Шаңқай түс

Авторы: Шәмшия Жұбатова

Шәмшия Жұбатова ШАҢҚАЙ ТҮС «Сөздік-Словарь» Алматы

ӘОЖ 821.512.122 КБЖ 84 (5 қаз)-5 Ж 80 ӘОЖ 821.512.122 КБЖ 84 (5 қаз)-5 ISBN 978-9965-822-95-7 ISBN 978-9965-822-95-7 © Жұбатова Ш., 2015 © «Сөздік-Словарь» ЖШС, 2015 Шаңқай түс. Өлеңдер/Шәмшия Жұбатова. – Алматы: «Сөздік-Словарь», 2015. – 288 бет. Жұбатова Ш. Ж 80 Ақын бұл кітабында адам жанының тазалығын, рухани құндылықты, мың құбылған қоғамдық өзгерісті өзіндік мәнермен айшықты жырлайды. Адамзат пен қоғамның ара байланысын, олардың қалыптасу сатыларындағы ішкі болмысының қыр-сырын нәзік сезіммен суреттеп, өз оқырманына салмақты ой айтуға ұмтылады. Суреткердің көзбен көріп, көкірекке түйгенін шебер түйіндеуінен қаламгердің тынымсыз ізденісте жүргендігі байқалады. Ақынның тілі шебер, теңеулері әсерлі, сөз саптауы жетік. «Шаңқай түс» жыр жинағы Шәмшияның шығармашылық жолындағы жаңа белес іспетті. Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі «Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару» бағдарламасы бойынша жарық көрді.

Шаңқай түс Қолтаңба Тірлікке кімдер келіп, кім кетпеген, Жанбысың жүрегіңді күн кептеген? Кеудеңді жейде қылып желге жай да, Түймеле алтындаған ілгекпенен. Келер күн, атқан таңда тілегің бар, Өзіңнің үмітіңді білемін бе әр? Тұрғанда ару көктем әз ниетті Баспасын адамзаттың жүрегін қар. Мен саған жыр тілейін, нұр тілейін, Ренжімес ертеңгінің жұрты кейін. Қауым жұрт қалам беріп, қол созғанда, Қалайша тоқталайын, іркілейін? Қолтаңба бекітеді босағаны, Шаңырақ өз шаттығын тоса ма әлі? Бір дауыс естуге ылғи ұмтылады Шамдары жыпырлаған көш алаңы. Тербелсін балдай сәби бесігіңде, Береке-ырзық болсын несібіңде. Данагөй қарттар бекер айтқан емес Тамаша бақыт бар деп осы күнде. Жөн болмас қымтырылып, қысылғаның, Жақсы еді көп ішінде ысылғаның. Мазасыз жүрегімнің дүрсілі ғой, Сізге деп қолтаңбамды ұсынғаным. Қолтаңбам жүрегімнің дүрсілі еді, Күледі ол, қуанады, күрсінеді. Сайрауық сандуғашын есіне алып, Сағынып бір кездері жүрсін елі.

Шәмшия Жұбатова Кетті сәуір, қалды мамыр, балқыды, Толған айдың талықсыды бал түні. Өмір тағы жалғасады деп айтты Құрдымдағы құралайдың салқыны. Жоғалмаған желкен (дастан) Тағы да бір тірліктің күресі артып, Жеңілістен Жеңіс кеп іле шалқып, Әлжуаздар мүсіркеп аяғаннан Қызғаныштан күйгенің мың есе артық. Ақ теңіздің ақиық айдынында, Әскерлердің әдемі айбынында, Менің аққу жүрегім ән сап тұрды, Үлпілдетіп қанатын жайды мұңға. Аққу ұшты көлдерден сыңсып тағы, Сағынышы жүрегін тыншытпады. Әуеніне әуезбен демеу берді Шартараптың шырылдап шымшықтары. Сәби біткен оянып құрсақтағы, Жарық күнге тап-таза сыр сақтады. Бидайлы әлем тербеліп би биледі, Заулап ұшты бадана бұршақтары. Қалтылдама, желкенім, қалтылдама, Жарқын сәуле болады жалтылда да. Тұңғиыққа қалайша батып кеткен Ай астында көрінбей алтын қала? Тұңғиықтың таланты таңғаларлық, Мәтін керек әлемге ән қаларлық. Жоғалмаған желкенім айдындағы, Келе жатыр тағы да арман алып.

Шаңқай түс Балға малғым келсе де бармағымды, Тотықұстай құбылттым тармағымды. Жоғалмаған желкенім желбіреп тұр, Айдын қылып кетем деп арманымды. Әлдилеген дүние, әлпештеген, Келесің де, кетесің ән-кешпенен. Самғап ұшты саздары сандуғаштың, Ол әлі де қалқиды сан көшпенен. Жоғалмаған желкенім айдындағы, Ұзай бердің қанатың жайдың-дағы. Белдеу қалды әндетіп бесік жырын, Анам болып тербетті ай құндағы. Самсыраған сәуірдің самаласы, Шардараның шалқыған шағаласы. Мұңды ойлардың мүлгіген мұнарасы, Мына басы немесе ана басы. Таңның нұры тамаша тамылжыған, Тамылжумен айтады әнін жылдам. Сызылтатын сырнайын сандуғашым Сағынышын жолдады сағым жылдан. Жұпар шашты рауғаш гүл бақта маған, Алқымдарын ағытты ақтамақ ән. Қайтарады қайтадан қақпақылдап, Қарымтасын қайсарлық қақпалардан. Күнбағысым мойынын сенде бұрған, Емізігін емеді ембе-қырдан. Шашу шашты нұр-шуақ шашағынан, Теріп жеді несібін теңге-нұрдан. Желіп-желіп желмая желкілдеді, Көмейінен көбігі көлкілдеді.

Шәмшия Жұбатова Төгілді де тегештеп жұпар жаңбыр, Ақ маржаны көңілдің көлкілдеді. Алынбаған асқардың қақпалары, Жаушы болып отырды атқа бәрі. Жоғалмаған желкеннің желпінісі Анық боп тұр жүректе сақталары. Алтын таяқ керек-ау сүрінгенде, Тал қымсынды етегі түрілгенде. Жартас жаққа бардым да, жаңғырдым мен, Мұндай жағдай болмаған бұрын менде. Мен мәңгілік қалатын жаңғырықпын, Қылымсыған қызбын да, жар қылықпын. Жолығыңдар, жоқ іздеп шыққан жандар, Жоқтың өзін байқамай бар қылыппын. Айналса ғой, шіркін-ай, аспан кері, Мамық еді-ау ақша бұлт тастан гөрі. Асыдым да тасыдым, кеуде кердім, Мүмкін емес біреудің астам дері. Кім ұғады патшадай көңілімді, Тарылуды білгенмін, төгілуді. Жоғалмаған желкенім қайта келсе, Ариясын ағыстың айта келсе, Жаңғырықтан табамын көп үнімді. Өтпей қойды жәрмеңке Қояндыда, Бақыт құсы қонады баяндыға. Жасанды көл жалғанда жасымайды, Көріңдерші, Қапшағай оянды ма? Шынар болып шаншылған әр шыңдарда, Бала күнгі достарым, барсыңдар ма?! Алғы күнге адымдап барасыңдар, Қызғалдақтар төселіп аршындарға.

Шаңқай түс Арман күндер әдемі ақ тағалы, Мамырлайды мамығы қаптағалы. Төніп келді қара бұлт қабақ түйіп, Табанымен бірақ та таптамады. Есінеген жалқаулық жақ кереді, Білініп тұр мәңгілік бап керегі. Бабын жасап жүрер ем, алып кетті Сағындырған ауылдың ақ терегі. Мен көнемін бәріне, сағынғасын, Теңеуімнің білгесін табылмасын. Асықпасқа айдынға шарам бар ма, Ағын сулар асығып ағылғасын. Асықпасқа айдынға шарам бар ма, Қара таппай қалғанда қараңдарға. Жауқазындар көз ашты, жұпар шашты Жарылқа деп жалынып жарандарға. Кең дүниенің қақпасы ашылмаған, Тұтқалары көрсетті басын маған. Жол бойында ән тосып ұзақ тұрды Желбіретіп желдерге шашын ғалам. Мың күндік боп қалмайды бір күнгі әнім, Үн тыңдағым келеді, үн тыңдағым. Көре қалса, сүйгенін айтатұғын Мен ұнатам жүректің бұлқынғанын. Бал бұлағым бұлттардан бастау ішті, Ән әдемі, болғанда қос дауысты. Бұраңдайды бұрымдар бұлаң қағып, Сыңғырлайды теңгеден шашбау үсті. Ау ішінде тыраңдап тыран балық, Ұмыт болды санада бір ән қалып.

Шәмшия Жұбатова Қыр үстінде қаршыға қомданады, Қанаттарын аспанда қыран қағып. Кісілігін адамның хаттан таныр, Ал немесе отырған тақтан таныр. Адамдардың кеудесі ештеңе емес, Айтпай келген апаттан сақта, тәңір. Жаңбыр суын бұл ғалам тағы ішуде, Жапырақтар тірілді бақ ішінде. Жаңбыр менен жапырақ қауышқанын Табиғатпен теңдессіз табысу де. Самаурындар қайнасын, сарқылдасын, Қонақтарың күлкіден жарқылдасын. Самауырлы әйелден көремін мен Азаматтық ожданның ар-тұлғасын. Самаурындар қайнасын, сарқылдасын, Шәй ішкеннің дидары жарқылдасын. Самауырлы әйелден көремін мен Аппақ ана жүрегін, жар тұлғасын. Дауылдардың жеткенде дыбыстары, Шағылысты қаңтардың күміс бағы. Аппақ боран жеткенде есікке шын, Кешікпесін тәңірдің тыныш таңы. Бұршақтар-ай, бұршақтар, тоқтаңдаршы, Дидарымды жұпармен соқпаңдаршы. Тұзы жеңіл адаммын, тез күйетін, Судан да аршы сен мені, оттан да аршы. Бидайлы әлем қып-қызыл тербетіліп, Сабақтары сүйріктей жерде тұнып. Адамзаттың бақыты кеңістікте, Бидайлардың бақыты – жер бетілік.

Шаңқай түс Мен бидайдың қызығам бақытына, Қауыздары толғанда жақұтына. Жүрексінген шоқ жұлдыз уылжиды, Асығады өзінің уақытына. Жарып шықты жауқазын-жан талабы, Аңтарылған алқа-жұрт анталады. Сұлу бейнем шыққанда мүсінделіп, Қызғаныштың қабағы қанталады. Күні тұрды сүйріктей сүмбіленің, Жайып тастап жыладым мұң кілемін. Жасыл түсті бұрымы шайыр аңқып, Жүрегіме жаз айы тұнды менің. Қайран теңіз толқыды тулап қалып, Шұғылалы жүрегі шумақталып. Бойлауында белдеулі бульварлардың Көкшіл сирень бұрқыды будақталып. Қара көздер қиылып қарсы беттен, Маған жетер жолдарды аршып өткен. Тоғайыңның ішінде толғанайын, Аялдашы сәл ғана, жаршы-көктем. Таңғажайып ғаламның танымдары, Мамыр айы келді де, мамырлады. Көл бойында көгілдір гүл құшақтап, Көлбеңдеді мырзаның ханымдары. Адымдары әрқашан арпалысты, Жазық жолдар білмейді қалтарысты. Мен өзімнің бауырым деп ұғамын Жол бойында кездескен бар танысты. Жоғалмаған желкенім, қалтылдама, Жылдамдық бар жүзудің салтында да. Тұңғиықтан толқынға жүзіп шығар, Алтындығын дәлелдеп алтын ғана.

Шәмшия Жұбатова Тұңғиықтан толқынға жүзіп шығар, Менің әнім толғаудан үзік шығар. Тұтқындағы торыққан мен ғанамын, Қызғаныштың қамалын бұзып шығар. Қайнайды өмір қазанның қақпағында, Ағыс іздеп сарсылды ақпа құм да. Менің бала күндерім қол бұлғады Тақылдаған таңдайдың тақпағында. Мұхиттарым желкенін желбіреткен, Мұздақтарым төсінен сең күреткен. Арналардың бойымен ақтарылған Ағыс көрем, ағайын, мен бір өктем. Алауыртқан алтын таң төскейдегі, Қарауытып бататын кеш кейдегі, Жоғалмаған желкенім жол іздеді, Алға жүзді, таппады еш бейнені. Тұңғиықта жылтырап алтын қалам, Жыраулықтың жолдады салтын маған. Жауқазынды сыйлағым кеп тұрады Жанарларды көргенде жалтылдаған. Өмірім-ай, тізгіні дес бермеген, Тілдеріңді таппадым еш пернеден. Көгілдір кеш кешікті есіктерден, Керуенін тізілтіп көштерменен. Ақ бұрқақтар көзіңді аштырмаған, Толағайлы күндерім, тасты ұрлаған. Сағынышқа тірелген алтын сарай, Сығалаумен жүр әлі бастырмадан. Жоғалмаған желкенім, қалқып ұш та, Толқындарды жетеле талпынысқа. Желкендердің ерлігі-желбіреуде, Ұйықтардың ерлігі-тартылыста.

Шаңқай түс Айналып өт, желкенім, ұйықтардан, Жел боп сені тербетсін сүйікті арман. Алтын салған тегешке батып кетпе, Құйылыстар келгенде қиықтардан. Жер бетінің керемет мықтылары, Мықтылығын айтуға шықты бәрі. Мамығына теректің ұқсайды екен, Қаңтар айдың қопсыған құтты қары. Үлпегі боп теректің тұрған әлем, Ақ мамыққа шомылам бір ғана мен. Жырлауық күн ешқашан біткен емес, Жырын айтып қаншама жырғағанмен. Сайран салған күндердің артындағы, Жастығымның қайда екен алтын бағы? Жарқырайды күн болып жүрегімде Аяулы бір шақтардың жалтылдары. Жапырағы жайылған мен бір емен, Жүрегім бар шын сүйген, елбіреген. Тұңғиықтың түбінен аман шыққан Жоғалмаған желкенмін желбіреген. Арман, қайда барасың аспандаған, Аспанды да ұмытар қашқан ғалам. Шолпыларын тағады шашыратқы, Шашыратып шуағын шашқанда алаң. Шашырады шуағы шаттығымның, Басылмады арыны аптығымның. Елестері тереңде тебіренді, Татулығы тарқамас тәтті күннің. Анам барда мен қандай бақытты едім, Басқашалау алатын Уақыт демін.

Шәмшия Жұбатова Жолым тосып жүргенде сағынышпен, Жұтып жүрді жастығым жақұт лебін. Гүлді аралап көп жүрдім алаңдарда, Аққуларым қанатын таранғанда. Алма ағашы гүлдесе, ән жолдадым, Арманды әнге орадым анам барда. Жоғалмаған желкенім жол іздеді, Толқындармен алысып теңіздегі. Махаббаттың мәңгілік әнін айтты, Қос жүректің қосылып егіз демі. Құрақтары көлдердің көлкігелі, Ақпа құмдар шөл қысып елтігелі, Жоғалмаған желкенді іздеп таптым, Сахараның самалы желпігелі. Құстар сыңсып бақтарда тұра алады, Қызыл-жасыл күндер-ай құрамалы. Жүрегінен жып-жылы мейір төккен Барлығы да аңсайды бір ананы. Қайық біткен қалтылдап қара суда, Иірім іздеп тұрады бар асуда. Өмір ағып барады өзен болып, Өң мен түстің асығып арасында. Домбыраның қағысы қапталдағы, Соқпақ жолдар табанда тапталғаны. Жапан түзде жабыққан жалғыздықтан Жаңғырық қой жадымда жатталғаны. Кеңістікте ашылып тылсым анық, Қауыздары қаулады гүл шығарып. Күміс таулар күн жақта таңырқады, Көмейінен тұрғанда үн сұранып.

Шаңқай түс Күміс таудың ән қалды көмейінде, Ұқсамайтын сияқты ол өгей үнге. Аппақ гүлдер бульварьда будақтады, Көк түтіні көктемнің көбеюде. Ақ жаңбыры аспанның асығуда Қара жерге маржан боп шашылуға. Дауыл керген ақ желкен жолға шықты, Күміс толқын тербетіп қасығында. Қадамдары кеменің тарсылдады, Ашылғасын адымдап аршындары. Біраз болды, сарғайып сарғалдақтар, Сағыныштың елінде сарсылғалы. Жоғалмаған кемесі порталдарым, Тартылыстың күтеді тарта алғанын. Ақбас жалдар атылып мұхиттарда, Ақ жарылып айтады қарт арманын. Ақжал толқын, асықпа, аптықпа да, Салтанаттың салты бар сақтықта да. Толқындарды толқыннан алып кетті, Тақылдатып таңдайын тақ-тұқ қана. Тербетіліп толқынның толқындары, Анық болып тұр енді солқылдары. Толқын екеш толқын да іздеп өткен Өрен шағы өміршең өр тұлғаны. Менің мұңды мұздағым, мұңды ұнатқан, Жапырағын таба алмай күзгі бақтан. Самғай ұшып құс жолы төбемізде, Қарлы жолын барады із қып ақпан. Ақ жаңбырым мезгілсіз тырсылдады, Тырсыл қақты, үһілеп күрсінді, әні.

Шәмшия Жұбатова Айналды да тырнаға, тыраулады Жер бетінің тынбайтын жыршылдары. Көкшіл мұхит, кеңейіп тұр аумағы, Төсінде оның, өйткені, күн аунады. Сол кездегі достарым еске ала ма, Бала күнгі ойнаған бір ауланы? Айдың нұры астында таңғажайып, Арманым тұр қанатын талға жайып. Қара теңіз лықсыды кері қарай, Асығумен ағады алға Жайық. Өзен мен көл не деген толқымалы, Толқып біткен жоқ па еді ол күн әлі? Көл іздеді қайтадан көлбеуменен, Алматының айықпай сол тұманы. Қайран дүние қалқыды ән атында, Жетісудың жазира жәнатында. Махаббатым тағы да жолға шықты Жоғалмаған желкеннің қанатында. Көктемдегі елдердің көк түнегі, Байқамай-ақ бақытты етті мені. Түнгі аспанның көгінен жұлдыз ақты, Қара түннің қойнына от түнеді. Сарыарқаның самалы самсыраған, Шардарада шайқалтты шамшырақ-ән. Біреулер бар көргенде хал сұраған, Біреулер бар күлгенде ән сұраған. Ақ қанатын алысқа алып ұшты, Аққуларым айдында қансыраған. Тұрған кезде бұлт болып көңіл көшіп, Сені сүйгім келеді өліп-өшіп. Мақта қыздар майысып гүл еккенде, Білегімен жүреді темір есіп.

Шаңқай түс Майысады мақта қыз, майысады, Бұлт көшеді, абыржып ай ұшады. Жан орманы тағы да жаңғырады, Еске түсіп ақ балтыр қайың шағы. Емен қайда еңкеймей дара тұрған, Менің жаным еменнен жаратылған. Қызыл жалау көтерді қызыл гүлдер, Қаптап ұшты қарағай қара тудан. Жан дауысы құйылып домбырадан, Ақ жаңбырға шайынды мөлдір алаң. Сағыныштың сазды әнін сырнайлатып, Іздеп тауып келеді сол бір адам. Қауызынан гүлдерім аршылған күн, Сағынышқа айналды сарсылған мұң. Мен өлмейтін шығармын, жер-ананың Кеудесінде жүрек боп тарсылдармын. Алтын күлше тістеген күннің әні, Көлеңкесі кеппеді мұңның әлі. Берекесі жоғалған тіршіліктің Оралғанын тілеймін үлгі-мәні. Мұңды айтатын май шамда мұрша бар ма, Шамшырақтар жанғанда шыршаларда? Өмір үні дыбыстап айтылғанда, Жолды күреу мүмкін бе мұнша қарда? Қарлығаштың бүлкілдеп ақ тамағы, Сауысқандар сұқ көзден сақтанады. Көкте сұңқар сұңқылдап қоймағасын, Жабылмады есіктер жақтамалы.

Шәмшия Жұбатова Керуен жүк келуде Бесқаладан, Маңдайына үкісін кеш қадаған. Ай астында саф ауа сіміреді Арманының сапарын кешкен адам. Қыран құсым ұшады қолда ағарып, Сапар тосып тұрамын жолға барып. Тақымымды түйеге артар едім, Бұлт кетпесе төбені торлап алып. Өмір көші Қауға тартып тарихтың тереңінен, Маржан салған су тауып беремін мен. Өмір көші көшеді көкірегімнен, Замананың тапжылмас дерегінен. Өмір көші барады қай жаққа алып, Қалмаса етті бір жерде ғайбатталып. Қақпасынан шыққалы бір шаһардың Елді танып келемін, аймақ танып. Ұлыс күйін тартады ұлы дала, Күй дегенің-қазақтың мұңы ғана. Әнсіз-күйсіз өмір жоқ қазағыңда, Көкірегіңе түйіп қой мұны, бала. Өмір көші, не сыр бар тізбегіңде, Құм үстімен аққудай жүзгеніңде? Ұшып жатқан тырналар қош демеді, Қауырсынын біртіндеп үзгенінде. Қиқулаған бір үн бар құм далада, Қиқулаған дыбыстар бұл ғана ма? Мың шам жақты аймаққа Өмір көші, Жарық тасып барады ол мың қалаға.

Шаңқай түс Менің қызық күндерім қырық бұрым, Арт жағына қарады тұрып бүгін. Сол жағымда аппақ боп ай туыпты, Оң жағымда жадырап тұрыпты күн. Көктем жетсе қуалап көбелегін, Қарай бергім келеді неге менің? Жаны соқыр адамдар көре алмайды Мынау ғажап тірліктің көк әлемін. Бозторғайы боз таңның шырылдаған, Неге ұзақтау аялдап бұрылмаған? Осы сұлу өмірдің салтанаты Тілсіз қатып қарайтын бұрын маған. Теперішті тебемін тепкішектен, Шыдамымның шырылы жетті шектен. Шілде күтіп шегіртке шарқ ұрғанда, Өз көктемін тосумен көп қыс өткен. Шілде күтіп шегіртке шырылдаған, Үнсіз ғана тұратын бұрын ғалам. Тау басына шықтым да, көп қарадым Өзен көрсем мен жаққа бұрылмаған. Кемпірқосақ құбылса көкті керген, Тізе қосты үмітім тектілермен. Көкірегімді кептерім тарсынды ма, Қалықтатып қанатын өтті бермен. Қызғалдақтың тұғыры қырқаларда, Аспан керек сұлу ән шырқаларда. Телегейлі теңіздің төсіндегі Толқындары толқиды бұрқанарда. Ауа керек дыбысқа алқымдаған, Дауа керек көңілге салқындаған.

Шәмшия Жұбатова Шын қуанып қалар ем, ізгіліктің Суретке сап әкелсе қалпын маған. Жабығудан қашады жан құштары, Күннің көзін тосады қар қыстағы. Аппақ туын көтеріп шығады әлі Азаматтық елінің арлы ұстамы. Желкілдеген жасылдың құрағында, Біле білсең, керемет сыр ағуда. Өзен мен көл, телегей теңіз біткен Түсу керек қосылып бір ағынға. Жабырқауға болмайды, жасқануға, Басқа таңба түскенде басқа құмға. Батпырауық биіктеп ұшса деймін, Туған елдің тұңғиық аспанында. Арал едім мен де бір түбектегі, Мекендерге асықтым гүл еккелі. Жетім ойды жылатып қуып шықтым, Жүрегімді жеткенде жүдеткелі. Таңғы шықтар жылтырап құрақтағы, Жылымықтар жөңкіліп жырақтағы, Тауға келді маңдайын соға жаздап, Мендік биік арманның мұраттары. Қанаттарын қыранның сұра менен, Алқаракөк аспан ғой бірақ әлем. Жолға шыққан адамдар, бұрылыңдар Жарық жағып тұрғанда шырақ-өлең. Топастықты көргенде, таптауырды, Менің әзіз жүрегім қатты ауырды. Кеудем іші жылымай қалады ылғи Суықтықты сезгенде жат бауырлы.

Шаңқай түс Ұлықтағым келеді ұлылықты, Ғұмыр бойы іздедім жылылықты. Әділдікті қақ жарып айтқан кезде, Туралықтың шығады үні мықты. Көлбеп ұшты ақ кеме көк теңізде, Шағаласы шалқыды жеткен ізде. Өкінбеңіз өмірге, жыламаңыз, Өксік келіп кептелсе өкпеңізге. Бірақ өмір қалайша жылатпасын, Адамсың ба – мәңгілік сынақтасың. Таңға қуан, келетін кешке қуан, Тізе бермей тірліктің күн, аптасын. Жарқыраған жанымның шамшырағы, У жұтқызған өмірден бал сұрады. Ағын сулар асығып сарсылады, Арналардың алқымы аршылады. Сағыныш бар күздегі сары суда, Сезімдері өзімен жарысуда. Үнсіздікті үлгі еткен мылқау ғалам Кенет неге толады бәрі шуға?! Қуанамын шөп көрсем желкілдеген, Жұбанамын жан көрсем елпілдеген. Көп қамыққан мендегі қайран жүрек Таң боп қарап, өтсе-ші елтуменен. Бақыт берсең, жаратқан, аспанды бер, Мейлің, мені табалар, тастанды дер. Орта жолға лақтырып кете алмайды Жаһаннамның қақпасын ашқан жігер?! Барлық қақпа ашылсын, сартылдасын, Мендік болмыс көрсетсін бар тұлғасын.

Шәмшия Жұбатова Сапарларда тосылып қала көрме, Қосылғанда қарқының қарқынға шын. Жібек жылға жеткенде жылжып ағып, Ойда жоқта қаламын мың жұбанып. Ошағының басында Отан деген Жүрген жанды жек көрем тым жыланып. Сапарласым, тосылып қала көрме, Аппақ таңдар жетеді қара белге. Шырқалмаған әндерден теріс айнал, Шақырмаған ауылға бара берме. Ойсыздықтың елінде жабырқадым, Даналықтың елінде таңырқадым. Жарылқауға жеткенше Жаратқаным Жалғаса бер, аман бол, жан ұрпағым! Жүрегіңде, ей досым, қыс қалмасын, Сен, өйткені, ғаламат ұстамдасың. Қанаттарын қапысыз қалам қылып, Ауаларда сызады құс таңбасын. Қанаттарын құс кетер қалам қылып, Қалам қылса, қалады ғалам күліп. Тағдыр желі аяусыз ұшырса да, Тектілікке керегі табандылық. Тастан ауыр бір жүк бар жүрегімде, Гүл егуге болады, нұр егуге. Қоқыс елі қопырап күн кешеді Жарқылдаған өзінің күрегінде. Қоқыс елі қопырап күн кешеді, Қара бұлт боп аспанда мұң көшеді. Жетесіздің жүрегін дәл көздеген Мен ризамын өзіңе, үн кесегі!

Шаңқай түс Талықсыған тамызда тағдыр әні, Жаңғырық боп қайтадан жаңғырады. Әз арманын тамшы қып айтып жатыр Басылуға асықпай жаңбыр әлі. Жайық бара жатқанда жылап ағып, Оның жанын ұқпады мына халық. Қайран ата-бабамның тектілігі Тереңдікте тыншыған тұна қалып. Қайран ата-бабамның тектілігі, Тектілігі тебіліп өтті күні. Тебілумен мәңгілік өтер еді, Махаббаты тірілтіп кетті мұны. Алаң болған күндер-ай, арпалыста, Қала көрме, әйтеуір, қалтарыста. Жүк түскенде кеудеңе, пенделердің Бәрі дайын тұрады жалтарысқа. Адамдар бар жанына мұң түспеген, Мұң түспеген жандарға күн түспеген. Қайран тірлік құлпырып тұрған жоқ па, Қас-қағымда құбылып мың түспенен? Күнге жақын тау көрдім қар тығулы, Жаратпайтын секілді ол артық үнді. Атып ұрсаң, алысқа кете аласың Тынысыңды тарылтқан бар тығынды. Шаңқай түсім жеткенде шалықта, күн, Жөн болады өзіңді танытқаның. Қарлығаштай қанатым күйгенімен, Бауырыңда алаңсыз қалықтадым. Шаңқай түсім жеткенде шалықта, күн, Ақ-қараның айқында анық мәнін.

Шәмшия Жұбатова Шаттығыммен шалықтап өмір сүрдім, Жасықтардың жек көрдім жалыққанын. Ана көңіл дүние толғанады, Тіршіліктің өйткені сонда мәні. Тежеуі көп өмірде толғана алсаң, Жаратқанның жолыңды оңдағаны! Бір күнгі өмір – ойласаң, жарты ғасыр, Кетеді айтып, себебі, артына сыр. Сарқырама тұрғанда жүрегіңде, Сен қалайша, жаным-ау, сарқыласың?! Сарқырама, бөгеме, сарылдасын, Ағысында тұрғанда арын басым. Өз елінде ұландар қалса деймін, Жатқа беріп жібермей қарындасын. Тар көкірек қаншама тарылмасын, Кемімейді, қуанам, жарым жасым. Төңірегім мейірімге толады әлі Атқылаған ақ будан арылғасын. Ана көңіл, сен енді көп толғанба, Қайтер едің тапқаның жоқ болғанда. Сүйенішім серік боп жанымда жүр, Сүрінгенде, немесе тоқталғанда. Арман жырын айта алмай ақ қарағай, Жапырағын сілкіді баққа қарай. Жүрегімнің түбінен шыққан сынды Төңіректе жадырап жатқан арай. Уайымды айтпа, Арқаның қайыңдары, Күннің бары қуаныш, айың бары. Жайық келіп лықсыды жағажайға, Толқындары өксіді, жайылды әрі.

Шаңқай түс Қауызында ашылған гүлдің әні, Құлағында қалады жылдың әлі. Сызылады кеңістік келбетіне Мизам ойдың жібектей мұңды мәні. Тұғыры көп тірліктің тұрақтаған, Тақ болып ол көрінді бірақ маған. Шамшырақтың шырайын шыр айналып, Шырылдайды шымшық боп шырақты алаң. Күрсінісін сездірмей күннің лебі, Жарығымен жанымды тілгіледі. Риза болмау өмірге мүмкін емес Осыншама ғажайып үлгідегі. Күнге ынтықпын, ғашықпын жарыққа мен, Көлеңкеде көбірек тарыққан ем. Жетісудың жәнаты алып кетті Сулар ағып жатқанда арықпенен. Ах, жүрегім, таңдайың тақылдасын, Ие алмайды ешкімге ақын басын. Көлеңкелер қашқалы қанша болды, Күнгей ғұмыр тағы да жақындасын. Жамырама, табиғат, ақшам келіп, Кетіп бара жатқандай тақ сан кеміп. Жұптың жұбы жазылмай өтсе деймін, Бақыт нұры тұрғанда бастан көміп. Көктем қалса кептеліп жүрегіңде, Адамзаттың тұрғанда нұр өңінде, Толқындарын жөңкітіп шартарапқа, Тұңғиыққа түпсіздік тірелуде. Менің жаным өзгелеу басқалардан, Басқа қылған өзгеден асқақ арман.

Шәмшия Жұбатова Құлдиламай қарлығаш құлшынады, Көтеріліп кеткенде аспаны әрман. Құлдиламай қарлығаш құлшынады, Құлшынуға асығып тұр шыдамы. Аспан жаққа жетуге аптығады Бұлттан жаңбыр сұраған бүршік әні. Беймезгіл сәт қақпасы тарсылдаған, Арманымды аяшы аршылмаған. Бақыт гүлін силады бақтар түгел, Бақыт жырын жырлады бар шың маған. Менің жеткен жеңісім сәнді үмітте, Менің әнім қалады мәңгілікте. Тайға түскен таңбадай өзім салған Жер бетінде ап-айқын қалды нүкте. Қолға ұстатпай кетті ғой Күн тұрағы, Күн тұрғанда дүние құлпырады. Егіп барам артыма егіз шыбық, Мен кеткенде артымда кім тұрады?! Егіп барам артыма егіз шыбық, Аялаймын жып-жылы лебіз шығып. Қолбала боп кеткенде қор болар ем, Көмейімнің астында теңіз шіріп. Мұндай әнді мендей кім айта да алар, Кемеріне толады, қайтады Арал. Даңғарасы даңғойдың ұмыт болды, Құшағымды ашқанда айқара бар. Сағыныштан сен-дағы сарсылмағын, Ең керегі – бар мұңнан аршылғаның. Жетегіңе ал, сапарда алға сүйре, Тынба, жүрек, тоқтама, тарсылдағын.

Шаңқай түс Қуанамын жұпарын шашқан бақта, Болашағым өрледі баспалдақта. Қайран туған жерінің саз балшығын Қара бауыр іздейді қасқалдақ та. Қаскөй жандар туады қай анадан, Жақсылыққа құшағын жаяды адам. Саған алғыс айтамын, туған елім, Алақанда ақынын аялаған. Көктем күліп келеді, көресің бе, Көктейді ол да сананың өресінде. Адамдықтың кітабы жазулы тұр Адалдықтың тап-таза сөресінде. Байғұс ақыл сұрамас ғұламадан, Кейде қызық көрінді мына ғалам. Шыдағандар сынаққа шыңға шықты, Шыңырауға құлады шыдамаған. Адам болу қиын ғой бұл заманда, Пенделіктен басталды зілзалаң да. Тәубасы жоқ тасырлық тасынып тұр, Арқар артық көрініп құлжадан да. Тәубасына пенделік келер емес, Тағы, тағы басталды нелер егес. Өлермендік ұмтылды өршеленіп, Күн мен Айды өзіне теңер емес. Айтып қара турасын, басыңды алар, Жарқылдаудың бағы тек Жасында бар. Қырман жақта қып-қызыл бидай ақты, Бидайықтың танылды қасында олар. Ашылады құлашым, ашылады, Телегейлі көк теңіз тасынады.

Шәмшия Жұбатова Ештеңеге өкінбе, бойың жина, Ғаламат қой ғаламның ғашық әні. Жазылады қанатым, жазылады, Іздеумен жүр жап-жасыл жазын әлі. Басқа ауылдан іздеме, адасасың, Түкпірімнен табасың қазынаны. Сермеледі қанатым, сермеледі, Қандай жақсы бұлттардың тербегені! Өрекпіген көңілдің өр екпіні Тоқтамады, тағы алға өрмеледі. Толқын, толқын, ол-дағы өксімесін, Көкжиекке көгілдір кешті көшім. Дамылдаған дүние, ұйқыға енсем, Дауыс болып сен кейде естілесің. Мейірім нұры билесе тұла бойды, Басын бұрып ағады бұлақ ойлы. Ақ жаңбырдың бұрқағы биле, тынба, Тамшылары несіне тына қойды?! Шалқып ақты Шардара шарасында, Әупілдек жүр қамыстың арасында. Жанарымнан ұғатын сыралғы дос, Сырласуға шақырсам, барасың ба?! Сүйрік саусақ дірілдеп шекке өрледі, Ырғақтардың тіріліп кетті өрнегі. Шырмауықты шырғалаң тұсамаған Еркіндікті бер, тәңір, кептердегі. Ұша білген жақсы ғой ұша алғанға, Жаным ашып қараймын тұсалғанға. Дұшпаныма мен шексіз алғыс айттым Қайраттанып, қайтадан күш алғанда.

Шаңқай түс Байғұстарға жасалар сауап барда, Көңіл толып тұрады жауаптарға. Имандылық ишарат білдірсе екен Қан ұйыған қуыстау қауақтарға. Атыл, атыл, ақ нұрдан атыл, аспан, Көкшіл көйлек кигенде атыластан. Жазып жатқан хаттарым жөңкіледі Тағдырымның жолында тақым ашқан. Жазып жатқан хаттарым жөңкіледі, Ерігені – жүректің елтігені. Көктем болып мәңгілік қалсаң екен, Көбелекті дүние, көлкімелі. Сен қайдасың, тамызым, талықсыған, Шырылдаған үн болшы шанышқыдан. Көрмеген боп жанымнан барады өтіп, Жақын бауыр, сырлас дос, таныс құдам. Мен керекпін және де керек емен, Мықтылығым таласты керегемен. Төрде отырдым толықсып елеусіздеу, Босағада тұрған топ еледі ерен. Менің орным босаға емес, бірақ, Өмір өтіп кетеді-ау елес құрап. Таулар тұрса телміріп биігінде, Айбат шегіп қор болды дөңес, қырат. Алдыма кеп біреулер ақтала ма, Кешіре сал оны да, Хақтағала! Өресіздер өр жаққа жете алар ма, Адал сырын айтқанда аппақ ана. Өресіздер өр жаққа жете алар ма, Жүрегінің орнында ет оларда.

Шәмшия Жұбатова Дүниені қадірсіз күрегендер Менің жалғыз сөзіме жете алар ма? Босата алсам аяқты шырғалаңнан, Жарқыраумен өтермін бұл ғаламнан. Құрбаны боп құтылмау міндет емес, Адам болып көрініп тұрған аңнан. Келген сайын Жайыққа толғанамын, Жоғалтпаған секілді ол да мәнін. Ақ шағала шаңқылдап, қалқып ұшса, Сағынышты солардан жолдағамын. Бөдене құс барады бөктер іліп, Кемпірқосақ жайнады көп керіліп. Арасында әйнектің жанұшырды Шыға алмаған кептеліп кептер-үміт. Төңіректің тамшысы төгілмеген, Телміреді тап-таза көңілменен. Будақ-будақ талдары туған жердің Бұрымдарға ұқсайды өрілмеген. Талықсыған тамызда тағдыр әні, Жаңғырық боп қайтадан жаңғырады. Әз арманын тамшы қып айтып жатыр Басылуға асықпай жаңбыр әлі. Сен бе ғаріп, немесе мен бе ғаріп, Сағынышты басайын елге барып. Көкжиекте көгерген кең әлемді Көңілімнің көздері көргені анық. Сен бе мықты, немесе мен бе мықты, Шашу қылдым жолыңа теңгелікті. Досым айтқан жып-жылы бір лебізді Еңіреген жүрегім ем деп ұқты.

Шаңқай түс Сен бе дарын, немесе мен бе дарын, Салады екен бұл Өмір жөнге бәрін. Аттай алмай арықтан діріл қақты Жеті басты жыланды жеңген Арын. Жеңген Арын, немесе сөнген Арын Айтып кетем деуші еді елге бәрін. Аянышпен қарадым ақымаққа, Төмендетіп алғанда төрдегі әлін. Атылғанда аспанға арғымағым, Жамыраумен айтады тарғыл әнін. Жел кернеген қанатын арман керек, Айта беріп қайтемін арғы мәнін. Тағы да атып келе ме күн жаңадан, Жандар бар ма жанына мұң жамаған? Аман болсын ақиқат ардан аппақ, Аман болсын жүрегің зілзаладан. Жүрегіңді жат адам тепкенінде, Қол созғансың талай рет көкте күнге. Сенің адал көңілің қан-қан болып, Жатқанында біреудің шекпенінде. Шыға алмайтын жандар көп асханадан, Тоғышар боп тумайды бастан адам. Билігіне ешкімнің бас ұрмайсың, Биік тұрса көңілің Астанадан. Өкпелеме жүрегі жабықтарға, Олар тірі ұйықтайды табыттарда. Қарғыс атқан таңба бар (аянышты), Қарындарға байланған қамыттарда. Тобыр жүрсе топырлап төңіректе, Жүрегіңді бекерге еңіретпе.

Шәмшия Жұбатова Сөнеді-ау деп үмітім мұңаймаңдар, Терең суға батпасын темір өкпе. Ататұғын адалға анық таң бар, Өтінерім-тек қана жабықпаңдар. Сүйкімдісін жоғалтып қапияда, Кездейсоқта табады зарыққандар. Жүрегіңнің желбірін бүрмелетіп, Келешектің кернейін үрмелетіп, Жүрген қызық күндерді іздеңіздер, Қалып қойған жылдарға бірге кетіп. Арман күндер айналса алыстағы, Жаңғырады жанымның таныс бағы. Қауырсыны қып-қызыл қанатымның Керек боп тұр Күн жаққа тағы ұшқаны. Арман-желдер сыбдырлап нені айтады, Жанап өтіп, оралып, жөн айтады. Бар білерім-жүрегің шын қуанып, Тіршіліктің атады талай таңы. Күн келеді әйтеуір жадыраған, Қуанады көргенде ғаріп адам. Мен өзімді керемет сезінемін, Қарағанда бұрылып бәрі маған. Түйіскенде төбемде алты ғалам, Иіреді асығын алтын алаң. Алматының ақ иық ақынымын, Атыраудың ақ жарқын халқы ұнаған. Қонақжайлық бойында салты басым, Мейлі, мейлі, қазақтың салты ұнасын. Кербездікті көтеру – далаға сын, Жалқыларды қадірлеу – жалпыға сын.

Шаңқай түс Арманыңды айт, ақ жүрек астаналық, Айдындарда барады аспан ағып. Жұмбақ мұхит ойымнан шықпай қойды Жағалауын жатқанда тасқа малып. Жүрегінде Жайықтың Алатау бар, Кеңістігім, аман бол қанат аунар. Тағы қандай жолдарға жетелейсің, Таң қойнынан бозарған жаңа таулар! Кеме қалды бұлдырап Нұқ тауында, Сол кеменің бақыты-ықпауында. Қала бердім жұтуға жұпар демін Қазынасы тасыған Құт тауында. Кеме қалды қайтадан Нұқ тауында, Надандықтың белгісі – ұқпауында. Қонақ болып тағы бір қайтсам дедім, Малдары егіз табатын құтты ауылда. Бүлкілдесін, қарлығаш, ақ тамағың, Бөгемесін ағысы қатты ауаның. Қауырсының қатайса, қуана бер,- Самғайтұғын мезетті сақтағаның. Көңіл кірі қай кезде ағармаған, Жаңа күндер жетер-ау жаңа арнадан. Жалау ұстап желбіреп келе жатыр Сүйіншісін сұраған хабар маған. Аяулы шақ, сен енді алыстама, Қолын бұлғап тұрғанда таныс дала. Жайық қана тербелген жағажайға, Қоғажайға гүл берген қамыс қана. Жағажайлар жаныма жылыұшырап, Тынбай жақты мұңымның мыңы шырақ.

Шаңқай түс Алқызыл алма ағаштың гүлдегеніАдамзат, қабағыңды аш, күл дегені. Дос барда, ұшыратын қанат барда, Жүресің самғай ұшып санаттарда. Мың тәубе алтын күннің шуағына, Мың алғыс тіршілікке, жаратқанға. Жылаған сәби күндер бесіктегі, Асығып, бесік бауын шешіп пе еді?! Жасыл су өзен болып лықсып ақты, Дауысын толқындардың есіткелі. Дірілдеп құлағымда үн барады, Жып-жылы демін жұтып түн қарады. Шырғалаң тағдыр қалды шиленісті, Шындықты шырмауықпен шырмағалы. Серіппесі садақтың серпіледі, Болу керек ел жайлы ер тілегі. Сен аман бол, қазақтың жүрегі аппақ, Ақ Жайықты бойлаған еркін елі! Күй келеді домбыра шанағынан, Қалқып ұшты аспанда ана қыран. Ана қыран таппаса балапанын, Бұл тірлікте қалайша қалады мән?! Балапаны қыранның жоғалмасын, Қанат жайып жүгірсін көгалда шын. Балапаны кетпейді, қайтып келер, Ауыртпайды анасы оған басын. Мынау ғалам, байқасаң, құлпырады, Күмбір қағып көмейде үн тұрады. Жаз келгенін айта ма, қуана ма, Көгалдағы жасыл түк жылтырады.

Шәмшия Жұбатова Самғай алған қалықтап самғап ұшсын, Ашықпасын, азығын балдан ішсін. Шындық болып шырылдау арманы ма Үміт жібін сүйреген алданыштың. Шындықтардың шырылдау арманы ма, Толықсыды тағдырым тармағына. Тордан әрең құтылған қайран өмір Түспесе екен біреудің қармағына.

Алматы–Атырау–Алматы. Рух туралы дастан I. Серпіліс От ал менен, замандас, ой ал менен, Аңыз болып қалсыншы аяулы әлем. Ана дауыс жанымның аруанасы Боздап жатыр бозаң түс бояуменен. Көлбеп ұшып барады көктемгі әлем, Нұқ пайғамбар жайғассын, тоқта, кемем. Босана алмай бұлқынып жылап жатыр Көгендерге тізіліп ноқталы өлең. Қақ, қарлығаш, қанатты, әріпке ауыс, Ал, немеcе түн бол да, жарыққа ауыс. Аврора кемесін тілген шамдай Жүрегімді барады жарып дауыс. Ойсыздықтың, қалқам-ау, қақ түнегін, Серпілуі түнектің – ақ тілегім. Жастық гүлі жайнаған жүрегімде Қоңырауым сылдырап жатты менің.

Шаңқай түс Күндер қайда барады? Ағыстарға. Әупілдегім қайда екен? Қамыстарда. Текше таудың үңілем төбесінен, Бақыт құсы қайда екен? Алыстарда. Аққан жұлдыз секілді асығыстау Мен жол тартып барамын ғарыштарға. Күннің көзі қайда екен? Төбелерде. Ақ шағала ... ол да жоқ. Кемелерде. Көп сауалдың жауабын таба алмадым, Неге дерге бола ма, неге дерге. Мен мұндамын. Жандамын. Жүректемін. Жапырақтар үзілсе – дір еткенім. Бір ақ сәуле қанаты желбіреген Кірпігімді барады тіреп менің. Далада бір дауыс бар дабыл қаққан, Бір көрініп, жоқ болып сағым жақтан. Қара түннің қойнынан қол бұлғайды Шамшырақты күндерім шамын жаққан. Көмейдегі толқын боп тербетілем, Көбік болып атылам өрге кілең. Жүрегімнің жалыны таусылғанда, Ұшамын да кетемін жер бетінен. Бұлақтарым көз ашып бұла таңда, Жаны жетім жаһанды жұбатам ба? Жақсылық деп жар салған жүрегімді Жылатам да жүремін, жылатам да. Теректей боп көктеген бұла тамыр, Кімдер іздеп келді екен, сұрата жүр. Жапырағы жайқалған ескілікті Қопарғым да келеді құлата бір.

Шәмшия Жұбатова Күреседі күн мен түн айқасып ап, Қауырсыны жұлынған шайқасы қап. Шана жеккен аттармен зуылдадым Ағып кеткен ақпанды қайта сұрап. Шегірткелі шілде айы жүріп кеткен, Баса алмайды орынын қырық көктем. Талықсыған шақтарда, мына тірлік Ес жиғызып алады ұрып беттен. Ес жиямын, қайтадан күресемін, Іздеуменен жауабын, бір есебін. Талайым боп тағдырым талқыда тұр, Қалт-қалт етіп қалтқыға ілесемін. Жарқыратып жаюда көктем әріп, Әріптерін оқимын көкке барып. Жанартауы көмілген жүрегімді Жалғыз ауыз сөзбенен кетпе жарып. Жиналсыншы құмыра, көзелері, Ескіліктің көзі өлсе, өзі өледі. Алтын кірпіш қалаған сыңғырлатып, Құдіретіңнен айналдым, Сөз өнері! Жарқырайды бір бұлақ қанаты аппақ, Жақындайтын секілді маған аттап. Жердің бетін бір сәуле сызып өтсе, Жүрегімді кетеді жарақаттап. Көздерім-ай, жабырқап жас тілеген, Дымқыл тартқан кірпігін ашты немен? Сарқырама даусымен сарнайды ылғи Домалаған тастары тасқын-әлем. Сарқырама даусымен сарнай берем, Бір үмітін үмітке жалғайды әлем.

Шаңқай түс Жапырағы сауылдап жерге құлап, Тербетілген сезімін толғайды емен. Жұлдыздарым, жарқылда, көкте құла, Бір қызғылт нұр тарасын бетке мына. Жұбанышын іздеп жүр жан жүрегім, Кербез әуен, сылқылда, шекте жыла. Ертегі күн езуден бал ағызған, Нәрін жинап алады бар аңыздан. Атыла алмай, құсадан қыстығады Жанартаудың қолтығы шала қызған. Атыла алмай құсаға қыстығады, Басыла алмай қойды ма ыстығы әлі. Сахара шөл үстінде шырыл қағып, Қанат сермеп барады құстың әні. Шырыл қағып үстінде сахараның, Алғы күнге әнімді апарамын. Бозторғай боп боз таңда кетем ұшып, Сендер аман болыңдар, жоталарым. Айы жүзіп, саз шалқып, қызған бақта, Сізге сәлем жолдаймын сызған хатта. Жаралы күн жиекте қансырайды, Қанның ізі қалады қызғалдақта. Ортасына ұрыстың қаштым кіріп, Тасқындарға қайтадан тасқынды ұрып. Маған ғашық жүректі айта көрме, Ауруымды аламын асқындырып. Кешігеді жыл бойы күткен көктем, Тосуменен үмітім біткен... біткен... Жер бетінің түйісіп нүктелері, Мұзды мұхит сапарын күтті ендіктен.

Шәмшия Жұбатова Күн қалды ма аһ ұрып күрсінбеген, Жүрек іздеп жүремін дүрсілдеген. Мен осынау ғажайып дүниенің Қақпалары шалқайып тұрсын дегем. Күнгей жақтың әдемі күркелері, Күркелерге жетеді жыр кенері. Көзін аша алмаған мына дүние Шашыраған шатырын бүркенеді. Қайран менің алаңсыз бала шағым, Балбыратар бойымды ән аңсадым. Мен өзіңді мәңгілік жырлап өтем, Қолдан түсіп кетпесе қаламсабым. Жан азабын ышқынып тартты кеуде, Шындықтарды бола ма шартты деуге?! Найзағайлы көңілдің жасыны бар Шартылдаған аспаны март тілеуде. Найзағайлы көңілім жасыны бар, Жасықтарын қайтесің, асылын ал. Мендік құйттай жүректің соғысында Жер бетінің жиырма бір ғасыры бар. Ғасырлар бар жүректің соғысында, Жанып кетті шыдамай көбі сынға. Жалғыздықтан жалау боп желбіредім Тебіренген теңіздің тоғысында. Жауқазындай жырларым, қапта қырда, Жөңкіл, ұза, қосыл да қатты ағынға. Жалау байлап жібердім жырларыма, Жеткізсін деп Жамбыл мен Тоқтағұлға. Құшағымда тербетіп балбалдарды, Көтеріп ап арқама қарлы аңғарды.

Шаңқай түс Мен бақытқа қолымды созып келем, Жалпағынан басумен жалғандарды. Қашатындай құлдырап түнек менен, Түнектерді түрем деп жүдеп келем. Алтын сарай салдырған сөз елінде Мен Гүләйім қыз болып гүл еккен ем. Алтын сарай салдырған сөз елінде, Алтындардың тұрамын кезегінде. Тыныш таппай қойғасын, гүлзар бақты Кеземін де жүремін, кеземін де. Мен өлердей ғашықпын нұрға, жаным, Айта алмадым және оны – бір ғажабым. Дәмі қышқыл мұңдардан шарап ішіп, Сырнайларға қосамын Сыр ғазалын. Жапырақтар қол созып жарықтарға, Көмек сұрап жүреді зарыққанда. Жүрегімнің қанымен жыр жазамын Қанаттары жаралы ғаріп таңда. Көкірегімде бір жарық заулап ұшып, Жанарымда мөлдіреп аунады шық. Ақ жейдесін арманның бұлттар киді, Жаңбырлардың көз жасын таулар ішіп. Жер бесігім, төсіңде тұрақтадым, Айта алмаймын жеткізіп бірақ бәрін. Жеті түсті сарылған сағынышым Жеті күн боп ішінде тұр аптаның. Жеті түсті сарылған сағыныш боп, Әрі-бері ағылды ағылыс көп. Шілде айының шырылын тыңдап қалшы, Жаудырмасын аппақ қар тағы қыс кеп.

Шәмшия Жұбатова II. Булығу Булыққан күндер өтті бұрқымалы, Булыққан ішкі дауыс бұлқынады. Тізілген күнтізбектің беттерінен Тағы да жаңа парақ жыртылады. Тізілген күнтізбектің беттеріне, Түземін асыл маржан шеттеріне. Ақ парақ жыртылды да самғап ұшты, Айналып махаббаттың кептеріне. Сол кептер самғап ұшты, самғап ұшты, Дауысын жеткізуге қалған ішкі. Тербеліп әуеніне жер бетінің, Айтуға жүректегі толғанысты. Толғанып жердің беті тербеледі, Тербелу – біздерге де ең керегі. Терілген Гүләйімнің гүлдеріндей Төгілген тоқсан мақам пернедегі. Жаңғырық аралайды кең даланы, Шайқалып сахараның шөлді алабы. Ақ тамақ қарлығашқа қол бұлғап ем, Қарлығаш қарындас боп толғанады. Тулаған ағыстар бар толқындарда, Толқыным соғылады салқын қарға. Аптығып құм көшкенде аңызақпен, Жазылып жырлар қалсын барқындарда. III. Арна Елжіреймін, өксимін, өртенемін, Мұңаямын, шаттандым, еркеледім.

Шаңқай түс Түтініңді шалқытып ұшыра бер, Керней тартқан көмейі, көркем елім! Саз ойнайды бұлақтар аспабын ап, Жылғалардың жып-жылы ашқаны хат. Кернеп тұрған көмейім көбік атып, Толқындары өзеннің тасқа құлап. Жүрегімнің жасаурап, жыла, көлі, Құбылады қиялдың құба белі. Жарқырайды күмістей қанаты аппақ Болашаққа асыққан Бұлақ елі. Маған ғашық жүректі айта көрме, Аңыратып жыр жаздым байтақ елге. Қауырсынын қап-қара тастап ұшсын, Шағаласын шабыттың шайқа көлде. IV. Жалғыздық Марқакөлде маңырап марқаларым, Аппақ текше жинайды Арқа қарын. Тарыққанда немесе зарыққанда Күйсандықтың пернесін тарта аламын. Маған керек секілді бөлек арба, Қап-қара ізім қалсыншы көне қарда. Өзендердің көгілдір қанаттары Өлең арна дейтіндей, өлең арна. Өзендердің көгілдір қанаттары, Тотықұсын жинады тараптағы. Жол сорабы жосылып қарсы алдымнан, Алды-артыма, әйтеуір, қаратпады. Толқындарым соғылып толқындарға, Көзім алды толады жарқылдарға.

Шәмшия Жұбатова Тырналарын тізілтіп жібергенмін, Мен іздеусіз қалмаймын халқым барда. Тағылық деп аталған дала заңы, Тағылыққа ұқсайды жан азабы. Сағыныштың түсіне бөгіп қалған Бұл ғасырдың жасампаз жаңа залы. Сөз сөйлегім келеді, ұмтыламын, Мамығы боп аққудың бұрқырадым. Оқырманым, қысып кет қолтығыңа, Мен аяулы кітаппын сырты қалың. Мен кең залды күтемін дүркіреген, Шашырайды сол залға шіркін өлең. Табалдырық тұсына жылжып барып, Көлеңкелер шығады сыртыменен. V. Самғау Мен кетемін. Жарық күн, сен аман бол, Көлбіреген көбелек, көл, аман бол. Тамшылары таусылса ақ жаңбырдың Көз жасы ғып мұңымды төге алам, кел! Көп сәулені жолдар ем көп адамға, Сиғыза алмай келемін көк орамға. Тегеурінді толқыны теңіздердің Толқып қалған секілді Тегеранда. Жарық ғалам, қанаты жарқыраған, Ақ сәуле боп тұрады арты маған. Кемелерден бұрқырап түтін ұшып, Аврора дауысын шарпыды алаң. Салтанатпен айналып жыр маршы, Бір дабысқа ұласты бір дабысы.

Шаңқай түс Оркестрге қосылып сызылып тұр Сағынышпен сарғайған Сыр қамысы. Бітпей қойды тірліктің өрнектері, Аққу ұшты қанатын сермеп кері. Алтын ғасыр келеді алау ұстап, Жаңа қала, жаңа үйге төрлеткелі. Сынаптары сырғыған тіршілігім, Осы сынап қалпыңмен жүрші, күнім. Орман болып жамырап кетсем деймін, Бір шыбыққа қосылып бір шыбығым. Төгетұғын жарықты шектеме, күн, Нұр іздеген жәутеңдеп көктем едім. Тұмсығынан құстардың тамшы сұрап, Бара жатам ішінде от кеменің. Бозғылт таңмен, көгілдір қалың кешпен, Жұлдызды шақ жалтылдап жалын кешкен. Сүйгеннен соң өзіңді салған едім, Ала көрме шығарып әнімді естен. Әнімді естен шығарып ала көрме, Қарлығаш боп жүремін ала белде. Құлагердің шабысын сағынғанда, Қамықтым деп қарай жүр Қарагерге. Дөңгеленіп қалады шоқ қараған, Көкжиекте көктейді көкпар алаң. Тоғыз қабат ғарыштың аржағынан Жерге салют жолдайды Тоқтар ағам. Аспанда емес, салюттер жер бетінде, Бір әдемі сурет бар келбетінде. О, жер – ана, өзіңді келгенмін мен Құшағымда сәби ғып тербетуге.

Шәмшия Жұбатова Жан-жағымнан бұлт қоршап жатыр қалың, Сауыттарын шешпесін батырларым. Олар мені ерлікпен қорғау керек, Көрсем деймін бұлттарды жапырғанын. VI. Аршылу Көп нәрсенің жүресің құрап басын, Жауаптасым, ойласым, сұрақтасым. Сағынышымды айтар ем, жанымдасың, Жан сырымды айтар ем, жырақтасың. От ғұмырым кетті өтіп шырғалаңда, Керек екен бір бақыт бір ғаламда. Ақ жалау мен қолыма шырақ ұстап Шыққым келіп жүр қазір нұрлы алаңға. Самал желпіп тербейді қияқ басын, Күн сүйеді даламның мият тасын. Мен сені іздеп келемін қиналғанда, Үзеңгілес үздігім, тұяқтасым. Мен сені іздеп келемін қиналғанда, Сапарыма сәт тіле жиналғанда. Иіліп кеп қолтаңба сұрайды ылғи Қилы адамдар жолығып қилы алаңда. Гитар үні өксиді шалқып келіп, Дауа іздейді әуенін қалқып төгіп. Отырамын маңдайдың терін басып, Ыстық қанын жүректің сарқып беріп. Қара суда қалқиды жарты балық, Енді неге соғады арты барып?... Талықсыған ерінге тамызайын, Қара судың қаймағын қалқып алып.

Шаңқай түс Мамық болып, келеді бұрқырағым, Ұмытқанбыз неге біз күлкі барын? Бозторғайдың тұрқындай жүрегім бар, Жүрегімнің іші мұз, сырты жалын. Бұлбұлдарым, бауларда шырқа барып, Баурайыңда масаты қырқа қалып. Жаза алмаған бауырын бұрқақ болып, Бұлаң күндер барады бұрқап ағып. Тебіреніп тұрамын түнгі арнадан, Қуаныштан құшағым гүл қармаған. Гүлдестесін лақтырып көкжиектен, Қолын бұлғап барады жылдар маған. Бозторғайым ұшады бозамық боп, Сайратады құстарын жаз алып кеп. Көкшіл түсті жанарын жаңбыр жуып, Жарқырайды шарадай тазарып көк. Көктемді ұзақ күтіп ем, тоқтамады, Жаз іздейтін жанымның жоқ па халі? Тұйғын құсқа ұқсаған тұрқым менің Әлденені айтуға оқталады. Шарықтайды, шалқиды қилы алаптар, Күн нұрымен қалқиды ғимараттар. Тамшы биін билейді тырсылдатып, Күміс таға тұяққа құйған аттар. Тамшы биін билейді күміс таға, Тамшы әуенін тыңдаймыз жұмыста да. Ұйықтай алмай жатады тебіреніп, Тамшы дауысын тыңдаған тыныш қала. Қара түннің қойнауын от қуалап, Шалқып ұшып, сусылдап өтті қанат.

Шәмшия Жұбатова Қара жұлдыз дірілдеп түніменен, Қара түннің тұғырын кетті қалап. Өртенумен шоқ болып өтті айларым, Жұлдыз болып жанасың, отты ойларым. Көк бөрі боп ұлимын көкке барып, Сен желбіреп қаласың, көк байрағым! Домбыраның дірілдеп бір сағасы, Шыр айналып, үйіріліп шырша басы. Жан сарайды жаңғыртып салқын самал, Күмп-күмп етіп көңілдің тұр сабасы. Басқыштарым барғанда биіктерге, Сәлем жолдап тұрамын сүйікті елге. Ұлытауда ұлыған ұларларға, Маңқыстауда маңыған киіктерге. Асқақ ойлар келеді басқа түрлі, Мен үйлерді сүйемін ақ шатырлы. Қобыз сарнап естіліп дала жақтан, Тарихтарым жазылып тасқа түрлі. Бір қуат бар құйғытқан тарландарда, Бір шуақ бар арайлы армандарда. Дәнге айналып жатамын көктеу күтіп, Топыраққа көмілген қарлы аңғарда. Наурыз айы келді деп сауын айтып, Жарапазан айтамын жалғандарға. Дәнге айналам көмілген топырақта, Қалтырайды көлеңкем жапырақта. Сабылумен сағынып жаңбыр иісін, Аптап төніп келеді атырапқа.

Шаңқай түс VII. Аңсау Бұрқырайды жаңбырлы көктем исі, Елжіретіп барады көкпек исі. Жаңбыр даусын күй қылып түсірем деп, Домбырасын шертеді шетте күйші. Қара жердің төсінде бұрқыл ағып, Заула, заула! Көшке ілес, зырқыра, бұлт. Жер-ананы жұбатып тұрамын мен, Жүрегінің тамшысын сүртіп алып. Көз алдымда мөлдіреп жас тұнғанда, Сәулелері шуақтың, қаштыңдар ма? Жармасатын жаңқаны таба алмастан, Талықсумен қаламын тасқын қарда. Самал желдің үлбіреп ескені ұнап, Мүлгіп қана тұрады кештегі бақ. Өрге қарап құлашты созғым келді, Қалтылдаған тірліктің ескегін ап. Өрге қарап құлашты созғым келді, Тарландардың ішінен озғым келді. Тұмсыққа ұрып, тобырға тыға берген Жапандағы жабыққан сез күндерді. VIII. Ұран Менің тарлан күндерім, жыр аңсаған, Шырқап айтып беремін бір ән саған. Шырақ алып шығыңдар сапарға деп, Ұмыт қалған күндерге ұран салам. Қиындықты, шыңдасаң, құрта аласың, Көз жасыңды көрсетпе, сүрт, алашым.

Шәмшия Жұбатова Қаңқылдауға қаз болып шақырамын, Қамыстарда шулатқан қырқа басын. Менің даусым қаз болып қаңқылдауда, Сарыарқада саз болып саңқылдауда. Жапалақтап жауған қар арасымен Жарқырауға келемін, жалтылдауға. Көмейімде көлкіді көлдер ісіп, Желдер ұшып келеді, желдер ұшып! Моншақ болып мөлдіреп тізіліп тұр Маржандарға айналып жердегі шық. Ақ бұлақтар төсейді өрге басын, Жылап келіп құлайды жерге жасын. Қызғаныштың қып-қызыл аралы бар, Қызғанумен тұрады берген асын. Қызғаныштың қып-қызыл аралы бар, Сол аралдың жаралы маралы бар. Жараланған маралдың жүрегінен Сізге сәлем жолдаймын, саналылар! Нұрға толып аспаны келді күндер, Кең ғаламның кеудеге кеңдігін бер. Қуатпенен тасқыны лықсып келіп, Сарқырайды сарнаған селді күндер. Селді қандай тоқтатар күш бар менде, Ентігумен тұрады құштар кеуде. Шектеледі ол шаңқай түс шексіздікпен, Тұтасады түпсіздеу тұстармен де. Көз алдымда көлбіреп таныс әлем, Мен ұша алсам ғарышқа тағы ұшар ем. Жаңбыр болып төгуге шөл далаға Бұлттарменен барамын жарыса мен.

Шаңқай түс Сен ерте орал біздерге, көктем айым, Алма ағаштың гүлдерін төккен айым. Ай нұрына шомылып аппақ болып, Сәл мұңайып қалмасын шетте қайың. Дауылпаздай дүмпілдеп жыл дабысы, Жылдамдығын алады жылға күші. Алға басып барады асығумен, Бір жасампаз тірліктің жылдам ісі. IX. Құштарлық Өмір тынбай барады алға басып, Кешікпегін, көшке ілес, қалма адасып. Менің ғашық жүрегім күнді сүйген, Менің ғашық жүрегім таңға ғашық. Қарай берме бұрылып артыңа, сен, Жұлдызды шақ, ән болып жарқыра, сен! Жібек жолы бойымен керней ұста, Керуенге жүгіңді артып әсем. Жібек жолы жіп болып тізіледі, Қай нүктеде жібегі үзіледі? Көлбеп ұшып барады көшін түзеп, Түйелерге тиелген Сызық елі. X. Құс жолы Алысады тынбастан от пен адам, Құс жолы боп самғайды көктегі алаң. Жанарыңда шуақтар күліп тұрсын, Бұлақтарым, бұралып бетте маған. Жанарыңда шуақтар күліп тұрсын, Көлеңкеңнің барлығын ұмыттырсын.

Шәмшия Жұбатова Уылжыған ойларым тәтті күйде Бүлдіргенді орманда тұнып тұрсын. Уылжыған ойларым тәтті күйде Барабанын дауыстап қақты күйге. Салмағынан бұлттардың қорғасынды Жер төсіне жаншылып жаттық үйде. Салмағынан бұлттардың қорғасынды Жарық күннің сәулесі зорға сынды. Бұлбұл құсым аңдаусыз қолға түсіп, Алтындатқан қапасты торға сіңді. Аппақ гүлдер жауады аспандардан, Сосын аумай қалады басқан қардан. Бір тарау боп төгіліп түсіп қалдым Қойылмаған нүктесі дастандардан. Бір тарау боп төгіліп түстім тағы, Қанат байлап, желбіреп ұштым тағы. Батпай қойған секілді шілде күні, Атпай қойған секілді қыстың таңы. Кебірсіген аңқасы аңызақты Тамсандырып ерінді тамыз ақты. Қобыраған бұрымы қара түнді Қанбай қалған ұйқысы таң ұзатты. Қобыраған бұрымы қара түндер, Маған ұшқан құстардың қанатын бер. Қансыратып жүрекке көшіп жатыр Орманынан өрт шығып жанатын жер. Қансыратып, содан соң ән сұратып, Кірпігіме ұялап қалшы, бақыт. Жүрек тойлап жатады жан мейрамын, Салют шашып, күні-түн тарсыл атып.

Шаңқай түс Жан мейрамын жатады жүрек тойлап, Тымсырайған шығады түнекті айдап. Жаңа дүние жаңғырып толғатқанда, Нәрестенің даусымен шыр етті аймақ. Көңіл де өлең, көк те өлең, көктем де өлең, Мұншама алыс жүзбеген көптен кемем. Ақ бұршаққа омырау тосып тұрдым, Сыңғырлатып маржанын төккенде мен. Шарықтап ұш, желбіре, шалқы, ғалам, Жетпей жатыр алдымда жалқы қадам. Бейқамдықтың елінің менсінбейтін Таңданысып қарайды халқы маған. Бейқамдықтың елінде менсінбейтін, Күн көзіне көрінбей өлсін кейпім. Тас қабырға сыртында айқайласам, Жалғыз адам табам ба «келсін!» дейтін. Бұлттар жылжып бір жаққа көшкенінде, Құлағымды тосамын өшкен үнге. Мылқаулардың елінде жатады ұйықтап Мамыражай ұйқылар бөстегінде. XI. Ұмтылыс Мен жазамын өлмейтін рухтың әнін, Қазыналы қойнауды құт қыламын. Жапырағы жамырап жасыл орман, Басып кеткен ізіме шықты қалың. Жапырағы жамырап жасыл орман, Көктеп өніп шығады асыл ардан. Орнатам деп ұмтылды Алтын орда Ғарыштағы ғажайып ғашық арман.

Шәмшия Жұбатова Жұлдыз сепсем, көгеріп дән шығар ма, Тіршіліктің үні бар тамшыларда. Булығады кептеліп көкірегім, Мен қиналып кетемін ән шығарда. Зулаған жыл мойнымды бұрғызбады, Қанатымның астында жыр қызғалы. Алтын орда үстіне жарқыратып Құс жолдарын келемін тұрғызғалы. Құс жолдарын орнатам жарқыратып, Жарқыраған мезгілдің арты бақыт. Мынау күннің кеші де құбылаға Бататұғын секілді жалқын атып. Қалқып ұшып кетсем де биіктермен, Көзді жазғым келмейді сүйікті елден. Бұл дүниеге келгенде, ақ матадан Ақыреттің көйлегін киіп келгем. Мен жаңбырды сүйемін қолшатырлы, Кемпірқосақ түсін де сонша түрлі. Сезімдерін сел қылып себелектеп, Жаңбыр тілін жырлайтын барша түнді. Жеткізбейді көгілдір көктем алыс, Көктемге ұқсап кетеді көктегі ағыс. Шағаласын шалқытып келе жатыр Жағалауын жылжытып жеткен Арыс. Мен соншалық сүйе алам, жек көре алам, Гүл дестесін жалықпай көп тере алам. Сынақтарда жарылған отқа күйіп, Махаббаттың жетсінші кептері аман. Күйіп қалып қанаты сынақтарда, Мекен таппай келіпті тұрақтарға.

Шаңқай түс Көз жасының құралған тамшысынан Қанаттарын жуамын бұлақтарға. Қанаттарын жуамын, кірсін әрі, Табылады, асықпа, бір сыңары. Оқырманым, ойланып отырмашы, Қалықтамай сен неге жүрсің әлі?... Тыным таппас жүрегім, топқа сөйле, Жанып тұрған лапылдап отқа сөйле. Ақ кірпігін ашқанша мылқау ғалам, Күндер сөйле, ай сөйле, апта сөйле. Ақ кірпігін ашады мылқау ғалам, Мылқаулыққа қарамай түлкі аулаған. Ең бір биік нотаны таңдап алып, Керек болып тұр қазір шырқау маған. Ең бір биік нотаны таңдап алып, Самай шашы таңдардың қалды ағарып. Жүректерге жете алмай қалғаннан соң, Жапырақтар соғады жарға барып. Жүректерге жүрекпен тілдесемін, Оятамын ұйқыңнан түнде сенің. Қайда барсаң қасыңда тіп-тік болып, Жүру керек сияқты күнде Сенім. XII. Жарық Бар бол сен де, аяулы, аңсаулы әлем, Мен өзіңді іздедім бар сәуледен. Шұғылалар шарпысып, сан тұтанып, Жер бетіне жетеді шаршауменен. Алақанын төзімнің отқа қарып, Қара шашым қайғыдан кетті ағарып.

Шәмшия Жұбатова Жер бетінде бір сәуле тербетуде, Көңілімді жеткізем көкке барып. Менде де бар бұлттардың өр тілегі, Мөлдіреумен көзімде көл түнеді. Тобылғысы тамаша туған елдің Толғандырып барады көркі мені. Ормандарын жазады бүктесін де, Галактика жанады нүктесінде. Сирень түсті көйлекті киіп келем, Сәулем, мені мамырдың күт кешінде. XIII. Жанды құтқару Дүниені бір ғажайып құшып жыр, Менің жаным маза таппай ұшып жүр. Өрт лаулайды, жаным онда жанады, Сен осының себебін айт, түсіндір. Өрт лаулайды, жаным менің жанады, Мен білмеймін, қашан дамыл алады? Оған дауа таба алмайды ешқашан Аспан асты, туған жердің алабы. Ешбір дауа табылмайды дертіме, Бірақ, адал болам дедім сертіме. Жоғарыдан жанұшырып қараймын Тозақ-ғалам лапылдаған өртіне. Кері қарай жөңкіледі бар ағын, Мен осыдан азап шегем, қарағым. Жалынышпен жаңқаларды қуалап, Ағыстармен ілесе ағып барамын. Өткендер де маған көңіл бөлмеді, Кеткендер де маған көңіл бөлмеді.

Шаңқай түс Талықсысам, тіршілікке шақырып, Бетіме кеп үрлеп кетер жел демі. Оянбастан қалардаймын кейде мен, Сәулетайым, құтқара гөр сен мені. Қарап тұрсаң жас ағады тастардан, Тастың жасты көзін сүрту – басты арман. Жақындарды жуытпаймын жаныма, Бірте-бірте суығанмын достардан. Шындық іздеп жолға шықтым шырқырап, Жүрекпенен жан азабы басталған. Көмек күтіп қол созамын таңдарға, Толқын болып жүгіремін жалдарға. Дүние көзін көлегейлеп қарайды Алтын шардай жарқыраған жан барда. Дүниеде дидарына нұр енген, Көп қиналып, азап шеккен реңмен, Жаһандардан дабыл іздеп жүрем мен, Жапандардан дауыл іздеп жүрем мен, Міне, тағы жолға шықтым күреңмен. Дауыл керек, дабыл керек, от керек, Күнім менің күнгей болып өтті ерек. Ішкі толқын лықсып теуіп тұрғанда, Жасын ұрған құламайды көк терек. Сол теректер заулап көкке барады, Тармақталып тамырлардың тарамы. Бір түйінде түйісе алмай тулаған Сан арнаға түскен жолдың торабы. Бір түйінде түйісе алмай тулаған, Жылдарым-ай, жылдарым-ай, зулаған. Тоқта дейді жанұшырып ұран сап, Жалаулары желбіреген шулы алаң.

Шәмшия Жұбатова Тоқта дейді жанұшырып ұран сап, Қияларға қалықтаған қыран шақ. Жылдамдықтан талықсыдым, шаршадым, Биіктіктен талықсыдым шаршадым, Баяу үнмен берші, жаным, бір ән сап. Мен жанымды сата алмадым сайтанға, Бір тиынсыз қан базардан қайтам ба? Сатылмайтын нәрселердің барлығын Айттым ба екен, әлде енді айтам ба?... Сатылмайтын нәрселердің барлығын Жылап тұрып айтады ылғи жарлы мұң. Еркіндігім бостандыққа шықпаса, Бостандықтың не екендігін ұқпаса, Сезбес те еді жер бетінің тарлығын. Сөне жаздап, қайта шалқып бір жалын, Қонатұғын тұғыр іздеп жүр жаным. Кірпіштері сыңғыр қағып әндеткен, Іргелерін іздеп содан тұрғаным. Бабалардың қасиетін сақтаған, Шұбырынды ізім қалған ақ табан. Қаланасың, жамаласың сен қашан Ақ сарайым, аппақ арым, аппақ ән?... Менің жаным маза таппай ұшады, Ұшады да, көктің жүзін құшады. Жанарына арбалады жанымның. Туған елдің оттан ыстық құшағы. Тазар, тазар, аршыл, жаным, тозаңнан, Мен аршылған дидарыңнан көз алман. Сыртқа шықсын жүрегімнің дауысы Биік-биік мінбелерден сөз алған. Маған таза бастау керек тұп-тұнық, Бұлақтарға бастау болу – мықтылық.

Шаңқай түс Ұққандарға қызмет қыл тік тұрып, Ұқпағанға оның сырын ұқтырып... XIV. Жай табу Санамдағы жанартау – жарылыстан, Қауызымды мен кеше жарып ұшқам. Мәңгі жасыл көктемді артық қоям Сары тапты сүрлеуі кәрі қыстан. Жасыл шырша бейнесін ән ғып өткен, Керек боп тұр бір көктем, мәңгі көктем. Бозторғайлар үн теріп бергі жақтан, Шымшық үні шырылдап арғы беттен. Құйттай жүрек құс болып сөз тереді, Жайқалады жамырап жаз терегі. Қорғандарын асықпай соғып жатыр Бұлбұлдарын қорғаған әскер елі. Көгілдір таң мүлгиді тыныш қарда, Таңдар көкшіл тартады ұлы іс барда. Дабыл қағып дауылдар шақырып тұр Қанат жайған қаланы жұмыстарға. Қар мен көктем. Мәңгілік егіз бе едің, Теңеуіңді таппадым, тек іздедім. Қалқып-қалқып сарғайған құс жолымен Көкжиекке сіңеді көне іздерім. Баяу ғана тербеліп таудың басы, Теңіздерде толқыды жалдың қасы. Шың басында қалқыған сап-сары күн, Қоштасуға қол бұлғап қалдың ба шын?... Сап, сап, көңіл, сабырға келсең еді, Сары тауда сабырым теңселеді. Өмірінің аумағын жатыр өлшеп Отыз ауыз оймақтай өлшем елі.

Шәмшия Жұбатова Өз жүрегін орынсыз азаптаған Бойын керді балбырап ғажап далам. Құлағыма сыбырлап ізде дейді, Бастауыңды тап дейді қазақ бабам. Қайда менің бастауым? Тастарда ма? Шыңға шынар өрлеткен асқарда ма? Ұлы рухты ойлаймын ұйқыға еніп, Туған жердің төскейін жастарда да. Мен сапарда келемін арып-ашып, Жарық ашып жолдарға, жарық ашып. Көктемді аңсап жүргенде, Алатаудың Шыршаларды қалады қары басып. Жақтауынан жанымның ән құралып, Әйнегімнен келеді жаңбыр ағып. Ирегімен иірімнің биге билеп, Ағысымды барады тағдыр алып. Махаббатпен жырладым байтақ елді, Сүйемін деп жүрегім айта берді. Кемерінен атылған толқындарым Өз орнына біртіндеп қайта келді. Түс, толқыным, қайтадан баяу күйге, Мен өзіңді іздеймін ояу күйде. Сағынғанда аспанды мұңға батып, Отырамын ойланып аяулы үйде. Бірде күліп, ал бірде мұңға батып, Ағыстарын арманның жырла, бақыт. Сабасына түседі кері оралып, Көбіктері толқынның тұрған атып.

М. Қабанбаевқа Қара арғымақ жалын құшты, Қамығады қалың ел. Сағыныштың суын жұтып, Сарғаяды сары бел.

Шәмшия Жұбатова Қара жұлдыз көкте ағады, Қара жасы тамшылап. Қарлығаштың ақ тамағы Бүлкіл қақты ән сұрап. Қара нарым желіп өтті, Даусы желге шашылып. Тал теңселіп, шашын жұлды, Әлденеге асығып. Сауытымның тор көздері Бытыр-бытыр сөгілді. Атқылайтын қауыздағы Аппақ бұлақ көмілді. Қап-қара жел аңырап тұр, Қара аспанның бетінде. Қара бұлттар жамырап кіл Шөл даланың өтінде. Қара тұлпар арындап кеп, Кірді көшкен керуенге. Сері көңіл шалқып, тасып, Шықпай қалды серуенге. Қайран мұңым, жайраң күнім Ажал жетті, мерт болдың. Шөлдеп едің күн астында, Тұтандың да өрт болдың. Бебеуледі қара қобыз, Ол да мұңмен сарындас. Шын жүйрігін іздеп жатыр Қамығып ел, қарындас...

Шаңқай түс Ренжіме

Бибісараға Бір түп ағаш артық ектің, ренжіме, Жалғасысың жарты беттің, ренжіме. Зорлықшылдар зорлықтарын жасаса, Жалын болып шарпып өттің, ренжіме. Алтын сатып ала алмайсың арзанға, Бірдей талап қоя алмайсың бар жанға. Тобарсыған топыраққа құласа, Жылтыраумен жатар, бірақ, маржан да. Бұл өмірді сүйіп тұрдың, ренжіме, Көп адамнан биік тұрдың, ренжіме. Күншілдіктің керуені тізіліп Өткен кезде күйіп тұрдың, ренжіме. Топастау ел түсінбесе, ренжіме, Ақшада ғой күшім десе, ренжіме. Тағдыр саған бір сынағын жіберіп, Ұша аласың, құсым десе, ренжіме. Жоғалтқаның жоғалмайды, ренжіме, Ренжіткендер оңа алмайды, ренжіме. Бәйтеректің терең кетсе тамыры, Жапырағы тоналмайды, ренжіме. Ренжіме, дос, тәубаға кел, тәубаға, Алқызыл гүл өсіп тұрсын аулада. Тұқшиғандар тұқыртам деп жүргенде, Сау басыңды сала көрме саудаға. Азап көрме адам құрған айладан, Көлеңке көп күннің бетін жайлаған. Ақиқаттың жету үшін шыңына, Алла саған ақ орамал байлаған.

Шәмшия Жұбатова Дүрмекпенен жүрген кезде дүрмекте, Ақ орамал – жүрегіңді кірлетпе. Түнерумен түн қалады бір жақта, Жадыраған күн тұрады бір бетте. Гүлдер керек көктем келген бөктерге, Қанат керек ұшатұғын кептерге. Реніш деген ысырылу керек қой Шаттық жыры жүгіргенде шектерге. Таңның күліп атқандығы реніш пе, Жүрдек жолдың жатқандығы реніш пе? Шынайы ыстық ықыласың, пейілің Жылқы болып шұрқырайды өрісте. Көкке өрлесін көңіл деген керемет, Көкіректің тазалығын керек ет! Жан жүрегін мұң шалмаған адамды Айналасы пір тұтады төре деп. Санасыздар санын соғып қалғанда, Жарқырасын мұңсыз жүрек жалғанда. Бақытыңды құшқаныңа ренжіме, Нәзік қолың көтеруден талғанда. Түн келгенде қаралығын жасырып, Шырағың жақ одан айла асырып. Сен ақиқат мінбесінен таймасаң, Ренжіткендер келеді өзі бас ұрып. Сен ақиқат мінбесінен таймасаң, Патша көңіл барып қайтар айға сан. Көктем келіп жаныңда ұзақ тұрады Қызғалдақтай қауыз ашып жайнасаң. Мұң таңбасы қалып қоймай көзіңде, Жігеріңді сілку күші өзіңде. Жамылғысын жаман күннің жамылма, Жарқыраған, арқыраған кезіңде.

Шәмшия Жұбатова Қош бол сен де, жайлы тұрмыс, жайлы өмір, Шулап қалған надандықтың әулеті! Амансың ба, ізеті мол сарғыш таң, Армандарым, аманбысың ән құшқан. Жұдырықтай бозторғай қып аспанға Жүрегімді ұшырайын ән қысқан. Қош бол сен де, ақылдылар арттағы, Қош бол, өмір, бұзылмайтын шарттары. Жаса мәңгі, ақылсыздық, ессіздік, Керуеніңе мені қосып тарт, кәні! Жел ұшады шаштарымды жұлмалап, Шаш астында ақылым бар мың қадақ. Қобыраған жел қанатын жайды да, Ұшып кетті жүрегіме мұң қадап. Амансың ба, жадау тұрмыс, кедей күн, Өмір-ана, бүгін саған өгеймін. Қош бол жұмсақ, мүлгіп тұрған тыныштық, Жайлы өмірім, сен қайдасың демейін. Жер бетінің жылысы мен жұмсағы, Есептесең, шықпайтұғын бір саны. Көңілімді қобалжытып қойғаны Күптіліктің толмайтұғын құрсағы. Ғаламат Таңның күліп атқандығы ғаламат, Қызғылт кештің батқандығы ғаламат. Бауыры аппақ қарлығаштың аспанда Қанаттарын қаққандығы ғаламат. Жапырақтың күзгі өлеңі ғаламат, Достарыңның іздегені ғаламат.

Шаңқай түс Уайым болған қара бас, Көбі аш құрсақ, жалаңаш. Жанталасып, жан беріп, Бір-біріне қарамас. Арман қайда? Алыста... Жаңқа ағады ағыста. Қарамайды бауырың, Бұрылмайды таныс та. Жүгіреміз дәм іздеп, Зырылдаймыз бақ іздеп. Қалталылар мақталды Нағыз адам, нағыз... деп. Жүдетеді жоқшылық, Іздетеді тоқшылық. Қалтасы тоқ адамдар Ел алдына көп шығып. Алған қарыз састырып, Үстем тұрып жас түрік. Дарынды емес, қарынды Кітабын тез бастырып. Ақшалы тұр оңымда, Ақшасыз тұр солымда. Билік пенен дүние Ақылсыздың қолында. Байда ғана өкімет, Қуыршақ адам көкірек. Желмен ұшып барады Қайран өлең жетімек. Ақшаға арын жалдаған, Бірін-бірі алдаған, Шошынамын мен сенен, О, зар заман, зар заман!

Шәмшия Жұбатова Жылдарымнан шырайы шапағатты, Мен күтемін шынайы махаббатты. Өкінішті мезгілдің тарамынан Өмір – өзен өксіді, қатар ақты. Табу керек қорғаған, қолдағанды, Жүрегінен шын сәлем жолдағанды. Ең шынайы махаббат мәңгілік қой, Аспандағы алтын күн ол да мәңгі. Аспандағы алтын күн мәңгілік қой, Әуенге сал әдемі, ән қылып қой. Құс базары басталса көктем сайын, Жартас жақта өтеді жаңғырып той. Қайран жаңбыр, ақ қарға ауысып өт, Даңғазалы ғұмырсың дабысы көп. Дүниенің дидары дірілдеп тұр Рамазанның әдемі дауысы боп. Аңсаймын кеп, іздеймін бір қаланы, Тамашасын талықсып жырлағанды. Саған да алғыс айтамын өкпелемей, Шытырманды тағдырым, шырғалаңды. Шарықтайды шағала шабыттанып, Бауырында аппақ нұр ағып-тамып, Еркіндігін таныған елің сынды Шалқы, тербел, сен-дағы қалықта, бұлт! Жалын тілі шақпақтан шалқып ұшып, Аймаласып аспанмен, алқынысып. Аңызақта аңқасы кепті әлемнің, Ақ саумалын аспанның тартып ішіп. Ұнатамын тамылжып таң атқанын, Құлпырады, өйткені, жәнат бағым. Армандарын айтуға асығады Басылмайтын қызуы жан аптабым.

Шәмшия Жұбатова Жағалауға қайығын жылдар есті, Тау еңкейді, бұлт тозды, құмдар өсті. Жаралы әуен жанымда ыңырсыды, Тірілгенде санамда мұңдар ескі. Мен бақытты емеспін неге ғана, Көтереді еңсемді көне дала. Өкіндіріп жүректі өксітеді Өмірімнің өміршең өлеңі ана. Ыстық демі тірліктің дірілдеген, Байқалмайтын мұндай дем бұрын менен, Удың дәмін ұмытам, шын айтамын, Шөлді басып тұрғанда шырынменен. Айтарымды алдыңда айтам есіп, Бұлттар кетпей тұрғанда қайта көшіп. Талшыбықтар таранды бұлаң қағып, Талдар басын шайқады байқа... десіп. Талшыбықтар таранса бұраң қағып, Мен оларға сүйсінбей тұрам нағып? Қанаттарын ұшам деп қомданады Қас-қабағын ғаламның қыран бағып. Қыста неге келмейді жыл құстары, Басылмады жанымның мың құштары. Құтты болсын айтамын жаңа жырға, Түлеп ұшқан жанымның тұңғыштары. Құтты болсын айтамын жаңа жырға, Бөленумен тұрғанда қала нұрға. Жан барына сенемін мені сүйген Талықсыған жылдардың тарамында. Жан барына сенемін мені сүйген, Еңкейместен шығатын еңіс үйден. Өмір қымбат екенін ұғынады ол, Сүрінумен, құлаумен, жеңісімен.

Шаңқай түс Сағыныштың сазымен ән ұласып, Жапыраққа қараймын жаным ашып. Қысқалығын жалғанның айту үшін, Сары белден барады сағым асып. Мылқау қыздың монологы Қақ айырып шығатын қара мұзға, Қызғалдақтай гүл жарған дара құзда, Мықтылықпен ұштасқан нәзіктігі Болды біздің махаббат арамызда. Мұндай күйді бұрын еш құшпағандай, Тоқтатарлық өзімді күш таба алмай, Бір көруге өзіңді асықтым мен, Асықтым мен ғұмыры қысқа жандай. Бей-жай жүрген жүрек те шұғыл ысып, Айтыла алмай жатты ойлар тығылысып. Сыр айтып ақтарылу артық та еді, Үн қатпастан тұрғанда ұғынысып. Қуандым кештеу келген көктеміме, Өзіңе таза күйде жеткеніме. Керек десең, алғашқы махаббаттың Сәтсіздеу боп басымнан өткеніне. Шаттығынан мендегі тыншып бір мұң, Кеудемізде көктеген бүршік сырдың. Сосын маған арнаған сезіміңді Ұсындың да өзгеге, тұншықтырдың. Тұрдым сезіп дұшпанның күңкілін де, Аңғартпасқа болды ма мұң түрімнен?.. Жыласам деп тілегем, жалғыз тамшы Тұрып қалды аса алмай кірпігімнен.

Шәмшия Жұбатова Сен сезбедің кеудеме, шат күнгі әнім, Тамбаған тамшылардан қақ тұнғанын. Ес-түсімді білместен құлап түсіп, Мен, әйтеуір, тістеніп бақтым, жаным. Білем, құлап жатсаң тек ез күледі, Сорлылығын солай-ақ сездіреді. Менің асқақ кеудемді топас біткен Табанымен аяусыз езгіледі. Мен шың едім, оңдырмай тастады үгіп, Күл-талқан боп қираған асқақ үміт. Мына соққы бір басқа аз болғандай, Тұрды сосын сөз айтып басқа жігіт, Әдетіммен өзімнің үйреніскен, Бұл ойымды, әрине, түйгем іштен. Көзіме ілмей кетер ем, күш қалмаған, Тек қана үнсіз қарадым жиренішпен. Жақтырмай жанарыммен жасқап өттім, Ұсынған ықыласын басқа тептім. Түсінбейтін жандардың ортасына Сен мені жапа-жалғыз тастап кеттің. Мейлі, қанша қол созып қияласын, Аласа кеуделерге сия ма шың?! Маған лайық биіктеу сезімменен Мына мені сен ғана сүйе аласың. Менің үшін қайға не білсең деп ем, Білсең деп ем жырақтау жүрсең менен. Сен бар кезде бақыт жоқ мына әлемде Дегендерді табалап күлсем дегем. Тұрса да асып кеудеңде бұлақ тасқын, Тағдырдан қорқасоқтап жырақ қаштың. Бақытыңды жыл бойы іздеп келген Аңдаусызда аяққа бір-ақ бастың.

Шаңқай түс Жүрек құрғыр саңқылдап сөйлеп кетсе, Дауыстаймыз, болмайды қарлығуға. Мен ұмытқым келеді көп нәрсені, Бастау үшін қайтадан барлығын да. Шіркін, мезгіл! Шектеме сынабыңды, Қылышыңды, қоя тұр қынабыңды. Жібек желге жалауы желбіреген, Мен қайтара алмаймын мына күнді. Сулар біткен сусыды әкетем деп, Жылымық күн жеткізген жылы ағынды. Қария күн басында ақ дағара, Ұқсамайды даналық қап-қараға. Шежіре жыл шешуін жаза білсең, Ақ көңілмен түйткілін ақтара ма? Шымшықтардың шырылы шаршатты ма, Бұлбұл әнін күтеді бақтар ана. Жылымық Күн дегенің күн де емес, жылтыраған бір шырақ, Бауырымен жорғалап, әрең жетті күншуақ. Тасасында таулардың созылып бір жатты да, Көлеңкелер етегі жиылмады бір шұбап. Аспан жақтан ашылды түпсіз терең түндік те, Тал төсінен бүршіктер көзін ашты тірлікке. Әрбір бүршік талдағы шабытпенен жазылған Көктем жайлы өлеңге қойылатын бір нүкте. Күн астында дел-сал боп мамыражай ерініп, Маужыраған кең дала жатыр маңғаз керіліп. Дүбірлетіп қыр төсін, оятайын алқапты, Жібек жіптен есілген тізгініңді бер, үміт. Асыл мұңның өркені, Армандардың көркемі, Жылымық күн әдемі бір жып жылы ертегі.

Шәмшия Жұбатова Замандасқа сыр (толғау) Сізге айтамын сырымды, замандасым, Самал шамдар тербетсе баған басын. Аппақ сәуле қаптаған кеңістігім Тоқтай қалып, бұрады маған басын. Сырласпаса бола ма сыршыл адам, Тілектес боп сыртымнан жүрші маған. Тербетпесе болмайды тіршілікті, Тербелумен дүние тұрсын аман. Мені көрсе дүние қалт тынады, Тілге салып жырлауды салт қылады. Айналамын, ұлы өмір, мен өзіңнен, Сан бояуы құбылған қалтқыдағы. Жылы леп боп іргеден жел ескенде, Қызғалдақтар құлпырды белес-белде. Тербелемін айналып ақ қайыңға, Теңселемін күн мен түн теңескенде. Мен кеткенмін айналып ақ қайыңға, Туған жердің жап-жасыл тақтайында. Өмір, өмір, сен жайлы жыр жазайын, Сағынышты жүрекке сақтайын да. Қауышқанда сағыныш мекенімен, Мөлдіретіп мұңымды өтемін мен. Керуендей тізілтіп көш құрадым, Желпіп жеткен жылдардың жетегімен. Құлпырғаны несі екен мұнша белдің, Лықсығаны несі екен мұнша көлдің? Махаббаты жанымды тұр жылатып, Алақаны осынша жұмсақ елдің.

Шаңқай түс Мен жылаймын, емес ол мұңайғаннан, Жыламасқа қоймады мына-ай жалған. Жөңкіп аққан бұлттарды көргеннен ол, Сұлу күнді көргеннен шыр айналған. Аумайды өмір «былғары шегіреннен», Сөзден ғана жүдеймін, семірем мен. Емеуріннен ұғатын ел болмаса, Тереңдерім несіне тебіренген? Аяғыма кигенім алтын етік, Мұхиттардан барамын шалқып өтіп. Бар бояуын дариға дәуренімнің Жарық күнге апарам жалқын етіп. Ақ бұлақтар ағады бұрқылдаумен, Сағат тілі тұрады сыртылдаумен. Көк кептерге айналып көлбей ұшып, Бара жатыр, дариға, шіркін, дәурен! Жұпар аңқып жастықтың жалын бағы, Жаз келгенде жаңбырым қалыңдады. Қанатымен қарлығаш су сепкенмен, Оңайлықпен қамалдар алынбады. Ұмыта алмай жүргенде күрескүнді, Күрсіндіріп жүретін жыл ескірді. Санамайтын қадамын қайран уақыт, Желбіретіп желбегей ілестірді. Желпілдейді желбегей желге неге? Жібектеулі астары сенде деме. Қара түтін шұбатып бара жатыр, Ақ желкенін көтеріп көлде кеме. Сырымды айтқым келеді неге менің? Мен сөйлесем, рақатқа бөленемін.

Шәмшия Жұбатова Дақпырттардан өз даңқын асыруға Кернейлерін созады кемедегі үн. Кеме даусы өз даңқын асыруда, Толқын біткен толғанып бас ұруда. Көмейіңе кептелген дыбыс болса, Жасыруға болмайды, жасыруға! Кеме даусы өз даңқын асыруда, Тыныштықтың мазасын қашыруда. Кеме кетер, қалады бірақ үні Келешектің керемет ғасырында. Кеме жүзіп кетеді алыстарға, Керней үні жетеді ғарыштарға. Естиді оны, кемені еске алады Бейтаныс та, кездейсоқ таныстар да. Тез адымдап жетсе де лекпенен, Өкінеміз жылдарға гүл екпеген. Тағдыр бетін өзіне бұрар бәрі Жүрекпенен және де тілекпенен. Алса-дағы мұңайып, күрсініп дем, Жалықпайды адамзат тіршіліктен. Жаз-ғұмырды жырлайды құстар-дағы, Аз ғұмырды жырлайды жыршы біткен. Жұпар-ғұмыр жайнаса гүл-кешенде, Тамаша боп кеттің-ау мүлде сен де. Қара түнге қамыққан қайыр тіле, Жарқыраумен шығатын күнге «есен» де. Оралғасын үлдемен, бүлдемен де, Тамаша боп кеттім-ай мүлде мен де. Өксіп-өксіп өзенім аққаннан соң, Өмірімді қосамын күнде өлеңге.

Шаңқай түс Тамаша боп кеттім-ау мүлде мен де, Жырмен сәлем жолдаумен мұңды әлемге. От пен судың жүргесін ортасында, Қаңтармен де қауыштым, шілдемен де. Тамаша боп кеттім-ау мүлде мен де, Шашырайды жарығым мың көлемде. Шабытпенен шалқарым шайқалғасын, Мұхитпен де қауыштым, жылғамен де. Шабытпенен шалқарым шайқалғасын, Мен айтамын өзгенің айта алмасын. Қап-қара боп тұрса да түнге сенем, Барар таудың бағыты байқалғасын. Қап-қара боп тұрса да түнге сенем, Түнге сенер болмасам кімге сенем? Кеудесінде күні бар замандасым, Көз айырғым келмейді мүлде сенен. Бұлқынады жүрегім, бұрқанады, Салтанаттың шаттығын шырқағалы. Ей, адамдар, кірпішін мұңнан қалап, Жырдан салғым келеді бір қаланы. Жұпар жаңбыр маусымда бұрқыраған, Шымшық дауыс бақтарда шырқыраған, Өлеңдетіп ұлы өмір тұрған кезде, Өлмейтұғын болсайшы, шіркін Адам! Адамдардың ғұмыры қысқа неге, Тербеледі тіршілік тыста неге? Топыраққа көміліп қалғанынша, Айналмайды алтындар мысқа неге? Қызықтырып қызғалдақ қанжығада, Сарғаяды сарғалдақ сан жұмада. Емеурінмен айтпасаң есті ойыңды, Ерініңе елеусіз бал жұға ма?

Шәмшия Жұбатова Қаққан кезде қара түн қақпаларды, Оқу керек түн жазған тақталарды. Жанарына самала жарқыратып, Тербетеді дүние аппақ арды. Қара сулар қапталдан қаптағанда, Қызыл гүлдер тапталып жатты алаңда. Жауқазындар, гүлдеді, жайнады кеп Жалын жырын жастықтың жаттағанда. Ғаламатты жазамын ғұмырдағы, Шамырқанды, шымқай көк шымырлады. Терек болып жайқалып бара жатыр Жер ананың төсінде жұмыр дәні. Кеудесінде болғасын тұрақты әні, Жылытады жанды үміт жырақтағы. Ертеңіме қояды ұмтылдырып, Мынау мәнді өмірдің мұраттары. Құшағында ымырттың мүлгиді әлем, Қою іңір жетеді ылдименен. Шықпайды ылғи түсімнен жасыл дала, Баурайында бұралып гүл билеген. Тереңдерді бола ма тұнық деуге, Жартыларды бола ма сынық деуге? Әлсіздігін жауының байқағасын, Оқ тессе де, тұрады күліп кеуде. Әлсіздігін жауыңның байқағасын, Жеңіс жырын сен-дағы айта аласың. Замандасым, оңай деп ұқпа, бірақ, Көлеңке мен күнгейдің тайталасын. Ойшыл адам болады уайымшыл, Кірпіштері алтыннан құрайын сыр,

Шәмшия Жұбатова Татьянаның әні Нұрланып махаббаттан шіркін әлем, Ырғалды ынтызарлық ырқыменен. Пушкинннің тарантасы барады өтіп, Қырдағы жатақ ауыл сыртыменен. Күймемен Татьяна әні келді, Өмірдің мағыналы сәні келді. Сұңғыла сұлу сырлы сезімімен Есті қыз тәнті қылды қалың елді. Жұлдыздар жалықпады тізілуден, Таң атты... әуен болып сызылумен. Дариға жүрегінің арманы көп Ел қалды қыз сырына қызығумен. Шабыттың шалқарына құлшынды ма, Ару қыз үлбіреген гүл сынды ма? Ұлы Абай қыр басында қала барды, Соңынан тарантастың ұмсынды да. Қолыңа ал домбыраңды, жырла, бауыр, Жайнасын сұлу ойдың сырмағы ауыр. Тіліне шешендіктің елтіп қалды, Татьяна әнін тыңдап тұрған ауыл. Осылай ән тербелді қыр басында, Сұлудың ай ойнады сырғасында. Еліктей ерке қызды балаң десек, Осынша мұң бар екен бір басында. Нұрланып махаббаттан шіркін әлем, Ырғалды ынтызарлық ырқыменен. Пушкиннің тарантасы барады өтіп, Қырдағы жатақ ауыл сыртыменен.

Шәмшия Жұбатова Көп еді көңілімнің көксегені, Елекке салып өмір, екшеледі. Төгіліп тобылғыға айналған күн, Туған ел алар ма екен еске мені? Өмірге ерте туған қазағымның Ақылы кейде неге кеш келеді? Тал бойды әуен қысып терлетеді, Қай күні жүрегімнен шер кетеді? Төгіліп тобылғыға айналған күн, Жер бесік анам болып тербетеді. Сайрамай үнсіз қалдым құс бағында, Булыққан ішкі толқын түсті ағынға. Талықсып, көзін жұмып, талды жиі Отты өмір қызғаныштың қыспағында. Қайтеді желмен бірге ентікпесең, Жатқанда дауысыңа елтіп көшем. Жылғалар жылжып аққан жылап қалар, Көктемін көңіліңнің көлкітпе, сен. Іштегі тоқтата алмай екпінімді, Төктім-ау ақ қағазға көп күнімді. Жұмыр күн жұмарланып келді-дағы, Шыңғыртып жұтып қойды от тілімді. Паналап күншілдіктің босағасын, Кей кезде жанарыңа жас аласың. Өтсем деп көп адастым өткелменен, Айналып Бекежанның Қособасын. Шайқалып тереңдіктер тынық күймен, Алқымым ашылғанда сынып түймем. Мен Сізге қырық шумақ сырымды айттым, Бұрымын қырық мақам қылып түйген. Тоғыз бал толқын болып дөңбекшідім, Күндерім еске түссе құлып киген.

Шаңқай түс Тоғыз бал толқын болып дөңбекшідім, Кептеліп көкірегіме келді өксігім. Тәніңе торқа көйлек батады екен, Торына шырмалғанда өрмекшінің. Мен өзім кетігімді толтырмасам. Қалмады мені жақтар енді ешкімім. Тағдырдың дөңбекшіген толқынында Мен кеттім толқындардың қолтығында. Таба алмай бүтін ғалам өзіме сай, Жалтақтап қарайладым жарты ұғымға. Беу, менің шыға алмаған шыған далам, Жолдарың таусылмады бұраңдаған. Толықсып, толқып, көңіл алдай берді, Жалған-ай, бір орнында тұра алмаған. Сүйемей, сәл сүрінсем бетке басып, Соңымда айқайшы көп ұрандаған. Арайлы азаттықтың ақ таңында, Сайраған ізім жатсын ақпа құмда. Ақ апа, айлы түнде жолға шықпа, Қасқырлар жатыр ұлып қақпанында. Сап-салқын сызды қойшы етіктегі, Мұз басқан қонышының кетіпті өңі. Набат қыз, құстар неге сайрамай тұр, Қырық қыз Қырым жақққа кетіп пе еді? Кім айтар көп сауалдың жорамалын, Қайтады арнасына көк Аралым. От күндер Орал жаққа өтіп кеткен Бұлғайды бұлаңдатып орамалын. Сұлу ой шымырлаған бабында тұр, Сарғайған сағынышым сағымда тұр. Халқымды ұйқысынан оятам деп, Алатау аппақ қарын қағып жатыр.

Шәмшия Жұбатова Жамырап сауын айтты жаршыларым, Жаңбыр боп жаңа күнді қарсыладым. Жалтырақ теңгедейін үнге салып, Құбылған мақам қылып алшы бәрін. Төгуге тереңімді дегбір таппай, Сарғайып, санды соғып сарсыламын. Толықсып, тоғыз қабат торқа кидім, Қай күні жұмыртқадай аршыламын? Тебіреніп, төгіле алмай тұрғанымда, Қып-қызыл дән толқыды қырманымда. Тәуекел, қыз ғұмырым қалып қойсын Тербелген мың мақамның ырғағында. Гүл терген Гүләйім қыз Сіз болсаңыз, Қырық қыз құрма теріп жүр бағыңда. Қиылып, қасы -көзі сүрмеленіп, Тармаққа өмір кетті күрделеніп. Құмырсқа илеуіндей ел көрдің бе, Ағылып ақ Сарайға жүрген еніп? Ағылып ақ Сарайға, көк Сарайға, Ұстайды кәрі таяқ, жастар айна. Халқының жан сарайы ашылғанша, Күз кетіп, қыс келе ме, жаз тарай ма? Білмеймін, тырбаңдаумен күн өтеді, Жанымды мұндай күндер жүдетеді. Бақтағы аппақ қауыз атқылаумен, Қай күні төңірегін гүл етеді? Түйісіп ақын сері Ақанменен, Толғатып тоқсан толғау мақамменен, Базарлы бал дәуреннің балын жұтып, Кең залға келіп қалдым апамменен. Кең залдың жылтырайды шамшырағы, Жүректің жалтырайды тамшылары.

Шаңқай түс Еліктей елегізген көңілменен Қалың ел қолын соғып қарсылады. Еліктей елегізген көңілменен, Күресте жігерім бар жеңілмеген. Алқымда асау жүрек алағызып, Қараймын алғы күнге сенімменен. Жүректе сағат тілі сыртылдаған, Соғады қоңырауын бір күн маған. Армысың, асау сезім екпінімен, Жасампаз жаңа ғасыр, жыр тыңдаған! Қырларда таңбаланып көк табаны, Келеді құлағыма көктем әні. Айларым өкініштен от қабады, Жылдарым тоқта десе, тоқтамады. Аптығып асығыспен өткен апта Көңілдің кем-кетігін жоқтамады. Барлығы сыр тартуда күнде менен, Қалпымда жүре берем үндемеген. Өмірдің базарынан оралғанда, Үйіме қайтып жүрдім жүлдеменен. Талықсып тәтті ұйқыға батқанымда, Шабытым оятады түнделеген. Гүләйім бүрме киіп гүл тергенде, Жүзіне аппақ шатыр бүркенгенде, Алтынның жарқылына көз тоқтамай, Сәнінен салтанаттың үркем мен де. Келешек омырауын аштырады, Көзімде дөңгеленіп жас тұрады. Шаңқылдап, апа қыран, Сіз тұрғанда, Мен-дағы туған жердің тас қыраны. Шаңқылда, апа қыран, ана қыран, Көзіңнің жас ақпасын тарамынан.

Шәмшия Жұбатова Қай күні, енді қайтіп кездесеміз, Қай сапар, қандай жолдың торабынан? Дүние төңірегімде талықсыған, Жүректі қалай аман алып шығам? Аумаймын кей күндері үйі жыртық, Аулайтын алтын балық балықшыдан. Әйелдің Сізге айтамын мұңы, сырын, Сылдырап, сыңғырлаған күміс үнім. Қаһарлы патша болды мынау өмір, Ұшында қан тамады қылышының. Гүл терген Гүләйім қыз Саркоптағы, Жалтылдақ алтын құйған әр қапталы. Жетпіс жыл жырланбаған қисса, дастан Жаныңның құса, зарын тарқатпады. Өрнектер жатыр ма өртеп кеудеңізді, Шілтерлер секілденген шарқаттағы? Жыр іздеп тамылжыған мына ғалам, Көңілім елегізіп тұрады әман. Бұлғаған жалауларым ұшып желге, Қаңырап, босап қалған жылады алаң. Шілденің жұпар төккен бұл айында, Гүлденген сәлем бердім Гүләйімға. Тебіреніп тоқсан мақам толқып ақты, Білмеймін, күлейін бе, жылайын ба? Білмедім күлерімді, жыларымды, Жанарым сондықтан да, сірә, мұңды. Ибалы имандықтың ісін бастап, Таба алмай қысылғасын тұрағымды. Қысылдым көрсете алмай тұрағымды, Сондықтан, қоя берме сұрағыңды. Бұрқадым, бұлаң қақтым, бұлықсыдым, Булыққан шығара алмай бұлақ үнді.

Шаңқай түс Көлкіген көктем көрдім мен бөктерден, Өксіген өлең көрдім өрнектерден. Шалқыған шаттығымды жасыра алмай, Шайқалдым шарап ішіп шөлмектерден. Жыл бойы жүрегімді кернеп келген, Өрнектер қиналады өрмек керген. Шықтың ба өрт ішінен талмай ұшып, Күтемін енді сені кең бөктерден. Шықтың ба өрт ішінен талмай ұшып, Қапқара қанат күйіп, таңдай ісіп? Өрттен сау шыққаныңды кім біледі, Қыз болып сахнада қал майысып. Өрттен сау шыққаныңды кім біледі, Шарпылған тұсың жанды тілгіледі. Талансыз тағдырыңды мақам қып айт, Бәрінің келіп отыр білгілері. Талансыз тағдырыңды мақам қып айт, Жоғалтқан Құлагерін Ақан қып айт. Сипаған ақ сақалын тарам қылып, Аңсаумен өткен абыз атам қып айт. Ақ апа, Сізге арналды отты өлеңім, Жандарым арнау жазар көп пе менің? Арнауды арнамасам өкпелегін, Жырыма мақам құйып төкпелегін. Тірелген тығырыққа бұл халықтың Көзінен мен әйтеуір от көремін. Шырқырап жылқы дауыс, құлын әні, Бетке алып кетем бір күн құбыланы. Құбылып құбылып құбылаға жеткенімше, Біртіндеп қауырсыным жұлынады. Сен едің Гүләйім қыз бұл бақтағы, Әніңнен жұпар шашып гүл қаптады.

Шәмшия Жұбатова Қырық қыз мақамымен құбылып тұр Жазылған Жиен жырау жыр хаттары. Түлкідей құлпырамын қырда аунаған, Аз боп тұр шумақпенен жырлау маған. Сіз тартқан домбыраның шектерінде Алқынып асау ғұмыр тұр лаулаған. Мылтықсыз майдан көрдім сан атысты, Түндерде көйлек кидім қара түсті. Өмірмен қоштасқалы тұрғанымда, Бір мақам айтылмаған ара түсті. Ей, менің асқақтаған аспан айым, Тамшыңды құя берші тасқа дәйім. Мың тарау мақамменен жолға түскен Мен қалай сапарымды бастамайын?! Осылай тұрмын сапар бастағалы, Жанардан жапырақ боп жас тамады. Сыр бойы сырласуын былай қойып, Бетке алып кетсем бе екен Астананы? Алматы қимай жатыр қоштасуға, Түнеріп қара бұлтпен қас – қабағы. Мен Сізге жыр оқимын дауылдатып, Содан соң жас төгемін жауындатып. Ақын боп Алматыда жүрсем -дағы, Арнаған өлеңім жоқ ауылға түк. Сондықтан Сыр бойына асығамын, Сыр бойы – айтылмаған ғашық әнім. Тамағы бүлк – бүлк етіп дарияның, Толқыны жүзіп келді қасыма мың. Әнші құс, алақанға алшы қонып, Тамамын тас біткенге тамшы болып. Айдында кемеменен жолға шықсам, Қоямын аппақ жалау қарсы керіп.

Шаңқай түс Дүбірлеп дала жақтың дүлдүлдері, Қымызды аңқытады қыр гүлдері. Жәнатты, жәрмеңкелі Жетісуда Дүрілдеп өтіп жатыр жыр күндері. Басқыштар бұратылып көтерілген Бақытқа апарады бір күн мені. Бұрқырап жұпар төкті гүл бөктері, Қауыздың ағытылып ілгектері. Гүл терген Гүләйімға аз болып тұр Көрсеткен қазақы елдің құрметтері. Алқымын ару жүрек ағытыпты, Ашылған құтты болсын жыр мектебі! Аралап бір үн кетті орам ішін, Жолдардың түйіскенде торабы шын. Қақталып алтын буға шыға келді Құйылып қолдан соққан қола мүсін. Беу, мүсін, нұрға толып жарқылда, сен, Көмейің бір үн кернеп, алқынды әсем. Тыңдасам Сізден қисса, дастандарды Қайтадан уыз сәби қалпын кешем. Тыңдасам Сізден қисса, дастандарды, Аңқиып алаңғасар аспан қалды. Көтеріп алдыңа әкеп қойсам ба екен, Айқара алтын есік ашқан залды? Алдыңа кең залды әкеп қойсам ба екен, Кең залда жағылады май шам бөтен. Кіре алмай жарық залға, тайсалып тұр Кір басқан, жүдеп тозған лайсаң мекен. Бұрқаған бұла күннің бұршақтары, Сыңғырлап құйыла алмай, сыр сақтады. Сұлулық табар едім қойнауынан, Мұзтаудың тоңазытып тұр шатқалы.

Шәмшия Жұбатова Ыңылдап толғау айтып, жыр тыңдаумен Үн жатыр ыңыранып құрсақтағы. Құйылып жүрегімнің ащы зары, Айтпасам, ішкі шерім асқынады. Қолымда болса, бәрі үймелесіп, Қиналсам, маңайымнан қашты бәрі. Үніңіз Париж жаққа жетпегенмен, Даусыңнан нақыш көрдім көптеген мен. Ортаны кете алмайтын дуылдатып, Ақырын айтқан әнді жек көрем мен. Былқылдап Набат жыршы бабында тұр, Жырлайтын «Едігені» шағында тұр. Ауылда жас пен кәрі жыр тыңдауға Түнімен жерошағын жағып жатыр. Жиылып жас пен кәрі жыр тыңдауда, Қақпағы самауырдың бұрқылдауда. Домбыра шанағында әлсін – әлсін Саусағы Набат қыздың сыртылдауда. Өр дауыс өзен бойлап өрекпіген, Билеген екпінінен желек кілең. Атылып сен шыққанда сахнаға, Жаныңа мендей сіңлі керек, білем. Буынын саусағыңның былқылдатып, Тартасың домбыраңды сылқылдатып. Тағдырың жыршы қылып жаратқасын, Өмірің бір қайғы, бір күн бақыт. Тағдырың жыршы қылып жаратқасын, Жырлайсың түн ауғасын, таң атқасын. Өксіген өгей жүрек өміріңнің, Өткелден өткізіпсің сан аптасын. Қалың ел қошеметтеп, «беу» деп жатыр, Тал бойды үнің елтіп баратқасын.

Шаңқай түс Ақ Набат, ақын Набат, жыршы Набат, Аулына қаламгердің бұршы қанат. Әуенді әдемі әнді есітуге Есіктен симағандар тұр сығалап. Тұншыққан тұнық ойдың тылсымдары, Құйылып құлақтарға тұрсын бәрі. Төгілген сұлу әннің әуенінен Асқақтап туған жердің тұр шыңдары. Зарлаған зарлы жүрек зарыменен Кеудені бара жатыр жарып өлең. Жүректің сапырылды запыраны, Емдеуге келер емес дәріменен. Жүректің сапырылды запыраны, Таусылмай құса шерім жатыр әлі. Қалғыған қалың орман ай нұрымен Түндерде қалың ойға батырады. Төбелер толқып – толқып тербеледі, Білмеймін, қай сапарға шақырады? Төбелер толқып-толқып тербеледі, Адамға төбелер ғой ең керегі. Жүректің жанға батқан жарасы көп, Білмеймін, қандай жолмен емделеді? Тұқыртқан басын төмен қазақ көрсем, Менің де қыз көңілім сенделеді. Шүпілдеп су құйса да жарымаған, Құмыра көңілім бар қаңыраған. Төбемнен сәукеле боп түссе болды, Арайлы алтын күннің жарығы аман. Бойыма қайдан ыстық от келеді, Жанарым жарқылдаған шоқ тереді. Желдердің ағысына асығады Аспаннан күн жолдаған кептер елі.

Шәмшия Жұбатова Шағым бұл түнді ұмытқан, таңды ұмытқан, Айналып кетті басым жаңғырықтан. Жүрегім қақ бөлініп екі жаққа, Күндерім артта қалды қанды жұтқан. Көбелек көлбең қағып көктемдегі, Іздейміз жер бетінен жоқ пендені. Сайраған гүл бағында жыршы құстың Сайраумен осы болды жеткен жері. Ұлыны ұмытпаған ұлықтары, Ашылған қақпалардың құлыптары, Секілді егіз аққу біз келгенде, Несіне қол соқпайды тұрып бәрі? Гүл терген Гүләйім қыз мақамдары, Жыршының сазын жина жаһандағы. Кернейді таңда тұрып тартқан Сіз бе, Атты әскер симай кеткен шаһардағы? Тербелген толқын іздеп жер бетінен, Толқынмен мен де бірге тербетілем. Тұяғы жерге тимес тұлпарымның, Қанаты тарта берді өрге кілең. Тұяғы жерге тимес тұлпарымның, Қанаты жерге тимес сұңқарымның. Дидарын бір көруге зар боп жүрмін, Дауысын ести алмай іңкәрімнің. Желпілдеп жиде талдың желектері, Теңселіп, тебіренді теректері. Жабысып жаныма ерген жарқыл қағып, Мен жүрмін тоқтата алмай желөкпені. Атқылап күміс бұлақ кері құлап, Кеңейді Алатаудың төрі бірақ. Аққуды жыр кешіне шақырып ем, Келді ұшып маңайына серігін ап.

Шаңқай түс Даусының күмбірлеген күмісі бар, Жыршы құс, қоңыр түннің тынышын ал. Жаныңды ұқпағандар сағы сынып, Жаныңды түсінгендер гүл ұсынар. Қолдағы бес саусағың бірдей емес, Матаның арзаны бар, пүліші бар. Біреулер енді бізге сын тағып жүр, Кім білсін, өзіміздей ұлы шығар. Құс болып көмекейде бүлкілдедім, Жөн айтып, іркіл десе, іркілмедім. Шаңқылдап шағаланың дауысымен Шілдеде өтіп жатыр жыр күндерім. Тірлікте жәрмеңкелі отты өмірім Өлеңсіз қалай өткен шіркін дедім. Артымда Қазақстан қазыналы, Айтады көрмей қалса базынаны. Шөліркеп ұзақ жүрдім шөл далада, Бауырым енді қашан жазылады? Үкідей бұлғақтаған бұлаң таңым, Өзіңе үмітімді мың артамын. Тірліктен әбден қажып болғаннан соң, Қайтадан дидарына құмартамын. Ізімде қалған өмір кестеленіп, Түседі кей күндері еске келіп. Адасқан сыңар аққу ұшып келді, Арманын ақ шатырлы төске керіп. Аралым қайта толып ағар болса, Берер ем жүрегімді беске бөліп. Артыма қайта-қайта бұрыламын, Мың айтып тауыса алмадым ғұмыр әнін. Сынығын жинастырып біте алмадым Қолымнан түскен алтын құмыраның.

Шәмшия Жұбатова Алты үнмен бірдей шыққан алты мақам, Мұң ба едің, арман ба едің халқыма тән? Ауылда жерошақтың оты маздап, Тербелді ай астында алтыбақан. Қойылған әсем мүсін көрмедегі, Құйылған тегеурінді термелері, Ақ берен домбырасын сабаласа, Қос қолы қанат болып сермеледі. Дұшпаным орға жығар жанымда жүр, Мадақтап, көтеріп қой сен де мені. Моншағын мойыл көздің ілестіріп, Жүйткімей жылдар жатыр жүрексініп. Дірілдеп бәйшешекті іздеп жүрмін, Қаңтардың қалың қарын сірестіріп. Армысың, қаңтарымның қалың қары, Бар ма екен жоғалтқаны, табылғаны? Біз күткен келе ме деп жақсылықтың Ашылмай жатыр білем адымдары. Шүпілдеп айдың нұры таудан асқан, Қалың ел жанымда жүр қаумаласқан. Халықтың махаббаты күш құйғанда, Кеудемде найзағайлы аунады аспан. Белгісіз жылағаны, күрсінгені, Пойыздың дөңгелегі дүрсілдеді. Қырық қыз атқа отырған Нөкіс жаққа Сен неге ертіп кетпей жүрсің мені? Шаршатып кетті білем, талықсыдым, Тірліктің тұңғиықты тылсым демі. Құлақта сұлу қыздың үні қалып, Жүректің жасын жұттым ыңыранып. Мақамың мың иректі аман болса. Өмірдің бояуының түрі қанық.

Шаңқай түс Беу, құсым, іздей бердің жоқты неге, Базарым бастан ерте өтті деме. Қолтыққа қысып қалың дастандарды, Қойнына қара түннің көп түнеме. Қолтыққа қысып қалың дастандарды, Шайқалып жер бесік пен аспан қалды. Жырменен тербетуге келдің бе, сен, Толықсып толған айды тосқандарды? Ауыл бар ай астында ең керемет, Айтылар ай астында терме керек. Аяулы арманымды тербетемін, Туған ел, бесік болған жерге бөлеп. Амалсыз арна таптым аз ағыстан, Тербетіп сағымдардың сазы алыстан. Батырлар жырын қайта қолына алды Жоқ болып кете жаздап Қазақстан. Асық боп жырын қайта қолына алды, Ғашық боп жырын қайта қолына алды, Өйткені ол бабалардың рухыменен Қиссалар парағында жолыға алды. Тоғыз қат торқа көзін тесіп шығып, Жолынан өрмекшінің торын алды. Гүл терген Гүләйім қыз гүл бақтағы, Үкісі төбесінде бұлғақтады. Көмілген құяғыма құямысың Әніңді күміспенен сырлап тағы? Ақ апа, өнерлісің, зиялысың, Жыраудың Тілеужандай тұяғысың. Ғибратын бабалардың тыңдағанда, Жас өрен ерсі қылған тияды ісін. Мұнарлы дауысыңмен мұнаралы Қазақтың маңдайына сиямысың?

Шәмшия Жұбатова Даусыңды көп адамдар көпсініпті, Елеңдеп көп іздепсіз көпшілікті. Үкілеп сүйген жарын үйде ұстаған, Әдет қой қанға сіңген ескілікті. Қойшы оны, жыр тыңдайтын мезгіл келді, Көгілдір терезеден кеш кіріпті. Етегі көк көйлектің көлкілдеген, Жеңдері ақ көйлектің желкілдеген. Бұлттардың тасасынан шыға келген Көркем қыз, күндей болды көркің неден? Аппақ қыз, айдай болды көркің неден, Домбыра сағасысың шертілмеген. Ғашықтық лебін жұтып өртенгендер Басады жүрегінің өртін немен? Толғауды толқып Сізге арнағанда, Жарқырап атың тұрсын бар бағанда. Жүрегің тоқтамасын, дүрсілдесін, Шиырлы жолың кетсін әр ғаламға. Кеңейген домбыраның көмекейі Бекерге зар төкпейді сарнағанда. Жүрегің тоқтамасын, дүрсілдесін, Қалың ел жоғалтып ап күрсінбесін. Ағайын, бауыр, туыс сені сүйіп, Сапарда аман-есен жүрсін десін. Жол деген жырдан ғана басталады, Ал, кәне, жыр бастамай тұрсың несін? Ал, кәне, жырды баста, жолды баста, Артымда сұрғылт күндер қалды басқа. Шырылдап мойыл көзі толды жасқа, Себелеп су берейін қарлығашқа. Үніңде дірілдеген өксік барда, Бәйшешек қылтимайды көпсік қарда.

Шаңқай түс Жылғаға ілестіріп жібер мені, Егілген жүрек даусын естіп бар да. Жеті рет тарқатылып, жеті өріліп, Үн кетті аспан жаққа көтеріліп. Тамылжып тұнық кеште тұрған дүние, Тамсанды таңдайына шекер іліп. Биледі, ирелеңдеп білек кетті, Дүрсілдеп дүбірлеумен жүрек кетті. Сарғайған сағынышым сары тап боп, Санамда мың сан жылдар түнеп кепті. Шілде айы жидегінің шешті бәрін, Қаңтарым қар еліне көшті қалың. Думанды дүниеде дүр сілкініп, Жарқылдап жанарларда өсті жалын. Қайтеді желмен бірге ентікпесең Жатқанда дауысыңа елтіп көшем. Жылғалар жылжып аққан жылап қалар, Көктемін көңіліңнің көлкітпе, сен. Жылғалар жылжып аққан жылап қалар, Өйткені бұлаң қаққан бұлақ та бар. Тартылған тарау-тарау тарамменен Тағатым қайда барып тұрақ табар? Тартылған тарау-тарау тарамменен, Әлпешті әлди күтті әр ән менен. Кішкентай аралдардан көп іздедім, Қайда екен Барсакелмес барам деген? Кішкентай аралдардан көп іздедім, Теңселген тереңдегі теңіз демін. Қалқытты тұңғиықтың аппақ гүлін Айнадай жарқыраған егіз көлім.

Шәмшия Жұбатова Не деймін, күндер жүдеп, жыл тарықты, Тымырсық тұншықтырып тұр халықты. Таңдарға түннен тілек жолдап жүрдік, Тағдырдан тірлік сұрап бір қалыпты. Айтулы ақын болып кетер едім, Барлығы маған дейін жырланыпты. Жұмсарып көлбіреген көк пен жерден, Нұрланып көгілдір түс көктем келген. Жолдадым жолдарменен аққу әнді, Оралып Орал жаққа өткелдермен. Жолдадым жолдарменен аққу әнді, Бұрқырап бау бусанып, бақ қуанды. Сирень тал сирек гүлге себеледі Гүләйім қызға ұқсаған Гәкку әнді. Жарқылдап жанарымнан жалын ұшты, Аңырап ақ жаңбырдың ағыны ішкі. Өзгерген өң мен түстің арасында Сарғайған ғұмыр кештім сағынышты. Айт, жырау, жырла тағы, тұрып қалма, Төріне жүректердің күліп бар да. Жылатып домбыраңды сен сөйлесең, Сыңғырлап кілт түседі құлыптарға. Айт, жырау, Асан қайғы мұңын қосып, Сарнаған қара қобыз үнін қосып. Самсатып төбесіне шам жаққанмен, Ел отыр ескі шақтың күнін кешіп. Отырған тас қыран ба ең тұғырыңда, Тас қыран болу лайық ғұмырыңда. Жұмсарып жанарыңда сәуле қалды, Жұтылып бір үн кетті жұмырыңда.

Шаңқай түс Табылар қайда барсам жан рақаты, Алланың рақат жайлы бар ма хаты? Түнедім қара түннің қолтығына, Мөлдіреп екі көздің қарақаты. Жұтылған жұмырыңда үнді шығар, Шайқалсын шың басында күллі шынар. Жазудай ирек ирек тасқа сызған Даусыңда өткен күннің үлгісі бар. Айгөлек – ән А-ға Әуезімен алма ағашын гүлдеткен, Сіздің өнер жолыңыз да бір мектеп. Үніңізден жапалақтап ақша қар, Әніңізден жаңбыр жауған дірдектеп. Сондықтан да жүрем Сізді құрметтеп. Сізді көрсем, даусыңызды естісем, Қозғалады мұздақтағы ескі сең. Қызғалдақтар нарттай болып ашылып, Көктем келіп, көңілдерден көшті сел. Көгілдір түс көремісің кешті сен? Арман-ай күн, жағалауда тұрағы, Сізді көрсем, жыр жазғым кеп тұрады. Ақжолтай жан жолда келе жатыр деп, Қамажай көл сыбдырлайды құрағы. Маусым ғұмыр маздап жанды шырағы. Қызғалдақтар нарттай болып ашылып, Жатыр Сіздің жолыңызда бас ұрып.

Шәмшия Жұбатова Әдемі адам бара жатыр дейді олар, Ұлы өнердің сапарына асығып. Күн нұрынан жатыр шашу шашылып. Көңілді адам, көрікті адам, әнші адам, Самырсынның ішінде жүр самсаған. Бұлақ біткен сыңғырымен оятып, Бұлбұл құстар ән силайды қанша оған? Көремін де соның бәрін, тамсанам. Көңілді адам, нәзік адам, жыршы адам, Қайыңдардың ішінде жүр құрсаған. Қайың талдар аппақ қардың астында Тербетіліп, қолын соғып тұр соған. Шабыт алды ол шарықтаған шыршадан. Айгөлек күн дөңгелеумен барады, Барады да, бір бұрылып қарады. «Айгөлекті» айтып келген ақ жігіт Ән ғұмырын ұзартуға жарады. Шайқалады шат көңілдің шарабы. Әуен барда көкіректі тербеген, Өміршең ән өңіріңді зерлеген. Көмейлерден діріл болып төгіліп, Әнші құс ол көкке қанат сермеген. Бардың құны бағаланар зердемен. Бардың құны бағаланбай жатқанда, Ар үйінде ағарады ақ таңба. Таза күміс қоңыраудың дауысы Кеш түскенде қағылады қақпаңда. Тоғышарлық тіреледі тоқтамға. Бар бол, бар бол, ақжолтай жан, бол аман, Бейнең жанда биіктейді қоладан. Сылқылдаған сан әуеннің сазында Сәмбі талдай солқылдайды сол адам. Күн іздеген жүректерге толады ән.

Шаңқай түс Ақ шағала шалқар іздеп шөлдеген, Айгөлек ән көбелек боп көлбеген. Тұңғиыққа маржан іздеп төнді де, Тереңдерден теңіз болып келді өлең, Барлығында үміт оты сөнбеген. Жаңа жылды, жаңа күнді қарсы алып, Шарықта, құс, келген нұрға баршы ағып. Бұлақтардың сыңғыр даусын сағындық, Қарғалардың қарқылынан шаршадық, Бал үнінде бұлақтардың барша құт. Желпі, самал, жұпар аңқыт, желікпе, Ентікпесе, қырат дайын елікке. Айгөлек күн айналумен аралды, Туған жерге қайта оралып келіп пе, Еңселі күн есіктерден еніп пе? Күреп келіп қаңтар айдан қар қалың, Аңқылдайды ақыл айтып арда күн. Бар тіршілік көктен әуен іздейді, Қара суға малып қойып қармағын, Аңсар жүрек айтумен жүр арманын. Аңсар жүрек нәзіктіктен жаралған, Жас боп кейде мөлдірейді жанардан. Марал біткен маңымаса қайтеді, Аққу құстар жеткен кезде Аралдан, Тоты күндер толқындарда таранған. Айгөлектей күндер қайда кешегі, Қайтты ма екен мезгілдерден меселі? Тынып қалған тұнық сулар тіріліп, Түйткілдерім түйіншегін шешеді, Айгөлек күн шарлаумен жүр көшені. Тектілікке теңін қатар шешкізген, Керуені келешектің көш тізген.

Шаңқай түс Алты қарыс азуы, жеті қарыс желкесі, Елдің сүйген еркесі, арқар мүйіз серкесі. Елу қыс кеп, бұлт көшіп, елу жауын көлдетіп, Елу рет жаңарған айналайын жер төсі. Бір қылт еткен қырық тұр қыр астында қылаңдап, Қырық түлкі жосыды төбе жақтан бұлаңдап. Бес қаруы бойында, тақымында құранды ат, Қырық әскер, қырық қол жауға шапқан ұрандап. Елу деген не екен, Көңіл көзі оянып, көкжиекті көруі, Елу пардан ат жеккен күймелердің шеруі. Бытырлатып бұлттардың омырауын сөгуі, Омыраудан сүт құсап, ақ жаңбырдың төгуі. Сыбызғыдай сызылып ұшқан әуен сырнайдан, Еміс-еміс естіліп, бір шығандап тұр қайдан? Дутардағы елу саз, елу ішек созылған, Айқыш-ұйқыш жатқан жол, бітпейтұғын бір майдан. Суырылған тік жебе ұлан-топыр алқадан, Тізген көйлек мақпалдан, тізген шапан қамқадан. Орып түскен орақ ай құлап жатқан шалқадан, Оттай ыстық алақан қағып тұрған арқадан. Сауыт киген алтыннан әскердегі қолбасы, Қабарзыған далада сыңар малта болды асы. Өзі оққа ұшса да, жауға бермес жолдасы, Елу көзді торқасы, батырыңды толғашы. Жарқ еткен бір найзағай ой ордасын талқандап, Жауға ұмтылған арда кез семсер менен қалқанды ап. Шыңғыртатын асауды қылдан ескен арқанды ап, Сұлу қызға қарар кез көз астынан жалтаңдап. Өрге қарай өрлесіп, төбе шыққан тер кешіп, Елу бақыт, елу мұң, елу үміт, сор, несіп.

Шаңқай түс Ай сәулесі дірілдеп, Толқып ағып, Арық біткен сылдырап, Шолпы қағып, Бір жақсылық хабарды Жеткізуге Асығумен барады Қалқыма бұлт. Бір-бірімен өтеді Жарысып той, Бал татыған қымыздан Ал, ішіп қой. Адамзаттың ардақтар Асыл айы Көктем осы болады, Танысып қой! Жасыл жаңбыр жауады Дүркін-дүркін, Жаңбыр жауса ашылар Көңіл шіркін! Кемпірқосақ секілді Мың құбылған Бұл дәурен де басыңнан Өтер бір күн. Кеме қалқып барады Сызықпенен. Пойыз зулап барады Қызықпенен. Жылдар жүйткіп ағады Желге айналып, Қауырсынын мезгілдің Үзіп менен.

Шәмшия Жұбатова Терезеге жазады жаратқаным. Өтіп жатқан уақытты саралауға Жүрегімнің жинаймын парақтарын. Өтіп жатқан уақытты саралауға, Тіршілігім асығып қарамауда. Адам біткен неліктен бірдей емес, Гүлдер неге өспейді бар аулада? Із қалдырмай кететін ізгі күндер Менің нәзік жанымды жаралауда. Келем десе... қара түн кешікпеген, Әдеп сақтап кірмейтін есікпенен. Аппақ-аппақ ойларды ай қылам деп, Қара түннің қойнауын кешіп келем. Аппақ-аппақ ойларды ай қылам деп, Ойсыздықтың елінде қайғырам көп. Жер бетіне жаңбыр боп төгу үшін, Бұлттарымды қанат қып жайдырам кеп. Сабыламын, жөңкимін, байқа... дегем, Бұлт боп ұшам, жаңбыр боп қайта келем, Тамшы жырын жалықпай айта берем, Дауыл болып бұрқаймын шайқап емен. Кемпірқосақ түсімен ән айтады Жеті түске құбылған байтақ әлем. Күлімдеумен тірліктің нұр көктемі, Отты өмірдің барады үрлеп демі. Қауырсынын лақтырды маған қарай Дүбірлеген жылдардың дүрмектері. Саңылауынан санамның жарық түсіп, Қауырсыннан жатамын мамық құшып. Күндерімнің жеңісті жетекке алған Қолын алғым келеді барып қысып.

Шаңқай түс Күлдің исі киіз үй құрымында, Айран исі арудың бұрымында. Әдеп исі бабамның ғұрыбында, Наным исі әженің ырымында, Таным исі, татиды бірі мыңға. Көк аспанды шарласа кептер демі, Зымыраса бөкендер бөктердегі, Намыс исі атойлап тұрманынан, Арғымағым жорықта көп терледі. Қуаныштың исі бар, құсаның да, Қыздың исі жігіттің құшағында. Көк жүзінде қалықтап жүреді ылғи Арман исі ақ лайнер ұшағында. Қызғалдақтың иіскейсің гүлдегенін, Бал татыды тынысың, үндемегін. Күні жұпар аңқыған, Жері жұпар, Отанымның исі ғой бұл дегенің. Шаңқай түс (дастан) О, ғажап, жарқын дала, жарқын дала, Ұлылық – ұмтылыс бар парқыңда да. Тірлікке кештеу келіп қалғаннан соң, Көремін ұлы көштің артын ғана. Дүние, даңқы асқанда дариғаның, Болады ақын менен қарида мұң. Аралап кеткім келіп тұрады ылғи Балауса баққа тұнған бар үй маңын.

Шәмшия Жұбатова Ісініп табиғаттың ыссы демі, Күрсініп қаңтар айдың қысты лебі. Ақша бұлт аспан жақтан күлімдеумен, Қарлығаш қанат байлап ұшты деді. Шартарап шаттықтан бір шаршамаған, Бақыт боп балқиды ылғи барша ғалам. Сендерге қарыздармын мәңгі бақи Жасыл бақ, жазғы дүние, аршалы алаң. Күн тұрды, ол да маған күлімдеумен, Дүрсілге толар ма екен бүгін кеудем?! Қайғысы жапырақтың желбіреген Тұрады тал басына ілінбеуден. Желкен де жапырақ боп желбіреген, Қалмасын секем алып селбір әлем. Талдардың тербелгені – ол бір ғажап, Шырылы – бозторғайдың ол бір өлең. Қыран құс қалқып ұшты көкке барып, Жаз қалды екі аяғын шөпке малып. Орман боп ойланады ортада күн, Шымшығы шырылдаған шетте қалып. Жалған-ай бұлдырық боп бұлдыраған, Буынды босатарсың бір күні әман. Мен Күнді ұнатамын шуақ шашқан, Ұнатам сұлулықты сырғымаған. Аман бол, бар сұлулық, сырғыма, сен, Қаларсың аңыз болып бір күні әсем. Қонарсың аққу болып бір күні әсем, Өйткені жайылатын жыр құлашы ең. Құс болып қанат байлап ұшқым келді, Қонуға жерге қайта түскім келді. Алаштың ардақтысын түсінбеген Аяймын ғаламы тар мүскіндерді.

Шаңқай түс Жалаулы жастық шақтың жолдауымын, Толғанай – Жер ананың толғауымын. Майысқан ақ қайың боп тербелемін, Тіршілік тоқтатпайды ол Дауылын. Майысқан жаз айында ақ қайың бар, Тамызда талықсыған тәтті айым бар. Дабырлы дүниедегі даңққа келер, Кенеттен, аяқ асты, дап-дайындар! Мен бүгін дайын астың иесімін, Көсем сөз, шешендіктің жүйесімін. Кеудеме қонған үйдің киесімін, Ашатын ән есігін, күй есігін. Сабыр бер, сары дала, сарсыма, сен, Қыстағы қаңтар айдың қаршығасы ем. Жайнай бер жамал желге дидар тосып, Қабығын ақ сүйріктің аршып әсем. Рас қой, рас, иесі едім дайын астың, Қапыда паналаған қайың астын. Жанымда жанашыр жан болмағасын, Қиналып парасаттан пайым аштым. Жанымда жанашыр жан болмағасын, Ақ бұлақ бұрып жатыр ол да басын. Алаңқай аптықты да, су сұрады Қызыл гүл құмыраға толмағасын. Алаңқай аптықты да су сұрады, Түбінде жылтырады бу шырағы. Түндерде қалғымайтын ана жүрек Бөбегін бауырына қусырады. Паһ, шіркін, мен Бекеттің ұрпағымын, Алаштың жарқыраған бір таңымын. Жаңарған Жаңаөзенім, көктемдегі, Зор үнін өр намыстың шырқа бүгін.

Шаңқай түс Аққулардың мамығы бұрқырасын, Аңқылдаған көңілдің арнасын ал. Аңқылдаған көңілім, арымағын, Сен арысаң, жоғалтар бәрі мәнін. Қозыларым көгенге тірелгенде, Сарғалдақтан аумады сары лағым. Қозыларым көгенге тірелгенде, Қақпаларын ашады бір ел менде. Орман болып отызым ойланады, Орамалым қалғанда күрең белде. Орман болып отызым ойланады, Ойланғаны – өмірге тоймағаны. Қарлығыңқы дауыспен өткен күннің, Құлағымда қалыпты тойдағы әні. Өткен жылым, өткен күн, өткен апта, Қызулық бар мәреге жеткен атта. Жылан жылжып елімнен шығар ма екен Қандай игі ырым бар төккен ақта? Көктем болып өтсе екен көңіл деген, Адам бар ма көктемге емінбеген? Жібек түсті жып-жылтыр өңіменен Желмен ұшып барады жеңіл көлем. Түсін жылдам беретін жібек бар ма, Бәйшешек гүл жатады түнеп қарда. Маңайыңды жарыққа бөлей бергін, Маңдайыңды шуаққа тіреп қал да. Мүмкіндігі тұрғанда дүр ғаламның, Жайқаламын, жайнаймын, ырғаламын. Шермендеге шыланған бір жүрекпін, Жан анасын сағынған бір баламын.

Шәмшия Жұбатова Шерменде күн, шеріңді тарқатарсың, Сапқа тұрған талдардай әр қатарсың. Сұлулыққа сұқтанған сұқ көздер көп, Сақтанарсың, қарарсың, барлатарсың. Сағынышпен табысқан сәттерімде, Еріндерім тигенде тәтті ерінге, Аққу болып ақ ұлпа әнім ұшты Алатаудың аялы бөктерінде. Қайран менің әндерім қар боп жауған, Қара жердің бетінде тар боп аудан. Сақта, құдай, азаптан, тағы сақта Жоқ болудан, тағы да бар болмаудан. Бармын, бармын, тағы да бола берем, Жанарыңды жасырма, жаралы әлем. Табиғатпын, дауылмын бора деген, Орман – таумын бауырыңа ора деген. Көлеңкеден кейде осы күдіктенем, Жүруші едім өйткені үмітпенен. Түк үндемей, тоң-торыс тұрған шақта Жарылмасын тыныштық бүлікпенен. Шалқая бер, шарықта, шаңқай түсім, Атырау мен арала Алтай ішін. Мен кез-келген адамға бара аламын, Бір әлденіп алуға, шәй-пәй үшін. Тағы әлденіп алармын, әлсірермін, Жыл құсының күтемін жаршы лебін. Тұрған ғалам, тербеліп қуанышпен Жүрегімді тағы да жаршы менің. Тұр-ау ғалам тербеліп қуаныштан, Қуанышты жүрекке жұбаныш тән. Шашыратқы гүліндей шашырарсың, Сәуле шашқан дүние, шуақ ұшқан!

Шәмшия Жұбатова Шомылып ай астында, аттар ағып, Балқыды маусым айы, бақ таранып. Ай нұры толқып – сырғып көрсетеді Айнадай ақ дүниені қап-қара қып. Аһ ұрды, аптық басты алқара күн, Айтуға арман жүгін арқаладым. Бөдене былқ-былқ етіп жерден ұшты, Бадана бидай шашты бар танабым. Лайықпын Үрметпенен Құрметке мен, Жүремін дүркін-дүркін дүрмекпенен. Ақ шеңгел ішіндегі көк құрақпын, Кеудесін Сырдария – сыр кептеген. Маржан тіс ақықпын да, дүрмін де мен, Келеді, жоқ болады бір күн деген. Есімнен бір сәтке де шықпай қойды Сауықшыл сайран кездер сүргіндеген. Толқыны дарияның дірілдеген, Қармайсың, ала алмайсың бірін менен. Осынша үркіп қалдың бұрын неден, Сүйріктей сұлу күнім сүрінбеген? Қайран-ай, маусым дала, маусым дала, Сауысқан қанаты боп саусылдама. Жүрдек жел, жылдамырақ жүгіре бер, Қалары құлағымда дауысың ғана. Жүрдек жел, жүгіре бер, жүгіре бер, Ренжимін жете алмасаң бүгін егер. Сарайдың салтанатты сырын емел Мақтауға ат үстінде бүгіледі ер. Жүрегім, жұлдыз болып аға аласың, Шамдарым, шырағыңды жаға аласың. Көрсетіп мына басын, ана басын Бұлғайды бақытты күн бағанасын.

Шаңқай түс Бұрқырап бұлаң мырза бұлғындары, Жылтырап, құлпырады бір күн бәрі. Таңбаңда сілеусіннің ізі қалды, Сұрапыл сұрғылт қыстың сүргін қары. Сіздерге таңнан сәлем жолдап тұрмын, Тыныштық қаласының тұрғындары! Сиқырлы сұлу шағым сүргіндеген, Шамың боп жағыламын бір күнде мен. Дүние дөңгеленіп жүре берді Ғажаппын, ғаламатпын, дүрмін деген. Дүние дөңгеленіп жүре берді, Өйткені ұлы Шындық түрегелді. Өткенге өкінбейтін өміршең күн Шындықпен басқаша өмір сүреді енді. Жанармын кірпігіне жас қадаған, Айыбым – шыға алмадым тас қаладан. Қақпаның қақпағына қайта оралшы, Бұрылып бара жатқан басқа қадам. Дүние төңкерілген, көмкерілген, Ойып бір орын алдым мен төріңнен. Шұғыласын батар күннің жұтып қойып, Барады жарық ғалам өртенумен. Аппақ таң шұғыласын аямасын, Сары күн самырсынды саяласын. Теңбіл күн, тебіреніп тұра бермей, Қалайша көкжиекке таянасың? Бақыттың басып өтіп баспалдағын, Құлдырап көз ұшында қашқанда күн, Бұлдырап қапияда қолға түсті Саздарда былқылдаған қасқалдағым.

Шәмшия Жұбатова Желегі жастық шақтың желпілдеген, Жиденің жұпарына елтуменен. Самал жел саусақтарын жайып алып, Келеді желпуішін желпуменен. Дүние теңелгенмен, кенелгенмен, Дем суып, аспан көшіп, жөнелген дем. Тағдырым, талықсыдым, ауа жұттым, Қабылдап жылы лепті сенен келген. Тағдырға дән риза боп талықсыдым, Білмейді жабырқауды жан ұшқыным. Басына қар боп ұшып қонып едім, Алатау неге сонша алыс бүгін? Дариға, дүрия – дәурен дүрілдеген, Ұзамай жүруші еді бұрын менен. Айыбы қу тірліктің болмаса екен У қосып ішкізгені шырынменен. Иегі шығып қалып ақ тамақтан, Келем деп жанұшырып жатқан ақ таң. Мен сені сүйіп өтем, сағынышпен Ағылып толқын бойлап хаттары аққан. Өрімдей босап қалып өрілмеген, Өміршең бір күй болып көрінді әлем. Көгілдір таудың басы нұр жамылды, Көзіме бұрын қалай көрінбеген? Көгілдір таудың басы нұр жамылып, Өйткені шырағы оның тұр жағылып. Есіне қайта түсіп, мың жаңылып, Оянып келе жатыр бір жаңа үміт. Тағдырың таланбасын тіршіліктен, Қуанып үлгермейсің, күрсініп дем.

Шаңқай түс Ғұмырың жалған қылар, толғандырар, Жайқалып қалың орман бір шыбықпен. Сезімге керіліп те, беріліп те, Жүрегім масаң күйден жерініп пе? Дауысын дабылдарда тауысып ап, Масаң күн сылдырайды серілікте. Дауысын дабылдарда тауысып ап, Үнімен сарқырама жаушы, бұлақ. Қарлығаш әз бақытын іздеп тапты, Қауырсын қанатына қаусырып ап. Ғұмырың толғандырар, жалған қылар, Биік тау, қонар меже – арман бұлар. Айналып қуыс жерден өте алмайсың, Басқанда жалпағынан жалғанды бар. Аңқытып ән айтады армандылар, Желпінтіп тарау жолдың тармағын бар. Майысып көтересің, кетер есің, Таланды маңдайыңа салғанды бар. Алатау сілкінбесін, арша құлап, Сенделген сері күннің сарсаңы ұнап. Селт етіп сарқырама сарқырады, Сыңғырлап сала берді барша бұлақ. Шартарап шарқ ұрам деп шаршады ма, Тап болды қарағайлы қарсаңына. Ақ жаңбыр селдеткенде жер бетінде, Жуылып сала берді барша күнә. Балқыды мамыр айдың барша бағы, Шалқыды, шыр айналды, шаршамады. Жаһаннам жадыраған жаңа күнді Қалайша қабақ түйіп қарсы алады?!

Шәмшия Жұбатова Қалықтап қайда кеттің, қаршыға күн, Қаңтарды қанатыңмен аршы қалың. Көлбіреп көл бетіне көктем келді, Жолдаумен жыл құсының жаршыларын. Алқынған Арқалықтың ақ самалы Шырағын қара түнде жақса-дағы, Маусымын махаббаттың тауыса алмады, Бал айы балбыраумен бақшадағы. Көк тұман жарып өтіп қара түнді, Мақпал кеш масаты боп таратылды. Тәңірім, қалай ойлап таптың екен Жаны бар сұлулықты жаратуды? Құдайым жан береді қаны барға, Тіл байғұс сүрінеді жағы барда. Күнбағыс мойнын қанша бұрғанымен, Алтын күн алқасынан арылар ма?! Арылмай, күн алқасын таға берсін, Жер төсі дидарына баға берсін. Күймелер күмбір-күмбір жолға түсіп, Сыңғырлы қоңырауын қаға берсін. Бұлдырап күн ұшпағы, жыл ұшпағы, Жайменен жарқын жаз да жылыстады. Қырымда қырық елдің басын қосты Үлбіреп Гөзел қыздың Гүлстаны. Қара түн айналғанда қаршығаға, Алдынан түлкі болып қарсылама. Сүйріктің саусақтары өсе берсін, Өскінін суырма да, аршыма да. Осынау араны ашық аш ғаламда Қайтемін көлеңкеге қашпағанда?

Шәмшия Жұбатова Күресіп ем, бақ іздеп үйтіліп ем, Бәлкім көптеу ұнатам ұйқыны мен. Бәлкім бірде ертерек оянармын Көне тарих арбаның шиқылымен. Масатыдай құлпырды майса мекен, Пайғамбар боп қолдады Айса көкем. Жүк тарта алмай ышқынған жүрегімді Сақтау үшін қай жаққа қойсам екен? Жүрек, жүрек, жарылма, көрерің бар, Ұзақ жолға өмірді, өнеріңді ал. Шалқы, жалын, лаула, күн, шаңқай түс боп, Сенің-дағы бір күні сөнерің бар. Ақ шағала жұтқанда теңіз демін, Алтай жақтан үмітті тек үзбедім. Атыраудың жылжыған пойызымен Сәби күнді шарқ ұрып көп іздедім. Жетісу боп жайнады жәнат далам, Әнсіз, күйсіз, бұлбұлсыз таңы атпаған. Қона алмайтын тұғырға оңайлықпен Неге биік бітті екен қанат маған?! Атыраудың жүйткіген пойызымен, Әйнегінде қалатын ой ізімен, Ұзатылған қызыма жасау іздеп, Тағы барып қайтамын той ізімен. Мәңгі көктем, осынша керім бе едің, Жөн болмайды көруге ерінгенім. Шұғыласын төкті де, шашырады Түкпірінен бөлменің берілген үн. Көңілімді босатпа, көкпек әлем, Дыбыс тауып алғанша тоқта деген.

Шаңқай түс Құлдырасын, семірсін, ойнап жүрсін, Қозы-лағым өспесін ноқтаменен. Жарық күндер келеді жарқыраған, Қуаныш сәт тосады бар күні әман. Тағат тауысып мен күткен сол бір мезет Есік қақса, мен қалай тартына алам? Тартынбаймын минуттан күліп келген, Қоңыраулы күймемін сүліктелген. Сүйектердің майы боп бойға сіңді Соғым айдың рақаты жіліктелген. Тоғай біткен теңселіп тұрса қалың, Ертеңгі күн тосқанда нұр самалын, Кемпірқосақ іздеумен көңілдерден, Саудыратып айтады Бұршақ әнін. Беу, шарықта, шашыра, менің күнім, Айтқың келді бірдеңе сенің бүгін. Жалғандыққа алданған жалғыздығым, Керек болды өзіңнің сенімді үнің. Маржан түсті бадана моншақтарым, Жібек жіпке тізеді ән шақтарын. Теңіз болып кетемін тебіреніп, Жаңқалардың көруге қарсы аққанын. Шіркін, жаңқа... қайтадан қарсы ағар ма, Таңдайымды жұтар ем тамсанарда. Ұясынан алтын күн шығады ертең Сәлем жолдап жететін баршаларға! Бұтақ болып еменге қарсы біткен, Асқақ көңіл алады сарсылып дем. Ақ жейдемен өмірге іңгәладым, Өскен жанмын о баста баршылықпен.

Шәмшия Жұбатова Жейде киіп өмірге іңгәладым, Күлімдетіп қарады күн қабағын. Жүрегімнің қанына малып тұрдым Алтын тастан соғылған Мұң қаламын. Үкі таққан үмітім ырғаларда, Сыбыр – сыбыр сыр қалды сырғаларда. Тыныштықтың толқыны ыршып ақты Іңкәр көңіл құмары бір қанарда. Тыныштықтың толқыны ыршып ақты, Самал желдер тербетті сыршы бақты. Жыл құстары төбеде самғап ұшты, Алма ағаштың бұтағы бүршік атты. Көлбеу түтін көк бойлап шұбатылған, Айтылды ғой айтылып тынатын ән. Мезгіл ағып барады сөйлеуменен, Күн атынан, немесе түн атынан. Кептерлердің күн бойлап көктегі әні, Әуенінің кетпесін текке мәні. Гүл қауызы ашылған дір – дір етіп, Жанарының моншағы кеппеді әлі. Кептетілген өмірдің кеппегені, Дөңгелетіп барады текке мені. Қажет емес басқаның шектегені, Ептегені немесе жетпегені. Дүрілдеді даланың жанды әлемі, Қауын жарған күндердің қалды әлегі. Алаш атқа мінді де, атой салды, Қиын екен қазақы қан дегені. Қан оянса, ұйқыдан күдеріңді үз, Лақтырғанбыз асаудың шідерін біз.

Шаңқай түс Албыраған алқызыл алма бетпіз, Нәзіктігін тістеген гүл ерінбіз. Қан оянса, ұйқыдан ән оянар, Оятады басқаны талай олар. Мен жүремін, кез емес тоқтайтұғын, Мен сөйлеймін, кез емес, жан аянар. Айдау жолдың ақ шаңы бұрқырады, Сәйгүліктің сүйегі сырқырады. Сол жолменен бір жаңа хабар келер, Сүйіншісін алады ол бір күні әлі. Сүйіншісін алады ол, қақпа қолын, Көкпар ойын бастаймыз атқа қонып. Желкенімді жел кермей тұра алмаймын, Сөгітіліп кеткенде ақпа көлім. Сам құмында сақ ғұмыр қалып қойған, Бұлтқа жалын көшеді жанып бойдан. Есігіңді жақсыға ашсаң екен, Қазақстан! Ей, менің алып қоймам! Қазақстан! Шалқыған өзен елі, Саған біреу сұқ көзін кезенеді. Өзің барда секірдім тосқауылдан, Алпыс асқар, жетпіс тау межедегі. Өзге пана іздемей басқа ауылдан, Әлі де өтем сан асу, тосқауылдан. Барған жоқпын шетелге шекпен іздеп, Айналып-ақ кетейін тастағыңнан! Өзен-көлдің бетінен көк тал ағып, Ормандардың ойына от қадалып, Шыршаларға шашырап шаңқай түс кеп, Ай нұрының астында қара жолдың Көрінеді бұлдырап соқпағы анық.

Шәмшия Жұбатова Орамалы бет сүртер көп қаралық, Ғарыш жақта қолына шоқтар алып, Қазақстан – үйіне қолын бұлғап, Көк жүзінде барады Тоқтар ағып! Айды қара, оның да соқпағы әсем, Айдың елі, арманның көп қаласы ең. Қазақстан күтіп тұр гүлін алып, Мұсабаев Талғатжан, тоқтама, сен! Ару қыздар жол тосты гүлін алып, Сіз ескермей жүргенсіз мұны нағып? Көкшіл аспан ақша бұлт жамылып ап, Жер-Ананың барады мұңын алып. Жер-Ананың бір мұңы Толғанайда, Ол Ананың қолында болған айна. Жоғалтпасын сәбиін бауырынан, Ұқсамасын аналар солған айға. Аяқ асты ақпа сел тасқындаған, Аппақ жалау бұлғады жас күн маған. Желбір тағып көпірлер қонған кезде, Алқа көлдің амалы асқынбаған. Қуандырмай қоймадың, сыршыл аспан, Аппақ қайың тағы да бүршік ашқан. Дариға-мұң ілініп қанатына, Өтіп кетпей, дәуренім, тұршы бастан. Үкі жүрек самалдан үлпілдеген, Балапанның көмейі бүлкілдеген. Мақтымқұлдың термесі Маңғыстауда Мұңын жолдап жатады мың тілменен. Жүрдек жылдар, қадымы жылдамдаған, Аққу құсын ұшырды жылдан маған.

Шаңқай түс Айдын болып мөлдіреп тұрармысың, Тұңғиық гүл ішіне тұнған ғалам. Алды-артыңа қарама, шарықта, құс, Қарамайды нарық пен парыққа қыс. Алтын көшті көміліп сары құмға, Су түбінде жылтырап арықта мыс. Алтын жатыр көшпелі сары құмда, Айдың жұмсақ нұры бар жарығында. Біздің елдің намысы керемет-ақ, Қылышы да, кездігі бәрі қында. Құтырмасын әкімдер дүрмін деген, Даурықпасын саясат сүргіндеген. Жүрегімді қолыма ұстап шықсам, Оятамын халықты бір күнде мен. Мен өлмеспін артымда Халық барда, Жетелейді ол мені жарықтарға. Кемпірқосақ керіліп тұрады екен Көңіл құсы аспанға шарықтарда. Дүниенің дүбірлі дүрбелеңі, Сандығына сары алтын сыр көмеді. Ай дөңгелеп сырғыды Күнді ұста деп, Жаңа ғана жанымда жүрген еді. Ай дөңгелеп қашады Күнді ұста деп, Оны ұстаудың жолында мың нұсқа көп. Барлық дыбыс қосылды жаңғырық боп, Әуез бақта болғанда, үн құста деп. Намысы бар керемет біздің елдің, Жанында оның сары алтын күзді көрдім. Алтын күздің теруге жапырағын Уақыт таппай, сүрнігіп, үздігермін.

Шәмшия Жұбатова Сырдария саусағын сылаңдатты, Ынта қойып қараңыз бұған қатты. Тынық көлдің толқыны дөңбекшіді, Иірімін үйіріп бұлаңдатты. Жайық өзен... бойында құрағы бар, Алатауда кір шалмай тұрады қар. Тебіреніске түседі, тербеліске, Талаптар мен ұсыныс, сұранымдар. Тіршілігім түскенде тербеліске, Қанаттардың бақыты сермелісте. Арғымақтың табыны шырқырады Бағы менен бабы оның енді өрісте. Мен қайтемін тау басын құшпағанда, Мосы тұрса асылып үштағанда. Әупілдектің үкісі үлпілдеді, Ақ саусағым бір шетін ұстағанда. Сағыныш боп сыңсыды зырлап алып, Қара аспанның тамшысы тұрған ағып. Табанының астында бір сүйем жер, Адамзаттың басында бір ғана бұлт. Толғаныстар түскенде таспа құмға, Байлықтың да құны жоқ, басқаның да. Шаңқай түсім шалқайып келе жатыр Туған жердің жазира аспанында. Арғымақтың табыны шырқырады, Жұпар иісі жусанның бұрқырады. Селтең етіп, өскіндей елпең етіп, Тамыр жайып кетеміз бір күні әлі. Арғымақтың табыны шырқырады, Жайсаң далам қайтадан құлпырады. Ертеңгі күн алдыңнан ертегі боп, Қайда барсаң құшақта гүл тұрады.

Шаңқай түс Аппақ лайнер ұшқанда бұлт ішіне, Сыңғыр дауыс түскенде кілт ішіне, Тоғыз балға толқын боп жетсем дедім, Жарық нұрдың қарамай түр-түсіне. Аппақ лайнер ұшқанда бұлт ішіне, Сыңғыр дауыс түскенде кілт ішіне, Дұшпанның да шамына тимес едім, Қалмас едім туыстың күлкісіне. Аппақ нұр боп құйылып әр саладан, Бақ боп сәлем жолдайды барша ғалам. Сағатымның тілдері сыртылдайды, Пендеміз ғой күтуден шаршамаған. Сағатымның тілдері тырсылдаған, Тыным тауып несіне тұрсың, ғалам?! Ей, тіршілік, жап-жарық таңбасы бар, Тамылжыған көктемгі нұрсың маған. Тіршілікте іңкәрлік таңбасы бар, Ән басы бар өйткені, жалғасы бар. Аппақ лайнер адасып қалмау үшін Үмітпенен үнемі алға асығар. Ән қосқанда аққуға аспандатып, Ұшпаса деп тіледім бастан бақыт. Жүрегіме ескерткіш құйсам деймін Алтын қосып, мыс қалап, тастан қатып, Құламайды ол бірақ, жасқанба түк! Мендік жүрек тұғырдан құламайды, Сан өткізді ол басынан сынақ айды. Бұрқырайды, бұлғайды бұлағайды, Дүркірейді жаңбыры, жыламайды. Қуанамын, жадырап тұрса ғалам, Мың күй ақты, өйткені, бір сағадан.

Шәмшия Жұбатова Адамдарға доспын-ау жаны тыныш, Құрсаулары кеудесін құрсамаған. Алқымыңды кептесе аппақ алаң, Махаббатты еліңе сақта, балам! Жаным деген жып-жылы жан сырыңды Анашым! деп жазып қой хатқа маған. Тау басынан секіріп аппақ елік, Алқымында кетпесін аптап өліп. Жаз айына жап-жасыл сағынышын Тамыз айы барады баққа көміп. Жазға деген жап-жасыл сағынышым, Жыл құсы боп келесің тағы, құсым! Кеудемдегі баса алмай жарылысты, Мен жүрермін аралап сағым ішін. Шаңқай түсім, шарықта, шалықта, сен, Жанарыңа қараудан жалықпас ем. Дүниенің деміне мас болайын, Сала көрме әзірге қалыпқа, сен. Алтын судың ғажайып жарқылына, Құлаш ұрсаң, болмайды тартынуға. Даналық та жетеді, балалық та Қазақ деген халықта, қарт ұғымда. Балалығы ұштасқан даналықпен, Қара жолда келемін Ән алып мен. Жақындарды қуантсам деп ойлаймын, Бір жып-жылы жақсылық, жаңалықпен. Тарам-тарам жолдарым тоқтамаған, Бұл ғұмырда өттім мен көп қаладан. Жер бетінен жан іздеп таба алмадым Жауқазынын жастықтың жоқтамаған.

Шаңқай түс Жауқазынды жастықтың мұңы бар ма, Жүрек керек дәл соны ұғынарда. Көлеңкелер қалқиды күн көзінде, Бұғынарға жер таппай, тығыларға. Өмір керек, қашпайды бақыт менен, Күнге жүзіп барады жақұт кемем. Жүзіктің де көзінен өтер ме екем, Жылдам аққан ілесіп Уақытпенен. Қызыл түлкі жортқанда қансонарда, Қызық сонда секілді, ән соларда. Құс базарын жартастар тарата алмай, Өкінер ме, өксумен сан соғар ма? Қызыл түлкі жортқанда қансонарда, Қызық сонда секілді, ән соларда. Жәрмеңкесін жалғанның жаппайды ешкім, Айту үшін осыны баршы оларға! Ұлағатын ұлының ұлықтаған, Жарқын шағым қарайды күліп маған. Жаз келгенде найзағай оянады, Жөн болады осыны ұмытпаған. Атақ-даңқты қайтемін сұрап келген, Хабарласып жүргенде тұрақты елмен. Өз дегенін көздесін, тайсалмасын, Нысанасын бермесін, бірақ, мерген. Ұрпағым бар, не керек басқа маған, Тартынбаймын кез-келген бастамадан. Сүрінсе де немесе түңілсе де, Жолдан бірақ шықпайды асқақ адам. Аспан, аспан, жұлдызың жымыңдаған, Найзағай боп жетеді үнің маған.

Шаңқай түс Дәмді-дәмді ас күтіп тұр алдыңда, Сүйріктердің саусағынан аршылған. О, адамзат, бақыт тосып тұр алда, Сеніңіздер құдай айтқан Құранға. Тәубаңа кел, тілек тіле Алладан, Ешбір жанға жағдай айтпа, сұранба. Бір пендеге жағдай айтпа, сұранба, Бір сілкінсе, қанат бітер қыранға. Елдің рухы көкті шарлап барады Тарау тағдыр жосылғанда Тұранда. Зырылдайды зерін таққан зығырың, Басыңдағы шаңырағың – тұғырың. Жамандарға тәрк етуге болмайды Жаратқанның сыйға тартқан ғұмырын. Тұран дала, тағдырымсың сен менің, Жақсы көрдім, ол да саған сенгенім. Мұражайға мұра қылып кетермін, Шешендіктің сыңғырлаған шөлмегін. Сыңғырлатам шешендіктің шөлмегін, Шөлмек сынса – демім бітіп өлгенім. Жаңбыр болып жауған күнді тосамын, Қанаттарым отқа күйді, шөлдедім. Қайран дала қызғалдақтан өртенген, Қызғалдағын күйге салып шертем мен. Сұлулықты айнасынан қараймын, Шелек алып, суға барып ертеңмен. Сұлулықты айнасынан қараймын, Қараймын да, қолаң шашты тараймын. Сенің-дағы өмірге өкпең жоқ шығар, Армандарын айта келген арай күн!

Шәмшия Жұбатова Сенің-дағы тірлікке өкпең жоқ шығар, Желбіреген жол бойында көк шынар! Өмір – өзен өксіп кетіп жүрмесін, Өмір – өзен, өткелдерден өтші, бар! Өмір – өзен өксіп қалып тұрмасын, Сәуір лебі тыраулатса тырнасын. Тоғжан – ғұмыр тербелумен барады, Сыңғырлатып қоңыраулы сырғасын. Бәлкім, бәлкім, сыңғырлайды шолпысы, Күнге күйіп ақық маржан он тісі. Махаббаттан ғазал оқып жатқан кім, Жігіт Абай боп жүрмесін сол кісі? Аспан, көлім жел көргенде тербелген, Бесік тербеп жүрсеңші енді белдерден. Аққу біткен мамық жастап ұйықтасын, Қанаттары ай астында сермелген. Жұпар иісін аңқытады жусан бел, Қайығына ескек салып мың сан көл. Жастығымды жел көзінде желпінген Жете алам ба мая мініп қусам мен? Жел көзінде жастық қалды желпініп, Билеп, шырқап, екі иықтан ентігіп. Жүрегімді жарар ма екен жел тымық, Көңілімді көншіте ме көл тынып?.. Саралаумен сап алтынның сарасын, Гүлдария-дәурен, қайда барасың?! Керегенің көзіне кеп тірелген Киіз үйдің басқұрында жарасым. Жылдарды іздеп қадамына гүл біткен, Сұлу ойлар сығалайды түндіктен.

Шаңқай түс Сирағыңды қайда апарып қоясың, Сырдың суы асып кетсе кіндіктен?.. Қайта оралған мазасыз күн маусымы, Шынар бұлғап, көзге түскен тау шыңы. Бау орнына кең далаға бақ орнап, Бақ орнына жеміс тұнған бау шығы. Қайта оралған мазасыз күн маусымы, Сәтті күндер, қала көрме таусылып. Ашқарақтық арандатып кетпесін Арылмаған аузындағы аусылы. Теңіздерім көмілгенде тасқынға, Сәби күнім жылағанда жас құмда, Шабытымды пырақ қылып мінемін Шаңқай түсте, сары күннің астында. Аспан – ғұмыр көгілдір түс теңіз боп, Желкен жайып келеді ылғи мені іздеп. Ақша бұлттар, тербетілген сағымдар Бара жатқан секілді ғой жоқ іздеп. О, пырағым, көсіле бер, көсіле, Көсілмесең, жаратылдың несіне? Екеумізге келер пәле жоқ шығар, Пешененің пісіп шыққан пешіне. Пешененің пеші неткен ыссы еді, Бір белгісіз алып шықты күш мені. Қарлығаштар қанатымен су бүркіп, Ләйлек құсы тұмсығымен тістеді. Піскен кезде ыстық күннің піспегі, Бір белгісіз сақтап келді күш мені. Барын түгел айтып бітсін деген ғой, Жан сырымды тауысқам жоқ іштегі.

Шәмшия Жұбатова Мен айтамын, тағы да айтам, айтамын, Берекенің бесігін көп шайқадым. Қайда барсам маған орын табылар, Қазақстан, сен аман бол, байтағым! Ашылғанда көлеңкенің пердесі, Оянғанда зейіндінің зердесі, Сұңқылдаған сұқ көздерді ысырып, Сұңқар құсым, қанатыңды сермеші! Серме, құсым, қанатыңды, тартынба, Қауырсының қалар бір күн артыңда. Шар үрлеген шаңқай түстің астында Жарқын шағым, барабан соқ, жарқылда! Шар үрледі шаңқай түстің аясы, Сыбдыр қағып жасыл бақтың саясы. Өртеңдерге өртенген гүл қаулады, Өртенген гүл, күл болмашы, аяшы! Шар үрледі шаңқай түстің аясы, Сыбдыр қағып жасыл бақтың саясы. Будақ-будақ суын жұтқан қауыздар, Сүмбіледе жаныма сәл таяшы. Ұлы Сенім, мен өзіңе сендім бе, Алыстаумен кеткенің бе сен мүлде?! Шаңқай шақтың шашу шашып жолына, Тойларына шақырады ел күнде. Піскен кезде ыстық күннің күлшесі, Қызарғанда ескі шамның білтесі, Шоршығанда жүгерінің дүмшесі, Нанның иісі анаң қолмен пісірген Ұмытылып қалған жоқ па, білші, осы?

Шаңқай түс Уыз дәмі... анаң қолмен пісірген, Еттің наны ескі ошақтан түсірген, Қар лақтырған балаң күнім, қайдасың, Ойнап жүріп, саусақтарын үсірген. Қар лақтырған балаң күнім, қайдасың, Бір көрінші, қара көзім жайнасын. Балаң күнді алып кетіп ертерек, Айлакер жыл асырды ғой айласын. Айлакер жыл асырды ғой айласын, Қар лақтырған балаң күнім, қайдасың, Дірілдеген жарық іздеп жүр ме екен, Күнге қарсы қойып алып айнасын? Дірілдеген жарық іздеп жүр ме екен, Балалық та, даналық та бір мекен. Айдың толқып ақ дидары тұрғанда, Күн дөңгелеп жүрген кезде бір маңда, Қалай ғана көңілімді кірлетем?.. Дір-дір еткен жарық, қайда барасың, Сырлы ойлардың сапырумен сарасын? Жыпырлатып шамын іліп барады Жап-жасыл жаз, сұп-сұлу күз – жарасым. Жердің түгі масатыдай құлпырып, Сарғылт тастың бедеріне сыр тұнып, Тұнық судың иректеткен толқынын, Тыныштығым қалмаса екен жыртылып. Тұнық судың діріл қақты толқыны, Сөгілгенде аппақ сеңнің қолтығы. Мен ғашық боп қалған едім сол таңда, Сен сүйем деп айтқан едің сол түні.

Шәмшия Жұбатова Көгілдір су, дірілдеді толқыны, Толтыруға орны толмас олқыны. Көшіп келді жолдағысын қиратып, Жүрегімде жер үстінің солқылы. Бөденелер бетегеге беттеген, Тұрып-тұрып қып-қызыл боп кетті әлем. Жаз боп жайнап, тал бұлғады дүние, Жанартауы әз жүрегін кептеген. Шымшық қонып, әнге тұнды тал басы, Ол да болса тірлігімнің жалғасы. Дауылпазда дыбыс болып дүңкілдеп, Тасқа түсті табиғаттың таңбасы. Шымшық қонып, әнге тұнды тал басы, Ол да болса тірлігімнің жалғасы. Қайран көңіл, алаңсыз бір самғашы, Дүрсіл қақсын дүниенің балғасы! Кірпияздау талғамыңды талғашы, Қайран көңіл, алаңсыз бір самғашы! Онсыз-дағы арқалаған жүгі ауыр, Жер-Анаға салмағыңды салмашы! Жер-Анаға салмағыңды салмасаң, Құйқылжиды көкіректе ән қашан?! Қанатына ұшқан құстың ілесіп, Жоқ іздейсің, ұмтыласың алға сан. Қанатына қарлығаштың ілесіп, Қарсы алдыңнан ашылады мың есік. Ашылады көмейінде бұлбұлдың Гөзел қыздың еліндегі гүл есік. Ашылады көмекейі бұлбұлдың, Дүбірлейді тұяқтары дүлдүлдің.

Шаңқай түс Қызғалдақтың батып кетті суына Құмырадан көрінбеген құмбыл күн. Қараңғы үйдің қабырғасын қаптама, Қаптағанмен ағармайды аптада. Сауықшыл ел, тойдан шаршап оралған, Сарқытыңды қап түбіне сақтама! Шашбау ұстап, шашу теріп жүргендер, Төрге қарай есік жақтан кіргендер, Қақпаны ашсам, үйге бері жүр деңдер, Көктем болсын, көңілдерді бірлеңдер. Оттан ыстық сағынышын жолдаған, Жолды көрдім топырағы тоңдаған. Үкі байлап Ұлытаудың басына, Ұлар ұшты, ұнап жатыр ол маған. Ғаламат қой менің ғажап тағдырым, Бауырына баса білді барлығын. Мен мүлтіксіз қабылдаймын, өйткені, Жаратқанның басқа салған Жарлығын. Асау күндер арғымақтай ақ табан, Өз нәсібін қайда барып таппаған? Мені жолдан бұрғызбаған Сабырдың Сандығында сары алтын бар сақтаған. Серігі боп қалғаннан соң Сабырдың, Көр азабын тарта қойман қабірдің. Бөлінбейтін бөлшегімін қаны бар Жер бетінде лүпілдеген тамырдың. Мен тамырмын бойында ыстық қаны бар, Табиғатпын тылсым күші танылар. Шешек гүлдер шекшек байлап жүзіне, Самал желге айтатұғын әні бар.

Шаңқай түс Тыраулап көз жазбайды топтамадан, Тырналар үмітіне шоқ қадаған. Ананың жүрегіне сия алады Сондықтан бас тартпайды ол көп баладан. Тасқындап бойда күшім асқаралы, Тау жақтан талай асу бастар әлі. Барады көше бойлап жарасымды Жырлаған махаббатын жастар әні. Шаңқай түс қай бағытқа беттемеді, Шабыты шекараны шектемеді. Жарығы шаңқай түстің шағылысып, Кеудеге жасыл көктем кептеледі. Бойына жапырағын тізбектеген, Мен кейде қоңырқайлау күз боп келем. Жанымда жанға жайлы жұбаныш бар, Өзгені, басқаларды іздетпеген. Жарлыны деп жүргенде жарытамын, Сағыныш жанға салды сары табын. Жас ғалам, жаңа дүние, тосын тірлік Күтуден талмайды екен кәрі таңын. Қоржындар елпең қағып қаптамада, Қамшылар басын тіреп саптамаға, Қызымды абыроймен ұзатқанмын, Келіннің бетін ашшы, Хақтағала! Нәресте нәзік күнім іңгәлаған, Саусағын созып жатыр мұнда маған. Сауығың басылмасын, сен аман бол, Шаңқай түс, маңдайына күн қадаған. Шуағы шаңқай шақтың шашылғасын, Сауығың басылмасын, басылмасын.

Шәмшия Жұбатова Үйіне ешкімді іздеп бара алмаймын, Өйткені, бәрің менің қасымдасың. Жүрегім, жақыныңды талға бері, Дінінен адасқан көп алға кері. Қалтқыны ішкі дауыс қарма! деді, Барамын деген жерге барма! деді. Жоғары көтеріліп Бармақ елі, Таралып бара жатыр тармақ ені. Жылынып жағалауда жатқанымда, Әкетіп қалмаса екен арна мені. Жылынып жағалауда жатқанымда, Алланың сыйға берген ақ таңында, Мезгілмен бірге көшсін дедім бе екен, Жазылып атым қалды ақпа құмда. Дүние, шұғылаңа сүрінгелі, Белдеуі белестердің түрінгелі, Соққанда қырмызыдай Қырым лебі, Болмады толғантпасқа сырың мені. Қоймады болмасыма, толмасыма, Аз емес күліп жүру ол басыма. Кемелің талықсиды, толықсиды Торқаны іліп қойсаң тон қасына. Қиялың жүйткігенде жол басына, Болмайды дос үйіне қонбасыңа. Түлкімен жүргеніме өкінемін, Қасқыр да қас қылмайды жолдасына. Жаратқан жақсылыққа бастағанда, Аяққа ақ мамығын тастағанда, Алтын күн күліп тұрса қайтеді екен, Ай нұры қайтеді екен қашпағанда.

Шаңқай түс Ақшыл нұр шүпілдесе тостағанда, Көңілің қошеметті қоштағанда, Үкісі Ыбырайдың үмітімде, Қайтемін аққуға әнді қоспағанда. Үкілі Ыбырай бар үмітімде, Төзімім жібек жіптің түбітінде. Айнасы мөлдіреген айға қарап, Ұлағат жырын айттым ұлы түнде. Бір үміт тостырады, сарылтады, Тояды, ашығады қарын тағы. Жатқандай Сақ дәуірін бастан кешіп, Сананың түбіндегі сарын табы. Бір арман жетелейді, сарылтады, Сәттер бар қайтаратын қарымтаны. Құбылып қиыршықта құт ойнады, Себіліп жақұт тастың бар ұнтағы. Сары күн сарғалдағын сақтамаған, Арғымақ ажырамай ақ тағадан. Таңдарда демін баспай тұрады ылғи Жаңбырдың астындағы аппақ алаң. Ақ алаң жаңбыр демін баса алмаған, Дидарың ақшыл тартқан ашаң маған. Сәуірде сыңсып қалған сен боларсың, Салютін салтанаттың шаша алмаған. Оқшау күн оқшантайға от салады, Өйткені оның сыйы көп салалы. Толқыған түндер алтын топсадағы Жай бүркіп, су себелеп, шоқ сабады. Дөңгелеп жүйрік желдің қос табаны, Еркіндік баурайынан дос табады.

Шәмшия Жұбатова Түсімде көрмесем деп армандаймын, Жаны жоқ, жарығы жоқ бос қаланы. Бұл өмір үнге толы жәрмеңке еді, Жәрмеңке тірлігіңді әрлентеді. Ханшамын ханға лайық бір басы бар, Тарта тұр кебісіңді әрмен, тегі. Қызғалдақ қыр басында ырғалады, Күн нұры жылтырады, сырғанады. Түсімде көргім келіп тұрады ылғи Дуылдап думан толған бір қаланы. Дыбыс бар дауылдардың дабылында, Болмайды жабығуға, қамығуға. Шектілік сызығынан жаңылуда, Тектілік таңбасынан танылуда. Қарттығың сағына ма дархан кезін, Ноқталар есіне алар арқан кезін. Тау – тастың шыңылтырлау шатқалында Қадайды лағын іздеп арқар көзін. Іздесін арқар лағын, тапсын әлі, Тоспа су, тербетілсін тасқын әні. Тілінген кең даланың шөлі қансын, Астауға төңкергенде тас тұманы. Жер мен көк бір – бірімен астасуда, Шығуға жол таппайды басқа асуға. Жылнама жүк көтеріп бара жатыр Жазылған шежіренің таспасында. Жылнама, жүгің қашан жеңілдеген, Алатын айғағың көп сенің менен. Ей, өмір, жетелеумен жүрсің бізді, Жылытып қаныңменен, деміңменен.

Шаңқай түс Жылнама, жүгің қашан жеңілдеген, Келесің көтеріңкі көңілменен. Тағы да жаңа Мезгіл келе жатырБозбала мұрты жаңа тебіндеген. Тұрғанда жылыұшырап күн қасымда, Ғаламның шуақ қалды тұлғасында. От байлап орайына орман қалды, Тоқташы, орамалын бұлғасын да! Ақтарып Атырау мен Алтай тысын, Аралап ақыраптың алты ай қысын, Шалқытқан, шабыт беріп шарықтатқан, Қашан да сен аман бол, шаңқай түсім! Ілесіп кептер ұшты қарлығашқа, Ұясы биік қонған арғы баста. Арғымақ ақ тағасын сілкіп қалды, Болмады шапшымасқа, қарғымасқа. Арғымақ болмай қалды қарғымасқа, Дегенше құздан құлап, жарды баспа. Байшыкеш мұрнын көкке шүйіреді, Шапанын иыққа іліп жарлы қасқа. Сапсыған сәуір айдың сарсаңында, Көшенің өмір жанды бар шамында. Дүрия киген шырша дөңгеленді, Айналып билегенде арша мұнда. Дүрия киген ғалам дөңгеленді, Өйткені айналасы кең көлемді. Жамалы жадырады жаһаннамның, Желпіді желпуішін жел боп енді. Жамалы жаһаннамның жадыраса, Тағат қып, сақтамайсың сабыр аса.

Шәмшия Жұбатова Біздің ел-қамал алған батыр халық, Қақпасы жараспайды қаңыраса. Арнасын көк өзені тарта білген, Сүйемін сары дәнді Арқаны мен. Өзіңе мәңгі-бақи қарыздармын Бидайлы, жүгерілі, арпалы кен! Қазақы ел – байлық көзі, бақыт көзі, Жұмылмай жанарында жақұт кезі. Тезірек теңестіріп кетсе деймін, Бебеулі безбеніңді Уақыт тезі. Бебеулі безілдеген безбенің бар, Айнам-ау, айтшы, нені сезгенің бар? Сиғызып алақандай жүрегіңе, Жинайсың қасиетін өзгенің бар. Шілдесін сары күзі сақтамаған, Абыржып жете алмайды апта маған. Жаз айын жадыраған бауырға бас, Кеудеңе аппақ гүлді тақ та, ғалам! Шардара айдынына шар байлады, Қол бұлғап Алатаудың қарлы аймағы. Толқынға ұя салды Каспий теңіз, Бүлкілдеп бетіндегі бар қаймағы. Шағала сол ұяға қона ала ма, Нәзіктеу үміті әлде тонала ма? Сиятын ақша бұлтқа арманы бар Ақ желкен желбірей ме, жоғала ма? Ақ желкен ақша бұлтқа бара ала ма, Өтінем, әз арманын жаралама. Иірімде ирелеңдеп жалғыз үйрек, Бояды сағынышын сары алаға.