Үйдің көркі ши екен,
Саба көркі бие екен,
Сандық көркі түйе екен,
Ақ төбедей көрінген

Қандай байдың үйі екен?!
Артында мына үйдің сырық жатыр,
Жеңешем ұзын бойлы тұрып жатыр.
«Айтқанға жарапазан не берем?» деп,

Алланың мың бір есімі Құран кәлем.
Махамбет үмбеті айтқан жарапазан,
Әл-расул Мұхаммедке жүз мың сәлем!
Айтайық жарапазан елімізге,

Пітірін оразаның берсең бізге.
Пітірін оразаның берсең бізге,
Келеді жыл айланып жылқың жүзге.
Ассалаумағалейкум, ақтан келдік,

Ай туып, күні шыққан жақтан келдік.
Айтты деп жарапазан сөкпеңіздер,
Пайғамбар жолын қуған адам едік.
Біздерге байлар берсін садақасын,

Қайырлы шәкірт берсін фатихасын.
Құдайым жақсы күні жарылқасын,
Мұхаммед пітір берген мәһи рамазан.

Бұған бата бер, жігіт.
Мұның көңілі жай болсын,
Мың жылқылы бай болсын.
Балалардың мінгені

Тоқтысы бізге берген қоңыр шұнақ.
Тоқтысын байдың берген өңгерейік,
Жаулығын бәйбішенің тең көрейік.
Мұхаммед үмбетіне мәһи рамазан.

Үйдің көркі ши екен,
Саба көркі бие екен,
Сандық көркі түйе екен,
Жарапазан айтуға

Осынау үйге жөн екен,
Кірсін дәулет, шықсын бейнет!

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
Ассалаумағалейкум, үйге сәлем,
Отырған үй ішінде биге сәлем.
Саба пісіп, ет жасап отыратын

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
Айтуға жарапазан жаңа келдік,
Көргелі, көріскелі сәлем бердік.
Келеді деп те, кетті деп сөге көрме,

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
Айтайын жарапазан, елім, саған,
Күй қонған, қуанышты, жерім, саған.
Кетпес бақ, арылмас ырыс, берекелі

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
Айталық жарапазан елімізге,
Лайық барша орамал белімізге.
Қошаметпен біз пақырды қарсы алыңдар,

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
(Үй иесі де шығып қонақты қарсы алады.)

Шықсын бәлекет!
Үйің-үйің үй екен,
Үйдің көркі ши екен.
Ақ төбедей көрінген

Кезіккелі, көргелі сәлем бердік.
Айтты деп жарапазан сөге көрме,
Пайғамбар жолын қуған адам едік.
Май Мұхаммед үмбеті айтқан жарапазан,

Оразаң қабыл болсын, ұстаған жан!
Айтамыз жарапазан есігіңе,
Ұл берсін Ер Қалидай бесігіңе.
Ұл берсе Ер Қалидай бесігіңе,

Қайтер ең батыр туса несібеңе.
Қайырмасы:
Айтайық жарапазан елімізге,
Байлай көр барша орамал белімізге.

Байласаң барша орамал белімізге,
Барайық мақтай-мақтай елімізге.
Қайырмасы:
Айталық жарапазан жұртымызға,

Жарасар алтын қайшы мұртыңызға.
Пітірін оразаның бізге берсең,
Келеді жыл айналып жылқың жүзге.
Қайырмасы:

Айында оразаның шайтан жүрмес,
Бұл айда өлген адам қинау көрмес.
Бұл айда өлген адам қинау көрсе,
Салақтап екі аяғы жерге тимес.

Қайырмасы:
Айында оразаның шайтан қашар,
Есігін сегіз пейіш Мәулім ашар.
Пітірін ораза ұстап бермей қойса,

Аспанға ұша алмастай болар нашар.
Қайырмасы:
Ораза он екі айдың падишасы,
Бұл айда қабыл болар көздің жасы.

Жаратқан Алланың үмбетіміз,
Илаһи баршамызды жарылқашы!
Аяғы көп еді, мұның аты – Май Мұхамед.
Ассалаумағалейкум, жаңа келдік,

Көріскелі, көргелі сәлем бердік.
Айтты деп жарапазан сөге көрме,
Пайғамбар жолын қуған адам едік.
Қайырмасы:

Мина аллаһи, әсір әмазан,
Мекке мен Мединеде тұрады азан.
Қашан кім оразалы болса мәгар,
Бұйырар періштеге пәруардігер.

Шынжырлап сайтан ұстап аяқ-қолын,
Түбіне һәуяның қазір жабар.
Қайырмасы:
Бай айтады «қорадан саулық бер» деп,

Бәйбіше айтады «қобдидан жаулық бер» деп.
Байдың берген саулығын өңгерейік,
Бәйбішенің жаулығын тең көрейік.
Қайырмасы:

Кел, жігіт, кел, жігіт,
Бізге бата бер, жігіт!
Мұның көңілі жай болсын,
Мың жылқылы бай болсын!

Ауылыңның қонғаны
Жылға-жылға сай болсын.
Ұл балаңның мінгені
Жорға-жорға тай болсын.

Жорғалатып келгенде,
Байдың көңілі жай болсын.
Қара ешкінің мүйізі
Ербегей де, сербегей,

Саған келген пәлекет
Өзен-суды өрлегей.
Менің атым – Сарыбай,
Сақалыма сары май.

Таң мезгілі болғанда,
Төсегіңнің астынан,
Жастығыңның басынан
Қыдыр келіп дарығай.

Аллаһуакпар!
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен,
Түскен қиын иіскескен

Құлыншақтың атасы –
Жылқы бассын үйіңді!
Жылқы басса үйіңді,
Жылмай бассын үйіңді!

Құйрығы бар тығарық,
Мүйізі бар шығырық.
Қошақанның атасы –
Қой кеп бассын үйіңді!

Қой кеп басса үйіңді,
Қоймай бассын үйіңді!
Жеген шөбі ошаған,
Құйрығы бар шошайған.

Ешкі бассын үйіңді!
Ешкі басса үйіңді,
Кешке бассын үйіңді!
...Маң-маң басқан, маң басқан,

Төрт аяғын шаң басқан
Түйе бассын үйіңді!
Түйе басса үйіңді,
Түнде бассын үйіңді!

Өлеңді жерде лепірген,
Өлімді жерде өкірген,
Бұзауқасы секірген
Сиыр бассын үйіңді!

Сиыр басса үйіңді,
Сыймай бассын үйіңді!

Әушадияр нұр болар,
Аңғалдың сөзі дүр болар.
Ата-анасын сыйлаған
Дақ шалмайтын би болар.

Әушадияр бір болар,
Жалқау адам құл болар,
Жақсы-жаманды білмеген,
Анық жаман сол болар.

Әушадияр екі де,
Қызды елдің көркі де.
Омырауға таққан ақ моншақ,
Жарасып тұрар бөркі де.

Әушадияр үш болар,
Атан түйе күші бар.
Екі жаман қосылса,
Өле-өлгенше өш болар.

Әушадияр төрт болар,
Жанып тұрған өрт болар.
Екі жақсы біріксе,
Айырылмастай серт болар.

Әушадияр бес болар,
Ерге садақ ес болар.
Жалқау қолынан мал тайса,
Жиналғанша кеш болар.

Әушадияр алты де,
Найза қолдың қалты де.
Ер жорыққа аттану –
Бұрынғының салты де.

Әушадияр жеті де,
Қадірлі жанның беті де.
Ақ торғындай бұралсын
Ақтангердің еті де.

Әушадияр сегіз-ді,
Су аяғы теңіз-ді.
Бағы жанған адамның
Мал мен басы егіз-ді.

Әушадияр тоғыз-ды,
Алар ма едік сол қызды.
Сүйгеніне бермеген
Әкесі оның доңыз-ды.

Әушадияр он болар,
Қой терісі тон болар.
Сұғанақтық өмір өткізген,
Өлгенде жаны қор болар.

Әушадияр он бір-ді,
Жүрмеген жан не көрді?
Жер емшегін емгендер
Егін салып, күн көрді.

Әушадияр он екі,
Табысың бар ма, кәнеки.
Алғыс алған баланың
Батасы дайын, мінеки.

Әушадияр он үш-ті,
Дүниеде не күшті?
Қызыл таңдай, көмекей
Жақ ішінде тіл күшті.

Әушадияр он төрт-ті,
Түсір қолға бүркітті.
Антын бұзған сол жаман,
Жақсылар бұзбас нақ сертті.

Әушадияр он бес-ті,
Көргенді тыңдар кеңесті.
Кері тартпа дау-шарды,
Ақылға салса теңесті.

Әушадияр он алты,
Бұрынғының сөз салты.
Артық-ауыс сөзіңді
Тыңдаушы бар үй арты.

Әушадияр он жеті,
Аппақ болар жер беті.
Нұрдың қызы демей ме,
Ақ қардай болса келбеті.

Әушадияр он сегіз,
Жарастықта дос егіз.
«Дайын» жайлап келгенде,
Жылқы менен қой семіз.

Әушадияр он тоғыз,
Сайрасын үйде қылқобыз.
Досын сатқан оңбайды,
Қарғыс алар ол доңыз.

Әушадияр жиырма,
Мекке жолы қиыр ма?
Жылқы әулие десек те,
Хас әулие сиырда.

Қара мақпал сәукеле шашын басар, жар-жар.
Мұнда әкем қалды деп қайғырмаңыз, жар-жар,
Жақсы болсаң, қайын атаң орнын басар, жар-жар!

Ақ жүзімді көруге айнам болсын, ай-ау.
Қайын атаң бар дейді осы қазақ, ай-ау,
Айналайын әкемдей қайдан болсын, ай-ау!
Ей, сылқым-ай, қош-аман бол, жұртым-ай!

Ақ жүзіңді көруге айнаң болсын, жар-жар.
Жұрт сыйлаған алдыңда атай болсын, жар-жар,
Ел-жұртыңа үлгілі санаң болсын, жар-жар!

Өз атамдай ол маған қайдан болсын, ай-ау,
Әуелгі сөз рахым деген қайда, ай-ау,
Ақ төбедей тігілген ордаң болсын, ай-ау!
Ей, сылқым-ай,

Жақсы болсаң, қайын апаң онда да бар, жар-жар.
Жақсы келін атанып көп алдында, жар-жар,
Ата-анаңның, келінжан, батасын ал, жар-жар!

Жақсы болсам қайын-енем онда да бар, ай-ау.
Жақсы келін атансам деп ойлаймын, ай-ау,
Ел-жұртымнан айырылып болдым ғой зар, ай-ау!
Ей, сылқым-ай,

Өнегелі қосағың мойнын бұрар, жар-жар.
Сыйымды бол, келінжан, ел-жұртыңа, жар-жар,
Құдай қосқан қосағың болар құмар, жар-жар!

Жұрт сыйлаған алдымда қайнағам бар, ай-ау,
Өнегелі, көркем де, жұбайым бар, ай-ау.
Қош айтамын кейінгі ел-жұртыма, ай-ау,
Туып өскен ел-жұртым, көз-құлақ бол, ай-ау!

Ей, сылқым-ай,
Қош-есен бол, жұртым-ай!

Ақ тайлақ өсер боталап, үкеу.
Мұнша неге жылайсың, үкеу,
Артыңнан барар інің «апалап», үкеу.

Той басына ту бие соя тұрсын, ай-ау.
Мен шешеме айтайын әкеме айт деп, ай-ау,
Мені десе биылша қоя тұрсын, ай-ау!
Ей, сылқым-ай,

Қызық қыршын ішінен қырғи ұшсын, жар-жар.
Әкем бар деп арқаңа медеу қылма, жар-жар,
Алып кетер мал берсе, сен бір құссың, жар-жар!

Түндігімнің төрт бауы – бас бауымды, ай-ау,
Алты жеңгем сұрайды шаш бауымды, ай-ау.
Алты жеңгем, сұрасаң, аласың да, ай-ау,
Айналайын, жан әкем, қаласың да, ай-ау!

Ей, сылқым-ай,
Қош-есен бол, жұртым-ай!

Жарыса өскен қатарың қасыңда тұр, жар-жар.
Оң жақта жүрген дәуренің біткен күні, жар-жар,
Шытың кеткен басыңнан, жасыңда тұр, жар-жар.
Құрбыңменен ойнаған ақырғы түнің, жар-жар,

Ертеңнен соң естіліп шықпас үнің, жар-жар.
Артта қалар күңіреніп туған жерің, жар-жар,
Қатарыңмен қосылып қасындасым, жар-жар.
Талай қызық заманды қуған жерің, жар-жар,

Артыңда қалар жыласып туған елің, жар-жар.
Қынай белің жібекпен буған елің, жар-жар,
Ішімізден кетті деп бір асыл зат, жар-жар,
Көзден жасын төгеді саған елің, жар-жар.

Артта қалып еңірер туған атаң, жар-жар,
Көзінің жасын көрген соң, қозар қапаң, жар-жар.
Келін болып түскен соң бөтен елге, жар-жар,
Ботасынан айрылып боздайды анаң, жар-жар.

Ағаңменен артыңда інің қалды, жар-жар,
Оң жақтағы ойнаған күнің қалды, жар-жар.
Жарыса өскен қатарың осында тұр, жар-жар,
Жолаушының тілегі қасыңда тұр, жар-жар.

Әйелдің көрген дәурені, әлеуметім, жар-жар,
Алған адал жарыңның тұсында тұр, жар-жар.
Оң жақта қыз жүгенсіз аттай болар, жар-жар,
Жерде жатқан тот басып заттай болар, жар-жар.

Әйел жаны жігітке деп айтылған, жар-жар,
Бұрынғының нақылы хаттай болар, жар-жар!
Жерің үшін жылама, кетпейсің тауға, жар-жар,
Елің үшін жылама, кетпейсің жауға, жар-жар.

Қалалыңа қосылып бір тілектес, жар-жар,
Болған соң сонда басыңа туар сәуле, жар-жар.
Қалды атам деп жылама, қайын атаң бар, жар-жар,
Қалды анам деп жылама, қайын анаң бар, жар-жар.

Қалды інім деп жылама, қайын інің бар, жар-жар,
Қалды ағам деп жылама, қайнағаң бар, жар-жар.
Жұртың үшін жылама, шын жұртың сонда, жар-жар,
Аз күн бізге қонақсың, тұрмайсың мұнда, жар-жар.

Қалалыңа қосылып, тілектес болсаң, жар-жар,
Көп береке, қызықты көрерсің онда, жар-жар!
Бір толарсақ, бір тобық санда да бар, жар-жар,
Қырық кісінің ақылы ханда да бар, жар-жар.

Үйде анам қалды деп, қам жемеші, жар-жар,
Жақсы болсаң, қайын анаң онда да бар, жар-жар!

Ақ жүзімді көргендей айнам болсын, ай-ау.
Кісі анасы кісіге ана дейді, ай-ау,
Айналайын апамдай қайдан болсын, ай-ау.
Жыламаған апамды жылатайын, ай-ау,

Неден көңілі қалды екен, сұратайын, ай-ау.
Біздің елдің түйесі ермен жеген, ай-ау,
Ермен жеген түйесі өлмен деген, ай-ау.
Кеттің-кеттің деуші едің кеттім, апа, ай-ау,

Ерттеп қойған атыңа жеттім, апа, ай-ау.
Шымылдығым желпе сал, көрсін апам, ай-ау,
Көзінің жасын қойнына төксін апам, ай-ау.
Екі елтірі ішікке жең болар ма, ай-ау,

Алпыс пенен он жеті тең болар ма, ай-ау.
Бір міндеттен құтылдым десін апам, ай-ау!..
Ей, сылқым-ай,
Қош-есен бол, жұртым-ай!

Тықыршып тұрар мінгенше-ай, үкеу.
Қыз көңілі басылмас, үкеу,
Әлдилеп бала сүйгенше-ай, үкеу.
Мінгенде атым қара ат та-ай, үкеу,

Кигенде тоның манатта-ай, үкеу.
Жылама, бикеш, жылама, үкеу,
Бұрынғы салған санатта-ай, үкеу!

Шарбаққа атым созады ай-қу.
Өксіп бір, өксіп жыламай ай-қу,
Пайғамбар саған санаттай-қу.
Мінгенде атым торыдай-қу,

Торғайдай шешем қорыдай-қу.
Өксіп бір, өксіп жыласаң сен,
Пайғамбар салған жолдай-қу.
Ей, сылқым-ай,

Апамнан көрген мәпем-ау.
Мен апамның қолында
Ойлағаным не екен-ау!
Ағасына:

Артықша туған затыңыз.
Сағынып, аға, жүргенде,
Келіп бір тұрсын хатыңыз!
Інісіне:

Басыңа біткен шашыңнан.
Атты да жаяу жүргенде,
Қалмаушы ең, күнім, қасымнан!
Апасына:

Етекте жеңім жимадым.
Ішіңе сиған, апам-ау,
Сыртыңа неге симадым!
Есіктің алды күркеді-ай,

Күркеден атым үркеді-ай.
Қыз демеген апам-ау,
Басыма желек бүркеді-ай!
Есіктің алды аса бел,

Аса бір белден аса кел.
Алыс бір жолға кеткенде,
Қолыңды жайып, бата бер!
Атқа да салдым құйысқан,

Тарамай шашым ұйысқан.
Жыламайын десем де,
Қимайды екен туысқан.
Есіктің алды жас қайың,

Жапырағын баспайын.
Артымда қалған, ел-жұртым,
Аузымнан қайтіп тастайын!
Есіктің алды дала еді-ау,

Қарасам көзім талады-ау.
Мәпелеген ел-жұртым
Артымда қалып барады-ау!
Есіктің алды беткейді-ай,

Беткейден атым кетпейді-ай.
Жыламайын десем де,
Ел-жұртым естен кетпейді-ай!
Жылқы ішінде қашаған,

Сорлы да қылдың, Жасаған.
Тірі де қалды-ау артымда,
Өлгенде шығар босағам.
Айналайын, аға-екем,

Отырған орның тақ екен.
Бірге тумақ болса да,
Бірге өлмек жоқ екен.
Әуеден ұшқан бозторғай,

Мойында жүні бос болғай.
Айналайын, ел-жұртым,
Аман да енді қош болғай.
Есіктің алды сар дала,

Сауыққа шығар бозбала.
Үйде де туып, түзде өскен,
Сорлы да туған қыз бала.
Есіктің алды сар жазық,

Жақсының сөзі жанға азық.
Ел-жұртымнан айрылып,
Жүремін қайтіп құлазып.
Жаз кигенім құлпы еді-ай,

Қыс кигенім түлкі еді-ай.
Әке мен шеше қолында
Баққаным ойын-күлкі еді-ай!
Ақ көйлек кидім етіме,

Жазу бір жаздым шетіне.
Мәпелеген аға-екем,
Қарамаған бетіме.
Күреңде жорға мінгенім,

Орманда ішік кигенім.
Ел-жұртымнан айрылып,
От болып, жанып күйгенім!
Кімге қостың бес жастан,

Алмадың Құдай он жастан.
Бүйтеріңді мен білсем,
Ұшпас па едім жартастан!
Әуеде торғай өріп жүр,

Балапаны еріп жүр.
Жат елге кетіп барамын,
Сағындырмай, аға, келіп жүр!
Үй артынан ор қаздым,

Қамшы бойы жер қаздым.
Көтеріп атқа салатын,
Ел-жұртым, саған не жаздым!
Ақша бір бетім қызылша,

Қара бір шашым ұзынша.
Айналайын, туған жер,
Тұрсам еді бір жылша!
Базардан келген үш кілем,

Үшеуі де тұс кілем.
Жыламайын десем де,
Тірі кетті демесең,
Өлгеннен мұның несі кем!

Мінгенде атым сар бауыр,
Сар ала қамшы қолға ауыр.
Жыламайын десем де,
Қимайды екен қу бауыр!

Әуеден ұшқан ақсұңқар,
Қанатымен жер сипар.
Артымда қалған бауырдың
Маңдайынан кім сипар!

Өмілдірік, құйысқан,
Тарамай шашым ұйысқан.
Жыламайын десем де,
Қимайды екен туысқан!

Жылқы ішінде ала жүр,
Алаға құрық сала жүр.
Әке бір – кәрі, бауыр – жас,
Көзіңнің қырын сала жүр.

Ата-анам еді дәулетім,
Мен жұртыма жау ма едім?!
Жат жұрттық болып кеткен соң,
Кетер-ау бастан сәулетім!

Заманым қиын болар-ау,
Көкірекке қайғы толар-ау.
Ел-жұртым сенен айрылып,
Сәнамен жүзім солар-ау!

Заманым өтті тұсымнан,
Дәуренім өтті басымнан.
Бұл не деген іс болды,
Өлер ме екем құсадан!

Ат жүрмейді күймеден,
Іс қалмайды инеден.
Әлпештеген, апам-ау,
Не көрсеттің дүниеден.

Қой ішінде қозы едім,
Жылқы ішінде бозы едім.
Әке-шешем қолында
Асыранды қазы едім.

Айналайын, ағайым,
Алтыннан түйме тағайын.
Жат елге кетіп барамын,
Қай мінезбен жағайын?

Есіктің алды тал ма екен,
Талдан да биік бар ма екен.
Үйде өсіп, түз кеткен
Қыздан сорлы бар ма екен?!

Базардан келген қалауыш,
Қолыма алдым қаламұш.
Қызды да балам бар деме,
Азғана күнге алдауыш.

Бұраңсыз көйлек кимедім,
Бұралып үйде жүрмедім.
Қалайша әйел еріксіз,
Елден мен теңдік көрмедім.

Мінген де атым қара сұр,
Қаңтара байлап таң асыр.
Жыламайын, апа, десем де,
Артымда бір жоқ жанашыр.

Есіктің алды балдырған,
Жолаушы атын шалдырған.
Мұнан да қорлық өте ме,
Күшпенен тартып алдырған.

Қойды да жайдым адырға,
Қорек те еттім қабырға.
Кез келтірді Құдайым
Көзі соқыр шадырға.

Жеңіме салған жеңұшым,
Жылама, апа, мен үшін.
Жылағаннан не пайда,
Туыппын ғой ел үшін.

Күміс те пышақ қынымен,
Тігулі киім сынымен.
Еркелеткен, апа-екем,
Айрылам ба шынымен.

Ыстық үй салдым қарағай,
Үлкен бір шәһар қаладай.
Еркелеткен ел-жұртым,
Айрылып қайда барам-ай?

Күн жауады сырғақтап,
Үкі бір тақтым бұлғақтап.
Үкі бір тұр ғой, жүн қайда,
Үйдегідей күн қайда?!

Тал-талдап өрген шашым-ай,
Әуре болды-ау басым-ай.
Айрылам қайтіп, апа-екем,
Алмады Алла жасымда-ай.

Әуеден ұшқан шағалақ,
Су ішеді жағалап.
Жыламайын десем де,
Бауырым жылар ағалап.

Есіктің үсті маңдайша,
Құрдан ескен таңдайша.
Өлгенде шығар үйімнен,
Жібермеші маңдайша.

Тезек те тердім қаппенен,
Қойға да бардым атпенен.
Қыз демейтін, әкем-ау,
Шығарып салдың жатпенен.

Әуеден ұшқан бозторғай,
Мойнында жүні бос болғай.
Жат жұртқа кетіп барамын,
Елі-жұртым, енді, қош болғай!

Қара суға қаңқылдап қаз қонады,
Анасынан айрылып қыз барады.
Қар суға қан құйсаң, ағар-кетер,
Жат кісіге қыз берсең, алар-кетер.

Құдайым, қызды неге жаратасың,
Қайырып, қара шашын таратасың.
Біреудің әлпештеген жалғызы едім,
Қолына әлдекімнің қаратасың.

Қош-сау бол, елім-жұртым, ата-анам,
Айдын көл, туып-өскен шалқар далам.
Мен кеттім жас жанымды кұрбан етіп,
Таба алмай өз ортамнан ешбір панам.

Аққу-қаз, қабіріме келе кетші,
Ғаріптің не болғанын біле кетші.
Тәнімді қарға-құзғын шоқымасын,
Сабалап қанатыңмен көме кетші!

Жері қиын екен-ай.
Құрдан айыл құйысқан,
Жығылып қалар ма екем-ай?!
Кесте бір тіктім жеңіме,

Бермедің, әке, теңіме.
Берсеңіз, әке, теңіме,
Разы едім еліме.
Есіктің алды жас қайың,

Жапырағы өспей, баспайын.
Өлгенде шығар босағам,
Тіріде қайтіп аттайын.
Қой ішінде бүйрекпін,

Су ішінде үйрекпін.
Айырмашы қолымда,
Бәріңе бірдей сүйекпін.
Шешем бір өлген жетім ем,

Шер көкірек боп кетіп ем.
Шалға да ұстап беретін,
Аға-еке, сізге нетіп ем?
Әуеден ұшқан шауқарға,

Шауқарға қонар заңғарға.
Жыламайын десем де,
Шешесіз қызда күн бар ма?!

Жыламай, бикеш, сөз тыңда!
Ал, бикем, енді жылама,
Көзіңнің жасын бұлама.
Әуелде тусаң ұл болып,

Сізді мұндай қыла ма?
Бүркендіріп қоя ма,
Қызығыңа тоя ма?
Біз бермелік десек те,

Мал берген жерің қоя ма?
Ата-ана деп жыларсың,
Жыламай қайтіп шыдарсың.
Ұғайын десең өсиет,

Сөзіме құлақ саларсың,
Ұқсаң, қабыл аларсың.
Өкпе қылма әкеңе,
Қойма кінә шешеңе.

Зарланып жылай бергенің
Жарамайды бекерге.
Әлпештеп балам деген соң,
Өсіріп, жасқа келген соң.

Неге өкпе қыласың,
Өз құрбыңа берген соң.
Өсек айтып сумаңдап,
Жүрсең, сірә, оңбайсың.

Ұлық бол, қалқам, кішіктей,
Рахат дәурен сүресің
Зылиха мен Жүсіптей.
Зылиха, Жүсіп қосылған,

Кім шығады жосыннан?
Қосылмай тұрып зар болып,
Көзінің жасы жосылған.
Ойларсың, қалқам, үйім деп,

Асылдан киген бұйым деп.
Асау тайдай шолжаңдап,
Еркелейтін күнім деп.
Жаман болса еріңіз,

Ақыл айтып беріңіз.
Көңіл аулап көтеріп,
Өзімен бірге күліңіз.
Кісіге сырыңды алдырма,

Наса бітпей шалдырма.
Пәленше сондай дегізіп,
Жанның көңілін қалдырма.
Үйіңе бөліп дән берер,

Еншіңе бөліп мал берер.
Дүниеңе ие болмай,
Жаман болса ел көрер.
Ойларсың, бикем, барсам деп,

Үй тұлғасы болсам деп.
Қабыл болсын ойыңыз,
Құтты болсын тойыңыз!
Бүгінгі жақсы күн еді,

Көп жылауды қойыңыз.
Жыламасын шешесі,
Жат елге берген әкесі!
Енді үйіңе отырмай,

Балаң болды кетесі.
Ағасы, сіз де қайғырма,
«Қарындасым кетті» деп.
Ақылыңнан айрылма.

Жыламасын жеңгесі –
Бірге өскен теңдесі.
Қайынсіңлің жат жұрттық,
Белгілі болды кетесі.

Жыламасын інісі –
Қолқа-жүрек тынысы.
Әуелде қыз боп туған соң,
Тағдырдың бүйткен бір ісі.

Айтып болдық сарынды,
Біріңді қоймай бәріңді.
Сарын бізден шыққан жоқ,
Бұрынғының тәлімі.

Осы үйдегі жарандар,
Жүреміз енді көп тұрмай.
Елпек бол, қалқам, сөз бұрмай,
Осы үйдегі жеңгелер,

Орамал әкел, аңырмай.
Сарын болды тамамат,
Жанымыздан аманат.
Дұға оқып, қол жайсын,

Үйде отырған жамағат.
* * *
Үй артында ақ шаңдақ,
Аунап бір тұрған ақ тайлақ.

Атадан мен бір ұл тусам,
Отырмас па ем жақтайлап.
Күмістен жүген желкелі-ау,
Мен үйіме ерке еді-ау.

Еркелігім балалық,
Білмеді ғой надандық.
Жылқы айдадым керуен,
Мен үйімде серуен.

«Бермеймін» дейтін аға-екем,
Қолыңнан ұстап беріп ең.
Балдырған су бал татыр,
Бал берген апам қайда отыр?

Сүтті көрсем, сүт татыр,
Сүт берген апам қайда отыр?
Базардан келген матам-ау,
Кешірсін Алла қатамды-ау.

Алыста жолға мен барам,
Бере көр, атам, батаңды-ау.
Буыршын бойы кең арал,
Орыстан биік генерал.

Айналайын, аға-екем,
Сағынып басың сандалар.
Мешпет бір кидім қындай боп,
Қамшы оранған сымдай боп.

Мен ағамның қолында
Өсер ме едім ұлдай боп.
Күмісте жүген төкпелі-ау,
Мен үйіме өкпелі-ау.

Өкпелі емей немене,
Биылша қойса көппе еді-ау.
Арғымақ келер ағылып,
Жібектен арқан тағылып.

Бірге туған ағайым
Келер ме екен сағынып.
Арғымақ келер су іздеп,
Ақсұңқар келер жем іздеп.

Бірге де туған ағайым
Келер ме екен мені іздеп!

Атыңның басын тарт, келін!
Сауысқаннан сақ келін,
Айдан сұлу ақ келін,
Бетіңді, келін, ашқаным,

Жаңа жұртқа қосқаным.
Жасы үлкенді сыйлап жүр,
Құрмет қылып жасқанып.
Айт, келін-ау, айт келін,

Атыңның басын тарт, келін!
Сауысқаннан сақ келін,
Жұмыртқадан ақ келін,
Қыз көңіліңнен шық, келін!

Күйеуіңе жақ, келін,
Өзің бір ақыл тап, келін,
Ата-анаңды бақ, келін!
Кісі келсе үйіңе,

Сырмағыңды қақ, келін!
Қызмет қыл, иіліп,
Атаң менен анаңа.
Өзіңнен үлкен адамның

Бетіне тіке қарама.
Үлкен кісі келгенде,
Қатарласып отырмай,
Кейін отыр панада.

Сампылдап қатты сөйлеме,
Ақырын сөйле мүдіріп.
Майдалығы сөзіңнің
Кеткендей болсын үгіліп.

Қолын ұстап, бетін сүй,
Бала келсе қасыңа.
Қайныңды сыйлап қадірле,
Қарамай үлкен жасыңа.

Жаманға болма ашына,
Мынаның жөні осы деп,
Әркімге берме шашыла.
Ерте тұрып төсектен,

Қақаңдама, келіншек!
Үй артына мал келсе,
Бақандама, келіншек!
Қаптың аузы бос тұр деп,

Құрт ұрлама, келіншек!
Аузы-басың сүйреңдеп,
Өсек айтпа, келіншек!
Алдыңғы түйең итіншек,

Артқы түйең тартыншақ.
Басқа соқпа, келіншек!
Келін келді, көріңдер,
Көрімдігін беріңдер!

Жақсы келін атансаң,
Безбессің жақын атаңнан.
Енді айтайын қайнысын,
Қайнысы, үйде бармысың?!

Алыс кетсе сағынар,
Оң жақтағы құрбысың.
Қызыл-жасыл жамылып,
Отқа май сап табынып,

Көңілің жай болды ма,
Іздегенің табылып?
* * *
Уа, жамағат, жамағат,

Беріңіз маған рұқсат!
Беташар сарын білмеуші ем,
Айтуға тұрмын қорғалап.
Әуелінде той қылған

Сөз етейін орыннан.
Арқан түйе, мінген ат,
Үйдің іші жайынан.
Оң саусағың жібектей,

Аш беліңіз балдырған,
Әуелінде келіпсіз,
Құдай қосқан орынға.
Аспандағы ақсұңқар

Түскен екен торыңа.
Тапал қара бір құшақ,
Кез болар ма сорына!
Келін бетін ашайын,

Жұртқа өсиет шашайын!
Жылап бір келген баланың
Жылатпай мауқын басайын.
Артқан бір түйең атанша,

Сексенге кеп селкілдеп,
Қосағыңмен бір жаса!
Жасауың болса тоғыздан,
Көруге жұртың тамаша.

Артқан бір жүгің ақсандық,
Үйірсек бол ел танып.
Құтты орынға келіпсің,
Сәлемін қыл май салып.

Келінжанды көруге
Отыр жұртың жиылып.
Келін келді, көріңіз,
Көрімдігін беріңіз.

Ала-құла демей-ақ,
Түсін айтып беріңіз.
...Шарқая долы сен болсаң,
Сырттан қайтіп батамыз.

Ойын сөзді кек қылсаң,
Адам деп несін айтамыз.
Келін келді, тері сал,
Ары салмай, бері сал.

Келінжанның несі бар,
Асық жілік, төсі бар,
Келінжан, мені есіңе ал?!
Ал, міне, келді кеңесім,

Сөзімді тыңда теңдесім.
Аз әңгіме айтайын,
Зарланған қу жақ демесең.
Қасыңа келдім қасқайып,

Қашатын жылқы бастанып.
Ал, бетіңді ашайын,
Ұялып қалма жасқанып.
Келін келді, есік аш,

Енесі қайда, шашу шаш!
Үлкенің бар, кішің бар,
Түгел келін бетін аш!
Келін сыйлар енесін,

Енесі байғұс не десін.
Әуел деп алған күйеуің
Нақышпен айтар кеңесін.
Енесіне бір сәлем!

Келін сыйлар атасын,
Атасы берер батасын.
Атаң берсе батасын,
Шығарма сөздің қатасын.

Атасына бір сәлем!
Келін сыйлар ағасын,
Орман ішік жағасын.
Не деп айтсам келісер,

Жақсы адамның бағасын.
Қайнағасына бір сәлем!
Келін сыйлар қайнысын,
Қайнысы, мұнда бармысың?

Жақсы болса келіншек,
Одан не қып айрылсын.
Келін сыйлар сіңлісін,
Сіңлісі, мұнда тұрмысың?

Жақсы болса келіншек,
Ымы-жымың бір болсын.
...Санасызға айтқан сөз
Тыңдауы бар, ұғу жоқ.

Ақылынан адасар
Зиынды зерек жазымсыз.
Көңілімен бал ашар,
Ерте тұрып орныңнан,

Қақаңдама, келіншек!
Қайнағаңның алдынан
Қайқаңдама, келіншек!
Үйге түскен түйені

Бақандама, келіншек!
Ала қаптың аузы бос,
Құрт ұрлама, келіншек!
Көн етігің көрпілдеп,

Өсек айтпа, келіншек!
...Келін келді, көріңдер,
Көрімдігін беріңдер.
Көрімдік берсең, қойдан бер,

Қойдан берсең, молдан бер!
Қара көктен қошқар сал,
Жарылқауын майдан көр.
Қойды берсең сар бастан,

Табады егіз жазбастан.
Тілеуі қабыл пәнденің
Үміті болсын мал-бастан.
Ешкі берсең бөртеден,

Басшысы болсын серкеден.
Құнанын мініп, қой қуған
Балаң болсын еркеден.
Сиыр берсең қарадан,

Қатық кетпес шарадан.
Қаймағына таласып,
Есің шықсын баладан.
Түйе берсең, ақтан бер,

Өсер-өспес бақтан көр.
Төрт түлігің сай болып,
Астыңа мінсең ақтанкер.
Жылқы берсең торыдан,

Қымыз кетпес қорынан,
Әдепті болып, келіншек,
Атаңның жүрме жолынан!
Жақсы болсаң жарайды,

Жан бетіңе қарайды.
Күле берсең ыржақтап,
Бойыңды бөлек санайды.
Жақсы адамның белгісі –

Бөлек тұрар үлгісі.
Қатты күлмес қарқылдап,
Ақырын болар күлкісі.
Ел қыдырар қайраңдап,

Өкшесі жүрер тойтаңдап.
Етіктің сыймай қоншына,
Балағы жүрер салпылдап.
Артынан ерген баласын

«Көк түйнек!» деп бір нұқып,
Домалатар әрі таман!
Әуелгі сөзім – беташар!
Тауып айтсам жарасар,

Жаңа келген жас келін,
Үлкенді көріп аласар.
Үлкеннен ақыл алсаңыз,
Мінезіңе жарасар.

Келін келді, жамағат!
Сен келеді дегенге,
Қуанды жұртың қабағат.
Келеді деп қуанған,

Еліңді көр қанағат.
Ақыл сөзді жек алсаң,
Әркім сізге қадалар.
Жаңа келген келінге

Шабыстырып айтқан кеңесім.
Ақыл сөзді жөн алып,
«Әдіра қалғыр» демесін.
Демегеннің белгісі –

Бұлтартпай ұғар кеңесім.
Әркім сұлтан көрінер
Өзінің өскен жерінде.
Ұзын сөздің аяғы,

Қыз күнің жоқ баяғы.
Қысқа-қысқа айтайын,
Көп тұрсам аяқ талады.
Мирасың қыл жеңеше,

Сәлем сөзім таянды.
Инабатты келіннен
Атасы сізге бір сәлем!
Енді сөзім, жарандар!

Зейінді болса жас келін,
Сөзімді ұғып барандар.
Ақыл-зиына аз болса,
Көрінгенді арамдар.

Бір келінге айтты деп,
Қатындар, сендер елірме.
Бағасы кетер еріңнің,
Сөзін мұжып кемірме.

Әдеп үйрет күйеуге,
Ақылың болса өзіңде.
Білмегенін айтып бер,
Қатын қарыз еріне.

Өзіңе керек жұмысқа
Бұлданбаңыз істеп кеп.
Дос-жары болса еріңнің,
Буынын ашпа жіліктеп.

Тоқтатайын сөзімді,
Осыменен тамам деп.

Бисмилла келер мың жылда.
Аз өсиет айтайын
Жыламай, жаным, сөз тыңда!
Енді келді беташар,

Өсиет сөзім жар шашар.
Алланың берген бағынан
Қайырлы болса, кім қашар?!
Келін келді, есік аш,

Енесі қайда, шашу шаш!
Үлкенің бар, кішің бар,
Бұл келіннің бетін аш!
Жаныңа келдім қасқайып,

Қашатын жылқы бастанып.
Ал бетіңді ашайын,
Ұялып қалма жасқанып.
Қолыма алдым хат қалам,

Бес ауыз сөзді жатқа алам.
Үй ішінде, жамағат,
Барлығыңа бір сәлем!
Келін сыйлар атасын,

Атасы берер батасын.
Ибалы келін атарсыз,
Иіліп сәлем қатарсыз.
Сыйлады келін атаны,

Көптен алып батаны.
Әдепсіз біреу демесін,
Сөзіңіз болсын ашалы.
Сыйла көпті, шырағым,

Басыңа болсын тұрағың.
Ақылым айтқан, жас бала,
Сізден осы сұрарым.
Осы сөзім көпке аян,

Жүрмесін біреу деп бәлен.
Үй ішінде, жамағат,
Атасына бір сәлем!
Келін сыйлар енесін,

Енесі байғұс не десін.
Әуелі алған күйеуің
Ақылмен айтар кеңесін.
Сыйла, келін, ананы,

Үлкен-кіші баланы.
Жинақы бол шаруаңа,
Ұқсама сулы жабағы.
Үй ішінде жамағат,

Енесіне бір сәлем!
Келін сыйлар ағасын,
Түлкі ішіктің жағасын.
Алдыңда ағаң отырса,

Аузыңды мықтап жабарсың.
Келін сыйлар жеңгелер,
Сылдыраған теңгелер.
Аразы болса абысын,

Араласпай селтеңдер.
Тату болса абысын,
Шай ішелік, бері келіңдер.
Келін сыйлар қайнысын,

Қайнысы мұнда бармысың?
Ащы тілің тимесе,
Қайнысы қайдан айырсын.
Қайнысын келін шақырар,

Сарымайлап шайын сапырар.
Әдепсіз болса бұл келін,
Қамшы алып, күйеуі ақырар.
Үй ішінде, жамағат,

Барлығыңа бір сәлем!
Түйе берсең, ақтан бер,
Өсер-өспесін бақтан көр.
Төрт түлігің сай болса,

Астыңа мінген бақтан көр.
Жылқы берсең торыдан,
Қымыз кетпес қорыңнан.
Өсер-өспесін бақтан көр,

О да сенің сорыңнан.
Сиыр берсең қарадан,
Қатық кетпес шарадан.
Қатығына таласып,

Күнің өтсін баладан.
Ешкі берсең серкеден,
Балаң болсын еркеден.
Еркелеткен өз балаң,

Мазаңды алсын желкеден.
Қойды берсең сарбастан,
Егіз табар жазбастан.
Үміті бар пенденің

Пиғылы болсын мал бастан.
Қошқар салып қой еткен
Атасына бір сәлем!

Есіктің алды бір шиді-ай,
Бір шиден атым ырғиды-ай.
Сені ойласам, ағажан,
Көзімнен жасым ыршиды-ай.

Есіктің алды күркеді-ай,
Күркеден атым үркеді-ай.
Қыз демеген, апам-ау,
Басыма желек бүркеді-ай.

Есіктің алды үйген тас,
Әкем – бір кәрі, бауыр – жас.
Жыламайын десем де,
Барады өтіп өмір жас.

Жылқы ішінде торы азбан,
Аяғымен жер қазған.
Мұқым керей ішінде
Алтынын алып, жез қалған.

Үй артынан жар қаздым,
Қамшы бойы жер қаздым.
Сағынғанда келмеген,
Ата-еке-ау, сізге не жаздым?

Әуеден ұшқан бозторғай,
Торықтым әбден үйді ойлай.
Жыламайын десем де,
Берді ғой әкем бір болмай.

Есіктің алды қу тақыр,
Қу тақырда мал жатыр.
Жыламайын десем де,
Ішкенде асым у татыр.

Бие де саудым көнектен,
Суға да бардым шелекпен.
Ағатайым келгенде,
Шыға алмадым желекпен.

«Апам-ай, апам» дегіздің,
Аялап, қаймақ жегіздің.
Қыз демейтін апам-ау,
Әлдилеп бала сүйгіздің...

Бәйгеге жүйрік қосқанды-ай.
Бақ қайтатын бола ма,
Сүгірбай соқыр тосқандай.
Әкемнің аты Оспан-ды-ай,

Бәйгеге жүйрік қосқанды-ай.
Бақ қайтатын бола ма,
Сүгірбай соқыр тосқандай.
Әкемнің аты Оспан-ды-ай,

Бәйгеге жүйрік қосқанды-ай.
Егике жүйрік Өміртай,
Кезеңді жерден тосқаны-ай.
Қайын ағам аты – Бәйінбай,

Төске шыққан қайыңдай.
Жыламайын десем де,
Жыландыға келгенде,
Әй, апам, сізден айырды-ай.

Отыз бір түйе артқаным,
Жібектен арқан тартқаным.
Жыламайын десем де,
Әй, апам, жолдан қайтқанын.

Жылқы ішінде асауым,
Күмістен соққан қашауым.
Түк көрінбейді көзіңе,
Елу бес еді жасауым.

Өрмегейтіні жайлаңдар,
Жасаңға бие байлаңдар.
Шамаң бір келсе біздің ел,
Бұл елден жылқы айдаңдар.

Шұбардан желі тартқан қазығым-ай.
Бұлғақтап асау тайдай жүрсем дағы,
Алдамшы сұм дүниенің жазмышын-ай.
Шолпандай таңертеңгі тудым, баттым,

Ісіне мен риза жалғыз Хақтың.
Бұлғақтап апатайым арқасында,
Жеткенім балиғатқа білмей қаппын.
Дүние қашан дағы қуған екен,

Дүние маған да қақпан құрған екен.
Уақтың ел ішінде бір баласы
Арналып мен-ақ үшін туған екен.
Арбопан домбырамен сауығым-ай,

Шақырған мезгілімен тауығым-ай.
Төрт бұрышын төңіректің хатпен билеп,
Тарқатқан күнде жиын ауылым-ай.

Ақ бесікке жат, бөпем.
Бөпем менің қайда екен?
Қыздарменен тойда екен.
Тойда неғып жүр екен?

Алма теріп жүр екен.
Алмасынан, қанеки,
Жаңа теріп жүр екен.

Тауып алдым даладан.
Далада бала тумайды,
Түсіп қапты шанадан.

Ақ бесікке жат, бөпем.
Балақаным қайда екен?
Асқар, асқар тауда екен.
Тауда неғып жүр екен?

Алма теріп жүр екен.
Қызыл алма қолында,
Қыз, бозбала соңында.
Алмасынан, қанеки,

Жаңа теріп жүр екен.
* * *
Әлди, әлди, абайын,
Атқа тоқым жабайын.

Сенің шешең қыдырма,
Қайдан іздеп табайын?!

Салынды суға малынды.
Жыламайын десем де,
Ішім бір оттай жалын-ды.
Есіктің алды қу тақыр,

Қу тақырда мал жатыр.
Жыламайын десем де,
Ішкенде асым у татыр.
Әуеден ұшқан шағалақ,

Су ішеді жағалап.
Алысқа кеткен қарындасым
Келер ме екен ағалап?
Базардан келген елеген,

Төңірегін емерген.
Өсірсе де әке көп бала,
Албасты, шайтан демеген.

Еңкейіп бетің жу дейді.
Екі де кісі бас қосса,
Алды-артын жұтқан қу дейді!
Жылқы ішінде сұр тай бар,

Біз жыламас не жай бар.
Жоқтамай мен отырсам,
Көргенсіз деп жұрт айтар.
* * *

Есіктің алды тасжарған,
Тасжарған басын күн шалған.
Кімге опа көрсетті
Баяны жоқ сұм жалған!

Сия бір құйдым қауырсын,
Сағындым апам дауысын.
Айналайын, апа-екем,
Іздесем қайдан табылсын?!

* * *
Қош-Ағаш бойы ділгірам,
Он екі болыс бір дуан.
Асылым сапар шеккен соң,

Бәс болдым теңдес құрбыдан.
Қош-Ағаш бойы сар дала,
Солдаттан қашты бозбала.
Еліміз көшіп Қобда асып,

Қобда мен Ойгор жанасты.
Кеше де жүрген асылым,
Тұманды күні адасты.
Базардан келген шарайна,

Шағидан көйлек кигізіп,
Кіргізген күмбез сарайға.

...Қайғының бір қиялы түсті ойға,
Жайылды шымырлатып өне бойға.
Адамзаттың басына іс түспесе,
Адамға сөз келе ме бекер жайға.

Ажал тура келіпті қоймауына,
Қара жер алып кірді қойнауына.
Ата-баба асылдың бәрін жалмап,
Қара жер қанша алса да толмауына.

Адам-ата, Хауа-ана – түп атамыз,
Жалғанды бүйтіп жүріп жұбатамыз.
Содан бізге қалыпты мирас болып,
Өлгенге көңіл айтып, жұбатамыз.

Көп ойласам, қайғының бірі менде,
Заманақыр ауылымда осы күнде.
Екі асылым көзімнен бұл-бұл ұшып,
Қошын айтып жөнелді дүниеге.

Аға-екем – алдымдағы асқар белім,
Анамыз – сусындаған шалқар көлім.
Жатсам-тұрсам ойымнан бір кетпейді,
Ақтамадық ақ сүт пен маңдай терін.

Ел-жұртқа қадірлі еді қауымына,
Аға мен үлкен-кіші қауымына.
Ақылшы алдындағы кемесі еді,
Өзінің батып кетті ауылына.

Дегенмен ажал бізді аңдып тұрмас,
Өмірге келген жанмен тегіс сырлас.
Қалғаның береке мен бірлікті қос,
Ақылсыз алжығаның түкке тұрмас...

Жігітке пайда бермес сары уайым.
Он бір жыл мекен еткен Бөкемұрын,
Айтайын бір азырақ мұның жайын.
Жайлы еді қой, жылқыға Көксай, Баруын,

Тоқтатпас соққан боран жауған жауын.
Көрем деп өзімдей жан біткенді,
Бейнеттің мықтап таптым қайғы-зарын.
Құм едің қойға күзеу Доланқара,

Басыма жаңа түсті-ау қайғы сәна.
Қадірін қайран жердің білмейді екем,
Мың қойды жалғыз жаяр жаяу бала.
Бектері Көксай, Күнсай, Белің, Шаған,

Сұм жалған өте шығар, келмес маған.
Астымда мысық жирен зар еңіретіп,
Жүретін сауық салып қайран заман.
Көкадыр одан төмен алтын Қазық,

Айтқанмен таусылмайды-ау бәрін жазып.
Аз жылдай мекендеген Бөкемұрын,
Жолдадым саған сәлем ауызға алып.
Мекен жер – үш Шегіртай, Бөкемұрын,

Білмейді көрмеген жан жердің сырын.
Басымды шалған тұман айықпай жүр,
Қиғаштап мына заман келді-ау қырын.
Жер жетпес көк шалғынды Ногоннурға,

Бұл күнде еркіндік жоқ біздің қолда.
Тағдырым қапияда болды осындай,
Құс едім аспандағы, түстім торға.
Нәрін су, одан төмен Ащты көлім,

Жағалап қазақ, дөрбет жатқан елім.
Келгенде бұл араға алтау едік,
Бес жолдас қайтса-ау аман, болды жолым.
Кенере, Дала бөктер екі Жорық,

Жабысқан тышқан жылы бізге қарық.
Күн туып, бұл бейнеттен азат болып,
Көрем бе аман-есен қайта барып.
Сәлмен, Қодыра бар айтылмаған,

Борқақтан соққан боран аңқылдаған.
Жолдас болып ақымақпен аңғал басым,
Ақырда қаздай болдым қаңқылдаған.
Жер қайда екі Хату, Бұрғысындай,

Жігітке жолдас қайда құрбысындай.
Құдайым бұл бейнеттен азат етіп,
Көрем бе қайран жерді жыл құсындай.
Кіре мен Жаматыдай жайлау қайда,

Шөбі шүйгін жылқыға жері майда.
Бір жылы бірінші айдың оны күні,
Михынат ғаріп басқа болды-ау пайда.
Сарқобы, қайран Ақкөл, Қарамаңдай,

Бер жағы Шындабаның Қарағанды ой.
Болды ғой мына қоршау маған мекен,
Болар ма заман бұрынғыдай.
Асганты, Обаты мен Орықтым-ай,

Бұл күнде олардан да қоныс тайды-ау.
Ырсекең, жатушы едің талықсып-ай,
Үшойғыр, Уланхусын, Ақкөл, Согак,
Шыбын жан денемізде аз күн қонақ.

Азырақ білгенімді айттым тамам,
Ойласам дүниенің арты шолақ.
Аймақтың орталығы – Баян-Өлгей,
Дүние өте шығар аққан селдей.

Қарындаш табылмай жүр, қағаз-қалам,
Әйтпесе, жазар едім бірін қоймай.
Жан едім ақ көңілі аңқылдаған,
Ойыма келген сөзден тартынбаған.

Көңілшек мінезім бар жігіт едім,
Шамаша кұрбы сыйлап жарқылдаған.
Өзім де сөзге жүйрік жорға емеспін,
Тозаңды аяншылдық шалдырмаған.

Басымнан бақыт тайды-ау ойламаған,
Әкеттің арығындай туралаған.
Айрылып бар жолдастан жалғыз қалдым,
Амалсыз ақ қағазды сиялаған.

Шыбын жан шыдап қалды-ау өлмеген соң,
Амал не Алла жәрдем бермеген соң.
Жігіттің жігіт аты бір шықпайды,
Аз сөйлеп, ауыз ашып күлмеген соң.

Айрылып бар жолдастан алаңдадым,
Еш ақыл ойлағанмен таба алмадым.
Ұйқасып мынау сөзге бір келмеді-ау,
Соқыр қой қар басқандай барандадым.

Бақытты ас берсін.
Ұлың ойға қонсын,
Қызың қырға қонсын.
Қыруар малың өріске толсын,

Дәулетіңді асырсын,
Дұшпаның басылсын,
Менің берген бұл батам,
Сақтап жүрген сүр батам!

Айың тусын оңыңнан,
Күнің тусын солыңнан.
Мал менен басың тең өсіп,
Кетпесін дәулет қолыңнан!

«Әумин» десең маған,
Бата берейін саған.
Әуелі Құдай оңдасын,
Сонан соң Қыдыр қолдасын!

Беделің тасып өрлесін,
Ошағың әсте сөнбесін.
Адал болсын алғаның,
Балуан болсын бармағың.

Артсын бедел салмағың,
Аман болсын мал-жаның!
Мыңға жетсін қойыңыз,
Мыңға жетсе қойыңыз,

Сараңдықты қойыңыз.
Күніне бірін сойыңыз,
Үйіңізден кетпесін
Береке мен тойыңыз!

А, Құдайым оңдасын!
Оңдағанның белгісі
Мың саулығың қоздасын!
Сексен інген боталап,

Сегіз келін қомдасын.
Тіленшінің биесін берсін,
Үйсін, қоңырат түйесін берсін.
Біткен әруақтарға тие берсін,

Аллаһуакпар!
Құдайым жарылқасын, бай қылсын,
Төрт түлігін сай қылсын.
Мал, басыңа сәулет берсін,

Кең пейіл берсін.
Тілеген тілеуіңді берсін,
Аллаһуакпар!
Асың, асың, асыңа,

Береке берсін басыңа.
Бөденедей жорғалап,
Қырғауылдай қорғалап,
Қыдыр келсін қасыңа.

Сенен байлық өшпесін,
Тәңір берген несібең
Тепкілесең кетпесін.
Желіңнің екі шетіне

Тай шаптырса жетпесін.
Кешке келіп жамырасқан,
Шуылдасып маңырасқан
Қошақанның енесі –

Саулық бассын үйіңді!
Бақайлары сыртылдап,
Мүйіздері жылтылдап,
Бұзаулардың енесі –

Сиыр бассын үйіңді!
Шудаларын шаң басқан,
Артқы өркешін қом басқан
Ботақанның енесі –

Інген бассын үйіңді!
Шіңгір-шіңгір кісінескен
Құлыншақтың енесі –
Бие бассын үйіңді!

Аллаһуакпар!
* * *
(Анық бата Алладан!)
Әуелі Құдай оңдасын,

Төрт шаһариарым қолдасын,
Ризығың кең болсын,
Құрсағың аш болмасын!
Әумин десең, міне, бата,

Дарысын Қыдыр ата!
Қыдырың қияласын,
Періштең ұяласын,
Дәулетті бас бергей,

Бақытты ас бергей,
Ұлың ойға қонсын,
Қызың қырға қонсын!
Төрт түлік малың өріске толсын,

Дәулетіңді асырсын,
Дұшпаның басылсын.
Менің берген бұл батам,
Сақтап жүрген сүр батам

Ақыреттің бейісін берсін,
Жалғанның кеңісін берсін,
Құдайың сені оңдасын,
Иманың болсын жолдасың,

Саған сынық болмасын,
Аллаһуакпар!
* * *
Кел, жігіт, кел, жігіт,

Бұған бата бер, жігіт!
Ауылыңның қонғаны
Жылға-жылға сай болсын.
Мұның көңілі жай болсын,

Мың жылқылы бай болсын.
Ұл балаңның мінгені
Жорға-жорға тай болсын.
Жорғалатып келгенде,

Атаңның көңлі жай болсын.
...Қара ешкінің мүйізі
Ербегей де, сербегей.
Саған келген пәлекет

Өзен-суды өрлегей.
Менің атым – Сарыбай,
Сақалыма сары май.
Таң мезгілі болғанда,

Төсегіңнің астынан,
Жастығыңның басынан
Бақ-дәулет келіп дарығай!
...Маң-маң басқан, маң басқан,

Төрт аяғын шаң басқан,
Екі өркешін қом басқан
Ботақанның атасы –
Түйе бассын үйіңді.

Түйе басса үйіңді,
Түнде бассын үйіңді.
Алыста жүрсе кісінескен,
Жақында жүрсе тебіскен,

Түскен қиын иіскескен
Құлыншақтың атасы –
Жылқы бассын үйіңді.
Жылқы басса үйіңді,

Жылмай бассын үйіңді.
Өлеңді жерде лепірген,
Өлімді жерде өкірген
Бұзауқанның атасы –

Сиыр бассын үйіңді.
Сиыр басса үйіңді,
Сыймай бассын үйіңді.
Мүйізі бар шығырық,

Қошақанның атасы –
Қой кеп бассын үйіңді.
Қой кеп басса үйіңді,
Қоймай бассын үйіңді.

Жеген шөбі ошаған,
Құйрығы бар шошайған.
Шек-шек ата баласы –
Ешкі бассын үйіңді.

Ешкі басса үйіңді,
Кешке бассын үйіңді.
Балалардың мінгені
Жорға-жорға тай болсын.

Жорғалатып келгенде,
Байдың көңілі жай болсын.
Кең өріске сыймаған,
Мың жылқылы бай болсын.

Айдағаның қой болсын,
Шайнағаның май болсын.
Азын-аулақ дәулетің
Күнде өзіңе той болсын.

Жұртта қалған жырымың
Домалап кеп, қой болсын.
Жұртта қалған тулағың
Тулап келіп тай болсын.

Атың-атың атау бол,
Ағайынмен тату бол.
Жаз кигенің құлпы бол,
Қыс кигенің түлкі бол.

Бағаналы таудай бол,
Шағалалы көлдей бол.

Сүренің басы – «бисмилла».
Істің басы – «бисмилла»,
Астың басы – «бисмилла».
Жолға шықсам – «бисмилла»,

Жолдан шықсам да «бисмилла».
Намазға да «бисмилла»,
Ауруға бер сауығу.
Адамзаттың данасы –

Әулие пайғамбар Адам,
Сізден тілерміз өтініш,
Құдайдан да бір өтініш!
Қайықшылардың данасы,

Нұх пайғамбар панасы.
Сізден де бір өтініш,
Құдайдан да өтініш.
Адамның үрім бұтағына

Тигізді ауру жын-сойқан.
Үш жүз алпыс тамыр мен,
Төрт жүз қырық төрт сүйекте
Орнын тапты жын-сойқан.

Сұраймын мен қолдауды
Аспандағы Құдайдан.
Жер жүзіндегі ең мықты
Менің шипам тек сонан.

Төңіректің төрт бұрышынан,
Алла Құдай, биссмилла,
Жүз атаның руынан,
Өзіңнің ұлы қасиетіңнен

Енді бір көмек сұраймын.
Сырқатқа сонша бір ауыр,
Бер сауығу, о, Құдай!
Соншама ауыр дертке бір,

Бер, Құдайым, бір дәрі.
Емшігер Ұлықпан даңқынан
Ауруын жаз Құдай.

Айналайын, жау перім.
Қырда жүрген қырық шілтен,
Ойда жүрген он шілтен.
Айналайын, жау перім,

Қысылғанда, кел, перім.
Қырда жүрген қырық қосым,
Ойда жүрген он қосым.
Арқада жүрген алты қос,

Желкеде жүрген жеті қос.
Кереге бойы кер жылан,
Шақырғанда кел, жылан.
Иір-иір сұр жылан,

Жеті жылғы ту жылан.
Көлденеңі жүз жылан,
Ұзындығы мың құлаш.
Уа, дәу перім, дәу перім,