаз жаумағай,
Жерден егін ексе де еш өнбегей,
Дүниеге пəле толып-толып һəм симағай,

Ғалымдар бірлəн пəле кетер, достар.
Болмаса ғалым, сауатсыз неге жарар,
Қылмағай еді жер-көк дүние қарар,
Қылмыс үшін ғалым кенет жаза берер,

Көк жаққа ашпас жерде тұрар, достар.
Надан тобыр ғалым сөзін еш тыңдамас,
Ессіз надан өз деңгейін еш аңдамас,
Ғалымдарды тобырға Алла еш тыңдамас,

Бір ғалым жүз мың тобырға жетер, достар.
Ғалымды қорламақтық күпіршілік,
Аят, хадис бар екен шын анық,
Ғалымды кім сүйсе маңдайы жарық,

Кім сүйсе сегіз жұмақ оған (болар), достар.
Ғалым бірлəн раушан болар күн, ай нұры,
Сарай хоры, сегіз жұмақ барша хоры,
Ғалымдардан үгіт алып жолда жүрді,

Бір ғылым амал арсыға шығар, достар.
Тобырдан ғалымдар шын оқ бойындай,
Шаһ, сұлтан болса тобыр керек һəм бек,
Адам, жын, тобыр, патшадан ғалымдардың,

Ғалымды қорламақ еш болмас дұрыс,
Хор көрмек жəне жер-көк пен ауа,
Қаншама міскін, пақыр ол бишара,

Көрмеңдер хор əсте лайық, достар.
Дін жəне ғылым бірлəн болар пайда,
Ғибадат қылса қабылданарына себепші (болар) ғылым,
Иман ұста керек болса шын нəсіл,

Шын мүмін бұ сөзге бас иер, достар.
Сүлейменге шабыт сыйласын деп,
Ғалымдар сипатын білсін деп,
Кім білсе ғылым амал қылсын деп,

* * *
Əр кісі ақылым, ессіз тілім бар өткір,

Не пайда бар сол тілде сөз болмаса,
Көрікті кісі көркім бар деп айтса болмас,

Не пайда бар, сол жүзде көз болмаса.
Ер болар ма, ессіздіктен қолын берсе,
Ақылды емес азықсыз жолға кірсе,
Қаншама əдемі адам ашық тұрса,

Не пайда бар, əурет252 жабар бөз болмаса.
Ғишық найзағайы ойнаса əсте оты сөнбес,
Кішкентай ұшы өткірленсе əсте болмас,
Ақылды адам бөз үстінде құрылыс қылмас,

Не пайда бар, бірақ мықты берік болмаса.
Не пайда баршаның жақсы уақыты өтсе,
Тағатсызбен жігіттіктің уақыты өтсе,
Егіншілер қыс күнінде тұқым сепсе,

Не пайда бар, өсіп-өнерге жаз болмаса,
Аш адам аш жер болса үстін қарамас,
Тоқ адамға туады күш қолы талмас,
Наданға сөзді айтсаң сөзді ұқпас,

Қалай ұқсын бар ақылы өзінікі болмаса,
Сатушылар өз əзізін жексұрынға сатпас,
Ғашық құлдар «Алла» деп түнде жатпас.
Ауыр күнге өткір тиген түртіп өтпес,

Қалай өтсін ұшы болатсыз болмаса.
Əлсіз мініп жүгіргенге жетсе болмас,
Ақ құсты ұстайды екен жапса болмас.
Дұшпан жаққа жөнсіз оқты атса болмас,

Қалай атсын кіріс жері кез болмаса.
Болса Қарұн дүние малын жиған еді,
Малғұн Шаддад253 жұмағына кірген еді,
Үшбу жаһан жан рахаты болар еді,

Ер сол болар баршаңыздан ғибрат алса,
Ол Иемнің жарлығын сөзсіз білсе,
Бұ дүниені өзін алып тамақ берсе,

Не пайда бар, сол тамақта тұз болмаса.
Қызғанбағын мүміндерден нығметіңді,
Қумағын ол үйіңнен мейманыңды,
Құл Сүлеймен айта тұрғын хикметіңді,

* * *
Шариғаттың шарттарын білмейінше,

(Ізгі) амалсыз оқып оған жетсе болмас.
Қанша көп оқысаң заһир ілімін,

Лəдун ілімін риязатсыз білсе болмас.
Риязатқа саясатты мүршид254 керек,
Ирадатқа255 иманды мүрит керек,
Тариқатқа жанын кешіп кірмек керек,

Жан сақтаған сынақ жолдан өтсе болмас.
Құлабыз жібек мата бірлəн мүритін,
Қолын ұстап пəрмен қылар өз дертін,
Қылует ішінде тəркі дүниелік құрығын,

Хəл қылмастан мүршид рахым қылса болмас.
Мүритке қанша ахуал керек білгін,
Күндіз ораза, түнде тағат зікір айтқын,
Дүниенің зейнетінен көзіңді жұмғын,

Көз ашып, дүние жаққа қараса болмас.
Ықыласты мүрит ықтиярын пірге берер,
Барлық атын батынынан таза жуар,
Менмендік, ішітарлық харамынан пəк болғын,

Бұ кемшіліктен бас тартпайынша білсе болмас.
Нəпсіні жолға кірсін десең, аш тұт өзіңді,
Ұзақ түнде таң атқанша жұмба көзді,
Бізден бұрын өткен жаран көргін ізді,

Жолға кіріп жүрмейінше жетсе болмас.
Рух хəлінен мəн хəліне өзін шашар,
Заһир жұмып, батын көзі толқынға түсер,
Мəнге жетіп, мəн оқ болып, мəнге түсер,

Батынды тас көз бірлə көрсе болмас.
Мəн көрер, ақыл кетер өзі таяр,
Жабайы құстар шын жаннан нама жетер,
Сауық шарабының дариясына сүңгіп батар,

Сақи болып өзі онда қадах256 ішірер,
Дəрүлбақа257 кездесуінен өтіп кешірер,
Нəпсі онда өліп, рух тірілер,

Аты қадім болып өзге өлсе болмас.
Бұдан ары сырлары бар өзі білер,
Сырдан сырға қайтып өзі нəзір қылар,
Тəспі құлып айнул яқин258 онда болар,

Қал кешірмей хəл тілін білсе болмас.
Құл Сүлеймен өз халіңді білмейсің бе,
Фəни болдың, бақи жолға кірмейсің бе,
Бүгін жарың уəдесін алмайсың ба,

* * *
Жаратушы он сегіз мың əлемді,

Екі жаһан қазысы һəм сұлтаны,
Мал-мүлік, ілім-хикмет иесі,

Жүрер оның жер мен көкте пəрмені.
Аты ұлы, заты көрікті ол Хакім259,
Баршаға несібе берген ол Халим260,
Үстін есітуші, астын көруші ол Ғылым,

Хакім келсе, таяр құлдың дəрмені.
Мұңсыз ол, оған қажет емес жəне уəзір,
Жалғыз өзі істер, бітірер ол Кəбир261,
Алты күнде, алты түнде ол Хабир262,

Жаратты көр үшбу екі жаһанды.
Асты жер, үсті жасыл көк оның,
Шексіз соңы тау, теңіз, кеңістік оның,
Араб, ажам, Рум263, Үндістан патшалық оның,

Айқай-шу, сабырсыздық баршасы.
Əуелі үшбу Расул жанын жаратты,
Нұры бірлəн екі жаһанды жарық етті,
Əзəзілді тағат ішінде қартайтты,

Кент болды екі жаһан ойраны.
Құл Сүлеймен Алланың мадағын айтты,
Қажеттілікпен көңілдерді байытты,
Тəубе қылды, күнəларынан өтті,

* * *
Хақиқат ғашықтарға мұрат жүзі,

Күн айдан жарық жаннан кеше білсе,
Көз ақ-қарасынан жақын тұрар,

Ғапілеттің қара татын аша білсе.
Ғишық белгісі жүзі сары, қансыз болса,
Халайықтар арасында сансыз болса,
Берілер ол мекен, мақам жансыз болса,

Тіршілікте бұ мекеннен кеше білер.
Рух сыймас мекенге мас халің бірлəн,
Дүние соңы ойран, жалған өкініш бірлəн,
Атпайды өзін отқа құлдырау бірлəн,

Махаббаттың шарабынан іше білсе.
Баршасы азған дүние ғапілет болар,
Баршасын мұңды қылған қайғы болар,
Баршасына сонша дəулет жəрдем болар,

Ер болар ол рухты нəпсіден құтқара білсе.
Баршасына қу нəпсі жеткен болар,
Құзыретте ұялғанынан азат болар,
Бұ өткінші дүние бірлəн қарылып жүрер,

Қарылсын ол, өзін онда құтқара білсе.
Өлімсіз дүние болса нетер едім,
Құл Сүлеймен жалған, жасық өтер ме едім,
Барып онда арқаны кеңге салар ма едім,

* * *
Қарап көрдім дүниені,

əсте рахат таппадым,
Бір күн мұңсыз болып-ап,

шаттана отырып күлмедім.
Ішіп-жеп, тойып-ап,

құмар болып ұйып-ап,
Сəнді атлас киіп-ап,

қолымды кеңге салмадым.
Жиһад атына аттанып,

түні-күн қаттанып,
Дүние үшін тіленіп,

артық үлес алмадым.
Түні-күн тұрмадым,

күнə қылып қайтпадым,
Сақалға ақ түсіп ап,

ондай тəубе қылмадым.
Барша достар жолда екен,

жақсы-жаманды біледі екен,
Дүниемді ал дер екен,

мен бір ғапіл білмедім.
Əзелдегі салымға,

еш дəрі жоқ өлімге,
Құл Сүлеймен, Тəңіріме,

* * *
Бақырғаннан сапар қылсам,

тауап еткелі қағбаны,
Барып бұрышына жүзім тигізсем,

көріп қайыр-шапағатты.
Хəжəр əсуадқа264 қол тигізсем,

соңғы қабырғасын көрсем,
Шүкір, хəмд, сəна айтсам,

тілеп Алланың болмысын.
Желкеме аса (таяғын) алсам,

бойыма рида265 салсам,
Сина266 тауына барсам,

тілеп Мұса Ғимранды267.
Фрат268, Дежлə269 суын ішсем,

Жейхунға270 кіріп кешсем,
Халайықтан үміт үзсем,

кезіп теңіз бен Оманды.
Мəдина271 шаһарына барсам,

Расулдың қабірін көрсем,
Жүсіп Мысырдай аһ ұрсам,

тілеп Жақып қағбаны.
Сафадан Маруа272 барсам,

мүбарак зəмзəмді273 ішсем,
Заббих274 рухына хатым етсем,

бірер бөлігін Құранның.
Арафат тауына шықсам,

ғажайып шыңына бақсам,
Ғаріптер құжырасын275 жапсам,

болып күнжіде276 мейманы.
Намазжайға келтірсем,

бірер жұмада отырсам,
Басып нəпсімді өлтірсем,

болып көңілім мұсылманы.
Хастар санына кірсем,

ілтипат шарабын ішсем,
Күндестік құлқын түгел жапсам,

* * *
Достарым, тариқаты таңсық еді,

Сіздердің араңызда ерленбесе,
Махаббат болса еді ол ғашықта,

Қаншама іздер өзін ізденбесе.
Махаббаттың гүл иісі шариғат ол,
Мəуесі тəтті, балы тариқат ол,
Құлының құлы болса хақиқат ол,

Қылмаса жалған орынсыз кездеспесе.
Алла жадын айтып өтті ғашықтары,
Сарайлық болды оның шыншылдары,
Таң атқанша тынбай жылар лайықтары,

Көрдің бе, əр жерде сөйлемесе.
Ғишық оты болса іште жанса сөнбес,
Іш бос болса сөзде маза болмас,
Өткен өмір армандасаң қайта келмес,

Талаптыға мағына келіп жүздеспесе.
Барша ағза бейнесінен кешпейінше,
«Муту қəблə əн тəмуту» болмайынша,
Заһирда тас көзін жұмбайынша,

Батында іш көзі көзделмесе.
Дерт тартпастан үшбу жолда мұңды қашан,
Мүмкін емес еңбексіз болмақ оңай,
Пісірместен шығармас ол шикідейін,

Күйместен бос өкініш көзделмесе.
Дайындал Құл Сүлеймен жанғын енді,
Іші-сыртың қам қалмасын жанғын енді,
Ғашықтарға сырлар сырын айтқын енді,

* * *
Алла жады ғашықтарға тəтті азық,

Сыр бірлəн дидар тілеп бақпас алқа.
Əлсіздіктен ұстап жаға, қарап Хаққа,

Хақтан илһам болмаса, жан – жан болар ма?!
Хақтан тағы лəззат тілегендей,
Гүл гүлістан, бақ бостан ашылғандай,
Ғашық құлдар сауық шарабын ішкеніндей,

Сауық шарабын ішпесе, жан – жан болар ма?!
Сауық шарабын ішкен ғашық болар шалық,
Су ішінде ризығын жер сол балық,
Баршаға ризық берген Жаппар Халиқ277,

Хақтан ризық болмаса, жан – жан болар ма?!
Жаның сені «əлəст»278 уақытта жаратылды,
Жəһіл құлдар сұхбатынан айырылды,
Түні-күн жаратқанның мың бір аты,

Айтып дидар қаламаса, жан – жан болар ма?!
Дидар үшін ғашық құлдар түнде жатпас,
Өз ғишығында терең шөгіп, алқа батпас,
Халқың орынсыз сөзді əсте ұқпас,

Хақ сөзді ұқпаса, жан – жан болар ма?!
Хақ жадын айтпаққа жаран керек,
Түні-күн сұхбат ішінде жаран керек,
Сұхбат қадірін білген ғашық керек,

Сұхбаттан үлес алмаса, жан – жан болар ма?!
Ғашық құлдар сұхбатынан үлес алынар,
Түні-күн жадын айтып Хаққа барар,
Хақ жады ишараты Хақты білер,

Ишаратын білмесе, жан – жан болар ма?!
Ишаратсыз əсте жолда жүрмес болар,
«Алла» деген ғашық құлдар қартаймас болар,
Түні-күн риязаттан босамас болар,

Риязатын тартпаса, жан – жан болар ма?!
Риязат тартқан құлдар түндер жатпас,
Мəулімнің құзырында əсте жанбас,
Құл Сүлеймен надандарға өзін сатпас,

* * *
Ғапілет бірлəн өтті өмірім, достар, болған жасым,

Өкініш бірлəн тынбай ағар көзден жасым,
Күнə бірлəн толды менің іші-сыртым,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Нəпсі жүзін көріп оған болдым мен жар,
Ол себептен рухым менен болды азар,
Жүз мың қанша құлшылығында айыбым бар,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Жоқ-дүр қате істерімде шектеу менің,
Зұлым бірлəн күнəларым шексіз менің,
Пайда болар əр кезде одан көп қиянат,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Қу нəпсінің қалауы бірлəн істер қылдым,
Өкінішті елге барып пайда қылдым,
Бұ істердің енді пайдасы жоғын білдім,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Ей, достарым, Хақ бұйырған істі қылмас,
Ғапілдердей өзге істі қылдым демес,
Кеңшілікпен күнəларым жойылмас,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Жоқ-дүр менің Хаққа лайық қылған ісім,
Дүние үшін болған екен əр сағатым,
Өкініш бірлəн өтті менің жаз бен қысым,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Қу нəпсі айласы бірлəн барыппын мен,
Ғапілет көйлегін олар бірлəн киіппін мен,
Жаман сасық өкініш еліне бұрылыппын мен,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Қалай болар тəн-жаным қосылмағай,
Мүңкір-Нəңкір тұзағында ұсталмағай,
Қылмыс еткен күнəларым сұралмағай,

Сұрау салса, мен құл онда не айтамын?!
Құл Сүлеймен не бергейсің жауап онда,
Харам үшін шегу керек азап онда,
Күмəн үшін көрер болсаң азап онда,

* * *
Өзім мен құзыретте,

ризасында болсам мен,
Болып Мəулім ризасында,

дидарын көрсем мен.
Түні-күн тұрсам қызметінде,

құлшылық қылып құзыретінде,
Ессіз болып аң-таң боп,

мұшаһида қылсам мен.
Мұшаһида қылып ап,

неке құсын алып ап,
Құзырына барып ап,

сырларымды айтсам мен.
Сырымның сырын ол білер,

не істесе де ол қылар,
Назар салса іш жарар,

нұрына сонда шөксем мен.
Өртеді бұ ғишық оты,

мақұлық болмас еш оты,
Махаббаттың бағына кіріп,

қолым салсам мен.
Асып бірлік тауына,

кірсем мейірім бағына,
Түсіп ғишықтың ауына,

қанат қағып ұшсам мен.
Сүлеймен құл құлшылықта,

бұ дүниеде жоқ опа,
Хаққа айт хəмді, сəна,

* * *
Жаратушым ғибрат үшін құдірет бірлəн,

Жеті қат көк, жеті жəне жер жаратты,
Ол қауба қаусейн279 атты құтты миғраж280,

Мұсаға мінажатқа Тур281 жаратқан.
Бір патшалық ерікті Дəйиəн282 заһир үшін,
Заманымыз жеміс болар ақыр үшін,
Он сегіз мың əлемге мақтан үшін,

Мұхаммед Мұстафа атты ер жаратқан.
Əлиді арыстаным деп шүкір етер,
Омардың айбаты жерді иер,
Əбубəкір, Оспандай ер қайда туар,

Төртеуін Хақ Расулға жар жаратқан.
Арсы-күрсі, лаухы қалам, Дəруссəлəм,
Мəулімнің бір аты болар Құран Кəлəм,
Құлдарын оқысын деп тамам,

Төрт кітап етті Құран нұр жаратқан.
Аятын шын көңілді тұтар мөр,
Ол мөр шапағатты əлем қуаныш,
Үмбеті Мұхаммедке ұлы мақтаныш,

Үмбет үшін сегіз жұмақ хор жаратқан.
Сыр көзін назар салғын сырларыңа,
Бүгін мұнда, жарын онда өз халіңе,
Иланба дүниедегі көп малыңа,

Ақирет жолын сондай қылдай тар жаратқан.
Тіршілік сыр аясы перде бірлəн,
Тіліңде иман айтқын өтініш бірлəн,
Сан соғып жүрмегін өкініш бірлəн,

Күркіреген жеті тамұқ от жаратқан.
Адам еді таяқ ұрды ол жер үсті,
Кімге мирас қалды тиді аса (таяқ),
Перғауынның283 сиқырына берді жаза,

Мұсаның айдаһарын жылан жаратқан.
Не қылсаң да шын пейілмен бүгін мұнда,
Пəк болып күтіп отыр жарың онда,
Атағы Құл Сүлеймен міскін пенде,

* * *
Ынта бірлəн бұ дүниені артқа атып,

Шын пейілмен ақиретке барғым келер,
Кешіп барлық тауы болған бұ тəнімді,

Інжір тағып, құзырет жаққа жеткім келер.
Жүремін мен ақиретті артқа алып,
Сұрақ, сират284 өткелінен аман өтіп,
Енді мұңым мұңсызыма арыз етіп,

Көзім жасын, көңілім кірін жуғым келер.
Сотқарлықты көптеп қылдым кішілікте,
Қыдыруды көптеп қылдым жігіттікте,
Бірде (бір) ізгі қылмаппын мен ешбір мұнда,

Дозақтықпын Мəулім жаққа барғым келер.
Өкініш, өксік, мұңым барша арылмаспын,
Өз пейіліме қарап Раббыға жоламаспын,
Барша ықылым Қадыр мүлкі құтыла алмаспын,

Асып-сасып жерге жалғыз кіргім келер.
Ұры көнсе бірге жемес мойындап келдім,
Қылмыс қылар істерімен енді тайдым,
Құл Сүлеймен күнəлардан тəубе қылдым,

* * *
Алла жады көз нұрына шалынар болса,

Үш жүз алпыс тамыр зікірші болады екен,
Үш жүз алпыс тамырға жады нұр толса,

Көңіл құсы құзырет мүлкі болады екен.
Құзырет мүлкі Хақтың жады бірлə болар,
Дайын көңіл құзыреттен азық алар,
Терең оймен қараса бұ жан үлес алар,

Ғапіл тəнге бұ Хақтан үлес болады екен.
Ғапіл тəннен ғапілетті жады нұры сұрар,
Ашылып құзырет көңіл көзі ашып көрер,
Тəжəлли рух мақамы болса айлакер,

Тəн зұлматы мақрұм болып қалады екен.
Ағайын болсын тілер болсаң ол құзыретте,
Рух сипаты сипатталып тұр қызметте.
Күрескер ер бұ қайғыда, өкініште,

Түні-күн тынбай мұжаһида285 қылады екен.
Мұжаһида, мұшаһида мүлкін ізде,
Мұшаһида керек болса қалдан қал286.
Ішінде рух ашылып барша кемел,

Білгін анық Хақтан шабыт болады екен.
Хақ илһамы имам қабірі (нің) ішінде ол,
Мақамы «һу» мекенінде нəзірін бол,
«Һу»ден келіп, «һу» болып, «һу» дидарын қыл,

Ол мақамда болған Хақтікі болады екен.
Хақтікі болам десең болып көр Хақ,
Осы емес пе, бұ ишарат ол «Əнəл-Хақ»287,
Тəн зұлматы ішінде рух шамын жақ,

Нəпсіге тəкаппар болма бір күн өледі екен.
Бір күн мұрат болам деп Алла жады,
Айта-айта ғашық құлдар көңіл жады.
Көңіл кірін Алла жады нұры жуды,

Жадсыз ғапіл қашан жадты болады екен.
Жадты құлға терең ойда тұрмақ жаза (абзал),
Жадсыз ғапіл терең ойда болмас маза,
Атағы Құл Сүлеймен құзырет кезе,

* * *
Тəңірдің сүйікті құлы жаран болар,

Расулға қырық сахаба жаран болар,
Хазіреттің сұхбаты сырдан тұрар,

Тариқат жолында «Алла» дегім келер.
Жылаймын Хақ Расулды көремін деп,
Азығым жоқ ұзақ жолға кіремін деп,
Білмеймін қанша жаста өлемін деп,

Шариғат жолында «Алла» дегім келер.
Сүйіктінің оғы тиер бітпес жасым,
Жаратқан өксік жұпты тұл қойып енбес басым,
Түні-күн жылап тынбас көзде жасым,

Тіршілікте дін кезегін сүргім келер.
Ер туса жер-көк халқы сүйеніш етер,
Жақсы дұға қылар деп үміт етер,
Он бес жаста тəубе қылса таупық етер,

Хақиқат жолында «һу» дегім келер.
Бас қойып аяқ үсті қызмет қылған,
Хақиқат көңіл бірлəн тəубе қылған,
Хақ үшін жанын қиып жолда өлген,

Дидар үшін жерге басым шалғым келер.
Ол ғалым ақыр ғаріп келдіңіз бе,
Қадам қойып, Хақ исламға ендіңіз бе,
Суфра288 көріп, сыр ұрығын тердіңіз бе,

Ғишық ашып, гауһар шашып енгім келер.
Тəңірдің бірлігіне сенгендерге,
Расулдың сүннетін тұтқандарға,
«Лə илəһə илалла»289 деп өлгендерге,

«Бисмиллəһ» деп бірер тəкбір айтқым келер.
Дұға қылғын жақсы өтсін бұ қылуетте,
Кəлəмулла290 оқып өткін бұ нығметке,
Көктен мейірім, жерден өнім бұ жігерге,

Дəмді тағам жегіздің келгендерге,
Ұзақ жақсы дұға қылдың өлгендерге,
Ата-ана рухын разы қылғандарға,

Жылаумен көзде жасым төккім келер.
Іштен шапақ, сырттан хижаб тастасам мен,
Сауда (денім сауда) Расул, жолда Қызыр ұстасам мен,
«Лəйл» атты қадыр түнге түс болсам мен,

Сүйікті болып, байланыс жасағым келер.
Құл Сүлеймен сөйлер тілім, тіктер тісім,
Тəнімнен жаным шықса келер ісім,
Дидар көріп, қанат жимас көңіл құсым,

* * *
Жақсы үлес болар еді бұ дүниеде,

Адамзатқа ажал келіп өлмесе,
Өлмеске амал жоқ, тыныш етсе,

Мүңкір-Нəңкір кіріп сауал сұрамаса.
Қалай болар ол сағатта құлдың жаны,
Үлес берсең алмас болса дүние малы (н),
Иə, илəһім, сен келтіргін құлдың тілі (н),

Қиын түсер, дұрыс жауап бермесе.
Сұрақты не істейін сұрар оны,
Қандай рауан тіл ол жауап берер оны,
Мақрұм құл қайғы ішінде қалды жаны,

Ол ардақты сүйіктінің шапағаты болмаса.
Он сегіз мың əлем мақтанышы сүйіктісі,
Көп күнəһар мүмін құлдар шапағатшысы,
Абдал291, уəли292, мүрсəл, нəби жолдасы,

Егер сені үмбеттіктен танымаса.
Ием Жаппар, Қадыр Сұбхан мейірімі,
Тау-теңіз, дария болар мейірімі,
Жұмақ сипаты өзі білер қадірі (н),

Кіріп болмас, мұнда құлшылық қылмаса.
Жарандар қиды өмір жасына,
Дауа болмас осы оқтың басына,
Даула күнəһар құлдар ісіне,

Ақиреті ант тəубесін қылмаса.
Құл Сүлеймен, мейірім тіле өзіңе,
Оғың жетсе топырақ толар көзіңе,
Зəредей күнə жиылмасын сөзіңе,

* * *
Ей, достар, дүние кімге опа қылды,

Бізге бəрі опа қылмас білдіңіз бе?!
Фəни деп білген болсаң бұ дүниені,

Хақ жолын алып дүние салдыңыз ба?!
Əлсіз тəннен шықса бұ əзіз жандар,
Ойран болар барша байқұс отбасылар,
Қалай жатар қараңғы жерде нəзік тəндер,

Бірге барар жолдас азық алдыңыз ба?!
Бұдан өтсең, түсер мекен ол көр болар,
Тағаты аз құлдар онда көп қор болар,
Мүңкір-Нəңкір келіп кіріп онда сауал сұрар,

Ол сауалға анық жауап алдыңыз ба?!
Ақылды құлдар ақиретке қайғы жеген,
Қайғы жер ақиретке құлмын деген,
Бұл намаз ата-анаға борыш берілген,

Қайғы бірлəн көрде жалғыз қалдыңыз ба?!
Ақиретті қойып, мұнда дүние қуған,
Өте ауыр, көп күнə бірлəн онда барған,
Бүгін азат жүріп, жарын көрге кірген,

Жылан, шаян айтар: күнəһар келдіңіз бе?!
Тіршілікте жақсы қылғын жарағыңды,
Құрғын мұнда өлместен оң торыңды,
Саз көтермес зəредейін құрағыңды,

Топырақ толар деп мұнда саттыңыз ба?!
Құл Сүлеймен, бұ дүниеде тұрма қарап,
Тағат бірлəн қылғын мұнда ісің жарық,
Тəубе қылсаң ішің жолақ боласың арық,

* * *
Ғапілет бірлəн ессіз өмірім өтті, достар,

Дариға, жарыма жауап не айтқаймын?!
Кеңшілігі бірлəн үкім қылса дəулет болар,

Əділ болса, мен құл онда не қылғаймын?!
Төгілді енді, достар, жасым менің,
Білмедім, қалай өтті ісім менің,
Келер күн нелер көрер басым менің,

Міскін болып, қай санға қосылғаймын?!
Ғапілдіктен қу нəпсімен аттанбақпын,
Күн келгенше тұрамын деп бұлғаныппын,
Қашқан құстай келіп торға түспекпін,

Тұтқын болған өзім қашан құтылғаймын?!
Күнəнің дариясына қатты шөгіп,
Жүрмін мен шайтан бірлəн жолдас болып,
Хас құлдардай көзде жасым азық болып,

Осы жолға азық қашан жинағаймын?!
Азықсыз жолға кірсе машақаты бар,
Барша бостан шешек атса су алмағы бар,
Қараңғы тар лақаттың сұрағы бар,

Сұрар болса, мен құл онда не айтамын?!
Үмітім бар Жаратқан Ием мейірімінде,
Үзір етер, мен күнə қылдым қызметінде,
Рахман, Рахим293 рахым қылса осы жолда,

Шүкірінсіз қай жерде сыйынамын?
Бақи емес осы дүние енді білгін,
Достарым, тəубе қылып Хаққа барғын,
Атағы Құл Сүлеймен насихатын алғын,

* * *
Ғашық керек қажетті,

жылап-сықтау ішінде,
Ғашықтардың мұраты,

сахар уақыты ішінде.
Ғашықтар қажет қылар,

ғишығында ұшып жүрер,
Иесі бірлəн сырласар,

сахар уақыты ішінде.
Келсе қожам пəрмені,

қалмас құлдың дəрмені,
Ғашықтардың шабыты,

сахар уақыты ішінде.
Көп жыласа көз толы,

ашылар мағрифат жолы,
Мұң-мұқтаждың қабыл болуы,

сахар уақыты ішінде.
Сахар уақытында жатпа,

Алла жадын сен жатта,
Тəубе, таупық қайтала,

сахар уақыты ішінде.
Сахар уақыты бақыт,

қылар ғашықтар рахат,
Дұғалары болар қабыл,

сахар уақыты ішінде.
Құл Сүлеймен күнəһар,

дұға қылып тіленер,
Мұң-мұқтажын айтар,

* * *
Тариқатта жетекші

Хақ жады-дүр білсе егер,
«Алла» демей іс бітпес,

қанша ғалым болса егер.
Ғалымдардың ғылымы бар,

дəруіштердің ізгілігі бар,
Рахмет жауар ол жерде,

саф айла болса егер.
Ғалым сырын Хақ білер,

дəруіштердің һəм тағы,
Заһид, тақуа ішінде,

тіпті заһид болса егер.
Түні-күн төзімде,

шөксем құлдай қызметте,
«Бисмиллəнің» мағынасын

сұраса ерден білсе егер.
Сұлтан Ибраһим Əдһам294,

салды дүние мүлкін,
Сөзсіз дəруішпін деген,

бір мезет дүние қуса егер.
Құл Сүлеймен еңірейді,

жер достар қайғысын,
Жұмақ есігі ашық-дүр,

* * *
Көріңдер, Зулжəлəлдің құдіретін,

«Йə əйюһəллəзинə əмəну»295 етер иман үшін,
Дін білмес сол тағы кəпірлерге,

«Суммун, букмун, ғумиун»296 дейді иман үшін.
Көк жүзінде төрт періште еді сап (таза),
Жоқ еді дүние ішінде бір де сопы,
Атамыз əбулбəшəр Адам Сафи,

«Раббəнə зəлəмнə»297 дейді иман үшін.
Мың жылдан елу өксік өкініш ұлы,
Шықпады аузынан бір үзім дем,
«Уə лəқəд кəррəмнə бəни əдəмə»298,

Деп жарлық етер иман үшін.
Шабыт бірлəн ұшты Сүлейменнің баста тəжі,
Қолындағы жүзігі қанша уəжі,
Адамның ұлық ұлы Нұх нəби,

«Рабби лə тəзəр»299 дейді иман үшін.
Хəлилді манжаныққа300 ұрды нахақ,
Аты болса отта, түні иеміз пəк,
Жанар күні бірден «уə сəлəмəн»301 деп Хақ,

Деп жарлық дейді иман үшін.
Жақын досы ол Хəлифа302 Тəңірдің,
Не келсе мойынсұнды ол пəрменге,
Йə, ұлым, деп Ибраһим, Исмайылға,

«Инни ара-ə фил мəнəм»303 деп айтты иман үшін.
Он екі мың құртқа шақыру бермеді ме,
Ол ренішпен сабыр қылып жүрмеді ме,
Түскен құртты қайта алып салмады ма,

«Əнни мəссəниəз зурру»304 дейді иман үшін.
Асасын қолына алып тұрар еді,
Қал «һəй» асасы деп жауап берді,
Ондай ерді сырласпаққа жақын келді,

«Уə кəлимəтулла»305 Мұса дейді иман үшін.
Атағы Құл Сүлеймен жылат көзді,
Жыласаң күймейсің жұлып жүзді,
«Үмбетім, үмбетім» деп сүйікті (пайғамбар) сіз бен бізді,

* * *
Хақ илһəмі жолдас болар баршаларға,

Мəңгі уақытта жанға үлес болмайынша,
Мəңгі уақытта жанға үлес тимес болса,

Қалмас оған бұ жаһанда тимейінше.
Үлесті құлдар Хақ жолында ғашық болар,
Ғашық болған машұғынан қашан қалар,
Уақыт тілер, шаттық білінер, əділ болар,

Тынбас ғашық Хақ дидарын көрмейінше.
Ғашықтарға бостан қылар Намрұт отын,
Күйдіріп күлін суға салса айтар жадын,
Ғашық құлдар қашан танар машұғынан,

Болмас ғашық шын тəуекел қылмайынша.
Ғашықтықты даулайды барша пенде,
Ғишық болмаса, сол ғашық болмас мұрат,
Ғашық өтер жеті тамұқ жіңішке сират,

Қалай өтер өлмес бұрын өлмейінше.
Жалған ғашық болып мұнда болма діндар,
Ұят болар ғарасат күн онда барса,
Сұраушымын дер мұғ, жөйт тағы тарса,

Мəлім болмас, соңғы күмəн кетпейінше.
Сыр бұлты ғашық көңіл ішінде ағар,
Батын ішінде бірлік айы түнде туар,
Ол бұлттан дүр жауһары қашан жауар,

Ол бұлт дария суын ішпейінше.
Мажаз306 ғашық ғишық бірлəн келісім түзді,
Шырын үшін сол Фарһад тауды қазды,
Хақиқат ғашық құлдар ізет қылды,

Қане, жатпас қиямет таңы атпайынша.
Мұңы бірлə ғашық құлдар қажет тілер,
Ғишығында шын пейілден көз жасы ағар,
Қажет өнсе сүйіктінің бұрымы да көгерер,

Ғашық құлдар Хақты білер, халықты білмес,
Надан құлдар өзін көрер, айыбын көрмес,
Сайдың тасы көп, алтын тасын ешкім білмес,

Мəлім болмас, зергер қарап алмайынша.
Құл Сүлеймен сырын ешкім білмес,
Мұратым көрінер, достар, қолым жетпес,
Аһ, дариға, өткен өмірім қайта келмес,

* * *
«Һу» деп келді бұ жаным,

жəне «һуға» бармақшы,
Хақ дидарын көріп ап,

сүйікті болып тұрмақшы.
«Бəли»307 дейді бұ жаным,

жерге тимес бұ жаным,
«Һу»дан сорып ал қаным,

қаным толып кетпекші.
Таупық, жолдас болып ап,

«һу»ды «һу»дан қалап ап,
Көңіл нұрға толып ап,

бақи болып кетпекші.
Кім боламын дүниеге,

қарамадым ақиретке,
Тиесілі болсам Мəуліме,

бұ алдамшыдан кетпекші.
«Һу-һу» деп атыңды,

тілеймін мен затыңды,
Қалап түні-күн атыңды,

«һу»дан «һу»ға өтпекші.
Бас тартың достар дүниеден,

көзді жұмып ақиреттен,
Үлес болсам Мəулімнен,

достар дидар көрмекші.
«Һу» деп Хақты қалайды,

зікірде тəтті болады,
Тəн жан пида қылады,

жардан үлес алмақшы.
«Һу»ды айтқан арымас,

көзде жас құрғамас,
Сүлеймен көңілі қартаймас,

* * *
Заман ақырға жақын қалдық, достар,

Бір күні тəубені шын қылған, қане?!
Қанша қате менен күнə келді деп,

Өз айыбын көріп өзі білген, қане?!
Өзін қалай білсін дау қаласа,
Мағына жолын теріп ол құл еңіреп тұрса,
Ғалым барды, дауға ұласты, қарап бақса,

Жоқтық ізін іздеп фəна болған, қане?!
Сопылықтың мағынасын жеткізді олар,
Дау бірлəн мендік басын көтерді олар,
Қажетсізге қажет қашан кетірді олар,

Күнəсін біліп кешірім сұраған, қане?!
Қашан келді тариқатта дауға салмақ,
Бар ма, достар өзін халықтан артық көрмек,
Мұңды құлдар арасында мендік қылмақ,

Мұң бірлəн жылап жасын төккен, қане?!
Мағыналы құл көз жасын теңіз қылар,
Мағынасыздар бас көтеріп дауға салар,
Менмендікті мекен қылған ер болар ма?

Шын беріліп құлшылық жаққа келген, қане?!
Құлшылық асылы шын берілмек білсең, достар,
Шындықты айттым, ақыл-кеңес алғын, достар,
Даудың көркі мағына болар білгін, достар,

Өз айыбын біліп кешірім сұраған, қане?!
Құл Сүлеймен сен өзіңді сақтай кел,
Не істеп жүрсің, өз ұяңнан ұша кел,
Құлшылық торын алып белге тағып кел,

* * *
Заман ақыр болды көргін, достар,

Ғалымдар ғылымын сатар болды,
Қай үйде ұлы-қызы болса ғалым,

Жаға ұстап сыртқа атар болды.
Ғылым берсе көтеріп қалмайынша,
Мұнан ары ізгілік болмайынша,
Ислам ауаға асып жетпейінше,

Ақыры соңғы күн бітер болды.
Көрдіңіз бе, мүмін құлдар болды зарлы,
Бастары тынбай жияр бейнет кəрі,
Ата-ана арманында түні-күн зарлы,

Жылап ап, көз жасын төгер болды.
Қадір-қасиет қалмас білгін сол уақытта,
Рахым болмас, Ислам əлсіз сол уақытта,
Қадір-қасиет бар ма, ерге сол басқа,

Сол ұл-қыз кəпірге тұтқын болды.
Мейрам күні болып тұтқын елге кірсе,
Көңілдері бұзылады жоқшылық көрсе,
Мүмін құлдар ізгі сөйлеп, тағам берсе,

Жемейді екен, қарындары тояр болды.
Ақыры ізгі құлдар тұтқын болған,
Тұтқынға тұра шығып қарсы алған,
Құл Сүлеймен осы болды дайын тұрған,

* * *
Жаратылдық Тəңірге,

жаздым Алла, «Алла һу»,
Қылдым тəубе хақиқат,

жаздым Алла, «Алла һу».
Жаратқан бір жаратушы Ол,

ризық берген Раззақ308 Ол,
Жарылқану керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Сегіз жұмақ таяр,

қылды саған, ей, пенде,
Оған кіру керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Мейірімі болса кірерміз,

шүкір, дидар көрерміз,
Дидар көрмек керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Қиямет күн тоңбаспыз,

шілде тонын киерміз,
Пырақ міну керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Жұмақ ішінде алуан бар,

қызметші мен хорлар бар,
Ісің болмақ керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Тəубе ағашы түбінде,

шауып барып түс онда,
Мақам болмақ керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Ақиретте қатер бар,

қош айталық «Алла һу».
Аман келер кітабың,

оңай болар жауабың,
Жауап айту керек болса,

қош айталық «Алла һу».
Құл Сүлеймен сөз айтты,

тəубе қылды уақтылы,
Мəңгі болу керек болса,

* * *
Иланбағын, достарым тірі екен,

«Тірімін» деп əсте адам айтқысы жоқ.
Туады бұ дүниеде адам ұлы,

Олар барша тірі, əсте қалғысы жоқ.
Керек тағы əнбия, мүрсəл болсын,
Керек ол əулие, діндар болсын,
Керек ол жөйт, мұғ, тарса болсын,

Өлместен бұ дүниеде қалғаны жоқ.
Бармаса Расул əсте бармас еді,
Сол əзіз жанды бермес еді,
Тірі жүріп, жер қойнына кірмес еді,

Бұ өлімнен ешкім де құтылған жоқ.
Қане, ол Расулы ісі бірлəн,
Қане, ол Лұқман төрт мың жасы бірлəн,
Қане, ол Зұлқарнайын309 есі бірлəн,

Кіріп ап жер қойнына тойғаны жоқ.
Қане, ол Əбубəкір Сыддық бірлəн,
Қане, ол Омар əділ Фаруқ бірлəн,
Қане, Оспан Зиннурейін ұят бірлəн,

Берді Əли Арыстан келгісі жоқ.
Қане, ол Ханифа310 дінге оза,
Болар еді Шафиғи311 халық кезе,
Имамдар барды қылды жара,

Бұ өлім əсте көңіл көргісі жоқ.
Өлім хақ, алайда жолы екі,
Екі жолдың барамыз қайбіріне,
Ер болсаң берік ұста иманыңды,

Иманнан өзге мұның дауасы жоқ.
Үрейден көңілдер болды қара,
Құраннан белгі қалды, қара,
Тағат пен төзім болды халық ішінде,

Бұ көңілім несібесі өлім рахаты,
Бар еді дін Ислам, қалды нақышы,
Ағар судай құрғамас көзім жасы,

Бұдан əрі ізгіліктер болары жоқ.
Дайындал Құл Сүлеймен жігіт екен,
Өлімге себеп анық тірілік екен,
Дүниені қанша безеп жүрер екен,

* * *
Уақыт болды көңілдер сілкінгелі,

Мəулімнің мейірімі болар туды болғалы,
Құзыретке сүңгіп көр ілінгелі,

Əзелде ілтипат тиді, болғай.
Əзелде ілтипаттар жете келді,
Жан бірлəн көңілдер қатар келді,
Ғашықтар ғишық бірлəн қосыла келді,

Мəулімнің мадағы бірлəн өтті, болғай.
Əзелде жандар бірлəн бір оқ еді,
Дүниені көргін сен сыр бірге келді.
Иемнің тілегі бұл оқ еді,

Ирадат жүгені тиді, болғай.
Наз бірлə қажеттер тізіліп ап,
Өз-өзі өздігінен болып ап,
Қараңғы ғапілеттен созылып ап,

Көңілдің қажетінен жуды, болғай.
Көрдің бұ дүниеде нəпсінің елі,
Есіткін ол ақиретте жанның елі,
Көңілдердің білгірі бір оғы Иемнің,

Тілдерін тағатқа иді, болғай.
Тілейді құлдарының келгенін,
Құзырында наз, қажет қылғанын,
Мұның бірлəн мінажат қылғанын,

Даналық рұқсаты тойды, болғай.
Тояйын деп, ей, достарым, тоя алмадым,
Түні-күн жадын айта алмадым,
Махаббат шарабын қоя алмадым,

Соңында өткен дəруіштерге тиді, болғай.
Адамның тілегі жұмақ еді,
Мəулімнің тілегі шықпақ еді,
Үш жүз жыл көз жасын төгу еді,

* * *
Алқа құрып уақыт бірлə,

самағ қылып ұшпаққа,
Мас болып, ғишық шарабын

ғашық керек ішпекке.
Ішкен ғашықтың шарабын,

жетер жолдың азабын,
Осы алқа қадірін,

жаран керек білмекке.
Дін жолын іздегін,

күнə жолдан кеткін,
Хақ екенін сөйлегін,

қадам қой жол ашпаққа.
Жол ізі құрылып ашылды,

түгел мағына жиылды,
Дүр гауһарлары шашылды,

талап керек термекке.
Құл Сүлеймен тілінен,

ілім хикмет жолынан,
Гауһарлардың сандығын,

* * *
Қызметте піскен жаранды

сұхбатқа кіргізеді,
Сұхбатта болған ғашықты

құзыретке кіргізеді.
Хəл ұлы қалға қарамас,

қал ұлы хəлдан ұқпас,
Ғапілеттен ғапіл шықпас,

құзыретте сынайды.
Дидарға ынтық болғанды,

жад етіп дидар қалағанды,
Шын күні тəубе қылғанды,

дəргаһына кіргізеді.
Кірсе қылует, риязат,

тілер Хақтан ілтипат,
Ер болсаң қыл ирадат,

құлшылықта жылайды.
Сүлеймен Хакім қызметте,

ерікпе əсте сұхбатта,
Қашпағын əсте құзыретте,

* * *
Тариқатта босқа дауға салмақ қиын,

Жетпіс мақам риязатын білмейінше,
«‘Амал бил əркəн»312 тағат қылып,

«‘Амал бил қулуб»313 шынайы болмайынша.
«‘Амал бил əркəн» болар ұлы мақам,
Амал қылған болар шəксіз ғаріп иман,
Бұ мақамсыз мүрит əсте болмас тамам,

Жеті сипат дəлелін білмейінше.
Шариғатты тариқат десе болмас,
Əдетті ғибадатқа жатқызса болмас,
Инабат торын сыпайы құрса болмас,

Ішіндегі тəкаппарлықты сылмайынша.
Инабат торын барша қашан құрар,
Бұ ақиретке əр надан қашан ашар,
Мағына кені болып, көңіл сөзі тасар,

Көңіліне Хақ махаббат толмайынша.
Қылмастан диханшылық егін өнбес,
Жетектеп осы жолға жəһіл көнбес,
Махаббат лашыны əр жерде қонбас,

Бір кемел ғажап бостан болмайынша.
Бұ бостан суын білгін қайдан ішер,
Ғашықтар Хақ ғишықта жасын төгер,
Кілітсіз бұ сандықты кім-дүр ашар,

Сұхбатта жүрек қуырылып болмайынша.
Махаббат ішінде ғашық туламастан,
Ғайбат, өсек бұ көңілден кетпестен,
Халін хəлға, жанын сырға жалғамастан,

Ер болар ма рухты нəпсіден тазартпайынша.
Тілегім талап-тілек ризасын,
Күнəсіне құлшылық қылар қазасын,
Ессіз надан қайдан білсін ғишық мазасын,

Ей, достар, бұ ғапілетте ісің жетпес,
Надандық, залалдық-дүр əсте кетпес,
Ұл-қыз (өсер), мал туар пайда қылмас,