— Демалыс күні де жиналыс.Тыныштық па екен, әйтеуір?

— Әй, не болды сонша? Тыныштық па? Жиналыста не айтты?

— Ойбай, Ақшеше-ау! Соғыс басталыпты, соғыс!

— Герман соғыс ашыпты.

— Соғыс!

— Астапыралла, не дейді.

— Соғыс!

— Соғыс басталыпты.

— Қарақтарым-ау, не деп тұрсыңдар? Ойбай-ай, не дейсіндер? Ендігі күніміз не болар. Шалымның көрген түсі расқа айналды-ау! Енді не істейміз?

— Ақшеше-ау, бәріміз де соны ойлап тұрмыз ғой. Сіздің үйдегі атам құмалақ ашпас па екен? Бұл қашанға созылар екен?

— Ой, шырақтарым. Аталарың осының болатынын білді ғой. Оның айтуынша бұл 4-5 жылға созылар болар. Әй, болмаған екен. Сендер бұны ешкімге сездіре көрмеңдер. Ой, дүние-ай. Ал енді, жылап еңіре ермей, үйлеріңе қайтыңдар. Болған іске берік болудан басқа не қалды? Азаматтарыңды күтіп, жағдайларын жасай беріңдер. Оларды енді соғысқа шақыра бастайды. Естеріңді жинаңдар, айналайындар.

— Иә, бастықтар да солай деп айтып жатыр ғой.

— Әй, Бәтен, мұнда кел. (Бәтен қайырылып қайта келеді.)

— Көрші болған соң сені жұмсамай кімді жұмсаймын. Балаларды шақырт, қозы-лақты ауылға әкелсін. Бір мал сойып, садақа жасап жіберейік. Оған дейін шал да келіп қалар. Жүр, үй жаққа барайық.

— Жарайды, шеше.

— Әй. Мұстахи, естідің бе ? Соғыс басталыпты. Соғыс!

— Соғыс? Оны кім айтты?

— Жаңа орталықта жиналыс болды. Бүгін біздің елімізге Германия соғыс ашыпты.

— Германия деген кім? Бала:

— Немістер. Енді бізбен соғысатын көрінеді. Мұстахи:

— Шын ба, мектепте ағайдың соғыс болмайды дегені қайда?

— Әй, қайдан білейін ? Жаңа бастықтар айтты. Енді ер адамдар түгел соғысқа кететін көрінеді.

— Қойшы, бізді ала ма екен ? Бала:

— Бізді емес! Әкелерімізді алатын көрінеді. Тәрбия:

— Мен де барам әкеммен бірге.

— Сен не істейсің онда ?

— Мә, не істейсің дейді. Әкеме шәй қайнатып бермеймін бе? Сосын екеуміз ауылға келеміз.

— Иә, саған. Соғыс дегенді білесің бе өзің? Онда мылтықпен атысады. Адамдар бір-бірін мылтықпен атып қырады.

— Тәрбия, сен жылама, ана Сайынға айт, қозы-лақтарды ауылға қарай қайтарсын. Үйге қайтамыз.

— Айтпақшы, Сайын қайда? Түмен атамның үйі садақа жасайын деп жатыр, соған малды тезірек әкелсін дейді.

— Жүр, онда ауылға қарай айдайық малды. (Екеуі кетеді. Жарық сөнеді.)

— Қош, отағасы!

— Бауырым, аман-есен келгейсің!

— Қош, құлыным, аман-есен жүр. Бекет Ата, Қараман Ата, Дәніспан әулие, өздеріңе тапсырдым. Жалғызыма жар бола гөр!

— Қош!

— Ей, шырақтарым, азаматтар ұлы жолға аттанып бара жатқанда жаман ырым бастап жыламас болар. «Кебін киген келмейді, кебенек киген келер » деген. Кебенек киіп аттанған ер-азаматқа ақ жол тілеңдер. Сабыр етіңдер, енді бізге сабырдан басқа амал жоқ.

— Ақсақал дұрыс айтады. Жолдастар, апа-қарындастар, сабыр етіп, қайратқа міну керек. Көп ұзамай біз де кетеміз майданға. Сонда елдегі бар ауыртпалық сіздердің мойындарыңызға түскелі тұр. Азаматтар аман-есен елге оралсын десеңдер, қазірден бастап өздеріңді қолға алып, жігерленіңдер.

— Иә, солай, қарақтарым. Енді үйлеріңе қайтыңдар.

— Ойбай-ау , бастықтарды да ала ма соғысқа?

— Бәке-ау, біздің жанымыз Өскенбай, Кекілбайлардан артық па? Біз де жақын күндері аттанамыз. Ал енді жұмысымызға барайық.

— Қой, жылағанмен бола ма ? Азаматтар аман оралсын деп тілейік. Шынында да жаман ырымға бастап еңірей бергеніміз болмас. Өздерің де сезіп тұрған боларсыңдар. Әлгі Халидолла рас айтып кетті. Ендігі жұмыс біздің мойнымызда, шахтаға түсіп көмір қазатын да мал бағатын да біз боламыз. Отандасымыздың артында қалған тұяқтарын аман-есен жетілдіру, өздері келгенде аман-сау алдарынан шығару – біздің міндетіміз. (Бәтенге қарап) Бәтен-ау, балаларды ойлайық. (Бәтенді құшақтайды).

— Иә, Айсәуле, балаларды ойлайық. Әкелері келгенше ауру-сырқаудан аман болса екен, әйтеуір. Шаруаның бәрі бізге қарап қалғанда, балалар аман жүрсін. Өзімізді қойшы, бәрін де көріп келеміз ғой. Көрген бейнетіміз өзімізге олжа, отағасылар аман келсе болады да.

— Сонда бұларды соғысқа қай жаққа апарар екен?

— Форттан кемеге мінетін көрінеді ғой. Одан әрі Красноводск арқылы алып кететін көрінеді, қайдам қай жерге апарарын?!

— Маңғыстаудың ойындағы үш жүз алпыс әулие, өзіңе тапсырдық. Ұрпақтарыңды оқтан қорға, оттан қорға, пәле-жаладан сақтай гөр.

— Айсәуле, қалайсың? Отағасыңнан хат-хабар бар ма?

— Жоқ. Хат жоқ болып тұр.

— Ойбай-ау, босанатын уақытың жақындады ғой. Қалай жұмыс жасамақсың ? Енді саған болмайды ғой. Мүмкін бастықтарға айтсақ, көмектесер. Дем алмаса болмас.

— Бәтен-ау, менің демалғым келмей жүр ме? Үйде отырып қалсам, ана екі қыз бен Әбішжаныма не берем. Кәртішкіден қағылып қалам ба деп қорқамын. Әйтпесе, жүріп-тұруым қиындап барады.

— Әй, сонда да айтып көрейік. Мүмкін көмектесер. Бала-шағаңды көріп отырып, аштан өлтірмес, ел емеспіз бе?

— Қайдам? Шахтаның нанымен бала-шағаны сақтап отырмыз ғой. Кекілбайдың аманаттап тапсырып кеткен жалғыз тұяғын аштан өлтіріп алсам, ел бетіне қалай қараймын.

— Әне, бастықтың өзі келе жатыр.

— Аманбысыңдар? Айсәуле, осы сенің жағдайың болыңқырамай жүр екен ғой. Маған бригадир Жібек ескерткен. Үкіметтің жұмысындағы адамға аяғы ауыр болғанда берілетін демалыс бар. Енді сен демал. Ертеңнен бастап жұмысқа шықпай-ақ қой. Демалыста жүрсең де, еңбекақың да, кәртішкең де сақталады. Еңбек заңы бойынша солай, жағдайыңды айтып хабарласып тұр.

— Солай ма? Біз көп ештеңе біле бермейміз ғой. Балаларға қиын бола ма деп жүргенім ғой. Рақмет, жандарыңа жамандық бермесін.

— Айттым ғой, үкімет өлтірмейді деп. Әлгі Жібек бригадиріміз бастыққа ескерткен екен ғой. Енді жақсылап бір дем алшы. Өзіміз де хабар алып тұрамыз ғой. Орныңа кімді алар екен. Ана шахтадан біреуді ығыстырып әкелетін шығар.

— Бүгін бізге шахтадан шығу жоқ шығар.

— Е, не болды?

— Неге?

— Сартас жақта тағы да темір жол бұзылыпты. Ер адамдарды түгел сонда жібердік.

— Е, жауынның суы ғой бұзып кетіп жатқан. Мына төбеден саулаған су да таусылатын емес, аяқтың асты сірә шылқып жатыр.

— Етік те езіліп бітті. «Жау жағадан алғанда, бөрі етектен тартады» деп, қар мен жауынның да тынбай жауғанын көрмейсің бе?

— Қыз-ау. менің жағдайымды бастыққа айтқаныңа рақмет. Ертеңнен бастап демалыс деп айтып кетті жаңа.

— Сенің демалатын уақытың жетті. Енді үйде отырып жылы киім дайындауға кірісіп кет. Өзің де қарап отыра алмайсың ғой.

— Иә, оны сірә жасаймыз ғой. Бұрын күйеулеріміз шахтаға түсіп біз осының біреуін білдік пе ? Ей, заман-ай, көресіні көрсетті ғой. Бізді қойшы майдандағылар аман болсын. Кекілбайдан хат келмегені де жаныма батып барады.

— Қой, уайымдама. Хат жазуға шамасы бар ма ? Келер хаты да, өзі де. Өзіңді ойласайшы, жазған-ау. Аман-есен қол-аяғыңды бауырыңа алсаң, айтпақшы ертең орталыққа барып, докторға көрініп кел.

— Иә, мен де солай ойлап тұр едім. Елге түскен ауыртпалық қой. Бәрі бір күнгідей болмай өтер де кетер, шыдайық.

— Иә, балаларың да қолқанат болды ғой. Ал енді не тұрыс, мына вагоншікті итерейік.

— Сағат екі жарым болыпты. Қозы-лақты бері қайтарып келейік. Аналар кімдер екен?

— Е,біздің ауылдың балалары ғой. Ширетте тұрып нан алып келе жатқан.

— Ей, ей, анау не? Самолеттен бірдеңе тастап кетті ғой. Ей, анау шаң ба, түтін бе?

— Иә, иә самолет Фортқа қарай ұшып кетті. Түтін шығып жатыр. Жүр, сол жаққа барайық.

— Халқым-ау, мынасы несі тағы?

— Бұл – бомба. Немістердің самолеті тастаған. Осы Сартас жаққа да біреуін тастаған сияқты. Өзі сол жақтан ұшып келді.

— Ойпырмай!

— Астапыралла!

— О, Жасаған, ендігі көрсетпегенің осы еді!

— Ойбай-ау, ендігі күніміз не болады, қайнаға-ау, айтсаңшы? Соғыс бізге де келіп қалғаны ма? Бала-шағаны қайтеміз, ойбай (жылай бастайды).

— Қой, шырағым, сабыр ет. Анда-санда теңіздің үстімен ұшып, біздің көмір тиеген баржаларымызды аңдитыны рас. Мынау да сондайдың бірі ғой. Дегенмен, ендігі жерде сақ болған жөн.

— Е, мында да бомба тастаған ба? Жаңа біз пристаньнан жүк тиеп келе жатсақ, темір жолға бір бомба тастады. Әйтеуір, Құдай сақтады. Темір жолдың қасына түсіп, жайылып жүрген бір тайлақ өліп қалыпты.

— Не дейді?

— Қойшы?

— Рас па?

— Рас, бізді де, мотовозды да Құдай сақтады.

— Ойпырмай, бомба дегені адамның жүрегін ұшыратын ысқырған пәле екен ғой. Қайран азаматтар-ай, күндіз-түні осы бомбаның астында жүрген сендердің не жандарың жүр екен. Уһ! Қайнаға-ау, мына халықты таратсаңызшы, әлгі самолеті тағы келіп, балаларымызды қырып кетер.

— Расымен-ей!

— Неғып тұрмыз!?

— Әй, балалар, жүр, тараңдар, үйлеріңе қайтыңдар.

— Шынымен де ендігі жерде сақ болмаса болмас.

— Қой, қайтайық,

— Бүгін Түмен атамның үйіне хат келді.

— Рас па? Майданнан ба?

— Мұсадан шығар. Жүріңдер. Ақшешеме барып, хатын оқып қайтайық. Майданның хабарын естиік.

— Аманбысыңдар, айналайын. Бала-шаға, мал-жандарың аман ба?

— Көп жаса, бақытты болыңдар. Кел, төрлетіңдер. Бір әйел:

— Шеше-ау, хат келіп көзайым болып жатырсыңдар ма?

— Иә, айналайын. Хат алып қуанып жатырмыз. Түмен:

— Күйеу балам Мұсажаннан хат келіп, аман екенін естіп, төбеміз көкке жетіп отыр бүгін. Кемпір, ас қамда. Әй, балаларым, қайсың оқығышсыңдар, кәне ағаңның хатын оқып бере ғой.

— Мен оқимын, ата!

— Ей, азамат, аман жүрсін.

— Елге аман келсін.

— Түс туралы айтыпты ғой. Түс көріп пе едіңіз, ата?

— Иә, аталарың осы соғыстың болатынын түсінде көріп білген. Мына балаларыңа ана жылғы көрген түсіңді айтып берсеңші.

— Е, жарықтық, атам әулие ғой.

— Айтқаны дәл келіп жатыр ғой.

— Бәсе, бұрын да осы түс туралы аздап естіген сияқты едім.

— Қарақтарым, отырып асқа қараңдар.

— Ой, шеше, қазір жайланып отыратын заман ба?

— Қазір еменге бару керек.

— Балаңыз келгенде асықпай отырамыз ғой, қазір жұмысқа барамыз.

— Кемпір, менің намаз оқитын уақытым болды-ау деймін.

— Ассалаумағалейкум!

— Уа, жарқыным, амансың ба? Мал-жаның ит-құстан аман, тыныш па?

— Түмеке, биыл қасқыр ерекше көп, теңіз ерте қатып, арғы беттің бөрісі ауып келген бе? Әйтеуір, бір жақсысы қына қалың, әй тобықтан келеді-ау, жарықтық.

— Қыстың да бағыты жаман, қыса берсе, қайдам...

— Түмеке әскердегі балалардан хат бар деп еді?

— Күйеу балам Мұсадан ғой.

— Ой, әулиесің ғой, Түмеке, әулиесің-ау, әулиесің. Ойпырмай, Түмеке-ай, біздің елге қарсы соғыс ашылатынын Гитлерден де бұрын білгенсіз ғой! (Өтек хатты өз қойын қалтасына салады.) Жарықта ертең жұмыстағыларға оқып берейін. Қайтып әкеліп беремін ғой. Ал енді жүрейін.

— Ойбай-ау, отырмайсың ба? Отала келгендей, дәм татып кет дастарқанымыздан.

— Жоқ, асығыспын. (Шыға жөнеледі).

— Апырым-ай, әлгінің жүрісі қалай өзі? Хатты бекер бердім бе? Ақ шеше (көршінің соңынан қарап тұрып):

— Астапыралла, мынасы несі? Үлкен жолға түсіп алып тартып барады. Сол, сол, түнделетіп қайда бара жатқаны?

— Бәтен, Тәрбия қалай, тәуір ме? Қызуы түсті ме? Ақ шешемнің үйінен сүт әкеліп беру керек шығар. Ыссы сүт ішсе, терлер.

— Сүтті де, дәрісін де беріп отырмын. Манағыдан тәуір сияқты кішкене.

— Қызылша деген бүкіл Шахтадағы үйдің бәрінде бар көрінеді. Құдай сақтасын.

— Көзі ілініп келеді.

— Кеш жарық! Әй, не болды? Қызың жақсы ма?

— Шүкір, жаңа-жаңа терлеп, ұйықтап жатыр.

— Е, жақсы екен онда. Екеуің қосылып еңіреп, жылап отырғанға қорқып кетіп едім. Қайдағыны шығарып сендер де.

— Ән айтып отырып, босап кеткеніміз ғой.

— Қой, жылағаннан пайда бар ма? Балалардың жанын жасытпай жөндеріңе отырыңдар. Иә, не хабарларың бар?

— Бізде не хабар болсын. Шахтаға кіреміз, сменнен соң шығамыз діңкелеп, өзің сияқты.

— Онда хабарды мен айтайын. Әлгі күзге таман Исатайды соғысқа алып еді ғой. Сол Исатай соғыста үлкен ерлік жасапты дейді. Күзде бір соғысқанда немістің 150- дей ме, 200-дей ме солдатын, 7 дзотын қырып салыпты дейді. Әй, соғыстағы газеттердің бәрінде оның істеген ерлігін жазыпты дейді. Гориптегі бастықтарға соғыстан алғыс хат келіпті. Сонда Исатайдың жасаған ерлігін айтыпты. «Ауылына сәлем айтыңдар» депті дейді. Қазір өзі емделіп жатқан көрінеді. Партком Өмір соны естіпті біреулерден. Ал саған Исатай тентек!

— Хабардың бәрі сеңде екен ғой. Исатайды бәрі тентек дейтін еді. Тентек болмаса немістермен соғыса ала ма? Әй, жарайсың. Өзі де ақылды тентек қой.

— Е, ол байғұс бала өзі сұранып, арыз жазып кетіпті ғой соғысқа. Қашанғы түрмеде отырсын. Былтыр машина аударып алғаны үшін оны түрмеге тығып еді ғой.

— Енді қайтсін, босқа отырғанша, неміске қарсы соғысайын деген ғой. Әй, ерім-ай, біздің азаматтар солай болуы керек қой.

— Әй, әлгі соғыста оғы таусылып қалған екен. Немістермен қолдасып соғысыпты. Өзі де ірі денелі жігіт қой. Ұрғаны құлай беріпті дейді. Командирлері риза болып Батыр атағын береміз деп жатқан көрінеді.

— Азамат аман болсын, ауылдың атағын шығарған екен.

— Ел сенімін ақтады деген осы. Жарық сөнеді.

— Әбішжан, жата тұр, құлыным, мен көрші үйден саған сүт әкеліп берейін.

— Құдеке, менің көкемді көрдің бе? Неге үндемейсің? Сен кімсің? Құдайсың ба? Құдеке, көкем тірі ме?

— Мама, мама, мен жаңа Құдай шалды көрдім. Айсәуле (шошып):

— Жарығым-ай, не дейсің, Құдайың не айтып тұрған. Биссимилла, ұшық-ұшық. Жата ғой, құлыным. Мына сүттен ішіп жібер де жата ғой, құлыным. О, Жасаған, өзің сақтай гөр!

— Аманбысыңдар? Әбішжан қалай? Е, терлеп жатыр екен. Елде қызылшаның беті қайтты. Тәуір болып кетеді. Ештеңе етпейді енді.

— Жаңа көршіден сүт әкелуге кетсем, балам «Құдай шалды көрдім» деп сандырақтап отыр.

— Е, Құдай шал деп отырғаны ата-бабалар ғой. Мұны қорғап, қолдап отырған. Бұл жақсы, енді еш уайымдама, балаң жазылып кетеді екен, айналайын. Ертең әкесі келгенде алдынан шығады әлі.

— Әкесі де үнсіз қалды ғой, қайдан білейін. Бәтен:

— Қой әрі, жаман ойлама. Біздің отағасыдан да көптен бері хат жоқ еді. Алдыңғы күні хаты келді. «Тәрбияма сақтап жүрген бір орамалым бар» депті. Бала сияқты-ау, оны қайдан алды екен?

— А, солай деп пе? Немістің қыздарынан тартып алған шығар (күледі). Қызын сағынған ғой, қайтсін енді?

— Е, орамал табылар, өзі аман оралса болар десейші.

— Иә, иә соны айт.

— Ойбай, Айсәуле, естідің бе? Ақшешемнің үйіндегі кісіні НКВД алып кетіпті (сыбырлайды).

— Не дейді? Қашан?

— Өткенде хат келгеннің соңынан іле-шала Кетікке алып кетіпті. Жауаптап жатқан көрінеді

— Кеш жарық, Әбішжан жақсы болды ма, терледі ме? Бәтен -ау, аманбысың? Балаларың қызылшадан құтылды ма. Тәрбия жазылып кетті ме?

— Аман, аман, шүкір. Әбішжан да жақсы. Ақ шешенің үйіндегі қайнағаңнан хабар бар ма?

— Ой, «Жау жағадан алғанда, ит етектен тартады» деп, әлгі иттің істеп жүргені ғой. «Немістің шпионы екен» деп айтады дейді. Ол не қылған шпион Маңғыстауда қаптап кеткен. Отыз жетінші жылы жинаған жоқ па шпион деп, дұшпан деп. Иттің ғана баласы әлгі көршісінің істегені ғой.

— Ойбай, үндеме. Ол пәледен аулақ жүр.

— Не үндеме деп, тап сол ақын қайнаға шпион болса бар ғой, мен де шпионмын, мына отырған бәрің де шпионсыңдар.

— Ойбуй!

— Қой деймін, айта көрме!

— Бір қолымызды екі ете алмай жүргенде, қарашы оның істеп жүргенін. Кеше партком Өмір барған екен Фортқа, оның өзін біраз әурелеп жіберіпті. «Соғыстың болатынын біліп тұрып, неге айтпайсың, қашан, кімнен естідің?» деп жауаптап жатқан көрінеді.

— Онда әзір жібермейтін шығар?

— Жіберу қайда, көп жылға соттайтын көрінеді. 58- статья дейді ғой. Сосын ғой жанымның қиналып отырғаны.

— Қит етсе статья, осыдан құтылатын күн болар ма екен? Ақ шешеме қиын болған екен. Ертең жұбатып, кіріп-шығайық үйіне.

— Иә, сөйтейік. Барып көңілін аулайық, байғұстың.

— Мәссаған, мына күн құйып кетті ғой. Біздің шығуымызды күтіп тұрғандай. Сәл күте тұрайық, басылар.

— Аяғымыз онсыз да шылқып тұр еді, ана тау жақ ашылып келе жатқан сияқты. Әй, мынау кім? Жаңбырдың астында қалды-ау, байғұс?!

— Е, бұл Қанбала ғой. Қалмырзаның келіншегі.

— Сәлем бердік.

— Аманбысың?

— Аманбысың, айналайын?

— Қанбаламысың? Ата-анаң аман ба? Көршілерің аман-есен бе?

— Шүкір, аманбыз.

— Қалмырзадан хат-хабар бар ма?

— Иә, хат келіп тұр, өздеріңіз де амансыздар ма?

— Аллаға шүкір, жүріп жатырмыз ғой, сменнен шығып тұрамыз. Ата-енеңе сәлем айт, жарығым.

— Жарайды, сау болыңдар.

— Е, байғұс балалар-ай, ойнап-күліп жүретін кездері ғой, қайтерсің. Қалмырзадан әзір хат келіп тұр екен, аман болсын, Құдай көпсінбесін.

— Өзі бір жақсы бала, біресе есепші, біресе дүкенші, бұларға да тыным жоқ. Азаматы аман келсін десейші, көрген қиындықтар бір күнгідей болмайды ғой.

— Иә, рас (жоғары қарап). Мына жауынның басылатын түрі жоқ. (Әңгімешіл әйелге қарап) Ақ шешемнің үйінен хабарың бар ма? Ақын қайныағаның жайы қалай екен?

— Мәссаған, сен әлі естіген жоқсың ба? Ақыры кетті ғой. Әуелі он бес жыл деген екен, одан он жылға түсіріпті. Баяғы 58- статья дейді. «Түс көріп, біліп отырып соғыстың болатынын неге айтпайсың, соғыс басталатынын қайдан, кімнен естідің, шет елмен байланысың бар, айт» деп айыптайтын көрінеді. Үйшіктің түрмесіне алып кетіпті, Гөрипке. Айтпақшы, ағакем кетерде тағы түс көріпті. Содан түсін жорып «бір әйел адамнан себеп болып, алты ай шамасында елге қайтармын» депті дейді. Әулие ғой жарықтық.

— Айтқаны келсін, айтқаны дәл келетін еді ғой.

— Ойпырмай, сөйдеп пе? Тезірек келсін, жарықтық. Не де болса обал болды ғой ол кісіге.

— Ағакемнің обалы ана итке. Жазықсыз жапқан жаласы алдынан шықсын өзінің!

— Елдің бәрі білігі отыр ғой, ол кісінің түк жазығы жоқ екенін. Бірақ не істей алады, ұстап беріп отырған да өз ішімізде. Құдай-ау, енді түс көруге де болмайтын болған ғой.

— Түс көрсең де көрмеген болып жүресің енді. Әйтпесе, ағакемнің соңынан кетесіңдер.

— Тек, қайдағыны айтпа!

— Өш!

— Е, не, өтірік пе? Қой, қараңғы түсіп барады. Жүрейік, мына жаңбыр басылмайтын болды ғой.

— Жүрсек, жүрейік, балалар да отырған шығар екі көзі төрт болып, тоңып та қалған шығар. Күн болса мынау.

— «Күн жаманы кетер, адам жаманы қалар» деген, адамның жаманынан сақтасын.

— Иә, дұрыс айтасың, солардан сақтасын. Қой, көрмей жүрген жаңбыр ма ал кеттік.

— «Өлмеген құлға жетті жаз» деген. Тағы бір жаз шығып келеді. Жаудың да беті қайта бастады ғой.

— Болпан-ау, уақыт өз жөнімен өте береді ғой. Таң атып, күн батады. Қыстан соң жаз келіп жатыр. Ал біздің Өскінбайдан хабар жоқ көптен. Ақпандағы хаттан соң тыйылып қалды ғой, қайдам, жағдайының не болып жатқанын.

— Сен де айтасың-ау, жер шалғай болған соң газетті неше айда бір аламыз? Жұрт тапсырманы орындап болған кезде, біздің жаққа енді-енді жетіп жатады. Өзің көріп отырсың ғой. Біздің әскер жауды қуған сайын, хаты да ұзақ жүріп келеді. Уайымдама, келіп қалар.

— Кейде өзімнен-өзім қайдағы бір жаман ойларды ойлап кетем. Ойламаймын десем де болмайды.

— Ой, сен де, көптен бері хабарсыз жүрген ана Айсәулелердің не жаны жүр. Сен күні кешеге дейін хат алып келдің ғой. Бейнетсіз бола ма? Жараланып, хат жаза алмай жүрген болар? Енді аз шыдасаң, соғыс та бітер. Азаматтар елге оралар. Қайдағыны ойлай берме. Шүкірлік қылайық. Жұмыстың қандайынан да қашқан жоқпыз. Стахановшы болдық. Құдайдың алдында да, адамның алдында да күнәміз жоқ. Балаларымыз аман болып, соғыс тезірек бітсе, бәрі бір күнгідей болмас.

— Дұрыс қой, ізімізді жалғастырар балаларымыз аман болсыншы (көзін cүртeді).

— Қой, енді. Елдің алдында жүзің жарқын ғой әйтеуір. Бетерден де бетер бар деген. Өзің де естіп жүрген шығарсың. Соғыстан қашып, елге тығылып жүргендер де бар көрінеді, біреулермен шатасып, балалы болып жатқан да бар, бәрі де тағдыр ғой. Маңдайына солай жазса, не шара. Әзір ондайдан амансың ғой. Шүкір ет. Тәрбияң қайда? Көрінбейді ғой.

— Е, ол жаңа Ақшешесінің үйіне кеткен. Ол кісі де жарықтық, ешкісінің аз ғана сүтін қайнатып, ірімшік жасап, балаларға береді. Қолы ашық қой. Тәрбия ірімшік жеймін деп сол үйге кетіп еді.

— Әне, Айсәуле де шықты, Әбішін жетектеп. Ойпырмай, бұл байғұс та бір Әбіш деп, соны жеткізсем деп келе жатыр. Ана үш қыз бір төбе де, Әбіш бір төбе болып тұр-ау оған.

— Е, қайтсін. Кекілбайдың көзі деп жүр ғой, жанын шүберекке түйіп.

— Орта толсын. Аманбысыңдар? Әбішжан апаларыңа сәлем бер, айналайын!

— Сәлем бердік.

— Аман бол, жарығым!

— Таудай жігіт бол!

— Апа, Түмен атам келіпті. Ақшешем сендерді шақырып кел деп жіберді.

— Қойшы! Рас па? - Қашан келіпті? - Шын ба?

— Шын атам үйінде отыр.

— Я, Жасаған, ақ түйенің қарыны жарылды десейші!

— Жеткен екен ғой аман, өзінің айтқаны келген екен.

— Бекет Ата! Жақсылықтың басы қыла гөр! Азаматтар да елге аман қайтсын деп тілейік.

— Япыр-ай, мынау күтпеген жаңалық болды-ау. «Аққа Құдай жақ» деген, ақталған екен ғой, бәсе. Алдымызда аталы, баталы сөзін айтып, жөн көрсетіп отыратын абыздарымыз аман болсын. Жүріңдер, ақ түйенің қарыны жарылған күн болды. Ұзағынан сүйіндірсін. Жақсылыққа жақсылық жалғассын!

— Сайынжан аман болғанда, мына балалармен ойнап жүрмес пе еді. Ей, жалған-ай. Соғыс бір жағынан қысқанда, елде қызылша, кезік деген пәлелер шығып, талай баланы жалмады ғой. Кезік біздің де жалғыз ат ұстатарымыз – Сайынжанды да алып кетті. Құлыным түнде түсіме кіріп жүр. Шапқылап қуанып жүр екен балапаным. Жақсылыққа көрінгей!

— Әй, сен кімнің баласысың?

— Кекілбайдың.

— Ой, айналайын, көп жаса, таудай жігіт бол!

— Ақ шеше, бүгін де ірімшік қайнатасыз ба?

— Өй, қара қызым, дара қызым, қайнатам, әрине. Сен енді ана ешкілерді бері қарай шауып барып қайтарып келе ғой.

— Сәлем бердік, шеше, үй ішіңіз аман ба? Атаның денсаулығы жақсы ма?

— Шүкір, өзің де амансың ба? Балалар сау ма?

— Шүкір, жақсымыз. Екі ешкіміздің арқасында балаларымыздың ауызы аққа тиіп, аздап болса да жақсы боп қалдық.

— Е, жөн шырағым, Үкімет те қарасып келеді ғой. Көп ұзамай соғыс та бітер.

— Осы соғысты бітуге таяп қалды деп еді. Күте-күте шаршадық қой. Қашан аяқталар екен бұл зұлымдық? Ел де қажыды ғой.

— Қырқына шыдағанда, қырық біріншісіне шыдамайтын неміз бар, шырағым. Сендер жассыңдар ғой, балаларың да аман, осыған да тәубе де, шүкірлік қыл. Мен де отырмын ғой Сайынымды беріп, он бірге шыға бергенде үзіліп түсті-ау құлыным. Қайтейін, балам түнде түсіме еніп жүр. Сүйіншілеп шапқылап, қуанып кетіп барады. Жақсылыққа көрінсін деп отырмын.

— А,а, сүйінші сұрап жүр дейсіз бе? Онда, мүмкін, бір азамат елге аман келер бүгін-ертең.

— Ауызыңа май, шырағым. Соған көрінсін.

— Сүйінші!

— Соғыс бітіпті!

— Соғыс бітті!

— Біз жеңдік!

— Жеңіс, жеңіс!

— Ойпыр-ай, шеше, не дейді? Шеше-ау, естідің бе? Сүйінші дейді! Соғыс бітті дейді.

— Я, Құдай, ақсарбас, ауызыңа май, ауызыңа май!

— Ақ шеше, сүйінші! Соғыс бітті. Жеңіс. Жаңа орталықтағы радиодан хабарлады.

— Иә, радиодан айтты, бәрі қуанып жатыр.

— Айналайын, ауызыңа май, қалағандарыңды алыңдар, ауыздарыңа май, құлындарым!