Электрлік және электрондық өлшеулер есептер, сұрақтар, жаттығулар

Name: Электрлік және электрондық өлшеулер есептер, сұрақтар, жаттығулар
Author: З.А. Хрусталева

Оқу құралы «Электроника, радиотехника және байланыс жүйелері» мамандығының топтары үшін «Электрорадио өлшеулер» жалпы кәсіби пәнін оқытуда қолданылуы мүмкін. Аспаптардың беткі жағының суреті бойынша оның негізгі метрологиялық сипаттамаларын (өлшеу, қателігін, диапазон жиілігін, параметрлерді өлше...

КӘС ІБИ БІЛ ІМ

З.А. ХРУСТАЛЕВА, С. В. ПАРФЕНОВ

ЭЛЕКТРЛІК ЖӘНЕ ЭЛЕКТРОНДЫҚ ӨЛШЕУЛЕР ЕСЕПТЕР, СҰРАҚТАР, ЖАТТЫҒУЛАР

Кәсіби білім беру және эксперттік кеңес кәсіби орта білім беру бағдармаларын іске асыратын білім беру мекемелерінің оқу процесінде қолдануға арналған

оқу құралы ретінде ұсынылған.

4-

басылым, стереотиптік

Мәскеу
«Академия» баспа орталығы

2016

ӘОЖ 621.396.6(075.32)

КБЖ

31.221я723 Х955

П і к і р б е р уш і л е р :
В.П.Петров
, АжРК КОБ МБМ директорының орынбасары,
Н. Т. Казулин,

Мәскеу ғарыштық аспап жасау техникумының БТТ 14 разрядының жоғары біліктілікті оқытушысы.

Хрусталева З.А.

Х955 Электрлік және электрондық өлшеулер есептер, сұрақтар, жаттығулар: кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу құралы /З.А. Хрусталева, С. В. Парфенов. — 4- басылым, стер. — М. : «Академия» баспа орталығы, 2016. — 176 б. ІSBN 978-5-4468-2886-9 Оқу құралы «Электроника, радиотехника және байланыс жүйелері» мамандығының топтары үшін «Электрорадио өлшеулер» жалпы кәсіби пәнін оқытуда қолданылуы мүмкін. Аспаптардың беткі жағының суреті бойынша оның негізгі метрологиялық сипаттамаларын (өлшеу, қателігін, диапазон жиілігін, параметрлерді өлшеу диапазонын) анықтау дағдыларын қалыптастыруға жәрдемдесетін өлшеу аспаптары туралы қысқаша теориялық мәліметтер мен анықтамалық материалдар берілген. Есептерді шешу мысалдары қарастырылған және өздігімен орындауға арналған жауаптары бар есептер келтірілген.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

ӨƏЖ 621.396.6(075.32)

КБЖ 31.221я723

Берілген басылымның түпнұсқа-макеті «Академия» баспа орталығының меншігі болып табылады және құқық иесінің келісімінсіз кез келген тәсілмен оның көшірмесін жасауға тыйым салынады.

ІSBN978-5-4468-2886-9

АЛҒЫ СӨЗ

Оқу құралы электрлік және электрондық өлшеулер курстарының қолданыстағы болжалды бағдарламалары негізінде құралған. Білікті мамандарды даярлау сапасын жоғарылату мақсатындағы кәсіби мектептер реформаларының талаптарына сәйкес осы курс пәндері бойынша тапсырмалар, сұрақтар мен жаттығулар жинағын құрудағы алғашқы талпыныс болып табылады. Кітапта жиналған және жүйеленген материал Мәскеу ғарыштық аспап жасау техникумында «Электрорадио өлшеулер», «Электротехникалық өлшеулер», «Өлшеу техникасы» және «Электрлік өлшеулер» атты жалпы кәсіби пәндерді оқытудағы көп жылдық тәжірибенің нәтижесі болып табылады. Мамандықты меңгеру үшін тек белгілі бір теориялық білімдерді игеріп қана қоймай, сонымен қатар оны белгілі бір өлшеу аспабын таңдаумен байланысты нақты тапсырмаларды шешу арқылы тәжірибеде қолдануды үйрену керек. Сондай-ақ, негізгі метрологиялық сипаттамаларды анықтай білу де маңызды. Осыған сәйкес өлшеу тапсырмаларын барынша аз қателікпен шешу үшін аспаптың мүмкіндіктерін меңгеру қажет. Сондықтан авторлар осы оқу құралында студенттердің оқу процесінде де, одан кейінгі кәсіби қызметінде де кездесетін нақты метрологиялық тапсырмаларды барынша көп беруге тырысты. Тапсырмалармен жұмыс істеуді жеңілдету мақсатында оқу құралындағы әр тараудың басында жұмысқа қажетті қысқаша теориялық мәліметтер берілген. Қосымшаларда талап етілетін анықтамалық деректер бар. Сондай-ақ, ауқымды көрнекі материалдар ұсынылған. Ұқсас тапсырмаларды орындау үлгілері қарастырылған, өздігімен орындауға арналған тапсырмалар, жаттығулар мен сұрақтар келтірілген және олардың жауабы берілген. Тапсырмаларды орындау студенттерге электрлік және электрондық өлшеулер бойынша қажетті білім алуға, сонымен бірге бағдарламалық материалды терең және жан-жақты меңгеруге жәрдемдеседі. Келтірілген тапсырмалардың көп түрлілігі студенттерге мамандықтың ерекшелігін түйсінуге жол ашады.

Студенттер ұқсас тапсырмалармен өздігімен жұмыс істеген кезде жұмысын жеңілдету мақсатында авторлар әр жаңа тапсырмаға егжей- тегжейлі шешім мен сәйкес түсіндірме беруге тырысты. Оқу құралында өлшем бірліктерінің белгіленуіне ерекше назар аудару керек. Қарастырылған отандық аспаптардың беткі жағында өндірушілер халықаралық белгілерді қолданған, ал материал баяндалған мәтінде Ресейде қалыптасқан тәжірибе бойынша орысша белгілер қолданылған. Халықаралық және орысша белгілердің сәйкестігі 1 және 2 қосымшаларда көрсетілген.

ШАРТТЫ БЕЛГІЛЕР

С

— бөлік құны (аспаптың тұрақтысы)

S

— аспаптың сезгіштігі r

A,V

— амперметр, вольметрдің ішкі кедергісі

К

ш

— көпшекті аспаптағы шкаланың қайта есептелген коэффициенті

А

— өлшенетін шаманың нақты мәні (жұмыс аспабының көрсеткіші)

А

и

— өлшенетін шаманың ақиқат мәні (үлгілік аспаптың көрсеткіші)

А

ном

— номиналды мән

A

max

— өлшенетін сипаттаманың ең үлкен мәні

А

mіn

— өлшенетін сипаттаманың ең кіші мәні

Р

V

— вольтметрде қолданылатын қуат

Р

А

— амперметрде қолданылатын қуат

І

V

— вольтметрде қолданылатын тоқ

U

А

— амперметрде кернеудің төмендеуі

v

— өлшеу дәлдігі

А

— абсолютті қателік

у д

— өлшеудің салыстырмалы нақты қателігі

у пр

— салыстырмалы келтірілген қателік (дәлдік класы)

k

1

, k

2....., k n

— дәреже көрсеткіштері

c

— түзету

R

— резистордың кедергісі

W

C

— конденсатор жинаған энергия

W

L

— индуктивтілік катушкасы жинаған энергия

С

—конденсатордың сыйымдылығы

L

— катушканың индуктивтілігі

f

— жоғары (салмақ түсетін) жиілік

F

— төмен жиілік индикатор көрсетіштерін нөлге қою калибрлеу

ß

— транзистерлерді күшейту коэффициенті

D

І

— тоқ күшін өлшеу диапазоны

D

U

— кернеуді өлшеу диапазоны

D

f(F)

— жиілікті өлшеу диапазоны

R

уд-

І

— үздіксіз тоқ бойынша үлесті кедергі (мультиметрде төлқұжатта белгіленеді)

R

уд-І

— ауыспалы тоқ бойынша үлесті кедергі

r x

— резистордың өлшенетін кедергісі

UДБ

— децибелмен өлшенетін кернеу

С

х

— осцилографтың масштабты торының бір көлденең бөлігінің құны

С

у

— осцилографтың масштабты торының бір тік бөлігінің құны

S

x

— X арнасы бойынша осциллографтың сезгіштігі

S

y

— Y арнасы бойынша осциллографтың сезгіштігі

A

г

— көлденең сигнал параметрінің мәні

A

в

— тігінен сигнал параметрінің мәні

n

X

— осцилографтың масштабты торының көлденең бөлігі бойынша параметрінің сызықтық өлшемі

n

Y

— осцилографтың масштабты торының тік бөлігі бойынша параметрінің сызықтық өлшемі

A

U

(K

U

— кернеу бойынша күшейту коэффициенті

U

0

— логикалық нөлдің деңгейі (нөлдегі кернеудің мәні)

U

1

— логикалық бірліктің деңгейі (бірліктегі кернеудің мәні)

h 21б (h 21э )

— жалпы базалы (жалпы эмитті) схемадағы тоқты жеткізу коэффициенті

І

к,б0

(І

CBO

— коллектордың кері тоғы (негізгі емес тасымалдау- шылар тоғы)

U

F

— тікелей кернеу

І

обр

— кері кернеу

U

ст

— ұрақтандыру кернеуі

h

22

— шығу өткізгіштігі

f гр

— шектік жиілік

U

01

(U

02

— микросұлбаның бірінші (екінші) шығарылымында- ғы шығу кернеуі

U

10

(U

см )

— жылжыту кернеуі

І

пот

— тұтыну тоғы

І

вх

(І

1

,І

2

— кірмелі тоқ (түзуде - 1 жәнетерістейтін – 2 кіруде)

U

и,п

- U

т

- U

— қуат көзінің кернеуі кернеудің амплитудалық мәні мінсіз кернеу синусының орташа квадраттық мәні

1 Т а р а у

МЕТРОЛОГИЯ БОЙЫНША НЕГІЗГІ МӘЛІМЕТТЕР

Түрлі белгілері бойынша ұқсас аспаптар шкалаларының классификациясын қарастырайық.

Бірқалыпты деп тұрақты ұзындығы мен бөлік құны бар аспаптың шкаласын айтады (1.1, а сурет). Бірқалыпты шкала тек магниттік- электрлік жүйенің аспаптарында қолданылады.

Бірқалыпты емес деп тұрақсыз ұзындығы мен бөлік құны бар аспаптың шкаласын айтады (1.1, б сурет). Бірқалыпты емес шкала түзетуші, термоэлектрлік, электромагниттік, электродинамикалық, ферродинамикалық және электростатикалық жүйелерде қолданылады.

Тура шкала сол жақтан оң жаққа қарай градуирленеді, яғни тура шкалада нөл сол жағында орналасқан (1.2 а сурет). Бұл аналогтық аспаптарда ең жиі кездесетін шкала.

Кері шкала оң жақтан сол жаққа қарай градуирленеді, яғни кері шкалада нөл оң жақта орналасқан (1.2 б сурет). Мұндай шкала аналогтық мультиметрлерде резистр кедергісінің мәні мен конденсаторлардың сыйымдылығын есептеуде қолданылады.

Өлшеу кезінде біржақты шкала қолданылғанда (ең кең таралғаны) индикатордың тілі нөлден бір жаққа ғана ауытқиды (1.3, а сурет). Өлшеу кезінде екіжақты шкала қолданылғанда индикатордың тілі нөлден оңға да, солға да ауытқуы мүмкін. Бұл ретте егер индикатордың тілі нөлден солға қарай ауытқыса, аспап өлшенетін шаманың кері мәндерін көрсетеді. Ал оңға қарай ауытқыса, жұп мәндері көрсетіледі. (1.3, б сурет). Мұндай шкалалар гальваномертлерде және аналогтық әмбебап өлшеу көпірлерінде кездеседі. Индикатордың нөлсіз шкаласында нөлдік мән болмайды. Мұндай шкала жиілікті, импульстердің ұзақтығын, уақытша қозғалысты анықтау үшін генераторларда және электромеханикалық жиілік өлшеу аспаптарында қолданылады (1.3, в сурет). Аналогтық аспаптың шкаласында аталған аспап көрсеткіштерінің қателігі берілген дәлдік класынан шықпайтын шектегі шкаланың бөлігі ретіндегі жұмыс аймағы болады.

Мысалға,1.4, а суретте көрсетілген миллиамперметрдің шкаласы үшін 10-нан 50 мА-ға дейінгі аймақ жұмыс аймағы болып табылады. Сондай-ақ, егер аспап біршекті болса ол өлшеу диапазонын да анықтайды. 1.4, б суретте көрсетілген вольтметрдің шкаласы үшін 3-тен 10 В-қа дейінгі аймақ жұмыс аймағы болып табылады.

Басқаша айтсақ, әзірлеуші-зауыт индикатордың бірінші цифрландырылған шкала бөлігінен бастап аспаптың аталған дәлдік класына кепілдік береді.

Шкала бөлігі

— бұл көршілес екі белгілер арасындағы аралық (1.5 сурет).

Бөлік құны (аспаптың тұрақтысы)— бір шкала бөлігіне кететін өлшенетін шаманың бірліктер саны:

С ꞊

А

2 –

А

1

n

Мысалға, 1.5 суретте шкала бөлігінің құны

С =

(20 -10)мА
= 2 мА/бөл.
5 бөл.

Бірқалыпты емес шкаланың бөлік құны екі көршілес цифрландырылған бөліктер арасындағы аймақта (тек басында емес) анықталады.

Сезгіштік

— бұл өлшенетін шама бірлігіне келетін шкала бөліктерінің саны, яғни бұл бөлік құнына кері шама:

1

S꞊ C

n

꞊ А

2 -

А

1

꞊ 2 мА/бөл.
꞊ 0,5 бөл./мА.

Көпшекті аспаптың сезгіштігі оның ең кіші өлшеу шегімен анықталады.
Шкала коэффициенті

(Х

ш ) — бұл градуирленген шкала өлшемдерінің қолданылатын және бастапқы екі диапазонының шекті мәндерінің қатынасы. Біршекті аспаптарда шкала коэффициенті үнемі бірге тең болады, ал көпшекті аспаптарда әр өлшеу шегінің өз мәні болады. Мысалға, 50; 200; 1 000 мА шектері бар үшшекті миллиамперметрде (1.6 сурет) аспаптың шкаласы бір шек үшін — 50 мА-ге градуирленген, бірақ ол тоқты өлшеуде және сол мәнді тиісті К ш

-ге көбейту арқылы аталған шектердің қалғандарына да қолданыла алады.

Аталған жағдайда

І

ном

= 200 мА шкаласы үшін коэффициент ал

І

ном

= 1000 мАшкаласы үшін коэффициент
Шкаланың номиналды мәні
мына формула бойынша анықталады:

А

ном ═

A

max ─

A

mіn ,

Мұндағы

A

max

— аспап шкаласының жоғарғы шегі;

A

mіn

— аспап шкаласының төменгі шегі.

Біржақты шкаласы бар аспаптарда А ном

= A

max

, яғни 1.3, а

суретте А ном

= 50 В.

Екіжақты шкаласы бар аспаптарда А ном

= A

max

- (-A

mіn

) = 2A

max

, яғни 1.3, б

суретте

А

ном =

40 мА.
Нөлсіз шкаласы бар аспаптарда А

ном

= A

max

- A

mіn

, яғни 1.3, в суретте А ном

= 10 Гц.

Өлшеу кезінде аспаптарды дұрыс пайдалану үшін, яғни өлшеу барысында барынша аз қате жіберу үшін аспаптарды қолданудың жиілік диапазонын ескеру қажет: үздіксіз тоқ, ауыспалы тоқ және әмбебап тізбекке арналған аспаптарды бір-бірінен ажырату керек. Үздіксіз тоқ тізбегіне арналған аспаптарда жиілік нөлге тең, ал ауыспалы тоқтың және әмбебап электромеханикалық аспаптардың жиілік диапазоны әдетте шкалаларында және төлқұжаттарында белгіленеді. Мысалға, 1.6 суретте көрсетілген миллиамперметрді қолданудың жиілік диапазоны 0-ден 400 Гц-ке дейін.

Аспаптың
(амперметр, вольтметр)
ішкі кедергісі

әдетте төлқұжаттың беткі жағында тікелей немесе жанама түрде белгіленеді. Амперметрлерге төмен ішкі кедергі тән — r

A

ал вольтметрлерге үлкен ішкі кедергі тән

— r

V

Жұмсалатын қуат
вольтметрлер үшін

P

V

= U

2

ном / r

V

формуласы

бойынша, ал амперметрлер үшін

Р

А

=І

2

r

формуласы бойынша

анықталады. ном

А

Вольтметр жұмсайтын тоқ І

V

= U

ном / r

V

, ал амперметрдегі кернеудің түсуі U

А

=І

ном r

А.

Аспаптың жұмыс істеу күйі тіке, көлденең немесе көлбеу болуы мүмкін (көлбеу бұрышы белгіленеді). Аспаптың жұмыс істеу күйін белгілеу үшін шкалаға жазылатын белгілер 4 қосымшада ұсынылған. Егер шкалада сәйкес белгі болмаса, демек аспап кез келген күйде жұмыс істей алады.

Шкаланың қадамы

– бұл аспаптың шкаласындағы цифрландырылған көршілес екі бөліктің арасындағы интервал. Мысалға, егер индикатордың шкаласында 0, 10, 20, 30, 40, 50 бөліктері цифрландырылса, онда шкаланың қадамы 10-ға тең.

Тоқтың түрі
аспаптың шкаласында келесідей белгілердің көмегімен белгіленеді:

— аспап тек үздіксіз тоқ тізбектерінде ғана жұмысістеуге арналған,

— ауыспалы тоқ тізбегіне арналған аспаптар,«

» — әмбебап.
Өлшенген шаманың нақты мәні А

— бұл жұмыс аспабының көмегімен алынған мән.

Өлшенген шаманың ақиқат мәні

А

u

— бұл үлгілік аспаптың көмегімен алынған мән (белгілі бір шамасы бар).

Үлгілік аспапқа қойылатын негізгі талаптар мыналар: оның өлшеу қателігі жұмыс аспабының өлшеу қателігінен шамамен бір-екі мәнге төмен болуы керек. Алайда аспаптың өлшеу қателігі мен оның құны арасында тікелей байланыс бар, яғни қателігі 100 есе төмен аспап сәйкесінше 100 есе қымбат тұрады. Осыған орай, үлгілік аспаптарды жаппай өлшеу жүргізуде қолдану экономикалық тұрғыдан жөнсіз, сондықтан оқу орындарының зертханаларында және өндірісте көбінесе жұмыс аспаптары қолданылады. Ал үлгілік аспаптар әдетте жұмыс аспаптарын тексеру үшін қолданылады. Тапсырмаларды шешуде білуге қажетті өлшеудің еселік, үлестік және негізгі бірліктері арасындағы қатынастар 2 қосымшада келтірілген.

2 Т а р а у

ӨЛШЕУ ҚАТЕЛІКТЕРІ

Қателік деп
деп өлшеу нәтижесінің өлшенетін шаманың ақиқат мәнінен ауытқуын айтады.
Электрорадио өлшеулерде қателіктердің бірнеше түрі бар, оларды
негізгі

және
қосымша
деп екі үлкен топқа бөлуге болады.

Негізгі қателік өлшеу аспабының қалыпты жұмыс жағдайларында, яғни белгілі бір температурада, қоршаған ортаның ылғалдылығында, қысымы, жиілігі, пішіні және қуат беретін кернеу мәнінде. Сондай-ақ оның жұмыс істеу күйінде (электромеханикалық аспаптар үшін) анықталады. Қосымша қателік өлшеу нәтижесіне әсер ететін шамалар қалыпты мәндерден ауытқыған кезде пайда болады.

Өлшеу аспаптарының қалыпты жұмыс жағдайлары мыналар:

Жұмыс істеу кезінде ауыспалы тоқ тізбегіндегі аспаптың қуаты қалыпты мәннен (50 ± 1) Гц жиілік жағдайында ± 10% (198-242 В)- данартық емес болуы керек.

Негізгі қателік өз ішінде жүйелік және кездейсоқ қатеден тұрады.
Жүйелік қателік

бір шаманы бір құралмен қайталап өлшеуде тұрақты болып қалады немесе белгілі бір заңдылық бойынша өзгеріп отырады. Оны анықтау оңай және өлшеу нәтижесінен алынып тасталуы мүмкін.

Жүйелік қателіктерді азайту бойынша практикалық ұсыныстар келтірейік: және де ►О^ белгісімен немесе «Уст.О» жазуымен белгіленген арнайы реттеуші потенциометрмен жасалады. Оның үстіне механикалық түрде нөлге қою аспап қуаттан ажыратылған кезде іске асырылады. Ал электрондық қуат көзіне қосылған аспапта және ықшамдалған кірісте жасалады;

Кездейсоқ
қателік қайталап өлшеу жүргізгенде кездейсоқ өзгереді

Ол жүйелік қателікке қарағанда бірден білінеді және көп жағдайда оператордың қателік жіберуі нәтижесінде пайда болады (қате есептеу немесе көрсеткішерді қателесіп жазу, табиғи немесе техногендік факторлардың әсері және т.б.). Кездейсоқ қателікті жібермеудің негізгі тәсілі өлшеу нәтижелерін статистика және ықтималдық теориясының әдістерімен өңдеу болып табылады. Өлшеу белгілі бір белгілер бойынша классификацияланады.

Мысалға, өлшеу нәтижесін алу әдісі бойынша олар
тікелей
және
жанама

болып бөлінеді.

Тікелей өлшеуде ізделіп отырған шама тікелей түрде аспаппен анықталады. Тоқ — амперметрмен, кернеу — вольтметрмен және тағы басқалай болады. Жанама өлшеуде ізделіп отырған шама өлшеу нәтижелерін пайдалана отырып белгілі бір математикалық әрекеттер орындау арқылы анықталады. Мысалға, осциллографпен жиілікті өлшеу. Маман өзінің кәсіби қызметінде жиі кездесетін белгілі бір өлшеудің қателігін тез және батыл бағалауды білуі керек. Сондықтан одан әрі тікелей және жанама өлшеулердің негізгі жүйелік қателігін сандық бағалауда қарастыратын боламыз.

Өлшеудің
абсолюттік қателігі.

∆ = |A

и

- A|. (2.1)

Абсолюттік қателік өлшеу дәлдігі туралы нақты мәлімет бере алмайтындықтан, параметрді (немесе құрылғыны) өлшеудің

салыстырмалы нақты қателігі
қолданылады, %,

(2.2)
Өлшеудің
салыстырмалы келтірілген қателігі
, %,

(2.3)

Шкаласы әртүрлі аналогтық аспаптардың

А

ном

анықтау үлгілерін 1 тараудан қараңыз.

Пайдаланушыға (операторға) бұдан әрі келтірілген практикалық тұжырымдарды түсіндірү үшін үлгі ретінде біржақты шкаласы бар аспаптың көрсетілімдерінен (тілдің көрсетуі) γ д

жәнеγ пр тәуелділерінің графигін сызып (2.1 сурет), (2.2) және (2.3) формулаларын талдаймыз.

Аспаптың шкаласын (нөлден бастап А ном

-ға дейін) төрт ширекке І- ІV бөліп ,γ д аспап шкаласының І ширекте барынша үлкен және ІV ширегінде ең кішкентай болатынын көреміз. Осы тұжырымның негізінде оператор үшін келесідей практикалық қорытындылар шығаруға болады. Екінші қорытындының негізінде МемСт 8.401-80 аспап дәлдігінің тоғыз класын анықтайды: 0,02; 0,05; 0,1; 0,2; 0,5; 1,0; 1,5; 2,5; 4,0.

Дәлдігі ең жоғары бірінші кластың аспаптарында γ пр

= 0,02 %, ал дәлдігі ең төмен тоғызыншы кластың аспаптарында γ пр

=4 %.

Дәлдік класы үнемі аспаптың беткі жағында пайыз белгісі қойылмай тиісті санмен белгіленеді. Егер формулаға (2.2) тұжырымнан (2.3) анықталған абсолюттік қателікті әкеліп қойсақ, γ д

мен γ пр

-ны байланыстыратын формуланы шығарамыз:

(2.4) Радиоөлшеу аспаптарының басым бөлігі дәлдік класы бойынша бөлінбейді. Олардың абсолюттік немесе салыстырмалы қателігінің мәні техникалық төлқұжатта нақты сан немесе формула түрінде келтіріледі. Мысалы, Г3-107 жиілігі төмен генератордың төқұжатында жиілікті қосудың салыстырмалы нақты қателігі келесідей түрде берілген:

Жанама өлшеудің қателіктері келесі формула бойынша анықталады:

(2.5)

мұндағы k

1

, k

2

...k п

дәреже көрсеткіштері (баршаға мәлім, олар оң және теріс, бүтін және бөлшек болуы мүмкін); γ д, γ

д2... γ д п

— тікелей өлшеу нәтижелерінің салыстырмалы нақты қателіктері бар.

Айта кету керек, салыстырмалы нақты және келтірілген қателіктер оң болуы да, теріс болуы да мүмкін. Тәжірибе жүзінде формула (2.5) көп жағдайда екі қосылғышпен шектеледі. Жанама өлшеу келесідей танымал тәуелділіктерді пайдалануға негізделеді:

U- 1

1

R

1

, k

1

= 1, k

2

= 1;

k

1

= 1, k

2

= -1;

R -

U

- U

1

І

1

k

= 1, k

= -1;

1 2

І

P - U

1

U

2

P - — - U

2

R

1

, R

k

1

= 1, k

2

= 1;

k

1

= 2, k

2

= -1;

P- 1

2

R - 1

2

R

1

, k

1

= 2, k

2

= 1;

k

1

= 1, k

2

= 2;

k

1

= 1, k

2

= 2;

k

1

= -1/2, k

2

=-1/2; k

1

= -1, k

2

= -1.

Өлшеудің дәлдігі мен салыстырмалы қателігі бір-бірімен кері тәуелділікпен байланысқан: v

= 1/γ д .

Шешімі.
Өлшеудің қателігін анықтау кезінде бастапқы мәндерді дұрыс енгізу керек.
Кернеуді өлшеу жұмыс вольметрімен іске асырылып отырғандақтан, бұл есепте
ласының түрі есептің шарт ы шкаласы бар аспап қолданыла тан

U

ном

= 400 В.

формула (2.2) бойынша анықтай

U

1

= 50 В,

U

2

= 400 В, ∆

1

2

= 1 В.Вольметр шка ында берілмеген,
сәйкесінше, біржақт ды. Оның A

mіn

= 0, A

max

= 400 В, сондық
Өлшеу қателігін мыз:

Бір вольметрмен 50 және 400 В кернеуді 8 рет өлшеудегі қателіктердің айырмашылығы 2.1 суретте түсіндіріледі, яғни

U

1

50 В

өлшеу кезінде, фольметр индикаторының тілі шкаланың бірінші ширегінде орналасады (2.2, а сурет), ал

U

2

400 В өлшеген кезде төртінші ширекте орналасады (2.2, б сурет).

U,

В

0

10,0
20,0
30,0
40,0

50,0

U

и

, В

0,2

10,2
19,9
30,3
39,5

50,9 Өлшеудің салыстырмалы келтірілген қателігін анықтап, аспаптың дәлдік класын белгілеу талап етіледі.

Шешімі . γ пр -ны анықтау үшін формуланы (2.3) қолданамыз. Өлшеудің ең үлкен абсолюттік қателігі ∆ max

= 50,9 - 50 = 0,9 В,

номиналды кернеу

U

ном

= 50 - 0 = 50 В, сонда

Алынған мәндер аспаптың дәлдік класына кірмейді. Сондықтан аталаған вольтметрге ең жақын үлкен дәлдік класын береміз — 2,5 %. Айта кету керек, дәлдік класы келтірілген қателікті анықтай отырып аспаптың өлшеу дәлдігінің тікелей көрсеткіші болып табылмайды. Бұл тұжырымды дәлелдеу үшін келесі есепке қарайық.

Шешімі.
Өлшеудің салыстырмалы нақты қателіктерін формула (2.4) бойынша анықтаймыз:

Сәйкесінше, өлшеу кезінде екінші миллиамперметрдің (дәлдік класы әлдеқайда төмен) тілі шкаланың төртінші ширегінде орналасады, ал дәлдік класы 1 % болып табылатын бірінші миллиамперметрдің тілі бірінші ширектер орналасады.

Өлшеудің абсолюттік қателіктерін формула (2.2) бойынша анықтаймыз:

Өлшеудің ең төменгі қателігіне қол жеткізу мақсатындаи ндикатор тілін шкаланың төртінші немесе үшінші ширегіне орналастыру қалайша жасалатынын түсіндіру үшін келесі үлгіні қарастырамыз.

Шешімі.

Вольметр тілінің күйін берілген кернеуді өлшеудің төрт шегінің әрқайсысына әкелеміз. Аталған өлшеудегі вольтметр тілінің ең оңтайлы күйі, осыған сәйкес ең төменгі қателік жасалатын күй 30 В шегі болып табылады.

Формалуа (2.4) бойынша табамыз.

2.5.Мысал.
Г3-107 генераторының төлқұжатында γ

дF =±(3 + 30F) берілген, 90 Гц жиіліктің салыстырмалы және абсолюттік қателігін анықтау талап етіледі.

Шешімі.
Салыстырмалы қателік

Жиілігі 90Гц құралдың абсолюттік қателігін формула (2.2) бойынша анықтаумыз:

2.6мысал.
Г3-34 генраторының төқұжатында

A

F

= ±(1 + 0,02F) деп белгіленсе, оның 200 Гц жиілігін орнатудың абсолюттік және салыстырмалы қателіктерді анықтау қажет.

Шешімі.
Жиілікті орнатудың абсолюттік қателігі

A

F

±(1 + 0,02 • 200 Гц) = ±5 Гц.

Жиілікті орнатудың салыстырмалы қателігін формула (2.2) бойынша анықтаймыз:

Электрорадио өлшеу тәжірибесінде аспап тозудың (ескірудің) немесе дұрыс пайдаланбаудың салдарынан әзірлеуші-зауыт белгілеген дәлдік класына сәйкес келмей жатады. Мұндай жағдайда келесідей екі әрекет жасауға болады. Мұндай аспапты дұрысына ауыстыру немесе түзетулерді ескеріп пайдалану керек.

Екінші нұсқаны келесі есептің үлгісінде қарастырайық.

І

1

0; 20; 40; 60; 80; 100 мА;

І

2

0; 40; 80; 120; 160; 200 мА;

І

и

0,2; 40,2; 80,3; 121,5; 161; 202 мА,
Ал өлшеудің абсолюттік қателігі 0,2; 0,2; 0,3; 1,5; 1,0; 2,0 мА құрады.
Аталған өлшеулерді есептеп, олар үшін түзеу графигін сызу талап етіледі.
Шешімі.

Формула бойынша салыстырмалы келтірілген қателікті табамыз (2.3):

2.4 сурет. 2.7 үлгісінің түзетулер грвфигі Сәйкесінше, аспатың дәлдік класы сақталған жоқ (зауыттың бергеніне сәйкес келмейді). Аспапты одан әрі қолдану мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін формуладан (2.3) 0,2 % зауыттың берген дәлдік класы бойынша оның ең үлкен абсолютік қателігін анықтаймыз;

Абсолюттік қателік тұрақсыз болғандықтан, түзету келесідей түрде есептеледі: егер А <A

max, с =

0; егер А >A max

, онда с =

А - A

max.

Қарастырылып отырған аспап үшін шкаланың цифрландырылған бөліктері бойынша түзетулер сәйкесінше 0; 0; 0; 1,1; 0,6; 1,6 құрайды, ал түзетулер графигі 2.4 суретте көрсетілген түрде болады.

Алынған түзетулер графигінің дұрыстығын тексереміз.
Миллиамперметрмен 160 мА тоқ өлшенді делік. Түзетулерді ескерсек І

160 + 0,6 = 160,6 мА.

Абсолюттік қателік А = 1 и

- І = 161 мА - 160,6 мА = 0,4 мА, бұл есептелген A

max

-тан аспайды.
Салыстырмалы келтірілген қателік

Жанама өлшеулер бойынша есепті қарастырайық.

Резистордың кедергісін, сондай-ақ алынған өлшемнің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау талап етіледі.

Шешімі.
Резистордың кедергісін анықтау үшін Ом заңын пайдаланамыз:

R есептейтін формуланы

R = U

1

І

-1

түрінде жазып аламыз, бұдан к

1

= 1, к

2

-1 деп шығаруға болады.
Өлшеудің жанама қателіктерін анықтауға арналған формулаға (2.5)

γ д1

орнына γ д

U

қоямыз, себебі к

1

кернеуге жатады. Ал γ д2

орнына γ д1

қоямыз, себебі к

2

тоққа жатады. Яғни былайша жазып шығамыз:

) және (2.4) формулаларды пайда

Кернеу мен тоқ тікелей әдіспен өлшенді. Осыған сәйкес, тікелей өлшеуге арналған (2.2 лана отырып, табамыз

Сонда γ дК

= |1 • 1,25 %| + |-1 • 0,5 %| = 1,75 %.
Резистор кедергісінің абсолюттік қателігін (2.2) формуласымен табамыз:

2.3. Өздігімен шешуге арналған есептер

Өлшеудің оңтайлы шегін таңдау және орындалған өлшеудің қателігін бағалау қажет.

U, В

5,0

10,0
15,0
20,0
25,0

30,0
35,0
40,0
45,0

50,0
55,0
60,0

U

и

, В

5,2

10,2
15,3
19,6
25,4

31,0
35,7
40,8
45,5

54,0
56,0
61,0

Өлшеудің оңтайлы шегін анықтау және аталған өлшемнің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау керек, төлқұжатта келтірілген қателікті есептеу формуласы берілген

Осы өлшемнің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау керек, вольметрдің төлқұжатында келесідей техникалық сипаттамалар берілген: а) өлшенетін кернеу диапазоны 100 мкВ-дан 300 В-ға дейін келесідей шектермен жалғасады:

мВ

1

3

10

30

100

300

В

1

3

10

30

100

300

б) өлшенетін кернеудің диапазоны 20 Гц-тен 5 Гц-ке дейін; в) 45Гц-тен 1МГц-ке дейінгі жиіліктің қалыпты аймағында пайызбен берілетін қателік өлшеудің белгіленген шегінің соңғы мәнінен 1... 300 мВ диапазонында ±2,5 %-дан, 1... 300 В диапазонында

4 %-дан аспайды. г) Жиіліктің жұмыс аймақтарында аспаптың келтірілген қателіктері келесі мәндерден аспайды:

Өлшеу шегі

Қателігі, %, диапазонда

20.45 Гц
1.3 МГц
3.5 МГц
1.300 мВ

±4,0
±4,0
±6,0

1.300 В

±4,0
±6,0
±6,0

Тексеріліп отырған миллиамперметрдің зауыттың берген дәлдік класына сәйкестігін бағалау, аталған дәлдік класын сақтай отырып түзетулер графигін есептеп, салу керек.

Өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет.

Өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет.
Бұл өлшеулердің қателігін анықтау керек.

а) Өндірілетін жиіліктер диапазоны 20 Гц-тен 200 кГц-ке дейін, әрқайсысының ішінде бірсарынды өзгеріп отыратын келесідей төрт ішкі диапазонға ауысады:

б) 20...20 000 Гц диапазонында келтірілген қателік жиілік бойынша γ пр = ± мәнінен аспайды, мұндағы F— шкала бойынша белгіленетін жиілік, ал 20...200 кГц диапазонында γ пр

= ±1,5 %.

Өлшеудің келтірілген қателігін анықтау және аспаптың дәлдік класы 4,0% бойынша түзетулер графигін салу қажет.

Өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет. Резистордың кедергісін, сондай-ақ өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет. Аспаптардың қайсысы тоқты барынша аз қателікпен өлшейтінін анықтау және абсолюттік қателіктерді анықтау қажет.

Вольметрдің келесідей техникалық сипаттамалары бойынша оңтайлы шегін анықтау және өлшеудің салыстырмалы нақты қателігін есептеу қажет: а) үздіксіз тоқ үшін өлшенетін кернеу диапазоны 0,1 ...300 В, ал ауыспалы тоқ үшін 1 кГц-тен 1 000 МГц-ке дейінгі жиілік аймағында ДН-519 ішкі бөлгішті қолдану 1 000 В-қа дейінгі кернеуді өлшеуге мүмкіндік береді;

б) өлшеу шектері 1; 3; 10; 30; 100; 300 В; в) Ауыспалы кернеуді өлшеуде аспаптың келтірілген қателіктері әртүрлі жиіліктерде келесі мәндерден аспайды:

Өлшеудің түрі
Жоғарғы шекті ішкі диапазондар, В
Қателік, %, жиілікте

20 Гц-тен жоғары 1К Гц-ке дейін
1-ден жоғары 3 к Гц-ке дейін
3-тен жоғары 20 кГц-ке дейін
20 кГц-тен

жоғары 50 МГц-ке дейіен
50 –ден жоғары
300 МГц-ке дейін
300-ден жоғары 600 МГц-ке дейін

Кіріс ұяшығы арқылы

300

±2,0
ДН-518 (1: 1000) ішкі
бөлгішімен

1

±2,0
Сынааспаппен

100

±2,0
±5,0
±10,0
ДН-519 (1 : 100) ішкі

бөлгішімен
1,3 және

10

±3,0
±10,0

Өлшеудің келтірілген қателігін анықтау және вольметрдің дәлдік класын белгілеу керек. Түзету мен осы аспаппен өлшенген кернеудің келесідей ақиқат мәндерін есептеу керек: 10, 15, 20, 25, 30 В.

Өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет.
2.18.

В3-38 электрондық вольметрінің келтірілген қателігі 1...300 мВ өлшеу шегінде ±2,5 %-дан аспайды, ал 1...300 В өлшеу шегінде

±4 %-дан аспайды. Вольметр өлшейтін кернеу диапазоны келесі шектерге жалғасады: 1; 3; 10; 30; 100; 300 мВ және 1; 3; 10; 30; 100; 300 В.

Оңтайлы шекті таңдап 4 В кернеуді өлшеудің қателігін анықтау керек.

а) өндірілетін жиіліктер диапазоны 20 Гц-тен 10 МГц-ке дейін, келесідей ауысып отыратын сегіз ішкі диапазонға бөлінген:

Қай өлшеудің салыстырмалы қателігі төмен болатынын анықтау.

Қуатты жанама әдіспен, сондай-ақ оның мәндерін өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтау.

Түзетімдік сұлбаны қосқаннан кейін микроамперметрдің бұрынғы дәлдік класы сақталуы үшін не істеу керек? а) өндірілетін жиіліктер диапазоны 100 кГц-тен 35 МГц-ке дейін, ауысып отыратын алты ішкі диапазонға бөлінген: 1- ші 0,1-ден 0,3 МГц-ке дейін,4-ші 3-тен 10 МГц-ке дейін, 2- ші 0,3-тен 1,0 МГц-ке дейін,5-ші 10-нан 20 МГц-ке дейін, 3- ші 1-ден 3 МГц-ке дейін, 6-шы 20-дан 35 МГц-ке дейін; б) Жиілік қоюдың қателігі 1 %-дан артық емес.

-0,03; 0,04; -0,08; 0,06.

Келтірілген қателікті анықтап, миллиамперметрдің дәлдік класын белгілеу керек.

U,

В

0

1,0 2,0 3,0 4,0 5,0 6,0 7,0 8,0 9,0

10,0

U

и,

В

0,2 1,2 2,3 3,3 4,4 5,4 6,5 7,5 8,5 9,5

10,5

а) өндірілетін жиіліктер диапазоны 12 кГц-тен 10 МГц-ке дейін, ауысып отыратын алты ішкі диапазонға бөлінген: 1- ші 12-ден 28 кГц-ке дейін,4-ші 300-ден 1 000 кГц-ке дейін, 2- ші 28-ден 85 кГц-ке дейін, 5-ші1-ден до 3 МГц-ке дейін,

3- ші 85-тен 300 кГц-ке дейін6-шы 3-тен 10 МГц-ке дейін; б) Жиілік қоюдың қателігі 8 КГц-тен 10 МГц-ке дейінгі диапазонда 1%-дан артық емес және 12-ден 85 кГц-ке дейінгі диапазонда 1,5%-дан артық емес. Конденсатордағы электр энергиясының мәнін және оны өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін өлшеу керек.

Аталған кедергі жол берілген шекке кіретін, кірмейтінін анықтау қажет. Тізбектегі қуаттың ақиқат мәнін және оны өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет. 38 вольтметрімен кернеудң өлшеудің оңтайлы шегін таңдап, абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау керек. Вольметр жиілігінің жұмыс аймақтарындағы келтірілген қателіктер келесі кестеде көрсетілген:

Өлшеу
Қателігі, %, жиілік диапазонында
шегі
20.45 Гц

1.3 МГц
3.5 МГц
1.300 мВ
±4,0

±4,0
±6,0

1.300 В

±4,0
±6,0
±6,0

а) өлшенетін кернеу диапазоны 1...1 000 мВ, ол 10; 30; 100; 300; 1000 мВ өлшеу шектері бар бес ішкі диапазонға ауысады. 1: 100 сыртқы бөлгішін қолдану өлшеу шегін 100 В-қа дейін арттырады; б) 400 Гц-тен 20 кГц-ке дейінгі жиіліктің қалыпты аймағында негізгі келтірілген қателік ±2 %-дан аспайды; в) 20.500 кГц пен 40.400 Гц болатын жиіліктің жұмыс аймағында келтірілген қателік ±4 %-дан аспайды, 500 кГц-тен 5 МГц-ке дейінгі жиілікте — ±6 %, ал 5-тен 30 МГц-ке дейінгі жиілікте — ±12 %. Тізбектегі тоқтың ақиқат мәнін және оны өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау қажет. Екі жағдайда да өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтау керек. Өлшеудің абсолюттік, салыстырмалы нақты, салыстырмалы келтірілген қателіктерін анықтау және аспаптың дәлдік класын белгілеу керек.

Өлшеудің қателігін анықтаңыз. а) өндірілетін жиіліктер диапазоны0,1...50 МГц, шектік жиілігі келесідей ауысып отыратын сегіз ішкі диапазонға бөлінген:

1-ші 0,1-ден 0,18 МГц-ке дейін, 2- ші 0,18-ден 0,35 МГц-ке дейін, 3-ші 0,35-тен 0,75 МГц-ке дейін, 4- ші 0,75-тен 1,7 МГц-ке дейін, 5-ші 1,7-ден 4 МГц-ке дейін, 6-шы 4-тен 10 МГц-ке дейін, 7-ші 10-нан 20 МГц-ке дейін, 8-ші 20-дан 50 МГц-ке дейін;

б) Жиілік орнатудың негізгі қателігі 1 %-дан аспайды.

Екі вольтметрмен де кернеуді өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз. Түзетулерді және осы амперметрмен өлшенген келесідей тоқтардың ақиқат мәнін анықтаңыз: 5, 6, 8, 10, 11 мА.

% болатын вольтметрмен 40 В кернеуді және І ном

=3 мА және γ пр

= 1,0
% болатын миллиамперметрмен 2 мА тоқ өлшенді.

Резистордың кедергісін және осы кедергінің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтау қажет.

Өлшеу шектері 1;10; 100; 1 000 В болатын В7-16 цифрлық вольтметрмен 3 В үздіксіз тоқтың керенуі өлшенді.Вольтметрдің техникалық төлқұжатында келтірілген қателікті есептеудің формуласы берілген:

Осы өлшемнің абсолюттік және салыстырмалы қателігін анықтаңыз.
% болатын вольтметрмен 40 В кернеуді және Р

ном

= 60 Вт жәнеγ пр = 4

% болатын ваттметрмен 45 Вт қуат өлшенді.

Резистордың кедергісін және оның өлшемінің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтау қажет.

Осы вольтметрдің дәлдік класын анықтау керек.

U,

В

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

U

ном ,

В

1,1 1,9 3,2 4,1 4,9 5,8 7,3 8,3 9,0

10,1
11,2
11,96
13,1

14

15,05

Аспаптың зауыт берген дәлдік класына сәйкестігін анықтау және осы дәлдік класын сақтауға қажетті түзетулер графигін сызу керек.

мұндағы γ о

— ішкі кварц резонаторының жиілігі бойынша салыстырмалы қателік, ол бірінші ай ішінде ±1,5 • 10

-7

жоғары емес, алты ай ішінде ±2,5 • 10 -7

және 12 ай ішінде ±5,0 • 10 -7

жоғары емес мәнді құрайды; F — өлшенетін жиілік, Гц; t сч

— есептеу уақыты, c.

Түзетуді және өлшенген кернеулердің ақиқат мәнін анықтау керек. Резистордағы бөлінген қуатты және осы қуаттың абсолюттік және салыстырмалы қателігін табу керек. Шунт қосылғаннан кейін миллиамперметрдің зауыт берген дәлдік класына сәйкестігін анықтау және аспаптың бұрынғы дәлдік класы сақталуы үшін не істеу керек екенін түсіндіріңіз.

а) кернеуді өлшеу шектері 3; 10; 30; 100; 300 мВ және 1; 3; 10; 30;

100; 300 В;

б) өлшенетін кернеудің жиілік диапазоны 20 Гц-тен 1 МГц-ке дейін; в) 20 Гц-тен 1 МГц-ке дейінгі жиілік диапазонында 3 мВ-тан 1 В-қа дейінгі шекте және 20 Гц-тен 20 кГц-ке дейінгі жиілік диапазонында 3- тен 300 В-қа дейінгі шектегі аспаптың келтірілген қателігі ±4 %-дан аспайды, ал 20 кГц-тен 1 МГц-ке дейінгі жиілік диапазонында 3-тен 300 В-қа дейінгі шекте ±6 %-дан аспайды. Өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтау және аспаптың дәлдік класын белгілеу керек. Резонанстық жиілікті және осы өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Аспаптардың қайсысында өлшеу кемшілігі төмен болатынын анықтау керек.

Өлшеу
Қателігі, %, жиілік диапазонында
шегі
20.45 Гц

1.3 МГц
3.5 МГц
1...300 мВ

±4 ±4 ±6

1...300 В

±4 ±4 ±6

а) өндірілетін жиіліктер диапазоны 100-ден 25 000 кГц-ке дейін, шектік жиілігі келесідей ауысып отыратын сегіз ішкі диапазонға бөлінген: 1-ші 100-ден 180кГц-ке дейін, 5-ші1 400-ден 2 800 кГц-ке дейін, 2-ші 180-нен 350кГц-ке дейін,6-шы 2 800-ден 5 800 кГц-ке дейін, 3-ші 350-ден 700кГц-ке дейін,7-ші 5 800-ден 12 000 кГц-ке дейін 4-ші 700-ден 1 400 кГц-ке дейін, 8-ші 12 000-нан 25 000 кГц-ке дейін б) жиілікті қоюдың негізгі қателігі ±1 %? Аталған өлшеуді жүгізудің оңтайлы шегі мен оның абсолюттік және салыстырмалы қателіктері қандай? Электр энергиясының мәнін және өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін есептеу керек. а) кіріс сигналдың кернеу амплитудасының диапазоны 50 мВ-тан 1,5 В-қа дейін;

б) амплитуданы өлшеу қателігі ±10%-дан артық емес;
в) уақытша интервалдарды өлшеу қателігі ±10%-дан артық емес.

Резистордың кедергісі мен абсолюттік және салыстырмалы қателігін есептеңіз.

Магниттік энергия

W

L

мен абсолюттік және салыстырмалы қателікті есептеңіз.

2.67.

Өлшеу шектері 0,3; 1,5; 7,5; 15; 75; 150 В, дәлдік класы 1,5% болатын М2001 көпшекті вольтметр 16 В кернеу мәнін көрсетті.

Осы кернеуді өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін есептеңіз. а) жиілік диапазоны 150 кГц-тен 30 МГц-ке дейін, келесідей бес ішкі диапазонға бөлінген: 1-ші 0,15-тен 0,9 МГц-ке дейін, 4-ші 6,0-ден 13,5 МГц-ке дейін, 2-ші й 0,9-дан 2,5 МГц-ке дейін, 5-ші13,5-тен 360 МГц-ке дейін. 3-ші 2,5-тен 6,0 МГц-ке дейін,

б) жиілікті қою қателігі ±6 %-дан аспайды.
Осы өлшеулердің абсолюттік және салыстырмалы қателіктерін анықтау керек.

-1,5; -1,75 В.

Келтірілген қателікті анықтап, вольтметр дәлдіктің оныншы (4%) класына сәйкес келуі үшін не істеу керек екенін түсіндіру керек.

Осы кернеуді өлшеудің абсолюттік және салыстырмалы қателігін есептеңіз. а) 5 мВ-тан 300 В-қа дейінгі диапазонда полярлық импульстарының пішінін бақылауға мүмкіндігі бар;

б) Пайдалану барысында кернеуді өлшеу қателігі ±12 %-дан артық емес.

3 Т а р а у

ЭЛЕКТРОМЕХАНИКАЛЫҚ АСПАПТАР

Белгілі бір параметрлерді өлшеу үшін оқу зертханаларында немесе өндірісте аспаптың сипаттамаларын бағалап таңдап алу керек болады. Бұл аспаптың төлқұжаты үнемі бола бермейді. Сондықтан аспаптардың негізгі метрологиялық сипаттамаларын анықтауды, оның беткі жағында жазылатын белгілердің мағынасын ашу үлгілерін, салыстырмалы талдаудың критерийлерін және өзге де факторларды қарастырамыз. Мысал үшін 3.1 суретте көрсетілген екі микроамперметрдің беткі жағында жазылған белгілерді алайық. Осы аспаптардың анықталған сипаттамаларын алдын-ала әзірленіп қойған 3.1* кестесіне енгізіп отырамыз.

Біржақты шкаласы бар екі аспап үшін тоқтың номиналды мәнін анықтайық:

І

ном1
= 50 - 0 = 50 мкА; І
ном2
= 50 - 0 = 50 мкА.

3.1 сурет. Магниттік-электрлік және электромагниттік жүйелердің микроамперметрлері шкалаларының суреті

* Вольтметрлер үшін осыған ұқсас кесте құрастырылады, ондаІ ном

орнына

U

ном

мәні , r

А

орнына — r

V

мәні,

U

ном

кернеудің орнына —

І

V

мәні белгіленеді.

Аспаптың жүйесі

Аспапт ың типі

І

ном

, мкА

γ пр , %

r

А

, Ом

С,

мкА/дел.

S,

дел./мкА

U

A

В

Р

А,

мВт

Тоқты өлшеу

-І

mіn

, МКА

диаЖиілікD =
max-Fmіn, Гц

М265 Э412

x a m

f

диапазоныDі=І -
Fпазоны
Аспаптардың дәлдік кластары:

γ пp1

= 1,5%; γ пp2

= 4,0%.
Микроамперметрлердің ішкі кедергісі:

r

A1

= 2 кОм; r

A2

= 3 кОм.
Аспаптардың бөлік құны:
(50 - 40 )мкА мкА „ (50 - 40 )мкА мкА С

1

=-------------------= 1-------; С

2

= --------------------- = 1 ------ .
10 дел. дел. 10 дел. дел.
Микроамперметрлердің сезгіштігі:

Аспаптардағы кернеудің төмендеуін есептейік:

U

A1

= 50 • 10 -6

А • 2 • 10

3

Ом = 0,1 В;

U

A2

= 50 • 10 -6

А • 3 • 10

3

Ом = 0,15 В.

Аспаптар пайдаланатын қуатты есептейік (себебі 3.1 кестедегі қуат милливаттармен берілу керек, есептеу нәтижесін 10

3

көбейту керек):

P

A1

50 • 10 -6

• 50 • 10 -6

А

2

• 2 • 10

3

Ом • 10

3

= 0,005 мВт;

P

A2

= 50 • 10 -6

• 50 • 10 -6

А

2

• 3 • 10

3

Ом • 10

3

= 0,0075 мВт.
Екі аспап шкалаларының жұмыс аймақтарын табамыз:

І

mіn1
= 10 мкА, І
max1
= 50 мкА;

І

mіn2
= 20 мкА, І
max2
= 50 мкА. 35

Сәйкесінше аспаптардағы тоқты өлшеу диапазондары келесідей:

D

І

1

І

max1

–І

mіn1
= (50 - 10) мкА = 40 мкА;

D

І

2

І

max2

—І

mіn2
= (50 — 20) мкА= 30 мкА.

Аспаптардың жиілік диапазондары тоқты өлшеу диапазондары сияқты анықталады. Айырмашылық тек мынада: магниттік-электрлік жүйенің аспабы тек үздіксіз тоқта қолданылауы мүмкін. Яғни оның D

F

= 0, ол туралы ақпарат М265 аспабының беткі жағында берілген.
Электрлік-магниттік жүйе аспабының жиілік диапазоны

D

F

2

F

max

2

- F

mіn

2

(100 - 0) Гц =

100 Гц.

Мысал үшін 3.1 суретте көрсетілген аспаптардың беткі жағында жазылған барлық белгілер мен символдардың мағынасын ашып көрсетейік.

Аспап М265:

М — магниттік-электрлік жүйенің әріптік шифрі; 265 — әзірлеменің (модельдің) нөмірі;

1983 г. — шығарылған жылы; μ

А — микроамперметр;
2кΏ — ішкі кедергі 2 кОм;

— - үздіксіз тоқ тізбегінде пайдалануға арналған;

сыртқы магниттік өрістің әрекетінен сақталған магниттік- электрлік жүйенің графикалық белгісі;1,5 — дәлдік класы; ┴

— жұмыс күйі тік;

Аспап Э412:
Э — электромагниттік жүйенің әріптік шифрі; 412 — әзірлеменің нөмірі;
1989 г. — шығарылған жылы; μ А — микроамперметр;
100 Hz— жиілік;

3кΏ— ішкі кедергі;
налған

— ауыспалы және үздіксіз тоқ тізбектерінде пайдалануға ар ;4,

3.1 және 3.2 бөлімдерде алынған сипаттамалар бойынша қарастырылатын аспаптардың артықшылықтары мен кемшіліктерін белгілеп салыстырмалы талдау жүргіземіз. Өлшеу аспаптарына салыстырмалы талдау жүргізуде қолданылатын критерийлерді келтірейік: Келтірілген критерийлердің негізінде қарастырылып отырған М265 және Э412 аспаптарын салыстырайық.

М265 аспабының артықшылықтары:
М265 аспабының кемшіліктері:

Мысал үшін қарастырылып отырған М265 және Э412 аспаптарымен 25 мкА тоқты өлшеу қателігін бағалаймыз, ол үшін (2.4) формуланы қолданамыз:

Мысал үшін 3.1 суретте көрсетілген аспаптардың тілдері тұрған күй бойынша өлшенетін тоқтың мәнін табамыз, ол үшін 3.1 кестеден осы аспап шкалаларының бөлік құны туралы мәліметтерді пайдаланамыз:

І

1

= 17 мкА; І

2

= 47 мкА.

Электромеханикалық аспаптар неге арналғаны, конструкциясы, жүргізетін энергияны қайта құру принципі және метрологиялық сипаттамалары бойыша алуан түрлі болып келеді. Өлшеу аспабы туралы жеткілікті ақпарат алу үшін қажетті маркалаудың арнайы жүйесін 1845-59 МемСт белгілейді. Аспаптардың шкалалырнда жазылатын шартты белгілердің мағынасы 4 қосымшада берілген.

М42

1987 ж. 2,5

150

60

80

3.7.
3.7 суретте екі өлшеу аспабының шкалалары берілген.

4 Т а р а у

МУЛЬТИМЕТРЛЕР

Мультиметр сонымен қатар оны құрама аспап, тестер немесе ампервольтметр деп атайды. Қазіргі кезде аналогтық және цифрлық мультиметрлер кеңінен қолданылады. Аналогтық мультиметр өз ішінде магниттік-электрлік жүйеден, шунттар мен қосымша резисторлар жиынтығынан тұрады. Ауыспалы тоқ пен кернеуді өлшеу үшін аспапқа ауыспалы тоқты тұрақты тоққа ауыстыратын түзетуші (детектор) деп аталатын бөлшек кіреді, ол екі жартылай периодты түзету кескіні бойынша жасалған. Белсенді кедергіні өлшеу үшін аналогтық мультиметрде қуаттың химиялық көзі бар, ал үлкен мәнді кедергілерді өлшеу үшін ондаған вольт кернеудің сыртқы көзін қосады. Мультиметрлердің артықшылықтарына мыналарды жатқызуға болады:

кеңдігі;
Мультиметрлердің кемшілігі:

Цифрлық мультиметрлердің өлшейтін параметрлер диапазоны кең, оларды қолдану барысында бөлік құны мен шкала коэффициентін анықтаудың қажеттілігі жоқ. Осыған сәйкес оператор субъективті қате жіберуі мүмкін емес. Алайда олардың құны аналогтық мультиметрлерге қарағанда жоғары.

Аналогтық мультиметрлердің артқы жағында қолданылатын өлшеу шегіндегі аспаптың кірмелі кедергісін анықтауға мүмкіндік беретін мәліметтер келтіріледі. Егер тестер вольтметр ретінде қолданылса, онда оның кірмелі кедергісі мына формула бойынша анықталады.

(4.1)
мұндағы

U

ном

— таңдалған өлшеу шегі;

І

— аспаптың артқы жағында белгіленген тоқтың мәні.

Егер тестер амперметр ретінде қолданылса, онда оның кірмелі кедергісі мына формула бойынша есептеледі:

(4.2)
Мұндағы

І

ном

— таңдалған өлшеу шегі; U — аспаптың артқы жағында белгіленген тоқтың мәні.

Кейбір тестерлердің төлқұжатында тұрақты және ауыспалы тоқтар бойынша R уд үлестік кедергілері келтіріледі. Мұндай жағдайда тестердің кірмелі кедергісі r v

= R

уд

U

ном. (4 . 3) Вольметр ретінде қолданылатын тестердің ішкі кедергісінің төмен болуы, зерттеліп отырған тізбекке тұйықтаушы әсер береді. Сонымен қатар өлшеудің негізгі қателігінен бөлек тұйықтау қателігі пайда болады. Осыған орай, кернеуді өлшеуге қолданылатын тестердің ішкі кедергісі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым жақсы.

4.1.Мысал. 4.1 суретте Ц4353 мультиметрінің беткі жағы бейнеленген. Осы аспаппен өлшенетін параметрлер тізімін анықтау талап етіледі.

Шешімі.

Беткі жағында бейнеленген белгілерді қарастырайық. Аспаптың клеммаларының (қысқыштар) астындағы жазулардан бастаймыз. «*» деп белгіленген қысқыш жалпы болып табылады. Яғни ол кез келген параметрді өлшеу үшін қолданылады. «pF» әріптерімен белгіленген клемма конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеуге арналған, сәйкесінше, конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеуде «*» және «pF» клеммалары қолданылады. «pF» клемасының оң жағында«V, A, +О, -k О» деп белгіленген клеммалар орналасқан, яғни мульмсетрмен резисторлардың кернеуі, тоғы және кедергісін өлшеуге болады. Мұндағы «+О» белгісі кедергіні оммен өлшегенде тік шкаланы, ал килооммен өлшегенде кері шкаланы

V_ -0,075

1

a © \

-1,5; 3 ~6

-15... 600
mA < 0,065
<0,055
<5,2

<0,65
<0,53

mA

-0,06
-0,12 ...1500
~0,6 .
. 1500

V

< 0,008
<0,5
< 1,5

t— Ul о 4.1 сурет. Ц4353 мультиметрінің беткі жағы және оның кірмелі кедергісін анықтауға қажетті аспаптың артқы жағынде белгіленген мәліметтер.

45

қолдану керек дегенді білдіреді. Ауыспалы тоқты өлшеуге «~» белгісімен белгіленген мультиметрдің жоғарғы шкаласы арналған, ал тұрақты тоқты өлшеуге «-V, А» шкаласы қолданылады. Осыған орай, мынандай нақты тұжырым жасауға болады: мультиметрмен тұрақты және ауыспалы тоқтардың кернеуін, тұрақты және ауыспалы тоқтарды, резисторлардың кедергісін және конденсаторлардың сыйымдылығын өлшеуге болады.

Шешімі. 1. Тұрақты тоқтың кернеуін өлшеу диапазонын 4.2, а суретінде бейнеленген шкала бойынша табамыз:

Өлшеу шектерін ауыстырып қосатын тетік бойынша U
ном mіn
= 75 мВ және U
ном max

= 600 В номаиналды кернеулерді анықтаймыз.
Ең төменгі кернеуді есептеуде градуирлеу мен шкала коэффициенті ескеріледі.

U

ном mіn градуирлеудің ең үлкен мәніне сәйкес келмейтіндіктен (тең емес), шкала коэффициенті

К

ш = Шкалада қарастырылатын бірінші цифрланған бөлік — 5. Осы мәнді шкала коэффициентіне көбейтсек, U

ном mіn
=5 • 2,5 = 12,5 мВ мәні шығады.

Осыған сәйкес, мультиметрде өлшенетін тұрақты тоқтың кернеу диапазонының шектік мәндері U mіn

= 12,5 мВ, U max

= = 600 В.

ш ==

U

ном mіn

= 1,5 В; U

ном max

= 600 В

К 0,05; U

mіn

= 5 • 0,05 = 0,25 В.

Сәйкесінше, мультиметрде өлшенетін ауыспалы тоқтың кернеу диапазонының шектік мәндері U mіn

= 0,25 В, Umax = 600 В.

= 2

І

ном mіn
= 60 мкА;

І

номmax
= 1 500 мА; К

ш

І

mіn

= 5 • 2 = 10 мкА.

1 1

(75mV)

1

1 1

(1.5 V)

1

0 5 а

30

0 5 б

30

1 1

(60 μА)

1

1 1

(0.6 μA) 0 5 в

30

0 5 г

30

4.2сурет.
4.2 үлгіге қатысты мультиметр шкалаларының (а...г) кескіні

Сәйкесінше,

І

mіn

= 10 мкА,

І

max

= 1 500 мА.

І

ном mіn
= 0,6 мА;

І

номmax
= 1 500 мА;

= 0,

К

ш = 02;

І

mіn

= 5 • 0,02 = 0,1мА.Сәйкесінше, І mіn

= 0,1 мА, І max

= 1 500 мА.

«О» кедергіні өлшеудің ең төменгі шегінің шкаласынан R mіn

анықтау үшін (4.1 суретке қараңыз) бірінші цифрландырылған бөлікті табамыз

— 10.«кО» шкаласынан 500 ең үлкен санды R

max табу үшін ең үлкен санды килоомдар бойынша көбейткішке көбейтеміз — 10, яғни 5 000 кОм = 5 МОм.

Осыған сәйкес, R mіn

= 10 Ом, R max

= 5 МОм.

C

mіn

= 10 • 1 000 пФ = 10 000 пФ = 0,01 мкФ;

C

max

= 500 • 1 000 пФ = 500 000 пФ = 0,5 мкФ.

4.3 сурет.4.3 үлгіге қатысты мультиметр шкаласының үзіндісі

= 0,05,

Шешімі.
Шкала коэффициенті К

ш =

сонда

Шешімі.
Өлшеу қателігін (2.5) формула бойынша есептейміз.

Ц 4353 мультиметрінің беткі жағының суретінен (4.1 суретке қараңыз) оның дәлдік класын тауып аламыз: γ пр

= 1,5%. Кернеуді өлшеудің шегін таңдаймыз U ном

= 30 В. Сонда γ д

= 1,5% = 2,25%.
Шешімі.

4.4 мысалдың шарты бойынша мультиметр вольтметр ретінде қолданылады. Сондықтан кірмелі кедергіні есептеу үшін (4.1) формуланы қолданамыз. ,

Мультиметр арқылы өтетін тоқтың мәнін 4.1 суретте аспаптың артқы жағындағы

V -1,5...600

жол бөлгішінен табамыз,. Яғни (4.1)
mA < 0,055
формуласына 0,055 мА тең тоқтың мәнін және U

ном

= 30 В таңдалған

4.6 мысал.

Төмендегі белгілі мәліметтер бойынша аспап өлшейтін параметрлерді анықтау талап етіледі : Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................150V Басылған тетік.......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 22

Шешімі. 4.4 суретте келтірілген мультиметр шкаласының үзіндісі бейнелеген суретті пайдалана отырып, шкала коэффициентін есептейміз:

Аспап тілінің көрсеткішін шкала коэффициентіне көбейтіп, өлшеу нәтижесін аламыз:

U =

22 В • 5 = 110 В.

4.3. Өздігімен шешуге арналған есептер

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі................................................. 25 mA Басылған тетік ......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 40

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................ 5 mA Басылған тетік......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 30

* А, V, -кО =25А

Контроль питания
Уст. 0

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі.................................................. 10 V Басылған тетік .......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 20 Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 50 V Басылған тетік.......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 40

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ............................................... x10kQ Басылған тетік .............................................................................................kQ Тілдің күйі .................................................................................................. 0,3

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ............................................0,06 mA Параметрлерді ауыстырып қою тетігінің күйі ......................................... «-» Тідің күйі 24

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ............................................0,3 mA Басылған тетік .......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 20

4.6 сурет.
Ц4341 мультиметрінің беткі жағының суреті

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі .................................................. 6 V Басылған тетік .......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 20 Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі .................................................... 150 V Басылған тетік ............................................................................................«~»

Тілдің күйі 25

R

уд-U
= 33,3 кОм/В).

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі.................................................. х 1kQ Параметрлерді ауыстырып қою тетігінің күйі ......................................... r x

Тілдің күйі 1 Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі .................................................. вх5 Параметрлерді ауыстырып қою тетігінің күйі.................................. p—n— p Тілдің күйі 40

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 150 V Параметрлерді ауыстырып қою тетігінің күйі......................................... «~» Тілдің күйі 25

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 15 V Басылған тетік ......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 22

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 100 рА Басылған тетік ......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 10

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 15 mA Басылған тетік ......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 23

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ......................................... х 0,01kQ Басылған тетік ............................................................................................kQ

Тілдің күйі 50

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ......................................... pF х 1 000 Тілдің күйі 30 Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 1,5 V Басылған тетік ......................................................................................... «~»

Тілдің күйі 23

-75 mV ...1,5V
< 30,4 цА

-6 ...600 V

< 1 522 цА

C O

o' 1
< 5 000 цА
~1,5
< 1 025 цА

~6 ...600 V

< 1 540 цА

- 6тпА ... 15 А

< 1.1 V

600 V

45-60 - 1 000 Hz

150; 300V

45-60 - 2 000 Hz

0,3 ... 30V

45-60 - 10 000 Hz
6mA ...15 А
45-60 - 19 999 Hz

4.7 сурет. Ц4380 мультиметрінің беткі жағының суреті және оның артқы жағында белгіленген мәліметтер

56

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ..................................................15 V Басылған тетік ..........................................................................................«-»

Тілдің күйі 22

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ............................................ 150 mA Басылған тетік ..........................................................................................«~»

Тілдің күйі 24

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі .................................................. 1,5 А Басылған тетік ..........................................................................................«-»

Тілдің күйі 29

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ..............................................х 10kQ Басылған тетік ..........................................................................................Ш Тілдің күйі ................................................................................................2,5

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі.................................................. 100 V Басылған тетік .......................................................................................... «-»

Тілдің күйі 34

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ..................................................10 V Басылған тетік ..........................................................................................«~»

Тілдің күйі 26

Ц43109

а

Рис. 4.8 .

Ц4309 мультиметрінің беткі жағының суреті және оның артқы жағында белгіленген мәліметтер Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі ................................................. 1 mA Басылған тетік .........................................................................................«-»

Тілдің күйі 40

Шектерді ауыстырып қою тетігінің күйі .................................................х 1 Ш Тілдің күйі ...............................................................................................0,15

5 Т а р а у

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ВОЛЬТМЕТРЛЕР

Электрондық вольметрлердің негізгі сипаттамалары туралы ақпарат оның беткі жағында белгіленеді.

Вольметрлер әртүрлі сипаттары бойынша классификацияланады.
Вольтметрлер
электромеханикалық
(2 т. қараңыз) және

электрондық
(В тобы) болып бөлінеді.

Электрондық вольтметрлер, өз кезегінде, индикация, міндеті және жиілік диапазоны бойынша бірнеше түрге бөлінеді.

Индикация түрі бойынша
аналогтық
және
цифрлық

электрондық вольтметрлер кездеседі, міндеті бойынша –
үлгілік

(В1),

тұрақты тоқты

(В2),

ауыспалы синусоидалық тоқты

(В3),

импульстік тоқты

(В4),

фаза сезгіш

(В5),

іріктемелі
(В6) және
әмбебап
(В7), ал жиілік диапазоны бойынша

төмен жиілікті
және
жоғары жиікілікті
болып бөлінеді.

Өлшеу жүргізу кезінде аналогтық вольтметрдің типін дұрыс таңдау аса маңызды, оны келесідей негізгі метрологиялық сипаттамаларға қарай таңдау қажет: Ауыспалы синусоидалық тоқтың кернеуін өлшейтін барлық электрондық аналогтық вольметрлер екі схема бойынша жиналады: К—Д схемасы бойынша жиналған фольтметрлердің сезгіштіг жоғары, бұл ондағы ауыспалы тоқтың қосымша күшейткішінің болуымен түсіндіріледі. Сондықтан бұл схема бойынша барлық микро- және аилливольтметрлер жиналады. Аталған аспаптар әмбебап емес (тек ауыспалы тоқтың кернеуін ғана өлшейді) және көпшілігінің жиілік диапазоны тар болып келеді. Міндеті бойынша олар үшінші топқа — В3 жатады. Д— К типті вольметрлердің жиілік диапазоны кең (1ГГц-ке дейін), олар әмбебап (тұрақты және ауыспалы тоқ тізбектерінде қолданылады) және сезгіштігі төмен болып келеді.

Орындау міндеті бойынша олар жетінші топшаға – В7 жатады.

Қарастырылған вольтметрлер кіру құрылғысы, детектор, тұрақты тоқты күшейткіш (ТТК) және магниттік-электрлік жүйе (МЭЖ) индикаторынан тұрады. Аналогтық вольтметрлердің индикатор шкаласы 10 және отыз деген екі мәнге градуирленеді және аспаптың өлшеу шектеріне еселік. Одан бөлек, мұндай вольтметрлерде децибелдардағы қосымша шкаласы бар. 0,1; 1; 10; 100 мВ және 1; 10 100 В шектерінде өлшеу жүргізген кезде нәтиже ең үлкен мәнді 10 шкаласы бойынша есептеледі. Бұл ретте шкаланың сәйкес коэффициенті ескеріледі. 0,03; 0,3; 3; 30; 300 мВ және 3; 30; 300 В шектері қолданылған кезде ең үлкен мәнді 30 шкаласы қолданылады, мұнда да шкаланың коэффициенті ескеріледі. Мысалға, егер вольтметрмен кернеу өлшенсе шектерді ауыстырып қою тетігін 300 мВ күйіне қою кезінде, ең үлкен мәнді 30 шкаладағы индикатордың көрсеткішін коэффициентке көбейту керек.

Шектерді ауыстырып қою тетігінен бөлек өлшеу қателігін азайту үшін вольтметрдің беткі жағына оның типі мен моделіне байланысты келесідей реттеу органдары шығарылуы мүмкін: Бірқатар жағдайда берілетін және қабылданатын кернеуді (тоқты, қуатты) сандық тұрғыдан бағалау кезінде өлшеудің абсолюттік бірлігін (В, мВ) емес, салыстырмалы логарифмдік бірлік – децибелді қолданады. Сондықтан қазіргі тілді вольтметрлердің басым көпшілігінде (автономдылары да, өзге аспаптарға қосымша орналастырылғандары да – сигнал генераторлары, сызықтық емес қателіктерді өлшеу құралдары және т.б.) қарапайым шкалалардан бөлек, децибелмен өлшейтін шкала болады, ол бірқалыпты еместігімен ерекшеленеді. Және оның көмегімен вольтпен есептемей ақ бірден нәтижені алуға болады. Осы аспаптардағы децибелмен өлшейтін шкаланың нөлі көп жағдайда 0,775 В кірмелі кернеуге сәйкес келеді. Ал егер кернеу шартты нөлдік деңгейден жоғары болса, демек ол оң, бұл деңгейден төмен болса теріс болып есептеледі. Децибелдердің шкаласы өзге шкалалардан қарағанда қысқа және ол кернеу шкаласының нөлдік белгісінен біраз қашықтықта басталады, себебі нөль вольтқа ∞дБ сәйкес келеді. Шектерді ауыстырып қою тетігінде белгіленген өлшеудің әр ішкі диапазоны көршілес тұрғаннан 10 дБ-ге ерекшеленеді. Бұл кернеудің 3,16 есеге өзгеркіне сәйкес келеді. Өлшеу нәтижесін алу үшін деуибелдер шкаласынан алынған көрсеткіштерді өлшеу шектерін ауыстырып қою тетігінде белгіленген мәнмен алгебралық түрде қосылады (кернеуді есептегендегідей көбейтілмейді). Мысалға, егер шектерді ауыстырып қою құралының қолы -20 дБ-де тұрса, ал аспаптың тілі -1,5 дБ белгісінде болса, өлшеу нәтижесі төмендегідей болады: -20 + (-1,5) = -21,5 дБ. Электрондық вольтметрлердегі децибелдер шкаласы фильтрлердің, күшейткіштердің, аттенюаторлардың кіру және шығу орындарындағы кернеудің қатынасын өлшеуге және босатуды анықтауға арналған:

мұндағыU0(B) = 0,775 В.

Бел — тым үлкен бірлік, сондықтан тәжірибеде белдің ондық бөлшегі – децибел қолданылады.

Шешімі.

Жоғарыда келтірілген вольтметрлердің классификациясына сәйкес В3-38 жазуы бұл ауыспалы тоқтың электрондық вольтметрі екенін білдіреді (38 – модельдің нөмірі).

Беткі жағының сипаты бойынша аспап аналогтық екенін анықтаймыз.
Шешімі.

Аспап өлшейтін ең төменгі кернеу шектерді ауыстырып қою тетігін 1 mV күйіне қойған кезде есептеледі. Есепті 1 мВ еселік (10 саны бар) жоғарғы шкала бойынша орындаймыз. Шкаланың коэффициенті

К

ш = 1/10 = 0,1. Осыған сәйкес, осы шкаланың бірінші цифрландырылған бөлігін — 1-ді К ш = 0,1-ге көбейту керек, яғни вольметр жол берілетін қателікпен (төлқұжатта берілген) өлшейтін ең төменгі кернеу 0,1 мВ-ке тең болады.

Өлшенетін кернеудің ең жоғарғы мәні U
номmax
мәнімен сәйкес келеді, яғни 300 В-қа тең болады.

Осыған сәйкес, В3-38 вольтметрі өлшейтін кернеу диапазоны 0,1 мВ-тан 300 В-қа дейінгі аралықты құрайды.

Шешімі.

В3-38 жазуына сәкес бұл вольтметр ауыспалы тоқтың кернеуін өлшеуге арналған.

Шешімі.

Сезгіштік асппатың ең кіші өлшеу шегінде – 1 мВ анықталады және оның мәні осы шектегі бөлік құнына теріс пропорциялы болып келеді, яғни шкала коэффициенті ескерілген вольтметрдің бөлік құны

Сонда оның сезгіштігі

Шешімі. 5.2 сурет бойынша аспаптың шектік жиілігін табамыз: ең төменгісі – 20 Гц және ең жоғарғысы – 5 МГц.

Шешімі . Өлшенетін кернеудің жиілігі аспаптық жиілік диапазонына кіретіндіктен, оның салыстырмалы нақты қателігі (2.4) формула бойынша есептеледі. Аспаптың шкаласында көрсетілген салыстырмалы келтірілген қателігі (5.2, б суретке қараңыз) ±2,5 %-ға тең.

U

ном өлшеу шегін 3 В тең деп таңдаймыз (себебі үлкен шектерде қателік ұлғаяды, ал төменгі шектерде индикатордлың тілі

«шкалаланады»).

Сонда

Шешімі.
5 В кернеуді өлшеу үшін U

ном = 10 В шегін таңдаймыз. Бұл шектерді ауыстырып қосу тетігіндегі +20 dB күйіне сәйкес келеді. Сызғышты алып, оның бір бұрышын механикалық корректорға (5.2, а суретке қараңыз), ал екіншісі вольтметрдің жоғарғы шкаласындағы 5 санына(5.2, б суретке қараңыз) қоямыз, сызғыш децибел шкаласы бойынша -4 мәні арқылы өтетінін көреміз.

Сәйкесінше, 5 В = +20 дБ - 4 дБ = +16 дБ.
5.8 мысал.
-12 дБ неше вольтқа сәйкес келетінін анықтау керек (5.2 суретке қараңыз).
Шешімі.

Бұл есепті шешу үшін шектерді ауыстырып қою тетігі мен децибелдер индикаторының тілін қосқан кезде -12 дБ шығатын күйді табу керек. Шектерді ауыстырып қою тетігінің-10 dB күйін таңдаймыз (бұл 300 мВ өлшеу шегіне сәйкес келеді), осы бойынша кернеуді санаймыз, ал индикатордың тілін децибелдер шкаласы бойынша -2 белгісіне қоямыз. 30 саны бар шкала бойынша индикатор тілі (сызғыш) 19 мВ көрсетеді. Сонда 10-ға тең (себебі 300 мВ 30 мВ-тан 10 есеге көп) шкала коэффициентін ескерсек, 190 мВ кернеуін аламыз.

5.3. Өздігімен шешуге арналған есептер

5.1 — 5.5. 5.3 суретте көрсетілген микровольметрдің төменде көрсетілген шектеріндегі шкала бөлігінің құнын анықтаңыз:

Есептің нөмірі 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5

Өлшеу шегі
0,03 mV
1 mV
300 mV

1 V

100 V

5.6 — 5.10. 5.3 суретте көрсетілген аспапты басқару органдарын төмендегі кестеге сәйкес қойғандағы өлшенетін параметрдің мәнін анықтау керек:

Есептік нөмірі 5.6 5.7 5.8 5.9

5.10
Шектерді ауыстырып қосу тетігінің күйі
0,03 mV
1 mV

300 mV

1 V

100 V

Индикатор тілінің күйі

22

7

22

7

а

1.5 % (1 ... 10 mV)
2.5 % (0,1; 0,3 mV и 1 ... 300 V)

4

(0,03 mV)

б

(5.1—5.49 есептеріне арналған)

5.26 — 5.30.

В3-57 аспабының келесідей шектердегі шкала бөлігінің құнын анықтау керек:

Есептің нөмірі
5.26
5.27
5.28

5.29
5.30
Өлшеу шегі
0,1 mV

3 mV
100 mV

3 V

300 V

5.31 — 5.35. 5В3-57 аспаптың басқару органдарын төмендегі кестеге сәйкес қойғандағы өлшенетін параметрдің мәнін анықтау керек:

Есептің нөмірі
5.31
5.32
5.33

5.34
5.35
Шектерді ауыстырып қосу тетігінің күйі
0,1 mV

3 mV
100 mV

3 V

300 V

Индикатор тілінің күйі

5

15

5

15

керек.
келетінін анықтау керек.

5.50 — 5.54. 5.4 суретте бейнеленген аспаптың келесідей шектердегі шкала бөлігінің құнын анықтау керек:

Есептің нөмірі
5.50
5.51
5.52

5.53
5.54
Тұрақты тоқтағы өлшеу шегі

0,1 V

0,3 V

1 V

3 V

100 V

5.55 — 5.59. 5.4 суретте көрсетілген аспапты басқару органдарын төмендегі кестеге сәйкес қойғандағы тұрақты тоқ бойынша өлшенетін параметрдің мәнін анықтау керек:

Есептің нөмірі
5.55
5.56
5.57

5.58
5.59

Тұрақты тоқта өлшеудің шектерін ауыстырып қосу тетігінің күйі

0,1 V

0,3 V

1 V

3 V

100 V

Индикатор тілінің күйі 2,5

25

4

15

6

а

б

5.4 сурет. В7-26 аспаптың бетжі жағы (а) және индикатор шкаласы (б) (5.50—5.99 есептерге арналған)

5.75 — 5.79.

Келесідей шектердегі В7-26 аспабының шкала бөлігінің құнын анықтау қажет:

Есептің нөмірі
5.75
5.76
5.77

5.78
5.79
Ауыспалы тоқтағы өлшеу шегі

0,3 V

3 V

10 V

30 V

300 V

5.80—5.84.

В7-26 аспабының басқару органдарын төмендегі кестеге сәйкес қойғанда тұрақты тоқ бойынша өлшенетін параметрдің мәнін анықтау керек:

Есептің нөмірі
5.80
5.81
5.82

5.83
5.84

Ауыспалы тоқта өлшеудің шектерін ауыстырып қосу тетігінің күйі

0,3 V

3 V

10 V

30 V

300 V

Индикатор тілінің күйі

11

5

5,2

18

27

келетінін анықтау керек.
6 Т а р а у

ӨЛШЕУІШ ГЕНЕРАТОРЛАР

Разиоөлшеуіш аспаптардың топтамалық классификациясы бойынша барлық генераторлар Г тобына жатады (5 қосымша). Өлшеуіш генераторлар сигнал пішіні, жиілік диапазоны және индексация типі бойынша классификацияланады.

Сигнал пішініне байланысты
үйлесімді, импульстік
және
шуыл

генераторлары болып бөлінеді.

Жиілік диапазоны бойынша төмен жиіліктегі (ТЖГ), жоғары жиіліктегі (ЖЖГ) және аса жоғары жиіліктегі генераторлар (АЖЖГ) болып бөлінеді.

Индикаторының түрі бойынша
аналогтық
және
цифрлық

генераторлар болып ажыратылады.

Индиксация түрі, жиілік диапазоны мен шығу сигналының пішінінен тәуелсіз өлшеуіш генератор жетекші генератордан – оң кері байланысты күшейткіштен және тұрақты тоқпен қуаттау көзінен құралады. Бұл ретте жетекші генератор өз параметрлеріне байланысты шығу сигналының пішіні мен жиілігін анықтайды.

Үйлесімді сигналды төмен жиіліктегі аналогтық генераторлар (Г3)

Инфрадыбыстық жиіліктер (20 Гц-тен төмен), дыбыстық жиіліктер (20 Гц-тен 20 кГц-ке дейін) және ультрадыбыстық жиіліктер (20-дан 200 кГц-ке дейін) төмен жиілікке жатады. Жиілік диапазоны үлкен мәндерге қарай кеңеюі мүмкін. Сондықтан генераторлардың әріптік-сандық шифрына ғана назар аудармау керек – Г3. Төмен жиіліктегі генераторлар синусоидалық сигналдардың көзі болып табылады. Алайда генераторлардың кейбір модельдері синусоидалық сигналмен қатар меандр пішінді сигналдар шығара алады. Егер аспаптың беткі жағында сигналдың пішіні белгіленбесе, бұл генератор тек синусоидалық пішінді сигналдардың көзі ғана болып табылады дегенді білдіреді.

Жетекші генераторлар келесідей типтерге бөлінеді:

Жиілікті көбейткіш, Гц

Жиілік диапазоны

рлардың тер е бұл жағда

LC

типті, жоғары жиіліктегі және аса жоғары жиіліктегі генераторларда қолданылады.

RC

типті жетекші генерато белмелі жүйесі резистор мен конденсатордан тұрады жән йда тербеліс жиілігі мына формуламен анықталады.

(6.1)

Төмен жиіліктегі генераторлардың жиілік диапазондары ішкі диапазондарға бөлінеді. Олардың саны төртке жетуі мүмкін (кейде беске). Осындай ішкі диапазонның әрқайсысына резистордың нақты кедергісі сәйкес келеді. Ал жиілікті баяу реттеу үшін барлық ішкі диапазондарға қызмет ететін ауыспалы сыйымдылықтың бір конденсаторы қолданылады (6.1 сурет). Бұл конденсатор герцтермен жиілікті баяу реттейтін градуирленген шкаламен жабдықталған. «Жиілікті көбейткіш» ауыстырып қосқышы резисторлар тобының көмегімен жиілікті дискреттік (он күндік) өзгертілуін қамтамасыз етеді. Кернеу мәнін генераторға орналасуын бақылау үшін келісілген жүктемеге орташа квадраттық мәндермен градуирленген көпшекті вольтметр қолданылады.

Үйлесімді сигналды жоғары жиіліктегі және аса жоғары жиіліктегі генераторлар (Г4)

Бұл генераторлар жоғары (200 кГц-тен 300 МГц-ке дейін) және аса жоғары (300 МГц-тен жоғары) жиіліктегі сигналдар шығара алады.

Аталған жиілік диапазондаы кішірек мәндерге қарай тарылуы мүмкін. Жоғары жиіліктегі генераторлар синусоидалық сигналдармен қатар ішкі (жиілігі 400 немесе 1 000 Гц) және сыртқы кернеу көзін қолдану арқылы амплитудалық-модульденген (АМ) және жиілікті- модульденген (ЖМ) сигналдар шығарады (АМ мысалын 7.1 кестеден қараңыз)

Жиілікдиапазоны
Жиілікті көбейткіш, МГц

fm іn

~ fm

Егер генератордың беткі жағында модульдейтін жиілік белгіленбесе, демек ол 1 000 Гц-ке тең. Модульдейтін жиіліктің ішкі көзі

RC

типті жетекші генератор болып табылады, ал салмақ түсетін жиіліктің көзі LC-генератордың негізінде іске асырылады. LC-генераторлардың тербелмелі жүйесі индуктивтік катушкасы (L) мен конденсатордан (С) тұрады және тербелістің салмақ түсетін жиілігі бұл жағдайда мына формуламен анықталады:

(6.2) Аса жоғары жиіліктегі тоқ генераторының салмақ түсетін жиілігінің диапазоны ішкі диапазондарға бөлінеді. Олардың саны сегізге жетуі мүмкін. Осындай ішкі диапазонның әрқайсысына катушка индуктивтілігінің нақты мәні сәйкес келеді. Ал жиілікті баяу реттеу үшін барлық ішкі диапазондарға қызмет ететін ауыспалы сыйымдылықтың бір конденсаторы қолданылады (6.2 сурет). Бұл конденсатор мегагерцтермен жиілікті баяу реттейтін градуирленген шкаламен жабдықталған. Жиілікті дискреттік белгілеу индуктивтілік катушкасының көмегімен іске асырылады. Синусоидалық сигналдың шығыс кернеуін орналастыру жиілікті көбейткіштің көмегімен баяу реттеу арқылы іске асырылады (6.3 сурет). Бұл ретте синусоидалық сигналдың шығыс кернеуі ( төмен жиіліктегі генераторлардағыдай) орташа квадраттық мәнге сәйкес келеді.

Генератор шығарылымдарының саны өзі шығаратын сигнал түрлерінің санымен анықталады. Егер ЖЖГ-дан екі сигнал алуға болса (мысалы, синусоидалық және АМ), онда оның шығарылымы екеу. Жоғары жиіліктегі тербелістердің пайдаланушыға сәулеленуін болдырмау үшін генераторда шығарылымды сөндіру немесе металл

бітеуіш бар. 75

Импульстік (релаксациялық) генераторлар (Г5) Тік бұрышты импульстардың периодты тізбекті генераторлары кеңінен қолданылады. Олардың параметрлері (кернеудің амплитудалық мәні

U

m ,

шығыс сигналының жиілігі

F,

импульс уақыты t a ,

кідіріс уақыты t

3

және қуыстылығы q

= T/t

H

, мұндағы

Т

— сигналдың жүру периоды) кең шектерде реттеледі.

Импульстық генераторлар екі түрлі сигнал түрін шығарушы болып табылады: негізгі –оң және теріс полярлықты тікбұрышты пішіндегі импульстар және қосымша – синхрондау импульстері (6.4 сурет). Импульстік генератордың өзарапайым құрылымдық схемасы 6.5 суретте көрсетілген.

Генератордың шығыс кернеуін бақылайтын вольтметр оның амплитудалық мәнін U m

көрсетеді.

а

— негізгі импульстар;

б

— синхрондалатын импульстар

76

1:1 Шығарылым

Шешімі.

Г3-109 генераторының беткі жағында сигнал пішіні белгіленбеген, осыған сәйкес ол синусоидалық тербелістердің көзі болып табылады.

Шешімі.

Жиілкті баяу орнатудың градуирленген шкаласы бойынша (6.6 суретке қараңыз) ең төменгі – 20 Гц және ең жоғарғы – 200 Гц мәндерді анықтаймыз.

«Жиілікті көбейткіш» қосқышы ең төменгі – 1 және ең жоғарғы — 10

3

мәнге ие.
Осылайша, ең төменгі жиілік F

mіn

= 20 Гц х 1 = 20 Гц, алең жоғарғы жиілікF max

= 200 Гц х 10

3

= 200 кГц.
Шешімі.
Дыбыстық және ультрадыбыстық жиіліктегі электрондық аналогтық генератор.

Шешімі. Шығыс кернеудің өлшеу шектерін анықтау 3 және 5 тарауларда жан-жақты қарастырылды, осыдан U вых

= 3 мВ... 15 B.
күйге қоюды анықтау керек.

Шешімі.

Берілген теңдеу синусоидалық пішіні бар сигналды сипаттайды. Теңдеудің жалпы түрі u(t

) = U

m

sіnῳt.
Сәйкесінше, синусоидалық сигналдың амплитудасы U

m

= 10 B, ал бұрыштық жиілігі ῳ= 6,28 • 10

3

Гц.

Генератордың вольметрі синусоидалық кернеудің орташа квадраттық мәнін көрсететіні белгілі, оны табу үшін U ~ 0,7

U

m

тәуелділігі қолданылады, яғни 0,7 • 10 В = 7 B.

Генераторға 7 В кернеуді қою үшін шектерді ауыстырып қою тетігімен 15 V шегін таңдап, «Шығ. реттеу» баяу реттеу қолымен индикатордың тілін вольтметрдің 7 В мәніне сәйкес келетін жоғарғы шкаласына орналастыру керек.

Генераторлардың барлық типтеріндеῳ бұрыштық жиілік емес,

F

сызықтық жиілік орналастырылады.ῳ= 2πF белгілі тәуелділіктің негізінде табамыз

F= ῳ

2

6,28 • 10

3

Гц

F=

π

=1 000 Гц.
2 • 3,14

Баяу реттеу қолымен генераторда 100 саны бар жиілікті сәйкестендіріп және «Жиілікті көбейткіш» басқышын 10 деген күйге келтірсек, Г3-109 генераторынан кернеуі 7 В және жиілігі 1 000 Гц синусоидалық пішінді сигналды аламыз. Радиотехникалық өлшеу практикасында сигнал теңдеумен мен графикалық түрде берілуі мүмкін. Осыған сәйкес мысалды қарастырайық.

6.6 Мысал.
Г3-109 генераторынан
6.7 суретте көрсетілген

сигнал түрін шығару үшін басқару органдарыныңқайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз.

Шешімі.
6.7 суреттен синусоидалық сигналдық берілген параметрлерін іріктеп аламыз:

U

m

= 5 B. Сонда

U

= 0,7 • 5 B = 3,5 B.

Генератор вольтметрінің шектерді ауыстырып қою тетігін (6.6 суретке қараңыз) 5 V белгісіне қоямыз, ал вольтметрдің тілін

«Шығ.реттеу» қолымен 3,5 В сәйкес келетін төменгі шкалаға

6.7 сурет. 6.6 мысалға қатысты параметрлері берілген синусоидалық сигнал

орналастырамыз.
6.7 сурет бойынша синусоидалық сигналдық қаталану периодын анықтаймыз

Т =

(7,5 - 2,5) мс = 5 мс = 5 • 10 -3 с.

Сигналдың қайталану жиілігін есептейміз

Сәйкесінше, талап етілген сигналды алу үшін жиілікті баяу орнату нысанасын (6.6 суретке қараңыз) 200 санымен сәйкестендіру қажет, ал «Жиілікті көбейткіш» басқысын 1 күйге қою керек.

Шешімі. 3,5 В кернеуді қоюдың салыстырмалы нақты қателігін табу үшін (2.4) формуланы қолданамыз:

200 Гц жиілігін қоюдың салыстырмалы нақты қателігін анықтау үшін бұл жиілікті қоюдың абсолюттік қателігін алдын-ала анықтап алып (2.2) формуланы қолданамыз:

A

F

±(0,02 • 200 Гц + 1) = ±5 Гц;

±5Гц • 100%200 Гц

±2,5%

Шешімі.

Генератор вольтметрінің төменгі шкаласын пайдаланамыз. Бұл жағдайда шкала коэффициенті 100 тең болады. Аталған шкаладағы алғашқы сан – 1, оны

К

ш

-ға көбейтеміз. U mіn

= 100 мВ шығады, ал бұл шкаланың соңғы саны 5-ті К ш

-ға көбейтсек, U max

= 500 мВ шығады.

к

L

и, мВ

60

10 110 t y мкс

15 17 t, мкс б

6.8 сурет. Г5-54 (а)

генераторының беткі жағы және оған берілген параметрлер ( б )

Шешімі.
6.8, б сурет бойынша барлық берілген параметрлердің мәнін табамыз:

U

m =

60 мВ; 4 =

(17 - 15) мкс = 2 мкс;

Т =

(110 - 10) мкс = 100 мкс; t

3

(15 - 10) мкс = 5 мкс.

Генераторда 60 мВ амплитудалық кернеудің шығуын қамтамасыз ету үшін «Ампл.» U m баяу реттеу қолымен индикатордың тілін 20 мәніне қою керек, шығыс кернеудің сатылы ауыстырып қосқышында х 0,03 тетігін басу керек және шығыс жалғағыштан 1:10 сигналын алу керек.

Кернеудің дұрыс қойылуын тексереміз:

2 мкс импульсінің ұзақтығын қою үшін баяу реттеу қолымен «μs ұзақтық» шкаласының ақшыл бөлігінің нысанасын 2 санымен сәйкестендіріп, х1 ақ тетігін басу керек.

100 мкс ипульстерінің қайталау периодын анықтау үшін оның жиілігін есептеу қажет:

Осыдан соң баяу реттеу қолымен нысананы «Қайталау жиілігі Hz» шкаласының қара жағындағы 10 санымен сәйкестендіріп, х 10

3

қара түсті тетігін басу керек.

Берілген 5 мкс уақытша қозғалысты анықтау үшін баяу реттеу қолымен нысананы «Уақытша қозғалыс ps» шкаласының қара түсті жағындағы 5 санымен сәйкестендіріп, х 1 қара түсті тетігін басу керек. Енді тетікті тумблермен берілген негізгі импульстер мен синхроимпульстердің оң полярлығын анықтау керек.

6.1.

Беткі жағы 6.9 суретте бейнеленген аспаптың жиілік диапазонын анықтау керек.

6.2.
Г3-102 аспабының шығаратын сигналының пішінін анықтау керек.
6.3.
Беткі жағы 6.9 суретте бейнеленген аспаптың толық атауын анықтау қажет.

6.4.
Г3-102 аспабының шығыс кернеуін қою диапазонын анықтау керек.
Шешімі.
Импульстық генератор электрондық аналогтық.

6.3. Өздігімен шешуге арналған есептер

Есептің нөмірі 6.9

6.10

6.11

6.12
6.13
6.14
6.15

6.16
6.17

6.18
6.19
Шкала шегі

100

0V

300

oV

1 mV
3 mV

10

mV

30

mV

100

mV

300

mV

1 V

3 V

10 V

u (t)
= 40 sіn (3,14 • 10

2

Гц) t

[мВ]. u(t

) = 100 sіn (1,57 • 10

2

Гц) t

[мВ].
u(t)
= 7 sіn(6,28 • 10

2

Гц) t

[В].

u (t)
= 30 sіn (9,42 • 10

3

Гц) t

[мВ].
u(t)
= 9sіn(12,56 • 10

3

Гц) t

[мВ]. и, мкВ

и, мВ

r

40

t, мс

6.10 сурет. 6.25 есепке берілген 6.11 сурет. 6.26 есепке берілген параметрлері бар синусоидалық сигнал параметрлері бар синусоидалық сигнал

болса, онда 6.20 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

и, мкВ

2

t, мс

6.12 сурет. 6.27 есепке берілген 6.11 сурет. 6.28 есепке берілген параметрлері бар синусоидалық сигнал параметрлері бар синусоидалық сигнал

6.14 сурет. 6.29 есепке берілген параметрлері бар синусоидалық сигнал
болса, онда 6.21 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін
қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±% деп белгіленсе және егер

U =

4,9 В,

F =

100 Гцболса, онда 6.22 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±%деп белгіленсе және егер

U =

21мВ,

F =

1,5 кГцболса, онда 6.23 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±% деп белгіленсе және егер

U =

6,3 мВ,

F =

2 кГцболса, онда 6.24 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±% деп белгіленсе және егер

U =

98 мкВ,

F =

100 Гцболса, онда 6.25 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±% деп белгіленсе және егер

U =

49 мВ,

F =

50 Гцболса, онда 6.26 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±% деп белгіленсе және егер

U =

119 мкВ,

F =

500 Гцболса, онда 6.27 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

деп бе
Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ

прU

= ±1,5 %, γ дF

= ±%
лгіленсе және егер

U =

7 В,

F =

1 кГцболса, онда 6.28 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

% деп бе

Егер Г3-102 аспабының төлқұжатында γ прU

= ±1,5 %, γ дF

= ± лгіленсе және егер

U =

0,35 В,

F =

50 кГцболса, онда 6.29 есепте табылған кернеу мен жиіліктің мәндерін қоюдың салыстырмалы қателіктерін анықтаңыз.

6.43

6.49. «Жиілікті көбейткіш» ауыстырып қосқышының келесідей күлерінде жиілікті реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.43
6.44
6.45

6.46
6.47
6.48
6.49

Ауыстырып қосқыштың күйі
0,001
0,01

0,1

1

10

100

1 000

6.15 сурет. Г6-26 генераторының беткі жағы

86

«Синхроимпульстар» сигналының пішінін анықтаңыз.
6.63 — 6.70.
Г5-54 аспабының «Қайталау жиілігі

Hz» тетіктік ауыстырып қосқышының келесідей тетіктерін басқандағы жиілікті реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.63
6.64
6.65

6.66
6.67
6.68
6.69

6.70
Басылған тетік

Ақ х10

Қара х10
Ақ Х10

2

Қара

Х10

2

Ақ х10

3

Қара х10

3

Ақ х10

4

Қара х10

4

6.71 — 6.79.
Г5-54 аспабының «Уақытша қозғалыс μs

» тетіктік ауыстырып қосқышының келесідей тетіктерін басқандағы уақытша қозғалысты реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.71
6.72
6.73

6.74
6.75
6.76
6.77

6.78
6.79
Басылған тетік

0

Ақ

х 0,1
Қара
х0,1

Ақ х1

Қара х1

Ақ х 10
Қара х 10
Ақ х 10

2

Қара х 10

2

6.80 — 6.87.
Г5-54 аспабының «Ұзақтық

» тетіктік ауыстырып қосқышының келесідей тетіктерін басқандағы импульстар ұзақтығын реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.80
6.81
6.82

6.83
6.84
6.85
6.86

6.87
Басылған тетік

Ақ

х0,1
Қара 0,1

Ақ х1

Қара х1 Ақ х10

Қара х10 Ақ х10

2

Қара

Х10

2

6.88 — 6.93.
Г5-54 аспабының

тетіктік ауыстырып қосқышының келесідей тетіктерін басқандағы амплитуда импульстарын реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.88
6.89
6.90

6.91
6.92
6.93
Шыққан сигнал

1:1 1:1 1:1

1: 1
1: 10
1: 100
Басылған тетік

х 1

х 0,3
х0,1
х0,03
х0,03

х 0,03

«Синхроимпульстар» және 1:1 сигналдар параметрлерінің қайсысы сәйкес келетінін анықтаңыз.

«Синхроимпульстар» және 1:1 сигналдар параметрлерінің қайсысы сәйкес келмейтінін анықтаңыз.

6.100. 6.18 суретте көрсетілгенГ5-54 аспабынан 1:1 сигнал түрін шығару үшін басқару органдарының қайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз.

6.104—6.110.

Келесі кестеде көрсетілген параметрлерді қоюдың салыстырмалы қателігін анықтаңыз:

Есептің нөмірі
6.104
6.105
6.106

6.107
6.108
6.109
6.110

Пара метр t u

= 7 мкс

U

m =

= 90 мВ

U

m

= 6В

F

= 14 кГц t

3

5 мкс

F

=10 кГц t

H

= 30 мкс

F

=100 кГц

U

m

= 1 В 4

= 5 мкс

U

m

= 12 В

tз =
= 0,5 мкс

t u

= 2 мкс t u

= 3 мкс
Г5-54 аспабының төлқұжаты бойынша мына мәліметтер белгілі:

∆ Um =

(0,1

U

m

+ K

), мұндағы К — кернеудің сатылау өзгеру коэффициенті; ∆

F

= ±0,1F, где Fв Гц; ∆t

H

= ±(0,1

4

+ 0,03) мкс; ∆ t

3

±(0,1

1

3

0,03) мкс.
6.111 — 6.119.

Г5-54 аспабынан келесі кестеде көрсетілген амплитудалары бар тікбұрышты пішіндегі импульстар шығару үшін басқару органдарының қайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (кернеу 1:1 шығарылымынан алынады):

Есептің нөмірі

6.111

6.112
6.113
6.114
6.115

6.116
6.117

6.118
6.119

U

m ,

В

0,6 0,9 1,2 1,5 1,8 2,1 2,4 2,7

3

6.120 — 6.128.

Г5-54 аспабынан келесі кестеде көрсетілген амплитудалары бар тікбұрышты пішіндегі импульстар шығару үшін басқару органдарының қайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (кернеу 1:10 шығарылымынан алынады):

Есептің нөмірі

6.120

6.121

6.122
6.123
6.124
6.125

6.126
6.127

6.128

U

m

60 мВ
90 мВ
120 мВ
150 мВ

180 мВ
210 мВ
240 мВ
270 мВ

0,3 В

6.129 — 6.137.

Г5-54 аспабынан келесі кестеде көрсетілген амплитудалары бар тікбұрышты пішіндегі импульстар шығару үшін басқару органдарының қайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (кернеу 1:100 шығарылымынан алынады):

Есептің нөмірі
6.129
6.130
6.131

6.132
6.133
6.134
6.135

6.136
6.137

Um, мВ

6

9

12

15

18

21

24

27

30

6.138 — 6.164.

Г5-54 аспабынан келесі кестеде көрсетілген амплитудалары бар тікбұрышты пішіндегі импульстар шығару үшін басқару органдарының қайсысын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (кернеу 1:1 шығарылымынан алынады):

Есептің нөмірі
6.138
6.139
6.140

6.141
6.142
6.143
6.144

6.145
6.146

U

m,

В

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Есептің нөмірі
6.147
6.148
6.149

6.150
6.151
6.152
6.153

6.154
6.155

U

m,

В

6

9

12

15

18

21

24

27

30

Есептің нөмірі
6.156
6.157
6.158

6.159
6.160
6.161
6.162

6.163
6.164

U

m,

В

20

30

40

50

60

70

80

90

100

6.22. Г4-102 аспабының беткі жағы

92

6.169—6.176.
Г4-102 аспабының «Жиілікті қою MHz

» тетіктік ауыстырып қосқышының келесідей тетіктерін басқандағы салмақ жиілікті реттеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
6.169
6.170
6.171

6.172
6.173
6.174
6.175

6.176
Ауыстырып қосқыштың тетігі

1

2

3

4

5

6

7

8

6.177 — 6.188.

Дискреттік ауыстырып қосқыштың келесідей күйлері мен өлшеу шегін білдіретін санның түстерінде Г4-102 аспабының «рУ» шығарылымында кернеуді реттеу шектерін анықтау керек :

Есептің нөмірі
6.177
6.178
6.179

6.180
6.181
6.182
Ауыстырып қосқыштың күйі

Қара х 1
Қызыл

х1

Қара х 10
Қызыл х 10
Қара х 10

2

Қызыл х 10

2

Есептің нөмірі
6.183
6.184
6.185

6.186
6.187
6.188
Ауыстырып қосқыштың күйі

Қара х10

3

Қызыл х 10

3

Қара х 10

4

Қызыл х 10

4

Қара х 10

5

Қызыл х 10

5

Ондық ауыстырып қосқыштың қызыл түсті сандары 6.22 суретте доға сияқты белгіленген. Доға сияқты бөлінген көбейткіштер соңғы сандары 1,5 және 5 мкВ

U

бірқалыпты құрылғының ішкі шкаласына сәйкес келеді.
u(t)
= 0,5 sіn(15,7 • 10

6

Гц) t

[мВ].
u(t)
= 4 sіn (3,14 • 10

6

Гц) t

[мВ].
u(t)
= 1,5 sіn (6,28 • 10

5

Гц) t

[мВ].
u(t)
= 2,1 sіn (9,42 • 10

6

Гц) t

[мВ].

6.23 сурет. 6.195 есепке берілген сигнал 6.24 сурет. 6.196 есепке берілген сигнал

u(t)
= 30 sіn(12,56 • 10

7

Гц) t

[мВ].

u(t)
= 0,02sіn(15,7 • 10

8

Гц) t

[мВ].

6.27 сурет. 6.199 есепке берілген сигнал

% деп белгіленсе,

U

= 350 мВ, f = 2,5 МГц болғанда, 6.189 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 2,8 мВ, f = 0,5 МГц болғанда 6.190 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 1,05 мВ, f = 0,1 МГц болғанда 6.191 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 1,5 мВ, f = 1,5 МГц болғанда 6.192 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 21 мВ, f = 20 МГц болғанда 6.193 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 14 мкВ, f = 10 МГц болғанда 6.194 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 14 мВ, f

= 0,1 МГц болғанда 6.195 есепте

табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 7 мВ, f = 1 МГц болғанда 6.196 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 0,35 В,

f = 4 МГц болғанда 6.197 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 0,5 В,

f = 10 МГц болғанда 6.198 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

% деп белгіленсе,

U

= 0,5 мВ, f = 25 МГц болғанда 6.199 есепте табылған кернеу мен жиілік мәнін орналастырудың абсолюттік қателігін анықтаңыз.

7 т а р а у

ЭЛЕКТРОНДЫҚ ОСЦИЛЛОГРАФТАР

Осциллографтың негізгі мәліметтері оның беткі жағында берілген. Осциллографтар келесідей типтерде болуы мүмкін:

жарық сәулелі (

Н тобы) және
электрондық
(С тобы).
Өз кезегінде электрондық осциллографтар (ЭО) индикация түрі бойынша

аналогтық
және
цифрлық,
міндеті бойынша

әмбебап

(С1),

стробоскоптық

(С7),

жадтайтын
(С8) және
арнайы
(С9), ал бір уақытта зерттейтін процестер саны бойынша

бір арналы
және
көп арналы
болып бөлінеді.

Экранда бір ғана процесті бақылауға мүмкіндік беретін бір арналы (бір сәулелі) осциллографтарда бір Y кірер аузы, бір «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқыш және жарықты, астигматизмді, фокусты реттейтін бір-бір қолдан болады. Бір уақытта екі процесті зерттеуге мүмкіндік беретін көп арналы екісәулелі осциллографтарда екі кірер ауыз Y (У х

және Y

2

), екі «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышы және жарықты (Жарық 1 және Жарық 2), фокусты (Фокус1 және Фокус2), астигматизмді (Астигматизм1 және Астигматизм 2) реттейтін екі-екі қолдан болады.

Екі арналы ЭО-да екі кірер ауыз Y (Y x

жәнеY

2

),екі «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышы және жарықты, астигматизмді, фокусты реттейтін бір-бір қолдан болады.

Осциллографтардың барлығында үш электрлік кірер ауыз Y, X, Z болады: X — электрондық сәуленің көлденең жылжып отыруын және жылжымайтын осциллограмманы алуды қамтамасыз ететін көмекші кернеуді жеткізуге арналған; Осциллографпен жұмыс істеудің негізгі мәні пайдаланушылық дағдылардың қалыптасуы және барынша аз қателікпен түрлі сигналдардың парамерлерін өлшей білу, бұл кез келген аналогтық ЭО үшін қолданылатын өлшеудің әмбебап әдістемесін меңгермейінше мүмкін емес.

Осциллографтың көмегімен өлшеу жүргізудің әмбебап әдістемесі өз ішінде келесідей процестерден құралған. Сигнал бірполярлы болуы мүмкін, яғни бір полярлықтың амплитудасы (7.1 кестеге қараңыз, 2 және 4 а-в нөмірлі сигналдар) және оң және теріс амплитудалы екіполярлы (1,3 және 4г нөмірлі сигналдар) болуы мүмкін.

«Вольт/дел.» ауыстырып қосқышымен (кейбір осциллографтарда «Күшейткіш» тумблерімен) анықталады. «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышының көрсетілімі (немесе «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышы мен «Күшейткіш» турлерімен анықталған мәндердің туындысы) осциллограмманың масштабы болып табылады. Сигнал параметрлерін өлшеу қателігі осциллограмманың таңдалған масштабына байланысты.

А

в(г) =

C

Y(X)nY(X
), (7

. 1)

мұндағы

C

Y

(x ) — тігінен (көлденең) тұрған осциллограф масштабтық торының бір бөлігінің құны (горизонталді); n

Y

X

— масштабтық тор бөліктеріндегі тігінен (көлденең) тұрған сигнал параметрлерінің

сызықтық өлшемі. 98

C1-1rHafl napaMerpnepі

u

t

U

m -

8Mnr1Urny<)anbll{

M8H

U

opmawa KaaOpammblK

MSH

T

l{aumanay
nepu00b1

F

>KUіnіK

U

- 0.707U,.

7.2)
2Jf<ypіn
T¥Pf3H
a) 6іp>1<aprb1nep1>10ATbl

T

F

= f (7 .3 )

Сигналдың атауы

Сигналдың пішіні

Сигнал параметрлері
Параметр туындыларын есептеуге арналған формулалар
б) екіжарты периодты

3. Амплитудалық-моду- льденген (AMтербеліс)

Т

а

модульдейтін жиіліктің қайталау периоды;

F—

модульдейтін жиілік;

Т —

салмақ түсетін жиіліктің қайталау периоды;
/— салмақ түсетін жиілік;

М—

амплитудалық модуляцияныңкоэффициенті;

А, В —

сызықтық өлшемдер

4. Импульстік: а) тікбұрышты

б) трапецеиалды

в) арартектес:

U

m

импуль самплитудасы; t u

—импульс ұзақтығы;

Т —

импульстің қайталау периоды;

F —

импульстің қайталау жиілігі; q —

қуыстылық; ∆

U

m

импульс ұшының қисаюы; t ф

— импульстің алдыңғы аймағы;

t cр

— импульстің артқы кесіндісі;

tp.x —
араның жұмыс істеу уақыты;

t o x

араның кері қайту уақыты

Сигналдың атауы

Сигналдың пішіні

Сигнал параметрлері
Параметр туындыларын есептеу формулалары

г) дифференциалданған

Шешімі.

Радиоөлшеу аспаптарының топтамалық классификациясына сәйкес (5 қосымшаны қараңыз), С1 – электрондық әмбебап осциллографтың белгісі, ал 67 – модельдің нөмірі. Аспаптың беткі жағының суретінде цифрлық индикатор болмағандықтан, аспап аналогтық болып есептеледі. Аспаптың беткі жағында бір Y кірер аузы (аспаптың панелінде кіру импедансы болып белгіленген), бір «Вольт/бөл» ауыстырып қосқыш және «Жарықтық» және «Фокус» деген реттейтін бір-бір қолдан бар. Яғни бұл осциллограф бірсәулелі дегенді білдіреді. Осыған сәйкес, аспаптың толық атауы –электрондық аналогтық әмбебап бірсәулелі осциллограф.

Шешімі .

Осциллограф өлшейтін кернеу (7.1) формула бойынша есептеледі:

U = C

γ n γ .

Ең төменгі (ең жоғарғы) кернеуді U mіn

(U

max )

C

γ мен n γ -

нің ең төменгі (ең жоғарғы) мәндерінен табамыз.
«Вольт/бөл» ауыстырып қосқыштың шкаласында

C

γ -

дің ең төменгі мәні 0,01 В/бөл.-ге тең (ең жоғарғы — 20 В/бөл).

n γ нің тігінен келген ең төменгі сызықтық өлшемін бір бөлігіне тең қылып аламыз. Себебі төмен мәндерде өлшеу қателігі ұлғаяды, ал n γ -

нің ең жоғарғы мәнін масштабтық тор бойынша – 6 бөлік.

Осыған сәйкес, С1-67 осциллографымен кернеуді өлшеудің диапазоны:

U

mіn

= (0,01 В/бөл.) (1 бөл.) = 0,01 В; U max

= (20 В/бөл.) (6 бөл.) =

= 120 В.

«Уақыт/бөл.» — 50 мс/дел.; «Ұңғы» тумблері — х0,2, синусоидалық сигналдың (7.1 кестеге қараңыз) параметрлерін анықтау қажет.

Шешімі.

Осциллографтың экранында көрсетілген синусоидадан шығатын қорытынды, сигнал амплитудасы —3 бөлікті, ал оның периоды 8 бөлікті құрайды.

Берілген сигналдың параметрлері

U

m

, U, T, F,

синусоидалы болып табылады.
Кернеудің амплитудалық мәнін (7.5) формула бойынша анықтаймыз:

U

m =

C

γ n γ =

(2 В/бөл.) (3 бөл.) = 6 В.
Кернеудің орташа квадраттың мәнін (7.2) формула бойынша анықтаймыз:

U= 0,707 • 6 В = 4,2 В.

Сигналдың қайталануы периодын (7.1) формула арқылы анықтаймыз: T=

C

X

n

X

(50 мс/бөл.)(0,2 • 8 бөл.) = 80 мс.
Қайталау жиілігін (7.3) формуласы бойынша табамыз:

180 • 10 -3 с =

125 Гц.
Сәйкесінше, өлшенген синусоидалық сигналдың параметрлері мынаны құрайды:

U

m

= 6 В;

U

= 4,2 В;

T

= 80 мс;

F

= 12,5 Гц.
Шешімі.
Тігінен тұрған осциллограмманың сызықтық өлшемдері

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышымен және «Ұңғы» тумблерімен реттеледі. Олардың күйлері есептің шарты бойынша өзгермейді. Осыған орай, тігінен тұрған осциллограмманың өлшемдері өзгермейді. Көлденеңнен тұрған сигналдың амплитудасы «Вольт/бөл.»

ауыстырып қосқышының бастапқы күйінде.

U

m

= C

Y

n

Y

(2 В/дел.)(3 дел.) = 6 В. «Вольт/бөл.» ауыстырып қояқышының күйін 10 белгісіне қойғандағы көлденеңнен тұрған сигналдың амплитудасын келесі формула бойынша табамыз:

осыдан

U

m

= (10 В/дел.)(х дел.) = 6 В,

Шешімі.

Кірмелі толық кедергі туралы мәлімет аспаптың беткі жағында берілген, яғни R вх

= 1 МОм, ал С вх

= 40 пФ.

7.4. Өздігімен шешуге арналған есептер

7.11—7.21.

С1-67 аспабының «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышын төмендегідей күйлерге қойғанда кернеудің өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.11
7.12
7.13

7.14
7.15
7.16
7.17

7.18
7.19
7.20
7.21

«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

20

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.22—7.39.

С1-67 аспабының «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын және «Ұңғы» тумлерін төмендегідей күйлерге қойғанда сигналдың жүру периодын өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.22
7.23
7.24

7.25
7.26
7.27
7.28

7.29
7.30
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms
0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms

«Ұңғы» тумблерінің күйі
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2

х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

Есептің нөмірі
7.31
7.32
7.33

7.34
7.35
7.36
7.37

7.38
7.39
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 |rs

20 |rs
10 |rs
5 |rs
2 |rs

1 |TS

0,5 |rs
0,2 |rs
0,1 |rs
«Ұңғы» тумблерінің күйі

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2

х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

7.40 — 7.50. «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышын төмендегідей күйлерге қойғанда 7.2 суреттің экранында көрсетілген сигнал кернеуінің амплитудасын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.40
7.41
7.42

7.43
7.44
7.45
7.46

7.47
7.48
7.49
7.50

«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

20

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.51 — 7.61.

«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышын төмендегідей күйлерге қойғанда 7.2 суреттің экранында көрсетілген импульс ұшының қисаюын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.51
7.52
7.53

7.54
7.55
7.56
7.57

7.58
7.59
7.60
7.61

«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

20

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.62 — 7.79.

С1-67 аспабының масштабы белгілетін басқару органдарын келесідей күйлерге қойғанда 7.2 суреттің экранында көрсетілген сигналдың импульс ұзақтығын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.62
7.63
7.64

7.65
7.66
7.67
7.68

7.69
7.70
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

50

ms

20

ms

10 ms
5 ms
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
«Ұңғы» тумблерінің күйі

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2

х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

Есептің нөмірі
7.71
7.72
7.73

7.74
7.75
7.76
7.77

7.78
7.79
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 μs

20 μs
10 μs
5 μs
2 μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

«Ұңғы» тумблерінің күйі
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2

х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

7.80 — 7.97.

С1-67 аспабының масштабы белгілетін басқару органдарын келесідей күйлерге қойғанда 7.2 суреттің экранында көрсетілген импульстің алдыңғы аймағын орналастыру уақытын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.80
7.81
7.82

7.83
7.84
7.85
7.86

7.87
7.88
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms
0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms

«Ұңғы» тумблерінің күйі х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

Есептің нөмірі
7.89
7.90
7.91

7.92
7.93
7.94
7.95

7.96
7.97
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 μs

20 μs
10 μs
5 μs
2 μs

1 μs
0,5μs
0,2 μs
0,1 μs

«Ұңғы» тумблерінің күйі х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

7.98 — 7.115.

С1-67 аспабының масштабы белгілетін басқару органдарын келесідей күйлерге қойғанда 7.2 суреттің экранында көрсетілген сигнал импульсінің кесіндісін орналастыру орнын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.98
7.99
7.100

7.101
7.102
7.103
7.104

7.105
7.106
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms
0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms

«Ұңғы» тумблерінің күйі
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2

Есептің нөмірі
7.107
7.108
7.109

7.110
7.111
7.112
7.113

7.114
7.115
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 μs

20 μs
10 μs
5 μs
2 μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

«Ұңғы» тумблерінің күйі
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2
х0,2
х0,2

х0,2
х0,2
7.116 — 7.125.
Осциллограммалардың тіке тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін

С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері

«Вольт/бөл.»

— 20, «Уақыт/бөл.» — 0,5 μs; «Ұңғы» тумблері — х0,2):

Есептің нөмірі
7.116
7.117
7.118

7.119
7.120
7.121
7.122

7.123
7.124
7.125
Осциллограмм аны тігінен үлкейту, есе

2

4

10

20

40

100

200

400

1 000
2 000

7.126 — 7.135.

Осциллограммалардың тіке тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «Вольт/бөл.» — 20, «Уақыт/бөл.» — 0,5 μs; «Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.126
7.127
7.128

7.129
7.130
7.131
7.132

7.133
7.134
7.135
Осциллограмм аны тігінен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

100

200

500

1 000
2 000
7.136

7.152.

Осциллограммалардың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «Вольт/бөл.» — 20, «Уақыт/бөл.» — 0,1μs; «Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.136
7.137
7.138

7.139
7.140
7.141
7.142

7.143
7.144
Осциллограмманы көлденеңненкішіре йту, есе

2

5

10

20

50

100

200

500 1000

Есептің нөмірі
7.145
7.146
7.147

7.148
7.149
7.150
7.151

7.152
Осциллограмманы көлденеңнен кішірейту, есе
2 000
5 000

10000

20000

50000

100000

200000

500000

7.153 — 7.169.

Осциллограммалардың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «Вольт/бөл.» — 0,01, «Уақыт/бөл.» — 50 ms; «Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.153
7.154
7.155

7.156
7.157
7.158
7.159

7.160
7.161
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2,5

5

10

25

50

О О

250

500 1000

Есептің нөмірі
7.162
7.163
7.164

7.165
7.166
7.167
7.168

7.169
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
2 500
5 000

10000

25 000
50 000

100000

250000

500000

7.170 — 7.186.

Осциллограммалардың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «Вольт/бөл.» — 20, «Уақыт/бөл.» — 0,1 μs; «Ұңғы» тумблері — х0.2):

Есептің нөмірі
7.170
7.171
7.172

7.173
7.174
7.175
7.176

7.177
7.178
Осциллограмманы көлденеңнен кішірейту, есе

2

5

10

20

50

О О

200

500 1000

Есептің нөмірі
7.179
7.180
7.181

7.182
7.183
7.184
7.185

7.186
Осциллограмманы көлденеңнен кішірейту, есе
2 000
5 000

10000

20 000

50000

100000

200000

500000

7.187 — 7.203.

Осциллограммалардың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін С1-67 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «Вольт/бөл.» — 1, «Уақыт/бөл.» — 50ms; «Ұңғы» тумблері — х0,02):

Есептің нөмірі
7.187
7.188
7.189

7.190
7.191
7.192
7.193

7.194
7.195
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2,5

5

10

25

50

100

250

500 1000

Есептің нөмірі
7.196
7.197
7.198

7.199
7.200
7.201
7.202

7.203
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
2 500
5 000

10000

25 000
50 000

100000

250 000

500000

7.204 — 7.213.

С1-67 аспабының «Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышын бастапқы 2 күйінен келесідей күйлерге ауыстырғанда осциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.204
7.205
7.206

7.207
7.208
7.209
7.210

7.211
7.212
7.213
«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышкүйінің өзгеруі

5

10

20

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.214 — 7.230.

С1-67 аспабының «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын бастапқы 0,5ms күйінен келесідей күйлерге ауыстырғанда осциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.214
7.215
7.216

7.217
7.218
7.219
7.220

7.221
7.222
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
1 ms

2 ms
5 ms
10 ms
20 ms

50 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 |rs

Есептің нөмірі
7.223
7.224
7.225

7.226
7.227
7.228
7.229

7.230
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
20 |rs
10 |rs

5 |rs
2 |rs
1 |rs
0,5 |rs

0,2 |rs
0,1 |rs

7.231 — 7.241.

С1-67 аспабының «Вольт/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде синусоидалы кернеудің келесідей амплитудаларын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.231
7.232
7.233

7.234
7.235
7.236
7.237

7.238
7.239
7.240
7.241

Кернеу амплитудасы, В

90

45

22,5

9

4,5

2,25 0,9

0,45
0,225
0,09
0,045

7.242 — 7.259.

С1-67 аспабының «Уақыт/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде 7.2 суреттің экранында көрсетілген импульстің келесідей ұзақтықтарын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек («Ұңғы» тумблері х1 күйіне қойылған):

Есептің нөмірі
7.242
7.243
7.244

7.245
7.246
7.247
7.248

7.249
7.250
Импульс ұзақтығы
250 мс

100 мс
50 мс
25 мс
10 мс

5 мс
2,5 мс
1 мс
0,5 мс

Есептің нөмірі
7.251
7.252
7.253

7.254
7.255
7.256
7.257

7.258
7.259
Импульс ұзақтығы

250

мкс

100

мкс

50

мкс

25

мкс

10

мкс

5

мкс 2,5 мкс

1

мкс 0,5 мкс

7.260 — 7.277.

С1-67 аспабының «Уақыт/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде 7.2 суреттің экранында көрсетілген импульстің келесідей ұзақтықтарын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек («Ұңғы» тумблері х 0,2 күйіне қойылған):

Есептің нөмірі
7.260
7.261
7.262

7.263
7.264
7.265
7.266

7.267
7.268
Импульс ұзақтығы
50 мс

20 мс
10 мс
5 мс
2 мс

1 мс
0,5 мс
0,2 мс
0,1 мс

Есептің нөмірі
7.269
7.270
7.271

7.272
7.273
7.274
7.275

7.276
7.277
Импульс ұзақтығы

50

мкс

20

мкс

10

мкс

5

мкс

2

мкс

1

мкс 0,5 мкс 0,2 мкс 0,1 мкс

7.3 сурет. С1-93 осциллографының беткі жағының суреті

7.291 — 7.301. « V/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойған кезде С1-93 аспабымен кернеуді өлшеу шектерін анықтаңыз:

Есептің нөмірі
7.291
7.292
7.293

7.294
7.295
7.296
7.297

7.298
7.299
7.300
7.301

V/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.302 — 7.323.

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерін х1 күйіне, ал «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда сигналдың жүру периодын өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.302
7.303
7.304

7.305
7.306
7.307
7.308

7.309
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.310
7.311
7.312

7.313
7.314
7.315
7.316

7.317
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.318
7.319
7.320

7.321
7.322
7.323
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs

1μs

0,5 μs
0,2μs
0,1 μs
7.324 — 7.345.

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерінх0,2 күйіне, ал «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда сигналдың жүру периодын өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.324
7.325
7.326

7.327
7.328
7.329
7.330

7.331
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
1 0 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.332
7.333
7.334

7.335
7.336
7.337
7.338

7.339
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.340
7.341
7.342

7.343
7.344
7.345
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs 2μs 1μs

0,5 μs
0,2μs
0,1μs

7.346

7.367 .

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерінх1 күйіне, ал «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда сигналжиілігін өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.346
7.347
7.348

7.349
7.350
7.351
7.352

7.353
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1

s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.354
7.355
7.356

7.357
7.358
7.359
7.360

7.361
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.362
7.363
7.364

7.365
7.366
7.367
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs 2μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

7.368 — 7.389.

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерін х 0,2 күйіне, ал «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда сигнал жиілігін өлшеу шектерін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.368
7.369
7.370

7.371
7.372
7.373
7.374

7.375
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.376
7.377
7.378

7.379
7.380
7.381
7.382

7.383
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.384
7.385
7.386

7.387
7.388
7.389
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs
7.390 — 7.400.

С1-93 аспабының «V/бөл.» ауыстырып қосқышының келесідей күйлерінде 7.3 суреттің экранында көрсетілген сигнал кернеуінің амплитудасын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.390
7.391
7.392

7.393
7.394
7.395
7.396

7.397
7.398
7.399
7.400

V/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.401 — 7.411.

С1-93 аспабының«V/бөл.» ауыстырып қосқышының келесідей күйлерінде 7.3 суреттің экранында көрсетілген сигнал кернеуінің орташа квадраттық мәнін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.401
7.402
7.403

7.404
7.405
7.406
7.407

7.408
7.409
7.410
7.411

V/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.412 — 7.433.
С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерін х1 күйіне, ал

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда 7.3 суреттің экранында көрсетілген сигналдың жүру периодын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.412
7.413
7.414

7.415
7.416
7.417
7.418

7.419
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.420
7.421
7.422

7.423
7.424
7.425
7.426

7.427
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.428
7.429
7.430

7.431
7.432
7.433
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs
7.434 — 7.455.
С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерінх0,2 күйіне, ал

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда 7.3 суреттің экранында көрсетілген сигналдың жүру периодын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.434
7.435
7.436

7.437
7.438
7.439
7.440

7.441
7.442
7.443
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms

Есептің нөмірі
7.444
7.445
7.446

7.447
7.448
7.449
7.450

7.451
7.452
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
0,5 ms

0,2 ms
0,1 ms
50 μs
20 μs

10 μs
5 μs
2 μs
1 μs

Есептің нөмірі
7.453
7.454
7.455

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

7.456 — 7.477.
С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерінх1 күйіне, ал
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда 7.3

суреттің экранында көрсетілген сигналдың жүру жиілігін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.456
7.457
7.458

7.459
7.460
7.461
7.462

7.463
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.464
7.465
7.466

7.467
7.468
7.469
7.470

7.471
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.472
7.473
7.474

7.475
7.476
7.477
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs
7.478 — 7.499.
С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерінх0,2 күйіне, ал

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын келесідей күйлерге қойғанда 7.3 суреттің экранында көрсетілген сигналдың жүру жиілігін анықтау керек

Есептің нөмірі
7.478
7.479
7.480

7.481
7.482
7.483
7.484

7.485
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.486
7.487
7.488

7.489
7.490
7.491
7.492

7.493
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.494
7.495
7.496

7.497
7.498
7.499
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs

7.500 — 7.509.
Осциллограммалардың тіке тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін

С1-93аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері

«V/бөл.»

— 10, «Уақыт/бөл.» — 1 s;

«Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.500
7.501
7.502

7.503
7.504
7.505
7.506

7.507
7.508
7.509
Осциллограмманы тігінен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

100

200

500

1 000
2 000

7.510 — 7.519.

Осциллограммалардың тіке тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-93 аспабының қай басқару

органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «V/бөл.»—0,005, «Уақыт/бөл.» — 0,1 μs; «Ұңғы» тумблері — х0,2):

Есептің нөмірі
7.510
7.511
7.512

7.513
7.514
7.515
7.516

7.517
7.518
7.519
Осциллограмманы тігінен кішірейту, есе

2

4

10

20

40

О

о

200

400

1 000
2 000

7.520 — 7.540.

Осциллограмманың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін С1-93 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «V /бөл.» — 10,«Уақыт/бөл.» — 1 s;

«Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.520
7.521
7.522

7.523
7.524
7.525
7.526

7.527
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

100

200

500

Есептің нөмірі
7.528
7.529
7.530

7.531
7.532
7.533
7.534

7.535
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
1 000
2 000

5 000

10

4

2 • 10

4

5 • 10

4

10

5

2 • 10

5

Есептің нөмірі
7.536
7.537
7.538

7.539
7.540
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
5 • 10

5

10

6

2 • 10

6

5 • 10

6

10

7

7.541 — 7.561.

Осциллограмманың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-93 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «V /бөл.» — 0,005, «Уақыт/бөл.» — 50ms; «Ұңғы» тумблері — х1):

Есептің нөмірі
7.541
7.542
7.543

7.544
7.545
7.546
7.547

7.548
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

О О

200

500

Есептің нөмірі
7.549
7.550
7.551

7.552
7.553
7.554
7.555

7.556
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
1 000
2 000

5 000

10

4

2 • 10

4

5 • 10

4

10

5

2 • 10

5

Есептің нөмірі
7.557
7.558
7.559

7.560
7.561
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
5 • 10

5

10

6

2 • 10

6

5 • 10

6

10

7

7.562 — 7.582.

Осциллограмманың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге үлкейту үшін С1-93 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «V /бөл.» — 10,«Уақыт/бөл.» — 1 s;

«Ұңғы» тумблері — х0,2):

Есептің нөмірі
7.562
7.563
7.564

7.565
7.566
7.567
7.568

7.569
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

О О

200

500

Есептің нөмірі
7.570
7.571
7.572

7.573
7.574
7.575
7.576

7.577
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
1 000
2 000

5 000

10

4

2 • 10

4

5 • 10

4

10

5

2 • 10

5

Есептің нөмірі
7.578
7.579
7.580

7.581
7.582
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
5 • 10

5

10

6

2 • 10

6

5 • 10

6

10

7

7.583—7.603.

Осциллограмманың көлденең тұрған өлшемін осыншама есеге кішірейту үшін С1-93 аспабының қай басқару органдарын қандай күйге қою керектігін анықтаңыз (Ауыстырып қосқыштардың бастапқы күйлері «V /бөл.» — 20, «Уақыт/бөл.» — 0,1μs; «Ұңғы» тумблері — х0,2):

Есептің нөмірі
7.583
7.584
7.585

7.586
7.587
7.588
7.589

7.590
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе

2

5

10

20

50

О О

200

500

Есептің нөмірі
7.591
7.592
7.593

7.594
7.595
7.596
7.597

7.598
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
1 000
2 000

5 000

10

4

2 • 10

4

5 • 10

4

10

5

2 • 10

5

Есептің нөмірі
7.599
7.600
7.601

7.602
7.603
Осциллограмманы көлденеңнен үлкейту, есе
5 • 10

5

10

6

2 • 10

6

5 • 10

6

10

7

7.604 — 7.613.

С1-93 аспабының «V /бөл.» ауыстырып қосқышын бастапқы 5 күйінен келесідей күйлерге ауыстырғанда осциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.604
7.605
7.606

7.607
7.608
7.609
7.610

7.611
7.612
7.613

V/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.614 — 7.634.

С1-93 аспабының «Уақыт /бөл.» ауыстырып қосқышын бастапқы 5 ms күйінен келесідей күйлерге ауыстырғанда осциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.614
7.615
7.616

7.617
7.618
7.619
7.620

7.621
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

ms

20 ms
50 ms
0,1 s
0,2 s

0,5 s 1 s

2 ms

Есептің нөмірі
7.622
7.623
7.624

7.625
7.626
7.627
7.628

7.629
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
1 ms
0,5 ms

0,2 ms
0,1 ms
50μs
20 μs

10μs
5 μs

Есептің нөмірі
7.630
7.631
7.632

7.633
7.634
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

7.635 — 7.655.

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерін х0,2 күйге қойып, «Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышын бастапқы 5 ms күйінен келесідей күйлерге ауыстырғанда осциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.635
7.636
7.637

7.638
7.639
7.640
7.641

7.642
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

10

ms

20 ms
50 ms
0,1 s
0,2 s

0,5 s 1 s

2 ms

Есептің нөмірі
7.643
7.644
7.645

7.646
7.647
7.648
7.649

7.650
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
1 ms
0,5 ms

0,2 ms
0,1 ms
50 |rs
20 |rs

10 |rs
5 |rs

Есептің нөмірі
7.651
7.652
7.653

7.654
7.655
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 |іs

1 |3S

0,5 |іs
0,2 |іs
0,1 |іs

7.656.

С1-93 аспабының «Ұңғы» тумблерін х1 күйден х0,2 күйіне ауыстырғна кезде сциллограмманың тігінен және көлденең өлшемдері қалай өзгеретінін анықтау керек.

7.657 — 7.667.

С1-93 аспабының «V/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде кернеудің келесідей амплитудаларын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек:

Есептің нөмірі
7.657
7.658
7.659

7.660
7.661
7.662
7.663

7.664
7.665
7.666
7.667

Кернеу амплитудасы, В

75

39

15

8

3,8 1,6 0,7

0,37
0,15
0,065
0,036

7.668 — 7.689.

С1-93 аспабының «Уақыт/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде модульдейтін сигналдың келесідей жүру периодын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек («Ұңғы» тумблері х1 күйіне қойылған):

Есептің нөмірі
7.668
7.669
7.670

7.671
7.672
7.673
7.674

7.675
Сигналдың жүру периоды
10 с
4,9 с

1,9 с
0,95 с
495 мс
200 мс

90 мс
48 мс

Есептің нөмірі
7.676
7.677
7.678

7.679
7.680
7.681
7.682

Сигналдың жүру периоды
18 мс
8,8 мс
4,85 мс

1,85 мс
0,89 мс
498 мкс
195 мкс

Есептің нөмірі
7.683
7.684
7.685

7.686
7.687
7.688
7.689

Сигналдың жүру периоды
100 мкс
47 мкс
18 мкс

9,4 мкс
4,8 мкс
1,9 мкс
0,97 мкс

7.690 — 7.711.

С1-93 аспабының «Уақыт/бөл» ауыстырып қосқышының қандай күйлерінде модульдейтін сигналдың келесідей жүру периодын өлшеудің ең төменгі қателігіне ие болатынын анықтау керек («Ұңғы» тумблері х0,2 күйіне қойылған):

Есептің нөмірі
7.690
7.691
7.692

7.693
7.694
7.695
7.696

7.697
Сигналдың жүру периоды

2 с

980 мс
0,4 с
0,19 с
99 мс

39 мс
1 8 мс
9,7 мс

Есептің нөмірі
7.698
7.699
7.700

7.701
7.702
7.703
7.704

Сигналдың жүру периоды
3,8 мс
1,7 мс
990 мкс

0,39 мс
0,18 мс
95 мкс
39,5 мкс

Есептің нөмірі
7.705
7.706
7.707

7.708
7.709
7.710
7.711

Сигналдың жүру периоды
19 мкс
9,6 мкс
3,8 мкс

1,8 мкс
0,99 мкс
0,37 мкс
0,19 мкс

8 Т а р а у Электровакуумдық және жартылай өткізгіш аспаптардың параметрлерін өлшеуіштер

Негізгі сипаттамалар өлшеуіштің беткі жағында белгіленеді.
Индикауия түрі бойынша өлшеуіштер
аналогтық
және

цифрлық
болып бөлінеді.
Міндеті бойынша келесідей ажыратылады:
Өлшеуіштердің негізгі метрологиялық сипаттамалары:

Электровакуумдық, жартылай өткізгіш аспаптардың және аналогтық ИМС-тің (АИМС) жарамдылығы өлшеу жүргізу арқылы және сапалық сипаттамаларын анықтамалық сипаттамаларымен салыстыру арқылы тексеріледі. Егер өлшенген параметрлер анықтамалық сипаттамаларымен сәйкес келсе, тексерілген аспап жарамды деп саналады.

Мультиметрлер (аналогтық және цифрлық) диодтар мен транзисторлардың p

—n-ауысуларының бүтіндігін тексеру үшін қолданылады. Мұндай операция «тарату» деп аталады.

Диодтардың жарамдылығын тексеру p–n- ауысудың тікелей және кері кедергісін өлшеуден тұрады. Алдымен омметрдің теріс (жалпы) қуыс бұрығысын диодтың анодына жалғайды, ал плюстық қуыс бұрғы катодқа жалғанады. Бұл ретте диодтың p — n- ауысуы кері бағытқа жылжытылады да омметр өте жоғары кедергіні (мегаом) көрсетеді. Осыдан соң қосылудың полярлығын керісінше ауыстырады және омметр p — n-ауысудың төмен тікелей кедергісін тіркейді. Егер омметр қосылудың екі бағытында да төмен кедергіні тіркесе, демек, диодтың p Биполярлық транзисторларды тексеруде олардың екі p—n-ауысуы болатынын есте сақтау керек. Сондықтан олар диодтар сияқты «таратылады» яғни омметрдің бірқуыс бұрғысы базаның сыртқа шығарылған өткізгішіне жалғанады. Ал екіншісімен коллектор мен эмиттердің өткізгіштеріне кезек-кезек тигізіп отырады. Транзисторлардың «таратуында» цифрлық мультиметрдің келесідей ерекшілігін қолдану керек. Кедергіні өлшеуде оның қуыс бұрғысындағы ең жоғарғы кернеу 0,2 В-тан аспайды, ал кремний жартылай өткізгіштерінің p—n-ауысулары 0,6 В-тан жоғары кернеуде ғана ашылады. Осыған орай, цифрлық мультиметрмен кедергіні өлшеу кезінде платаға дәнекерленген аспаптардың p—n- ауысулары ашылмайды және осы тәртіпте цифрлық мультиметр кернеуді өлшейді. Аналогтық мультиметрлердің қуыс бұрғысындағы кернеу мәні p—n- ауысуларды ашу үшін жеткілікті. Р— n - ауысулардың «прозвонкасы» үшін цифрлық мультиметрге параметрлері ауыстырып қосқыш шкаласында диодтық шартты графикалық суреті белгіленген арнайы ішкі диапазон енгізілген. Бұл тәртіптегі мультиметрдің қуыс бұрғысындағы жұмыс кернеуі 0-2 В-қа тең, ал қуыс бұрғы арқылы өтетін тоқ 1мкА-дан аспайды. Мұндай тоқпен ең әлсіз жартылай өткізгішті де тесіп өтуге болмайды. Мультиметрлердің кейбір типтері диодтар мен бипоярлық транзисторлардың келесідей сапалық параметрлерін өлшеуді іске асырады: Диодтар мен транзисторлардың сапалық параметрлерін тексеруде Л2 классификациялық топшаның мамандандырылған аспаптарын қолданған жөн. Бұл топшаның жекелеген аспаптары АИМС-тің сапалық параметрлерін тексеруге мүмкіндік береді.

Л2 өлшеу топшасының көмегімен тексерілетін негізгі параметрлер мыналар:
шығыс кернеу

U

вых

(U

01

, U

02

қолданылатын тоқ.

Логикалық цифрлық интегралдық микросұлбаларды (ЦИМС) тестілік бақылау көмегімен Л2 топшасының өлшеуіштерімен өлшейді, яғни логикалық деңгейдің түрді комбинацияларында олардың кірісінде шығыс кернеуі өлшенеді.

Микросұлбаларды (сондай-ақ диодтар мен транзисторларды) тексеру анықтамалықпен жұмыстан басталады, одан келесідей мәліметтер алынады:

Шешімі.

Л2-47 — аналогтық интегралдық микросұлбалар параметрлерінің электрондық аналогтық өлшеуіші.

Шешімі.
Шығыс кернеу

U

02

, күшейту коэффициенті

А

U

кіріс тоқ

І

1

,қолданылатын тоқтар

± І

пот ,

ығысу кернеуі

U

10

Шешімі.

A

Umіn
коэффициентін аспаптыңшектерін ауыстырып қосқыштың «А

U

»ең төменгі күйіне қойып анықтаймыз, яғни 1 • 10

2

= 100.

Есептеу үшін 100-ге еселік индикатордың жоғарғы шкаласын «10» қолданамыз. Бұл кезде шкаланың ауыспалы коэффициенті

1 • 10

2

К

ш , =

10 = 10.

Аспаптың таңдалған шкаласындағы нөлден кейінгі бірінші цифрланған бөлігі – 2, осыған сәйкес A

Umіn
= 2 • 10 = 20.

микросұлбасы

A

Umax
коэффициентін аспаптың шектерін ауыстырып қосқыштың

«А

U

» ең жоғарғы күйіне қойып анықтаймыз, яғни 1 • 10

4

, сонда A
Umax

=1

• 10

4

= 1000.

Сәйкесінше, АИМС күшейткіш коэффициентін өлшеу диапазоны 20-дан 10 000-ға дейін.

8.4 мысал.
Тәжірибелер бағдарламасын құрып, 8.2 суретте көрсетілген
КР531ЛА3 ЦИМС-ті тексеру керек.
Шешімі.

Анықтағыш бойынша [16] ЦИМС-тің келесідей мәліметтерін анықтаймыз: КР531ЛА3 микросұлбасының төрт бірдей 2И —НЕ элементі бар, оны тексеру бағдарламасы 4 реттен қайталанатын логикалық күйлердің топтамасынан құралатын болады. Яғни әр элемент үшін жеке, бірақ кіріс және шығыс нөмірлері әртүрлі болады.

2

п = 2

2

= 4 (мұндағы n

— кірулер саны) формуласы бойынша бір

элементтің кіруінде қайталанбайтын қажетті және жеткілікті санды табамыз да ақиқаттылық кестесін құрамыз, оған «Кіру» және «Шығу» бағандарымен қоса тағы бірбағанды –«Өлшенген кернеу U вых

, В» қосамыз :

Кіру

Өлшенген кернеуU вых

, В

1-ші
2-ші
3-ші

0

1

0

1

0

1

0

Егер К140УД1Б АИМС-ін тексеру нәтижесінде оның параметрлерінің келесідей мәндері алынса, АИМС-тің жарамдылығын анықтаңыз:

А

U

2 050,

U

01

= 2,9 В,

U

10

= 6 мВ,

І

1

3 мкА,

І

пот

= 5 мА.

ӨЗДІГІМЕН ШЕШУГЕ АРНАЛҒАН ЕСЕПТЕРДІҢ ЖАУАПТАРЫ

2 тарау

=±5 %; ∆= 7,5 мВ.
2.5.
± ∆

max

= 0,006 MA; түзетулер графигі 2
суретте.

2

.6.

І

= 1,7 A; ∆= 0,02 А; γ д

= 1,2 %.
2.7.
∆= 2,5 В; γ

д

= 2,5 %; γ пр

= 1 %.

2

.8. γ д1

= 16 %; γ д2

= 1,25 %.
2.9.

γ д

= 1,2 %.
2.10.

γ пр

= 5 %;
түзетулер графигі 3 суретте.
2.11.
∆= 1 мА; γ

д

= 4 %; γ пр

= 2 %.
2.12.
R = 100 Ом; γ

д

= 6,5 %; ∆= 6,5 Ом.
2.13.

γ д1

= 2,5 %; γ д2

= 4,1 %; ∆

1

= 0,3 мА; ∆

2

= 0,8 мА.
2.14.

U

ном

= 10 В; γ д

= 2,5 %.
2.15.

γ пр

= 0,4 %;
дәлдік класы 0,5 % (бесінші).
2.16.
Шарт бойынша∆= const,

0 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30

І,

мА

сурет. 2.5 есептің түзетулер графигі

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0

U,

В

Сәйкесінше, с

U

= 10,5; 15,5; 20,5; 25,5; 30,5 В.

2.17. γ д1

= 4 %; γ д2 =

20 %; ∆

1

= 0,8 Гц; ∆

2

= 20 Гц.
2.18.

γ д

= ±10 %.
2.19.
∆= 36 Гц.
2.20.

γ д1 =

2,5%; γ д2

= 0,5%.
2.21.

Р

= 640 мВт; γ д

= 2,25%; ∆ = = 14,4 мВт.
2.22.
түзетулер графигі

4

суретте.
2.23.

γ д

= ±25 %.
2.24.
∆ = = 30 кГц.
2.25.

∆ = 0,1 мА; γ д

= 0,2 %.
2.26.

γ пр

= 0,8 %; дәлдік класы 1,0 %.
2.27.
Түзетулер графигі 5 суретте.
2.28.

γ д = ±8 %.

2.29.
∆ = = 0,9 кГц.
2.30.

W

C

= 0,81 мВт; у д

= 1,3 %; А = 0,09 мВт.
2.31.
Берілген кедергі жол берілген шекке кіреді, себебі берілген
∆= ±25,5 кОм, ал өлшенген А = 510 кОм - 490 кОм = 20 кОм.

2.32.

Р

и

= 444,5 Вт; ∆ = 11,5 Вт; γ д

= 2,6 %.

2.33.

U

ном

= 30 мВ; γ д

= = ±12,7%; ∆ = 1,8 мВ.
2.34.

U

ном

= 100 мВ; γ д

= ±6,25%; ∆ = 2,5 мВ.
2.35.

І

и

= 0,02A; γ д

= 1%; ∆ = 0,02 А.

2.36. ∆

1

2

= 1 В; γ д1

= 20%; γ д2

= = 1,4 %.
2.37.
∆= 1В; γ

д

= ±2,5 %; γ пр

= 2 %, дәлдік класы 2,5 %.
2.38.

γ д

= 0,2 %.
2.39.
∆ = ±30 кГц; γ

пр

= 1,3 %.
2.40.

1

= 0,25 В; ∆

2

= = 0,5 В; γ д1

= 4,16 %; γ д2

= 8,3 %.
2.41.

с

= -∆= 0,1 мА;

І

5,1; 6,1; 8,1; 10,1; 11,1 мА.
2.42.

R

= 20 кОм; γ д

= ±2,75 %, ∆ = 0,55 кОм.
2.43.

γ д

= = 1,4%; ∆ = 0,043В.

2.44 γ д

= ±10%; ∆ = 0,1 В.

2.45.

R

= 35,5
кОм; γ

д

= 11,6 %, ∆ = 4,1 кОм.
2.46.

γ пр

= = 2,5 %, дәлдік класы 2,5 % (сегізінші).
2.47.
Сәйкес келмейді

түзетулер графигі 6 суретте.

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 1 0

U,

В

2.48.
∆ = 161 Гц; γ

д

= 2,025 %.
2.49

. γ д

= = ±5 • 10

3

2.50 .

С

∆ = 0,3 В;

U

и

= 9,7; 19,7; 29,7; 39,7; 49,7; 59,7 В.

2.51.

Р

= 160 мкВт; γ д

= 0,75 %; А

= 1,2 мкВт.
2.52
. Сәйкес келмейді; түзетулер графигі 7 суретте.
2.53

. γ д

= 1 %; ∆ = 1 Гц.
2.54

. γ д = ±

8

2.55.
∆ = 0,8 мА; γ

д =

8

%; γ пр

= 3,2 %;
дәлдік класы 4,0 %.
2.56

F

= 5,3 кГц; А = 0,1 кГц; у д

= 2,83 %.
2.57.

γ д1

= 2,0%; γ д

2

= 3,3 %.
2.58

.U

ном

= 30 В; γ д

= 9,37 %.
2.59.

γ д

= ±1 %; ∆ = 1 кГц.
2.60.

І

ном

= 1,5 мкА; γ д

= 0,25 %;∆ = 0,003 мкА.
2.61.
А = 23,5 кОм
болғандықтан, аталған кедергінің өлшеу шектері 446,5... 493,5 кОм.

2.62.

W

C

= 160 мВт; γ д

= = 13,8 %; ∆ = 22,3 мВт.
2.63

. γ д

= ±2,5 %; ∆ =

0,25 В.

2.64.

∆= ±0,1 В.

2.65 .

R

= 100 Ом; γ д

= 6,5 %; ∆ = 6,5 Ом.
2.66

W

L

160 мкВт; γ д

= = 2,24 %; ∆ = 0,9 мкВт.
2.67

. γ д

= 7 %; ∆ = 1,12 В.

2.68. ∆

= 0,9 МГц; γ пр

= 5,5 %.
2.69.

γ д1

= 20 %; γ д2

= 4 %; ∆

1

= 4 мА; ∆

2

= 4 мА.
2.70

. γ пр

= 4,16 %.
2.71.

γ д

= ±5 %; ∆ = = ±0,75 В.

2.72.

∆= ±1,8 В.

3 Тарау

3.1. 1)

Аспап жүйесі

Аспап типі

U

ном

, В

γ пр , %

r v

, кОм

C

V

В/бөл.

S

v ,

бөл./В

p v

, мВт

І

v

А

D

F

, Гц

D

U

В

1

Э421

150

2,5 1,0

10

0,1

22 500
0,15
0...

500

30...

150

О

В315

150

1,5 1,5

5

0,2

15 000
0,10
0...

50

40...

150

2) Э421 аспабы В 315-тен келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: жұмыс күйі кез келген, шығарылған жылы кешірек, кернеуді өлшеу диапазоны кеңірек, жиілік диапазоны тар емес. Э421 аспабы В315-тен келесідей параметрлер бойынша жаманырақ:сезгіштігі төмен, төменірек r v

, жоғарырақ у пр ,

P

V

мен

І

v

үлкен.

3) γ д1

= 4,7 %; γ д2

= 2,7 %; 4)

U

1

= 80В;

U

2

= 132,5 В.

3.2. 1)

Аспап жүйесі

Аспап типі

І

ном

, В

γ пр , %

R

А

, Ом

C

A

мА/бөл.

S

A

бөл./мА

Р

А

, мВт

U

A

А

D

І

, мА

D

r ,

Г

Ц

0

-и-

Ц25

500

0,5

800

20

0,05

20000

40

100...

500

0...
10 000

Q

М42

500

2,5

500

10

40

0,08

25

100...

500

0

2) Ц 25 аспабы М42-ден келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: дәлдік класы жоғарырақ, әмбебап, шығарылған жылы кешірек, жиілік диапазоны кеңірек. Ц25 аспабы М42-ден келесідей параметрлер бойынша нашарлау:бірқалыпты емес шкала, сезгіштігі төменірек, үлкен r

A

P

A

, U

A

; 3) γ д

1

= 1,0%, γ д

2

= 5,0%; 4) Л = 260 мА, /

2

= 230 мА.
3.3.

1)

Аспап
жүйесі
Аспап типі

U

ном

, В

γ пр , % r v , кОм

С

v ,

В/дел.

S

v ,

дел./В

Р

v

, мВт

І

v

А

D

U

, В

D

F

Г

Ц

1

Э418

250

4,0

150

10

0,1

6 250

25

50.250

0

М4000

250

4,0

10

5

0,2

416

1,8

50.250
0…50

2) Э418 аспабы М4000-ден келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: әмбебап,жиілік диапазоны кеңірек, кез келген жұмыс күй Э418 аспабы М4000-ден келесідей параметрлер бойынша нашарлау: шығарылған жылы ертерек, бірқалыпты емес шкала, сезгіштігі төменірек, кіші r v ,

P

v,

І

v. 3) γ д

1

= 4,5%, γ д

2

= 4,5%; 4)

U

1

= 220 В, U

2

= 220 В.

3.4. 1)

Аспап жүйесі
Аспап типі

І

ном

, мА γ пр , % r

А

, Ом

С

A

мА/бөл.

S

A

дел./мА

Р

А

, мВт

U

A

В

D

І

, мА

D

F

Г

Ц

0

М4203

60

1,5

1,15

5

0,2

4

0,06
10...30

0

X

Э413

30

4,0

100

1

90

3

7...30

100

М4203 аспабы Э413-тен келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: сыртқы магниттік өрістерден қорғаныстың болуы, бірқалыпты шкала1, 32

дәлдік класы жоғары, r

A

, P

A

және

U

A

төмен, шығарылған жылы кешірек. М4203 аспабы Э413-тен өлшеу диапазоны бойынша нашарлау; 3) γ д1

= 6,0%, γ д

2

= 8,0%; 4)

І

1

= 15 мА, І

2

= 13 мА.
3.5.

1)

Аспап жүйесі
Аспап типі

U

ном

, В

γ пр , % r

V

, кОм

С

V

В/бөл.

S

V

дел./В

Р

V

м Вт

І

V

А

D

U

В

D

F

Гц

Ф

4_

Э411

100

1,5

0,87

4

0,25
11 500
0,11
20...100

1000

О

М24

100

2,5

5

2

0,50
2 000
0,02

10...10о

0

2) Э411 аспабы М24-тен келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: кез келген жұмыс күйі, шығарылған жылы кешірек, дәлдік класы жоғары. Э411 аспабы М24-тен келесідей параметрлер бойынша нашарлау; бірқалыпты емес шкала, төмен r

V

төмен сезгіштік, өлшеу диапазоны тар,

P

V

және І

V

мәндері төмен; 3) γ д1

= 1,9%, γ д2

= 3,1%;

4) U

1

88

В, U

2

= 62 В.

3.6. 1)

Аспап жүйесі

Аспап типі

І

ном ,

А

γ пр , % r

А

, Ом

С

А

А/дел.

S

A

дел./А

Р

А

, мВт

U

A

В

D

І

, А

D

F

, Гц

X

М4200

3

1,5

0,05 0,1

10

450

0,15 1.3

0

Э421

3

2,5

5

0,1

10

45 000

15

0,7.3
0.500

2) М4200 аспабы Э421-ден келесідей параметрлер бойынша жақсырақ: бірқалыпты шкала, дәлдік класы жоғары, сыртқы магниттік өрістерден қорғаныстың болуы, төмен r

A

, P

A

U

A

. М4200 аспабы Э421 келесі параметрлер бойынша нашарлау: шығарылған жылы ерте, өлшеу даиапазоны тар, тек тік тұрып жұмыс істейді, әмбебап емес, жиілік диапазоны тар. 3) γ д1

= 1,8%, γ д2

= 3,0%, 4)

1

= 2,2 А,

1

2

= 1,8 А.

4.1. 1) Ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, ауыспалы және тұрақты тоқтар, резисторлардың кедергісі; 2)

-І =

= 0,01 мА... 25 А; 3) γ д

= ±1 %; 4)

C =

1 мА/бөл.; 5) -І = 20 мА.
4.2.

1) -

І

= 0,05 мА... 25 А; 2) γ д

= ±5 %; 3) C = 0,2 мА/бөл.; 4)

-І

3 мА; 5) R вх

= 220 Ом.

4.3. 1)

-U

= 0,1...1000 В; 2) γ д

= ±2%; 3)

C

= 0,4 В/бөл.; 4)

-U=

= 4 В;

5)

R

BX

= 200 кОм.
4.4.

1)

~U

= 0,1. 1 000 В; 2) γ д

= ±5 %; 3)

C

= 2 В/бөл.; 4)

~U=

= 40 В;

5)

R

BX

~ 97 кОм.
4.5.

1)

R

= 50 Ом. 30 МОм; 2) γ д

= ±9%; 3)

C

= 40 В/бөл.; 4) r x = = 3

кОм; 5) R

BX

= 20 МОм.
4.6.

1) Ауыспалы және тұрақты тоқтардың мәндері, ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, резисторлардың кедергісі, ß транзисторларды күшейту кедергісі; 2) -

І

= 10 мкА. 600 мА; 3) γ д

= ±2,5
%; 4)

C

= 2 мкА/бөл.; 5)

-І

= 0,048 мА;

6

S

-І

= = 500 бөл./мА.
4.7.

1)

-І

= 50 мкА ... 300 мА; 2) γ д

= ±12%; 3)

C

= 0,1 мА/бөл.; 4)

-І

0,2 мА; 5)

S-

= 100 бөл./мА.
4.8.

1)

-U

= 0,05.900 В; 2) γ д

= ±3 %; 3)

C

= 0,2 В/бөл.; 4)

U

= = 4 В;

5)

R

вх

= 100 кОм.
4.9.

1)

-U

= 0,25.750 В; 2) γ д = ±

8

%; 3)

C

= 2 В/бөл.; 4)

-U

= = 125 В;

5)

R

вх

= 250,5 кОм.
4.10.

1)

R

= 10 Ом...20 МОм; 2) γ д = ±8

%; 3)

C

= 0,05 В/бөл.; 4) r x

= 1 кОм; 5)

R

вх

= 501 кОм.
4.11.

1) р

= 10.400; 2) γ д

= ±20%; 3)

C

= 10 р/бөл.; 4) р

= 200; 5)

S

p

= 0,1 бөл./В.
4.12.

1) Ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, ауыспалы және тұрақты тоқтар, резисторлардың кедергісі, конденсаторлардың сыйымдылығы; 2)

-U

= 0,25.600 В; 3) γ д

= ±3,75%; 4)

C

= 5 В/бөл.; 5)

-U

= = 125 В;

6

R

вх

= 283 кОм.
4.13.

1)

-U

= 12,5 мВ...600 В; 2) γ д

= ±2,25%; 3)

C

= 0,5 В/бөл.; 4)

S

= 0,4 бөл./мВ; 5)

U

= 11 В;

6

R

вх

= 272 кОм.
4.14.

1) -

І

= 10 мкА. 1,5 А; 2) γ д

= ±1,8%; 3)

C

= 4 мкА/бөл.; 4)

S

= 0,5 бөл./мкА; 5)

І

= 76 мкА;

6

R

вх

= 4,1 кОм.
4.15.

1)

-І

= 0,1 мА... 1,5 А; 2) γ д

= ±5%; 3)

C

= 0,5 мА/бөл.; 4)

S

= 50 бөл./мА; 5) -

І

= 11,5 мА;

6

R

вх

= 100 Ом.
4.16.

1)

R

= 10 Ом.5 МОм; 2) γ д

= ±1,5%; 3)

С

= 2 В/бөл.; 4)

C

0,01.0,05 мкФ; 5)

R

= 500 Ом;

6

С

= 0,03 мкФ.
4.17.

1) -

U

= 30 мВ.600 В; 2) γ д

= ±3,75%; 3)

C

= 0,05 В/бөл.; 4)

S

-U

100 бөл./В; 5) -

U

= 1,15 В;

6

R

вх

= 1,5 кОм.
4.18.

1) -

U

= 12,5 мВ. 15 В; 2) γ д

= ±2,25%; 3) C= 0,5 В/бөл.; 4) S=
0,4 дел./В; 5) -

U

= 675 мВ;

6

R

вх

= 10 кОм.
4.19.

1) -І = 0,6 мА. 15 А; 2) γ д

= ±3,75%; 3)

C

= 5 мА/бөл.; 4)

S

= 5

бөл./мА; 5) -

І

= 120 мА;

6

R

вх

= 73 Ом.
4.20.

1) -

І

= 1 мА... 15 А; 2) γ д

= ±1,5%; 3)

C

= 0,05 А/бөл.; 4)

S

І

= 5 бөл./мА; 5

) -І

= 1,45 А;

6

R

вх

= 730 Ом.
4.21.

1) Ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, ауыспалы және тұрақты тоқтар, резисторлардың кедергісі; 2)

R

= = 1 Ом. 1 МОм; 3) γ д

= ±10 %; 4)

F

= 0.10 кГц; 5) R= 25 кОм; 6)

Өлшеу шегіΏ.

4.22. 1)

-U

= 0,1... 1 000 В; 2) γ д = ±8

%; 3) C= 4 В/бөл.; 4)

S

U

= 100 бөл./В; 5) -

U

68

В;

6

) R

BX

= 2 МО м.
4.23.

1)

~U

= 2.1 000 В; 2) γ д

= ±5 %; 3)

C

= 0,4 В/дел.; 4)

S-

U

= = 2,5
дел./В; 5)

~U

= 5,2 В;

6

) R

BX

= 55 кОм.
4.24.

1) -

І

= 0,01.500 мА; 2) γ д

= ±10%; 3)

C

= 0,04 мА /бөл.; 4)

S

-І

= 500 бөл./мА; 5)

І

= 0,8 мА;

6

R

BX

= 1,1

кОм.
4.25.

1)

R =

100 Ом...500 кОм; 2) γ д

= ±40%; 3) Ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, ауыспалы және тұрақты тоқтар, резисторлардың кедергісі; 4)

F =

0.5 кГц; 5)

R =

0,15 кОм;

6

) көлденең.

5.1 — 5.5.

Сәйкесінше С тең 0,0005 мВ/бөл.; 0,01 мВ/бөл.; 5мВ/бөл.; 0,1 В/бөл.; 1 В/бөл.

5.6 — 5.10.
Сәйкесінше U тең 0,022 мВ; 0,07 мВ; 220 мВ; 0,7 В; 70

В.

5.11 — 5.15.
Сәйкесінше γ

д

шамамен 2 %; 2,1 %; 1,95%; 3,5%;
3,5%-ды құрайды.
5.16 — 5.20.
Кернеу -91 дБ; -61 дБ; -11 дБ; -1 дБ; -39 дБ сәйкес келеді.

5.21.
Өлшеу қателігінің төмендеуі, бұл кезде аспап сөндірулі болу керек.
5.23.
S= 2 000 бөл./мВ.

5.24.
Ауыспалы тоқтың кернеуі
5.26—5.30.
Сәйкесінше С тең 0,001 мВ/бөл.; 0,05 мВ/бөл.; 1

мВ/бөл.; 0,05 В/бөл.; 5 В/бөл.
5.31 — 5.35.
СәйкесіншеUтең0,05 мВ; 1,5 мВ; 50 мВ; 1,5 В; 150 В.
5.36 — 5.40.

Сәйкесінше γ д

тең 3 %; 3 %; 3 %; 5 %; 5 %.
5.41 — 5.45.
Кернеу 0,05 мВ; 1,5 мВ; 50 мВ; 1,5 В; 150 В-қа сәйкес келеді.
5.49.

~U =

0,005 мВ...300 В.
5.50 — 5.54.
Сәйкесінше С тең0,002 В/бөл.; 0,01 В/бөл.; 0,02
В/бөл.; 0,1 В/бөл.; 20 В/бөл.

5.55 — 5.59.
Сәйкесінше U тең 0,025 В; 0,25 В; 0,4 В; 1,5 В; 60 В.

5.65 — 5.69.
Кернеу -31 дБ; ±9,5 дБ; ±5,5 дБ;

±6

дБ; ±38 дБ сәйкес келеді.
5.70.
Ауыспалы және тұрақты тоқтардың кернеуі, кедергі.
5.71.

-U

= 0,01...300 В.

5.75 — 5.79.
Сәйкесінше С тең 0,01 В/бөл.; 0,1 В/бөл.; 0,2 В/бөл.; 1 В/бөл.; 10 В/бөл.
5.80 — 5.84
. Сәйкесінше Uтең0,11 В; 0,5 В; 5,2 В; 18 В; 270 В.

5.85 — 5.89.
Сәйкесінше γ

д

тең±11 %; ±24 %; ±7,7 %; ±6,7 %; ±4,4%.
5.90 — 5.94
. Кернеу 0,135 В; 0,27 В; 0,76 В; 3,5 В; 19 В-қа сәйкес
келеді.

5.95.

~U

= 0,01.300 В.

5.96.

R

= 10 Ом...2 ГОм.
5.97.

S

U

= 500 бөл./В.
5.98.
S^ = 50 бөл./В.
5.99

Вольтметр электрондық аналогтық әмбебап.

6 Тарау
6.1.

F

= 20 Гц .200 кГц. 6.2

. Синусоидалы. 6.3

. Дыбыстық және ультрадыбыстық жиіліктегі электрондық аналогтық генератор. 6.4 .

U

= 20 мкВ. 10 В. 6.5 .

F

= 20.200 Гц.

6

F

= 200.2 000 Гц. 6.7 .

F

= 2.20 кГц.

6

8

F

= 20.200 кГц. 6.9 .

U

= 20.100 мкВ.
6.10

U

= = 100.300 мкВ.
6.11.

U

0,2.1 мВ.
6.12.

U

= 1.3 мВ.
6.13

U

= 2.10 мВ.
6.14

U

= 1.30 мВ.
6.15

U

20.100 мВ.
6.16.

U

= 100.300 мВ.
6.17.

U

= 0,2.1 В.

6.18 .

U

= 1.3 В. 6.19.

U

2.10 В.

50кГц мәнін алу үшін «Жиілікті көбейткіш» дискреттік ауыстырып қосқышын 10

3

белгісіне қойып, жиілікті бірқалыпты реттеу қолымен жиілік шкаласының нысанасын 50белгісімен сәйкестендіру керек.

6.30. γ дU

= ±1,6 %; γ д

F

= ±2 %.
6.31

. γ дU

= ±2,14 %; γ д

F

= ±3 %.
6.32

. γ дU

= ±3,06 %; γ дF

= ±1,5 %.
6.33.

γ дU

= ±2,14 %; γ д

F

= ±1,03 %.
6.34

. γ дU

=±2,38 %; γ д

F

= ±1,025 %.
6.35.

γ дU

= ±1,53 %; γ д

F

= ±1,5 %.
6.36.

γ дU =

=±3,06 %; γ д

F

= ±2 %.
6.37

. γ дU

= ±3,78 %; γ д

F

= ±1,1 %.
6.38

. γ дU

= ±2,14
%; γ

д

F

= ±1,05 %.
6.39.

γ дU

= ±4,28 %; γ д

F

= ±1,001 %.
6.40.
F= 0,001 Гц... 10 кГц.
6.41.

Синусоидалы, үшбұрышты импульстер, меандр.
6.42

. Инфрадыбыстық және дыбыстық жиіліктегі арнайы пішінді электрондық аналогтың генератор.

6.43.
F = 0,001.0,01 Гц.
6.44
. F= 0,01.0,1 Гц.

6.45
. F= 0,1. 1,0 Гц.
6.46
. F= = 1.10 Гц.

6.47

. F=

10.100 Гц.
6.48.
F= 100.1000 Гц.
6.49

. F= = 1.10 кГц.
6.50.
U= 10 мВ. 10 В.
6.51

U

= ±0,3 мВ; ∆

F

= ±0,08 кГц.
6.52

U

= ± 3,75 мВ; ∆

F

= ±0,1 Гц.
6.53.

U

= ± 2,5 мВ; ∆

F

= ±4 Гц.
6.54

U

= ±0,12 В; ∆

F

= ±0,16 кГц.
6.55
.Оң немесе теріс полярлықтың тікбұрышты импульстері.
6.56

. Оң немесе теріс полярлықтың тікбұрышты импульстері.
6.57
. Оң немесе теріс полярлықтың тікбұрышты импульстері.
6.58

. Оң немесе
теріс полярлықтың үшбұрышты импульстері.
6.59
. F = 10 Гц. 100 кГц.

6.60 . t

3

= 0...1 мс.
6.61

. t и

= 0,1 мкс...1 мс.
6.62

. U

m =

6

мВ...100 В.
6.63.

F =

10...30 Гц.
6.64.
F = 30...100 Гц.
6.65.

F= 100...300 Гц.

6

66

. F = 300...1

000 Гц.
6.67.
F= 1 000...3 000 Гц.

6

68

. F= 3 000...10 000 Гц.
6.69

. F = 10

000...30 000 Гц.
6.70
. F = 30 000... 100 000 Гц.
6.71

. t

3

= 0мкс.
6.72

. t

3

0,1...0,3 мкс.
6.73.

t

3

= 0,3...1,0 мкс.
6.74

. t

3

= 1...3 мкс.
6.75.

t

3

= 3...10 мкс.
6.76

. t

3

= 10...30 мкс.
6.77

. t

3

= 30...100 мкс.
6.78.

t

3

= 100...300 мкс.
6.79

. t

3

300...1000 мкс.
6.80.

t и

= 0,1...0,3 мкс.
6.81

. t и

= 0,3...1 мкс.
6.82.

t и

= 1.3
мкс.
6.83

. t и

= 3...10 мкс.
6.84

. t и

= 10...30 мкс.
6.85.

t и

= 30...100 мкс.

6

86

. t и

= 100...300 мкс.
6.87.

t и

= 300...1000 мкс.

6

88

. U

m

= 20...100 В.

6.89.

U

m =

6.30 В... 6.90.

U

m

= 2.10 В.

6.91.

U

m

= 0,6.3 В.

6.92 .

U

m

= 60...300 мВ;
6.93.

U

m

= 6.30 мВ.
6.94
. жиілік пен полярлық.
6.95

. Сигналдар пішіні, t и , t

3

U

m .

6.96

. F,

t и , t

3

6.97.

U

m .

=1

t

3

= 0 мәнін алу үшін «Уақытша ығысу μs» блогының 0 тетігін басу керек;F = 0 кГц мәнін алу үшін «Қайталау жиілігі Hz» блогының х10

3

қара түсті тетігін басып, шкаланың нысанасын 10 санымен сәйкестендіру керек; t и = 5 мкс мәнін алу үшін «Ұзақтық μs» блогының х1 қара тетігін басып, 5 санымен сәйкестендіру керек; U m

=90 мВ мәнін алу үшін кернеу көбейткішінің х0,03 тетігін басып, «Ампл.» реттеу қолының көмегімен индикатор тілін 30 санымен сәйкестендіру керек, кернеуді 1:10 шығарылымынан алу қажет. =

6.100. t

3

= 0,5 мәнін алу үшін «Уақытша ығысу μs» блогының х0,1 қара түсті тетігін басу керек және шкаланың нысанасын 5 белгісімен сәйкестендіру керек; F =100 кГц мәнін алу үшін «Қайталау жиілігі Hz» блогының х10

4

қара түсті тетігін басып, шкаланың нысанасын 10 санымен сәйкестендіру керек; t и = 1 мкс мәнін алу үшін «Ұзақтық μs» блогының х0,1 қара тетігін басып, шкаланы нысанасын 10 санымен сәйкестендіру керек; U m = 120 мВ мәнін алу үшін кернеу көбейткішінің х0,03 тетігін басып, «Ампл.» реттеу қолының көмегімен индикатор тілін 40 санымен сәйкестендіру керек, кернеуді 1:1 шығарылымынаналу қажет. Бұл кезде шығыс импульстардың кері полярлығының тетігі басулы тұруға тиіс.

тү

t

3

= 3 мкс мәнін алу үшін «Уақытша ығысу μs» блогының х1 қара түсті тетігін басу керек және шкаланың нысанасын 3 белгісімен сәйкестендіру керек; F = =71 кГц мәнін алу үшін «Қайталау жиілігі Hz» блогының х10

4

қара сті тетігін басып, шкаланың нысанасын 7,1 санымен сәйкестендіру керек; t и = 2 мкс мәнін алу үшін «Ұзақтық μs» блогының х1 ақ түсті тетігін басып, шкаланың нысанасын 2 санымен сәйкестендіру керек; U m = 9 мВ мәнін алу үшін кернеу көбейткішінің х0,03 тетігін басып, «Ампл.» реттеу қолының көмегімен индикатор тілін 30 санымен сәйкестендіру керек, кернеуді 1:100 шығарылымынан алу қажет.

ет лу

реттеу қолының көмегімен индикатор тілін 40 санымен сәйкестендіру керек, кернеуді 1:10 шығарылымынан алу қажет,кернеуді 1:100 шығарылымынан алу қаж .

6.103. t

3

= 1,5 мәнін а үшін «Уақытша ығысу μs» блогының х1 ақ түсті тетігін басу керек және шкаланың нысанасын 1,5 белгісімен сәйкестендіру керек; F = =20 кГц мәнін алу үшін «Қайталау жиілігі Hz» блогының х10

4

ақ түсті тетігін басып, шкаланың нысанасын 2 санымен сәйкестендіру керек; t и = 0,5 мкс мәнін алу үшін «Ұзақтық μs» блогының х0,1 қара тетігін басып, шкаланы нысанасын 5 санымен сәйкестендіру керек; U m = 60 В мәнін алу үшін кернеу көбейткішінің х1тетігін басып, «Ампл.» реттеу қолының көмегімен индикатор тілін

U

60 санымен сәйкестендіру керек, кернеуді 1:1 шығарылымынан алу қажет.

6.104. ∆t

H

= ±0,73 мкс; ∆ m

= ±10 мВ; γ дtи

=±10,4%; γ д Um

= ± 1,11%.
6.105.

F

= ± 1400 Гц; ∆

U

m

= ±0,9 В; γ дF

= ±10 %; γ д Um

= ±15%.
6.106.

∆t

3

= ±0,53 мкс; ∆

F

= ± 1000 Гц; γ дtз

=±10,6%; γ дF

= ±10%.
6.107.

F

= ± 10 000 Гц; ∆ t и

= ±3,03 мкс; γ д

F

= ±10 %; у дtи

= ±10,1 %.
6.108.

U

m

= ±0,13 В; ∆t и

= ±0,53 мкс; γ дtи

= ±10,6 %; у д

F

= ±13 %.
6.109.

∆U

m

= ±1,5 В; ∆t

3

= ±0,08 мкс; γ дUm

=±12,5%; γ дt3

=±16%.
6.110.

∆t и

= ±0,23 мкс; ∆t

3

= ±0,33 мкс; γ дtи

=±11,5%; у дt3

=± 11%.
6.111-6.119.

Есептің нөмірі
6.111
6.112
6.113

6.114
6.115
6.116
6.117

6.118
6.119
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03
6.120-6.128.

Есептің нөмірі
6.120
6.121
6.122

6.123
6.124
6.125
6.126

6.127
6.128
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03
6.128-6.137.

Есептің нөмірі
6.129
6.130
6.131

6.132
6.133
6.134
6.135

6.136
6.137
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03
х0,03
х0,03

х0,03
х0,03

Есептің нөмірі
6.138
6.139
6.140

6.141
6.142
6.143
6.144

6.145
6.146
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі
х0,1
х0,1
х0,1

х0,1
х0,1
х0,1
х0,1

х0,1
х0,1
6.147-6.155.

Есептің нөмірі
6.147
6.148
6.149

6.150
6.151
6.152
6.153

6.154
6.155
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі
х0,3
х0,3
х0,3

х0,3
х0,3
х0,3
х0,3

х0,3
х0,3
6.156-6.164.

Есептің нөмірі
6.156
6.157
6.158

6.159
6.160
6.161
6.162

6.163
6.164
Вольтметрдің оң тілдері

20

30

40

50

60

70

80

90

100

Амплитуданың сатылы құрылғы тетігі х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1 х1

6.165.
0,1 ...30 МГц.
6.166.
Синусоидалы және амплитудалық-мо- дульденген.

6.167.
Ультрадыбыстық және жоғары жиіліктегі электрондық аналогтық г
енератор.
6.168.

U=

0,5 мкВ...0,5 В.
6.169.

f=

0,1... 0,18 МГц.
6.170.

f

= 0,18.0,35 МГц.
6.171.

f

= 0,35.0,75 МГц.
6.172.

f

= 0,75.1,7 МГц.
6.173.

f

= 1,7...4,0 МГц.
6.174.

f

= 4.10 МГц.
6.175.

f

= 10.20 МГц.
6.176.

f

= 20.30 МГц.
6.177.

U

= 0,5.1,58 мкВ.
6.178.

U

= 1,5.5,0мкВ.
6.179.

U

= 5,0.15,8 мкВ.
6.180.

U

= 15.50 мкВ.
6.181.

U

= 50.158 мкВ.
6.182.

U

= 150. 500 мкВ.
6.183.

U

= 0,5. 1,58 мкВ.
6.184.

U

= 1,5.5,0 мкВ;
6.185.

U

= 5,0.15,8 мкВ.
6.186.

U

= 15.50 мкВ.
6.187.

U

= 50.158 мВ.
6.188.

U

= 150.500 мВ.
шкаланың сызық ізімен сәйкестендіру керек.

10 қара түсті санымен белгіленген күйге қойып, бірқалыпты реттеу қолын 1,4 мкВ күйіне қою керек;

F =

10 МГц мәнін алу үшін жиілік құрылғысындағы 6 тетігін басып, нысананы 10 МГц мәніне сәйкес келетін шкаланың сызықізімен сәйкестендіру керек.

10

4

қара түсті санымен белгіленген күйге қойып, бірқалыпты реттеу
қолын 1,4 мкВ күйіне қою керек;

F =

0,1 МГц мәнін алу үшін жиілік құрылғысындағы 1 тетігін басып, нысананы 0,1 МГц мәніне сәйкес келетін шкаланың сызықізімен сәйкестендіру керек.

келетін шкаланың сызықізімен сәйкестендіру керек.

10

5

қызыл түсті санымен белгіленген күйге қойып, бірқалыпты реттеу қолын 5 мкВ күйіне қою керек;

F =

10 МГц мәнін алу үшін жиілік құрылғысындағы 6 тетігін басып, нысананы 10 МГц мәніне сәйкес келетін шкаланың сызықізімен сәйкестендіру керек.

10

3

қызыл түсті санымен белгіленген күйге қойып, бірқалыпты реттеу

қолын 5,0 мкВ күйіне қою керек;

F =

25 МГц мәнін алу үшін жиілік құрылғысындағы 8 тетігін басып, нысананы 25 МГц мәніне сәйкес келетін шкаланың сызықізімен сәйкестендіру керек.

6.200. ∆

U

= 42 мВ; ∆ f

= 0,025 МГц.
6.201.

U

= 0,34 мВ; ∆ f

= 0,005 МГц.
205.

U

= 0,84
6.202.

U

= 0,126 мВ; ∆ f

= 0,001 МГц.
6.203.

U

= 0,18 мВ; ∆ f

= 0,015 МГц.,52 м ∆ =

6.204. ∆

U

= 2

В;

∆ f

= 0,2 МГц. 6.

1,68 мкВ; ∆ f

= 0,1 МГц.
6.206.

U

= 1,68 мВ; f

0,001 МГц.
6.207.

U

мВ; ∆ f

= 0,01 МГц;
6.208.

U

0,042 мВ; ∆ f

= 0,04 МГц.
6.209.

U

= 0,06 В;

∆ f

= 0,1 МГц.
6.210.

U

= 0,06
мВ;∆

f

=0.25
МГц.
6.211

F

= 1 000 Гц.
6.212.

RC

типті;

F

6.201.
6.213.

LC

типті;

F

1

2

WLC'

7 Тарау

7.1.

R

вx

= 1 МОм,

С

вх

= 40 пФ.
7.2.

S

Y

= 0,1 бөл./мВ.
7.3.

S

x

= = 50
бөл./мкс.
7.4.
Осциллограф электрондық аналогтық әмбебап бірсәулелі.

7.5.
«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышы.
7.6.
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышы мен «Ұңғы» тумблері.

7.7.

U

= 10 мВ... 120 В.
7.8.

Т

= 0,02 мкс…400 мс.
7.9.

t u

= 0,02 мкс.400 мс.
7.10.

f

= 2,5 Гц...50 МГц.
7.11-7.21.

Есептің нөмірі
7.11
7.12
7.13

7.14
Кернеуді өлшеу шектері, В
20.120

О

as о

5.30
2.12

Есептің нөмірі
7.15
7.16
7.17

7.18
Кернеуді өлшеу шектері, В

1.6

0,5.3,0
0,2. 1,2

О

о "as

Есептің нөмірі
7.19
7.20
7.21

Кернеуді өлшеу шектері, В
0,05.0,3
0,02.0,12
0,01.0,06

7.22-7.39.

Есептің нөмірі
7.22
7.23
7.24

7.25
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері

10. 100 мс

4.40 мс
2.20 мс
1... 10 мс

50.500 мс
20.200 мс

10. 100 мс

5.50 мс

Есептің нөмірі
7.26
7.27
7.28

7.29
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,4... 4,0 мс
0,2.2,0 мс

0,1... 1,0 мс
0,04 . 0,4 мс

2...20 мс
1 . 10 мс
0,5...5,0 мс
0,2...2,0 мс

Есептің нөмірі
7.30
7.31
7.32

7.33
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,02.0,2 мс

10. 100 мс

4.40 мкс
2 . 20 мкс

0,1... 1,0 мс 50. 500 мкс

20.200 мкс 10. 100 мкс

Есептің нөмірі
7.34
7.35
7.36

7.37
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
1... 10 мкс
0,4.4,0 мкс

0,2.2,0 мкс
0,1... 1,0 мкс

5... 50 мкс
2.20 мкс
1... 10 мкс
0,5.5,0 мкс

Есептің нөмірі
7.38
7.39
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері

0,04.0,4 мкс
0,02.0,2 мкс

0,2.2,0 мкс
0,1... 1,0 мкс
7.40-7.50.

Есептің нөмірі
7.40
7.41
7.42

7.43
7.44
7.45
7.46

7.47
7.48
7.49
7.50

Сигналдың кернеу амплитудасы, В

90

45

22,5

9

4,5

2,25 0,9

0,45
0,225
0,09
0,045

7.51-7.61.

Есептің нөмірі
7.51
7.52
7.53

7.54
7.55
7.56
7.57

7.58
7.59
7.60
7.61

Ипульс ұшының қисаюы, В

10

5

2,5

1

0,5

0,25 0,1

0,05
0,025
0,01
0,005

7.62-7.79.

Есептің нөмірі
7.62
7.63
7.64

7.65
7.66
7.67
Импульстің ұзақтығы

50 мс
20 мс
10 мс
5 мс

2 мс
1 мс

250 мс
100 мс
50 мс
25 мс

1 0 мс
5 мс

Есептің нөмірі
7.68
7.69
7.70

7.71
7.72
7.73
Импульстің ұзақтығы

0,5 мс
0,2 мс
0,1 мс
50 мкс

20 мкс
10 мкс

2,5 мс
1 мс
0,5 мс
250 мкс

100 мкс
50 мкс

Есептің нөмірі
7.74
7.75
7.76

7.77
7.78
7.79
Импульстің ұзақтығы

5 мкс
2 мкс
1 мкс
0,5 мкс

0,2 мкс
0,1 мкс

25 мкс
10 мкс
5 мкс
2,5 мкс

1 мкс
0,5 мкс

Есептің нөмірі
7.80
7.81
7.82

7.83
7.84
7.85
Импульстің алдыңғы аймағын қолдану уақыты

25 мс
10 мс
5 мс
2,5 мс

1 мс
0,5 мс

Есептің нөмірі
7.86
7.87
7.88

7.89
7.90
7.91
Импульстің алдыңғы аймағын қолдану уақыты

0,25 мс
0,1 мс
0,05 мс
25 мкс

10 мкс
5 мкс

Есептің нөмірі
7.92
7.93
7.94

7.95
7.96
7.97
Импульстің алдыңғы аймағын қолдану уақыты

2,5 мкс
1 мкс
0,5 мкс
0,25 мкс

0,1 мкс
0,05 мкс
7.98-7.115.

Есептің нөмірі
7.98
7.99
7.100

7.101
7.102
7.103
Импульс қиындысын орналастыру уақыты

10 мс
4 мс
2 мс
1 мс

0,4 мс
0,2 мс

Есептің нөмірі
7.104
7.105
7.106

7.107
7.108
7.109
Импульс қиындысын орналастыру уақыты

0,1 мс
0,04 мс
0,02 мс
10 мкс

4 мкс
2 мкс

Есептің нөмірі
7.110
7.111
7.112

7.113
7.114
7.115
Импульс қиындысын орналастыру уақыты

1 мкс
0,4 мкс
0,2 мкс
0,1 мкс

0,04 мкс
0,02 мкс
7.116-7.125.

Есептің нөмірі
7.116
7.117
7.118

7.119
7.120
7.121
7.122

7.123
7.124
7.125
«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.126-7.135.

Есептің нөмірі
7.126
7.127
7.128

7.129
7.130
7.131
7.132

7.133
7.134
7.135
«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі

0,02
0,05

0,1 0,2 0,5

1

2

5

10

20

7.136-7.152.

Есептің нөмірі
7.136
7.137
7.138

7.139
7.140
7.141
7.142

7.143
7.144
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
0,2 μs

0,5 μs
1 μs
2 μs
5 μs

10 μs
20 μs
50 μs
0,1 ms

Есептің нөмірі
7.145
7.146
7.147

7.148
7.149
7.150
7.151

7.152
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
0,2 ms
0,5 ms

1 ms
2 ms
5 ms
10 ms

20 ms
50 ms
7.153-7.169.

Есептің нөмірі
7.153
7.154
7.155

7.156
7.157
7.158
7.159

7.160
7.161
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
20 ms

10 ms
5 ms
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 ps

Есептің нөмірі
7.162
7.163
7.164

7.165
7.166
7.167
7.168

7.169
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
20 μs
10 μs

5μs

2 μs
1 μs
0,5 μs
0,2 μs

0,1 μs
7.170-7.186.

Есептің нөмірі
7.170
7.171
7.172

7.173
7.174
7.175
7.176

7.177
7.178
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
0,2 μs

0,5 μs
1 μs
2 μs
5 μs

10 μs
20 μs
50 μs
0,1 μs

Есептің нөмірі
7.179
7.180
7.181

7.182
7.183
7.184
7.185

7.186
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
0,2 ms
0,5 ms

1 ms
2 ms
5 ms
10 ms

20 ms
50 ms
7.187-7.203.

Есептің нөмірі
7.187
7.188
7.189

7.190
7.191
7.192
7.193

7.194
7.195
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
20 ms

10 ms
5 ms
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

Есептің нөмірі
7.196
7.197
7.198

7.199
7.200
7.201
7.202

7.203
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқышының өзгерген күйі
20 μs
10 μs

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs
7.204-7.213.

Есептің нөмірі
7.204
7.205
7.206

7.207
7.208
7.209
7.210

7.211
7.212
7.213

Тігінен өлшемі
Кішірею, есе
Үлкею, есе

2,5

5

10

2

4

10

20

40

100

200

Көлденең өлшемі
Өзгермеу
7.214-7.230.

Есептің нөмірі
7.214
7.215
7.216

7.217
2.218
7.219
7.220

7.221
7.222
Көлденең өлшемі
Кішірею, есе

Үлкею,есе

2

4

10

20

40

100

2,5

5

10

Тігінен өлшемі
Өзгермеу

Есептің нөмірі
7.223
7.224
7.225

7.226
7.227
2.228
7.229

7.230
Көлденең өлшемі
Үлкею,есе

25

50

100

250

500

1 000
2 500
5 000

Тігінен өлшемі
Өзгермеу
7.231-7.241.

Есептің нөмірі
7.231
7.232
7.233

7.234
7.235
7.236
7.237

7.238
7.239
7.240
7.241

«Вольт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

20

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
7.242-7.259.

Есептің нөмірі
7.242
7.243
7.244

7.245
7.246
7.247
7.248

7.249
7.250
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms
0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms

Есептің нөмірі
7.251
7.252
7.253

7.254
7.255
7.256
7.257

7.258
7.259
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 μs

20 μs
10 μs
5 μs

2μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

7.260-7.277.

Есептің нөмірі
7.260
7.261
7.262

7.263
7.264
7.265
7.266

7.267
7.268
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms
2 ms

1 ms
0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms

Есептің нөмірі
7.269
7.270
7.271

7.272
7.273
7.274
7.275

7.276
7.277
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
50 μs

20 μs
10 μs
5 μs
2 μs

1 μs
0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs

7.283.

SY

= 200 бөл./В.
7.288.

U=

5 мВ... 80В.
7.289.

Т =

0,02 мкс... 10 с.
7.290.

f=

0,1 Гц...50 МГц.
7.291-7.301.

Есептің нөмірі
7.291
7.292
7.293

7.294
Кернеуді өлшеу шектері

10.80 В

5.40 В

2.16 В

1.8 В

Есептің нөмірі
7.295
7.296
7.297

7.298
Кернеуді өлшеу шектері

0,5.4,0 В

0,2.1,6 В

0,1.0,8 В

0,05.0,4 В

Есептің нөмірі
7.299
7.300
7.301

Кернеуді өлшеу шектері

0,02.0,16 В

10. 80 мВ

5.4 мВ

7.302-7.323.

Есептің нөмірі
7.302
7.303
7.304

7.305
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
1...10 с
0,5... 5,0 с

0,2.2,0 с

О

о о

Есептің нөмірі
7.306
7.307
7.308

7.309
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
50.500 мс
20.200 мс

10. 100 мс

5.50 мс

Есептің нөмірі
7.310
7.311
7.312

7.313
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
2.20 мс
1... 10 мс

0,5.5,0 мс
0,2.2,0 мс

Есептің нөмірі
7.314
7.315
7.316

7.317
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,1... 1,0 мс

50. 500 мкс

20.200 мкс 10. 100 мкс

Есептің нөмірі
7.318
7.319
7.320

7.321
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
5... 50 мкс
2.20 мкс

1 . 1 0 мкс
0,5.5,0 мкс

Есептің нөмірі
7.322
7.323
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері

0,2.2,0 мкс
0,1... 1,0 мкс
7.324-7.345.

Есептің нөмірі
7.324
7.325
7.326

7.327
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,2.2,0 с

О

о о

0,04.0,4 с
0,02.0,2 с

Есептің нөмірі
7.328
7.329
7.330

7.331
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері

10. 100 мс

4.40 мс
2 . 20 мс
1... 10 мс

Есептің нөмірі
7.332
7.333
7.334

7.335
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,4.4,0 мс
0,2.2,0 мс

0,1... 1,0 мс
0,04.0,4 мс

Есептің нөмірі
7.336
7.337
7.338

7.339
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
0,02...0,2 мс

10. 100 мкс

4.40 мкс
2.20 мкс

Есептің нөмірі
7.340
7.341
7.342

7.343
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері
1 . 1 0 мкс
0,4.4,0 мкс

0,2.2,0 мкс
0,1... 1,0 мкс

Есептің нөмірі
7.344
7.345
Сигналдың жүру периодын өлшеу шектері

0,04.0,4 мкс
0,02.0,2 мкс

7.346-7.367.
Есептің нөмірі
7.346
7.347

7.348
Жиілікті өлшеу шектері
0,1. 1,0 Гц
0,2.2,0 Гц

0,5.5,0 Гц

Есептің нөмірі
7.349
7.350
7.351

Жиілікті өлшеу шектері
1.10 Гц
2.20 Гц
5.50 Гц

Есептің нөмірі
7.352
7.353
7.354

Границы измерения частоты
10.100 Гц
20.200 Гц
50.500 Гц

Есептің нөмірі
7.355
7.356
7.357

Жиілікті өлшеу шектері
100.1 000 Гц
200.2 000 Гц
500.5 000 Гц

Есептің нөмірі
7.358
7.359
7.360

Жиілікті өлшеу шектері
1.10 кГц
2.20 кГц
5.50 кГц

Есептің нөмірі
7.361
7.362
7.363

Жиілікті өлшеу шектері
10.100 кГц
20.200 кГц

50. 500 кГц

Есептің нөмірі
7.364
7.365
7.366

Жиілікті өлшеу шектері
100.1000 кГц
200.2 000 кГц
500.5 000 кГц

Есептің нөмірі
7.367
Жиілікті өлшеу шектері
1.10 МГц

7.368-7.389.

Есептің нөмірі
7.368
7.369
7.370

Жиілікті өлшеу шектері
0,5... 5,0 Гц
1 . 10 Гц
2,5.25,0 Гц

Есептің нөмірі
7.371
7.372
7.373

Жиілікті өлшеу шектері
5... 50 Гц
10.100 Гц
25.250 Гц

Есептің нөмірі
7.374
7.375
7.376

Жиілікті өлшеу шектері
50.500 Гц
100.1 000 Гц
250.2 500 Гц

Есептің нөмірі
7.377
7.378
7.379

Границы измерения частоты
500.5 000 Гц
1... 10 кГц
2,5.25 кГц

Есептің нөмірі
7.380
7.381
7.382

Жиілікті өлшеу шектері
5... 50 кГц
10.100 кГц
25.250 кГц

Есептің нөмірі
7.383
7.384
7.385

Жиілікті өлшеу шектері
50.500 кГц
100.1000 кГц
250.2 500 кГц

Есептің нөмірі
7.386
7.387
7.388

Жиілікті өлшеу шектері
500.5 000 кГц
1.10 МГц
2,5.25 МГц

Есептің нөмірі
7.389
Жиілікті өлшеу шектері
5.50 МГц

7.390-7.400.

Есептің нөмірі
7.390
7.391
7.392

7.393
7.394
7.395
7.396

7.397
7.398
7.399
7.400

Кернеу амплитудасы, В

30

15

6

3

1,5 0,6 0,3

0,15
0,06
0,03
0,015

7.401-7.411.

Есептің нөмірі
7.401
7.402
7.403

7.404
7.405
7.406
Кернеудің орташа квадраттық мәні

21 В

10,5 В

4,2 В

2,1 В

1,05 В

0,42

Есептің нөмірі
7.407
7.408
7.409

7.410
7.411
Кернеудің орташа квадраттық мәні

0,21 В

0,105 В

0,042 В

21 мВ
10,5

мВ

7.412-7.433.

Есептің нөмірі
7.412
7.413
7.414

7.415
7.416
Сигналдың жүру периоды

8 с 4 с

1,6 с
0,8 с
400 мс

Есептің нөмірі
7.417
7.418
7.419

7.420
7.421
Сигналдың жүру периоды
160 мс

80 мс
40 мс
16 мс
8 мс

Есептің нөмірі
7.422
7.423
7.424

7.425
7.426
Сигналдың жүру периоды
4 мс

1,6 мс
0,8 мс
400 мкс
160 мкс

Есептің нөмірі
7.427
7.428
7.429

7.430
7.431
Сигналдың жүру периоды
80 мкс

40 мкс
16 мкс
8 мкс
4 мкс

Есептің нөмірі
7.432
7.433
Сигналдың жүру периоды

1,6 мкс
0,8 мкс
7.434-7.455.

Есептің нөмірі
7.434
7.435
7.436

7.437
7.438
Сигналдың жүру периоды
1,6 с

0,8 с
0,32 с
0,16 с
80 мс

Есептің нөмірі
7.439
7.440
7.441

7.442
7.443
Сигналдың жүру периоды
32 мс

16 мс
8 мс
3,2 мс
1 ,6 мс

Есептің нөмірі
7.444
7.445
7.446

7.447
7.448
Сигналдың жүру периоды
0,8 мс

0,32 мс
0,16 мс
80 мкс
32 мкс

Есептің нөмірі
7.449
7.450
7.451

7.452
7.453
Сигналдың жүру периоды
16 мкс

8 мкс
3,2 мкс
1,6 мкс
0,8 мкс

Есептің нөмірі
7.454
7.455
Сигналдың жүру периоды

0,32 мкс
0,16 мкс

7.456-7.477.
Есептің нөмірі
7.456
7.457

7.458
7.459
7.460
Сигналдың жүру жиілігі

0,125 Гц
0,25 Гц
0,625 Гц
1,25 Гц

2,5 Гц

Есептің нөмірі
7.461
7.462
7.463

7.464
7.465
Сигналдың жүру жиілігі
6,25 Гц

12,5
25 Гц
62,5 Гц
125 Гц

Есептің нөмірі
7.466
7.467
7.468

7.469
7.470
Сигналдың жүру жиілігі
250 Гц

625 Гц
1250 Гц
2,5 кГц
6,25 кГц

Есептің нөмірі
7.471
7.472
7.473

7.474
7.475
Сигналдың жүру жиілігі
12,5 кГц

25 кГц
62,5 кГц
125 кГц
250 кГц

Есептің нөмірі
7.476
7.477
Сигналдың жүру жиілігі

625 кГц
1,25 МГц
7.478-7.499.

Есептің нөмірі
7.478
7.479
7.480

7.481
7.482
Сигналдың жүру жиілігі
0,625 Гц

1,25 Гц
3,125 Гц
6,25 Гц
12,5 Гц

Есептің нөмірі
7.483
7.484
7.485

7.486
7.487
Сигналдың жүру жиілігі
31,25 Гц

62,5 Гц
125 Гц
312,5 Гц
625 Гц

Есептің нөмірі
7.488
7.489
7.490

7.491
7.492
Сигналдың жүру жиілігі
1250 Гц

3,125 кГц
6,25 кГц
12,5 кГц
31,25 кГц

Есептің нөмірі
7.493
7.494
7.495

7.496
7.497
Сигналдың жүру жиілігі
62,5 кГц

125 кГц
312,5 кГц
625 кГц
1,25 кГц

Есептің нөмірі
7.498
7.499
Сигналдың жүру жиілігі

3,125 МГц
6,25 МГц
7.500-7.509.

Есептің нөмірі
7.500
7.501
7.502

7.503
7.504
7.505
7.506

7.507
7.508
7.509
«V/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.510-7.519.

Есептің нөмірі
7.510
7.511
7.512

7.513
7.514
7.515
7.516

7.517
7.518
7.519
«V/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі

0,01
0,02
0,05

0,1 0,2 0,5

1

2

5

10

7.520-7.540.

Есептің нөмірі
7.520
7.521
7.522

7.523
7.524
7.525
7.526

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
0,5 s
0,2 s
0,1 s

50 ms
20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.527
7.528
7.529

7.530
7.531
7.532
7.533

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
2 ms
1 ms
0,5 ms

0,2 ms
0,1 ms
50 μs
20μs

Есептің нөмірі
7.534
7.535
7.536

7.537
7.538
7.539
7.540

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
10 μs
5 μs
2 μs

1μs

0,5 μs
0,2 μs
0,1 μs
7.541-7.561.

Есептің нөмірі
7.541
7.542
7.543

7.544
7.545
7.546
7.547

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
0,2 μs
0,5 μs
1 μs

2 μs
5 μs
10 μs
20 μs

Есептің нөмірі
7.548
7.549
7.550

7.551
7.552
7.553
7.554

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
50μs
0,1 ms
0,2 ms

0,5 ms
1 ms
2 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.555
7.556
7.557

7.558
7.559
7.560
7.561

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
10 ms
20 ms
5 0 ms

0,1 s
0,2 s
0,5 s

1 s

7.562-7.582.

Есептің нөмірі
7.562
7.563
7.564

7.565
7.566
7.567
7.568

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
0,5 s
0,2 s
0,1 s

50 ms
20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.569
7.570
7.571

7.572
7.573
7.574
7.575

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
2 ms
1 ms
0,5 ms

0,2 ms
0,1 ms
50μs
20μs

Есептің нөмірі
7.576
7.577
7.578

7.579
7.580
7.581
7.582

«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
10 μs
5 μs

2μs 1μs

0,5μs
0,2 μs
0,1μs
7.583-7.603.

Есептің нөмірі
7.583
7.584
7.585

7.586
7.587
7.588
7.589

«V/бөл.»ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
0,2 μs
0,5 μs
1 μs

2 μs
5 μs
10μs
20 μs

Есептің нөмірі
7.590
7.591
7.592

7.593
7.594
7.595
7.596

«V/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
50 μs
0,1 ms
0,2 ms

0,5 ms
1 ms
2 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.597
7.598
7.599

7.600
7.601
7.602
7.603

«V/бөл.» ауыстырып қосқыштың өзгерген күйі
1 0 ms
20 ms
5 0 ms

0,1 s
0,2 s
0,5 s

1 s

7.604-7.613

Есептің нөмірі
7.604
7.605
7.606

7.607
7.608
7.609
7.610

7.611
7.612
7.613
Тігінен өлшемі

Кішірею, есе
Үлкею, есе

2

2,5

5

10

25

50

100

250

500

10

3

Көлденең өлшемі
Өзгермеу

7.614-7.634.

Есептің нөмірі
7.614
7.615
7.616

7.617
7.618
7.619
7.620

7.621
7.622
7.623
Көлденең өлшемі

Кішірею, есе
Үлкею, есе

2

4

10

20

40

100

200

2,5

5

10

Тігінен өлшемі
Өзгермеу

Есептің нөмірі
7.624
7.625
7.626

7.627
7.628
7.629
7.630

7.631
7.632
7.633
7.634

Көлденең өлшемі
Үлкею, есе

25

50

100

250

500

1 000
2 500
5 000

10

4

2,5 ■

10

5

5 ■

10

4

Тігінен өлшемі
Өзгермеу
7.635-7.655.

Есептің нөмірі
7.635
7.636
7.637

7.638
7.639
7.640
7.641

7.642
7.643
7.644
Көлденең өлшемі

Кішірею, есе
Үлкею, есе

2

4

10

20

40

100

200

2,5

5

10

Тігінен өлшемі
Өзгермеу

Есептің нөмірі
7.645
7.646
7.647

7.648
7.649
7.650
7.651

7.652
7.653
7.654
7.655

Көлденең өлшемі
Үлкею, есе

25

50

100

250

500

1 000
2 500
5 000

10

4

2,5 ■

10

5

5 ■

10

4

Тігінен өлшемі
Өзгермеу

7.657-7.667.

Есептің нөмірі
7.657
7.658
7.659

7.660
7.661
7.662
7.663

7.664
7.665
7.666
7.667

«V/бөл.»ауысты рып қосқыштың күйі

10

5

2

1

0,5 0,2 0,1

0,05
0,02
0,01
0,005

7.668-7.689.

Есептің нөмірі
7.668
7.669
7.670

7.671
7.672
7.673
7.674

7.675
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
50 ms

20 ms
10 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.676
7.677
7.678

7.679
7.680
7.681
7.682

7.683
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.684
7.685
7.686

7.687
7.688
7.689
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs

7.690-7.711.

Есептің нөмірі
7.690
7.691
7.692

7.693
7.694
7.695
7.696

7.697
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

1 s

0,5 s
0,2 s
0,1 s
5 0 ms

20 ms
1 0 ms
5 ms

Есептің нөмірі
7.698
7.699
7.700

7.701
7.702
7.703
7.704

7.705
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі
2 ms
1 ms

0,5 ms
0,2 ms
0,1 ms
50 μs

20 μs
10 μs

Есептің нөмірі
7.706
7.707
7.708

7.709
7.710
7.711
«Уақыт/бөл.» ауыстырып қосқыштың күйі

5 μs
2 μs
1 μs
0,5 μs

0,2 μs
0,1 μs

8 Тарау

8.1.
Төмен қуатты транзисторлар мен диодтардың электрондық аналогтық сынаушысы.

8.2 .

І

R

U

F

U

z ,h

21

І

кб0 , h

22

8.3. 1) h 21э

= 9...200; 2) h 21б

= 0,9...1,0; 3)

І

к,б0
= 0,01.100 мкА; 4)

h

22

= 1.4 мкс; 5)

U

FV

0,1.0,3 В;

6

І

R

= 0,01.100 мкА; 7)

U

z

= 1.30 В.

8.4.

U

10

= 0,2.30 мВ;

U

01

= 0,2.30 В;

І

1

= 0,2.30 мкА;

І

потр
= = 0,2.30 мА.
8.5.

U

и.п.

= 1.30 В.

8.6.

Е

1

±0,25.12 В.

8.7. 1)

Элементтердің кіруі
Шығуы
1-ші
2-ші

3-ші
4-ші

1

2

4

5

9

10

12

13

3

6

8

11

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

2

Элементтердің кіруі
Шығуы
1-ші
2-ші

3-ші
4-ші

1

2

13

3

4

5

9

10

11

12

6

8

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

3)

Элементтердің кіруі
Шығуы
1-ші
2-ші

1

2

4

5

9

10

12

13

6

8

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

Элементтердің кіруі

Шығуы
1-ші
2-ші
3-ші

1

2

13

3

4

5

9

10

11

12

6

8

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

1

0

ЦИМС электрондық аналогтық сынаушы.
8.12.

1)

U=

0,1...30 В; 2) І =

0,03... 3,0 мА; 3)

Е

1

±(3.30) В; 4)

Е

1

±(1.15) В; 5) U

0

= ±(0,2.3) В;

6

) U

1

= ±(0,2.10) В.

1 ҚОСЫМША

Электроникада қолданылатын халықаралық бірліктер жүйесіндегі (БЖ) негізгі электрлік өлшем бірліктері

Шамасы

Өлшем бірлігі

Атауы

Белгісі

Атауы
Орысша белгісі
Халықаралық белгісі
Кедергі

R, r ом Ом

Q

Тоқ

І, і
ампер

А

A

Кернеу және ЭҚК
U, u, E,

e

вольт

В

V

Қуат

P

ватт Вт

W

Сыйымдылық

C

фарад

Ф

F

Индуктивтілік

L

генри Гн

H

Жиілік
F, f
герц

Гц Hz

Период

T

секунда с s

Толқын ұзындығы

X

метр м m

Фаза қозғалысы Дф

радиан рад rad

Өлшеудің еселік (бөлшектік) және негізгі бірліктері арасындағы қатынас

Шаманың атауы
Өлшеудің еселік және бөлшектік бірліктері
Өлшеудің еселік (бөлшектік) және негізгі бірліктері арасындағы
қатынас

Атауы

Орысша белгісі

Халықарал ық белгісі

Кедергі
мегаом килом
МОм кОм

MQ

kQ

1 МОм = 10

6

Ом 1кОм = 10

3

Ом Тоқ

миллиампер микроампер
мА мкА
mA pA
1 мА = 10

-3

А

1 мкА = 10 -6

А

Кернеу мен ЭҚК
киловольт милливольт микровольт
кВ мВ мкВ
kV mV pV

1 кВ = 10

3

В

1 мВ = 10 -3

В

1 мкВ = 10 -6

В

Қуат
гигаватт

ГВт

GW

1 ГВт = 10

9

Вт

киловатт кВт kW

1 кВт = 10

3

Вт

мегаватт МВт

MW

1 МВт = 10

6

Вт

милливатт мВт mW

1 мВт = 10 -3 Вт

микроватт
мкВт

pW

1 мкВт = 10 -6 Вт

Сыйымдылық
микрофарад нанофарад пикофарад
мкФ нФ пФ
pF nF pF

1 мкФ = 10 -6

Ф

1 нФ = 10 -9

Ф

1 пФ = 10 -12

Ф

Индуктивтілік
миллигенри микрогенри
мГн мкГн
mH pH

1 мГн = 10 -3 Гн

1 мкГн = 10 -6 Гн

Жиілік
гигагерц мегагерц килогерц
ГГц МГц кГц
GHz MHz kHz

1 ГГц = 10

9

Гц

1 МГц = 10

6

Гц

1 кГц = 10

3

Гц

Период
миллисекунда микросекунда
наносекунда пикосекунда
мс мкс нс пс

ms ps ns ps
1 мс = 10

-3 с

1 мкс = 10 -6 с

1 нс = 10 -9 с

1 пс = 10 -12 с

Толқын ұзындығы
миллиметр сантиметр дециметр
мм см дм
mm cm dm

1 мм = 10 -3 м

1 см = 10 -2 м

1 дм = 10 -1 м

Ыазалардың ығысуы
градус

1° = п/180 рад

ҚОСЫМША

Электромеханикалық аспаптар жүйесінің шартты белгілері

Жүйенің шартты белгісі
Жүйенің әріптік шифрі

Жүйенің атауы

Қолданылу саласы

М

Магниттік- электрлік
Амперметрлер, вольтметрлер

В

Түзетуші Амперметрлер, вольтметрлер, жиілік өлшеуіштер, төмен және жоғары жиіліктегі генераторларда индикатор ретінде

T

Термоэлектрлік
Амперметрлер, вольтметрлер

э

электромагниттік
Амперметрлер, вольтмерлер, жиілік өлшеуіштер

д

Электродина микалық
Амперметрлер, вольтметрлер, жиілік өлшеуіштер, фазометрлер

Д

Ферродинамикалық

с

электростатикалық
Вольтметрлер

Вибрациялық
Жиілік өлшеуіштер

ҚОСЫМША

Электромеханикалық аспаптардың шкаласына енгізілетін шартты белгілер
Шартты белгісі
Белгінің беретін мағынасы

Ауыспалы бірфазалы тоқ

Тұрақты тоқ

Тұрақты және ауыспалы тоқтар

Ауыспалы үшфазалы тоқ

Аспаптың тігінен тұрған жұмыс күйі

Аспаптың көлденең тұрған жұмыс күйі

Тік жазықтыққа 60° бұрылған аспаптың жұмыс күйі
0,5 —1,0 —1,5 —2,5

Аспаптың дәлдік класы (келтірілген қателік) (мысалы, 0,5 %; 1,0 %; 1,5 %; 2,5 %)

Аспаптың өлшеу механизмі оқшауланған және оқшаулану кедергісі сыналған, мысалы 2 кВ кернеумен

Сыртқы магниттік өрістің әсерінен қорғаныстың болуы

Сыртқы электрлік өрістің әсерінен қорғаныстың болуы

А

Қалыпты климаттық қолдану шарттары: t° = (20 ± 5)
°C, ылғалдылық (60 ± 15) %, қысым (750 ± 30) мм сн. бағ.

Б(Б

1,

Б

2

,Б

3

Аспап жылу берілмейтін жерде жұмыс істеуге арналған

В

1

,В

2

,В

3

Аспап далалық және теңіз жағдайында жұмысістеуге арналған

Т

Аспап тропикалық климат жағдайында жұмысістеуге арналған

Назар аударыңыз! Төлқұжаттан қосымша нұсқамаларды қараңыз

Радиоөлшеу аспаптарының топтамалық классификациясы
А тобы.
Тоқты өлшеуге арналған аспаптар:

А1 — амперметрлерді тексеруге арналған құрылғылар; А2 — тұрақты тоқ амперметрлері; A3 — ауыспалы тоқ амперметрлері; А4 — импульстік тоқ амперметрлері; А7 — әмбебап амперметрлер;

А9 — тоқ түрлендіргіштер.
Б тобы.
Өлшеуіш және радиоөлшеуіш аспаптарды қуаттау көздері

Б2 — ауыспалы тоқ көздері;
Б4 — калибрленген кернеу мен тоқ көздері; Б5 — тұрақты тоқ көздері;
Б6 — реттелетін параметрлері бар көздер;
Б7 — тұрақты және ауыспалы тоқтардың әмбебап көздері.

В тобы.
Кернеуді өлшеуге арналған аспаптар:
В1 —вольтметрлерді тексеруге арналған құрылғылар немесе аспаптар;

В2 — тұрақты тоқ вольтметрлері; В3 — ауыспалы тоқ вольтметрлері; В4 — импульстік тоқ вольтметрлері;

В5 — фазасезгіш вольтметрлер (векторметрлер); В6 — іріктемелі вольтметрлер;
В7 — әмбебап вольтметрлер;
В8 — кернеу және (немесе) кернеу айырмашылығының қатынасын өлшеуіштер;
В9 — кернеуді түрлендіргіштер.

Г тобы.
Өлшеуіш генераторлар: Г2 — шуыл генераторлары;
Г3 — төмен жиіліктегі сигнал генераторлары;
Г4 — жоғары жиіліктегі және аса жоғары жиіліктегі сигнал генераторлары;

Г5 — импульс генераторлары;
Г6 — арнайы пішіндегі сигнал генераторлары;
Г8 — тербелмелі жиіліктің генераторлары (свип-генераторлар).
Д тобы.

А

ттенюаторлар мен
әлсіреуді өлшеуге арналған
аспаптар:

Д1 — Аттенюаторлар мен әлсіреуді өлшеуге арналғанаспаптарды тексеруге арналған құрылғылар мен аспаптар; Д2 — резисторлық аттенюаторлар; Д2 — сыйымдылық аттенюаторлары; Д3 — поляризациялықаттенюаторлар; Д4 — шектік аттенюаторлар;

Д5 — сіңіруші аттенюаторлар;
Д6 — электрлік басқарылатын аттенюаторлар; Д8 — әлсіреуді өлшеуіштер.
Е тобы.

Шоғырланған тұрақтылар тізбегіндегі компоненттердің параметрлерін өлшеуге арналған аспаптар: Е1 — компоненттер мен тізбектердің параметрлерін өлшеуіштерді тексеруге арналған шамалар, құрылғылар немесе аспаптар; Е2 — толық кедергі және (немесе) толық өткізгіштікті өлшеуіштер; Е3 — индуктивтілікті өлшеуіштер;

Е4 — беріктілікті өлшеуіштер; Е6 — резисторлардың кедергісін өлшеуіштер; Е7 — әмбебап параметрлерді өлшеуіштер;

Е8 — конденсатордың сыйымдылығын өлшеуіштер;
Е9 — компоненттер мен тізбектердің параметрлерін жаңғыртушылар.
И тобы.
Импульстық өлшеулерге арналған аспаптар:

И1 — импульстық өлшеулерге арналған аспаптарды тексеретін құрылғылар (аспапатар);

И2 — уақытша интервалдарды өлшеуіштер; И3 — импульстар санын есептеуіштер;
И4 — импульс параметрлерін өлшеуіштер;
И9 — импульстік сигналдарды жаңғыртушылар.
К тобы.

Кешенді өлшеуіш құрылғылар:
К2 —к
ешенді өлшеуіш құрылғылар

К3 — кешенді автоматтандырылған өлшеуіш құрылғылар;
К4 — кешенді өлшеуіш құрылғылардың аспаптары (блоктары);
К6 — кешенді автоматтандырылған өлшеуіш құрылғылардың аспаптары (блоктары).
Л тобы.

Электрондық шамдар мен жартылай өткізгіш аспаптардың параметрлерін өлшеуге арналған ортақ қолданыстағы аспапатар: Л1 — электровакуумдық аспаптардың параметрлерін (сипаттамаларын) өлшеуіштер; Л2 — жартылай өткізгіш аспаптардың параметрлерін (сипаттамаларын) өлшеуіштер

М тобы.
Қуатты өлшеуге арналған аспаптар:

Ml — ваттметрлерді тексеруге арналған құрылғылар (аспаптар); М2 — өткізгіш қуатты ватметрлер;

М3 — сіңірілетін қуаттың ватметрлері;
М5 — ваттметрлердің қабылдаушы жаңғыртушылары (басы).

П тобы.
Өріс пен радиокедергілердің кернеуін өлшеуге арналған аспаптар:

П1 — өріс пен радиокедергілердің кернеуін өлшеуіш аспаптарды тексеруге арналған құрылғылар (аспаптар);

П2 — өріс индикаторлары; П3 — өрістің кернеуін өлшеуіштер; П4 — радиокедергілерді өлшеуіштер; П5 — өлшеу қабылдағыштары;

П6 — өлшеу антенналары;
П7 — антенна параметрлерін өлшеуіштер.
Р тобы.

Бөлінген тұрақтылары бар элементтер мен тракттардың параметрлерін өлшеуге арналған аспаптар:

Р1 — өлшеуіш тізбектер; Р2 — тұрақты толқындардың коэффициентін өлшеуіштер; Р3 — толық кедергілерді өлшеуіштер; Р4 — таратудың кешенді коэффициенттерін өлшеуіштер; Р5 — тарату жолының параметрлерін өлшеуіштер;

Р6 — беріктікті өлшеуіштер;
Р9 — параметрлерді жаңғыртушылар.
С тобы.

Сигнал пішіні мен спектрін бақылауға, өлшеуге және зерттеуге арналған аспаптар:

С1 — әмбебап осциллографтар;
С2 — амплитудалық модульдеудің коэффициентін өлшеуіштер (модулометрлер);
С3 — жиілік девиациясын өлшеуіштер (девиометрлер); С4 — спектр талдауыштар;

С6 — сызықтық емес бұрмалашылықтарды өлшеуіштер; С7 — жылдам осциллографтар, стробоскопиялық;

С8 — жадтайтын осциллографтар; С9 —арнайы осциллографтар.
У тобы.
Өлшеу кұшейткіштері: У2 — іріктеуші күшейткіштер;
У3 — жоғары жиілікті күшейткіштер; У4 — төмен жиілікті күшейткіштер;

У5 — тұрақты тоқ кернеуін күшейткіштер; У7 — әмбебап күшейткіштер.
Ф тобы.

Фазалардың әртүрлілігін және кешігудің топтық уақытын өлшеуге арналған аспаптар: Ф1 — фазалардың әртүрлілігін және кешігудің топтық уақытын өлшеуге арналған құрылғылар (аспаптар);

Ф2 — фазалардың әртүрлілігін өлшеуіштер; Ф3 — өлшеуіш фаза айналдырғыш;
Ф4 — кешігудің топтық уақытын өлшеуіштер.

Х тобы

—Радиоқұрылғылардың сипаттамаларын бақылауға және зерттеуге арналған аспаптар:

X1 — амплитудалық-жиілік сипаттамаларын зерттеуге арналған аспаптар; Х2 — ауыспалы сипаттамалардың зерттеуге арналған аспаптар; Х3 — фаза жиілік сипаттамаларды зерттеуге арналған аспаптар; Х4 — амплитудалық сипаттамаларды зерттеуге арналған аспаптар Х5 — шуыл коэффициентін өлшеуіштер;

Х6 — корреляциялық сипаттамаларды зерттеуге арналған аспаптар; Х8 — радиоқұрылғылар сипаттамаларын өлшеуіштерді тексеруге арналған құрылғылар (аспаптар).

Ц тобы.
Мультиметрлер (тестерлер).
Ч тобы.
Жиілікті өлшеуге арналған асппатар: Ч1 — жиілік пен уақыттың стандарттары;

Ч2 — резонанстық жиілік өлшеуіштер; Ч3 — электрондық-есептік жиілік өлшеуіштер; Ч4 — сигнал жиілігін жаңғыртушылар; Ч5 — жиілік синтезаторлары (жиілікті бөлгіштер және көбейткіштер); Ч6 — эталондық жиілік сигналдарын және уақыт сигналдарын қабылдағыштар;

Ч7 — жиілік, фазалық, уақытша компараторлар.
Ш тобы.

Материалдардың электрлік және магниттік қасиеттерін өлшеуге арналған аспаптар: Ш1 — төменгі жиіліктегі материалдардың электрлік және магниттік қасиеттерін өлшеуіштер; Ш2 — жоғары жиіліктегі материалдардың электрлік және магниттік қасиеттерін өлшеуіштер.

Э тобы.
Коаксиальді және толқын жолды тракттарды өлшеуіш құрылғылар:
Э1 — трансформаторлар;
Э2 — ауысулар, байланыстырғыштар; Э3 — ажыратып-қосқыштар;

Э4 — модуляторлар;

Э

5 — тармақтағыштар;
Э5 — тармақтағыштар;
Э5 — толық кернеу датчиктері; Э6 — шұралар;
Э6 — циркуляторлар;

Э7 — детекторлық бастар; Э7 — араластырғыш бастар; Э8 — фильтрлер;
Э9 — жүктемелер.
Я тобы. Радиоөлшеу аспаптарының блоктары:

Я2 — элемент параметрлерін, таратылған тұрақтылары бар тракттарды өлшеуіш блоктар және қуатты өлшеуге арналған аспаптардың блоктары;

Я3 — жиілікті, уақытты өлшеуге арналған аспаптардың блоктары және фазалардың әртүрлілігін және кешігудің топтық уақытын өлшеуіштердің блоктары; Я4 — сигнал пішіні мен спектрін бақылауға, өлшеуге және зерттеуге арналған аспаптардың блоктары; Я5 — радиоқұрылғылар сипаттамаларын өлшеуіштердің блоктары және импульстық өлшеулерге арналған аспаптардың блоктары; Я6 — өріс пен радиокедергілердің кернеуін өлшеуге арналған аспаптардың блоктары және өлшеуіш күшейткштердің блоктары; Я7 — өлшеуіш генераторлардың және босатуды өлшеуге арналған аспаптардың блоктары;

Я8 — қуаттау көздерінің блоктары; Я9 — өлшеуіш жаңғыртушылардың блоктары, өлшеу нәтижелерін индикациялауға арналған блоктар және коммутация блоктары.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

— М. : РадиоСофт, 2001.

/ К. Г. Рего. — Киев : Техника, 1987.

МАЗМҰНЫ

Алғы сөз 3
Шартты белгілер 5
аспаптардың параметрлерін өлшеуіштер

122

Өздігімен шешуге арналған есептердің жауаптары        129
5тарау        135
6 тарау        136
7тарау        143

8 тарау 156
Әдебиеттер тізімі 168

Оқу басылымы

Хрусталева Зоя Абдулвагаповна, Парфенов Сергей Викторович
Электрлік және электрондық өлшеулер есептер,сұрақтар мен жаттығуларда

Оқу құралы
4-басылым, стереотиптік Редактор
Асанов С
Техникалық редактор

О. Н. Крайнова
Компьютерлік беттеу:
Р.Ю. Волкова
Корректор

И. В. Могилевец

№ 104112249 басылым. 20.01.2016 ж. басуға қол қойылды. Формат 60 х90/16. Гарнитура «Таймс». Офсеттік басылым. Офсеттік қағаз № 1. Шарт. баспа парағы 11,0.Тираж 300 дана. Тапсырыс №

«Издательский центр «Академия» АБҚ.
www.academіa-moscow.ru
129085, Мәскеу қ., Бейбітшілік даңғылы, 101В, б. 1.
Тел. 8(495)648-05-07, факс 8(495)616-00-29.

Санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды№ РОСС RU. AE51. H16679 25.05.2015. Басылды: «Т8 Издательские Технологии» жария акуионерлік қоғамы. 109316, Мәскеу, Волгоград даңғылы,42 үй, 5корпус.

Тел.: (495) 221-89-80.

ACADEMA

«Академия» баспа орталығы
Кәсіби білім беруге арналған әдебиет

Біздің кітаптарды (бөлшек және көтерме) мына жерлерден алуға болады

м. Алексеевская
Мәскеу
129085, Мәскеу, Бейбітшілік даңғылы, 101в үй, 1 құр.
(Алексеевская ш.а.)

Тел.: (495) 648-0507, факс: (495) 616-

0029

E-maіl:
sale@academіa-moscow.ru

Филиалдар:

Солтүстік-Батыс 194044, Санкт- Петербург, Чугунная к-сі., 14 үй, 319 кеңсе. Тел.факс: (812)

244-9253 E-maіl:
spboffіce@acadіzdat.ru
Еділ бойы

603101, Нижний Новгород, Молодежный даңғ., 31 үй,3 корп. Тел.факс: (831) 259-

7431, 259-7432, 259-7433 E-

maіl:
pf-academіa@bk.ru

172

Орал
620142, Екатеринбург,Чапаев к-сі., 1а үй, 12а кеңсе
Тел./факс: (343) 257-1006, 257-
3473 E-maіl:

academіa-ural@maіl.ru 630007, Новосибирск, Кривощёковский к-сі., 15 үй, 3корп., Тел./факс: (383) 362-2145,

Сібір
362-2146 E-maіl:
academіa_sіbіr@maіl.ru

Алысшығыс
680038, Хабаровск, Серышев к-сі., 22 үй, 519, 520, 523 кеңсе
Тел./факс: (4212) 56-8810 E-maіl:
fіlіaldv-academіa@yandex.іu

Оңтүстік 344082, Ростов-на-Дону, Пушкинская к-сі., 10/65 үй; Тел./факс: (863) 203-5512, 269-5365

Өкілдіктер:
Татарстан Республикасында

420034, Казань, Горсоветская к-сі., 17/1 үй, 36 кеңсе. Тел./факс: (843)

562-1045 E-maіl:
academіa-
kazan@maіl.ru

Қазақстан Республикасында Алматы, Абай даңғылы, 26А үй, 209 кеңсе. Моб.тел. (701)014-3775 Тел.:(727)250-0316 E-maіl:

academіa_kazakhstan@maіl.ru
Дағыстан Республикасында
Тел.: 8-928-982-9248

173

Сіздердің назарларыңызға мына кітаптарды ұсынамыз:

В.А. ПАНФИЛОВ

ЭЛЕКТРЛІК ӨЛШЕУЛЕР

К

өлемі
288 б.

Оқулықта метрология мен электрлік өлшеулер туралы негізгі түсінік берілген. Электрлік және электрлік емес шамаларды өлшеудің негізгі әдістері мен құралдары қарастырылған. Өлшеуіш аспаптар мен түрлендіргіштердің құрылғысы, әрекет ету принциптері, қолданылу ерекшеліктері туралы деректер келтірілген. Оқулық кәсіби орта білім берудің федералдық мемлекеттік білім беру стандартына сәйкес жасалған және оны «Энергетика, энергетикалық аспап жасау және электротехника» мамандығының топтары үшін кәсіби модульді меңгерту кезінде қолдануға болады.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

П.А.УШАКОВ

ЭЛЕКТРЛІК БАЙЛАНЫСТЫҢ ТІЗБЕКТЕРІ МЕН СИГНАЛДАРЫ

К

өлемі
352 б.

Оқулықта электрлік байланыстың принциптері баяндалған, электрлік радиосигналдардың қасиеттері сипатталған, шоғырланған және үлестірілген параметрлері бар сызықтық тізбектердегі физикалық процестер туралы негізгі түсінік берілген. Сызықтық емес және параметрлік тізбектерде сигналдардың түрлену принциптері қарастырылған, электрлік байланыс анрансына кіретін негізгі функционалдық құрылғыларды есептеу әдістемесі мен мысалдар келтірілген. Баяндау Multіsіm сұлба техникалық модельдеу бағдарламасының көмегімен орындалған компьютерлік модельдеу нәтижелері пайдаланылып жүргізіледі.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

В.Ю.ШИШМАРЁВ

ЭЛЕКТРОТЕХНИКАЛЫҚ ӨЛШЕУЛЕР

К

өлемі
304 б.

Оқулықта физикалық шамалар, олардың бірліктері, эталондары, бірліктер жүйесі туралы негізгі түсінік берілген.Электротехникалық өлшеу әдістері мен өлшеуіш құралдардың классификациясы ұсынылған. Өлшеу мен өлшеуіш аспаптардың метрологиялық көрсеткіштері мен қателіктері қарастырылған. Сұлбалар көрсетіліп, электрлік өлшеуіш аспаптардың механизмдері мен өлшеу тізбектерінің жұмыс істеу принциптері қарастырылған. Тоқ, кернеу, қуат, электрлік тізбектер мен компоненттердің параметрлерін, жинақталған параметрлері бар электрондық тізбектерді, жартылай өткізгіш аспаптар мен интегралдық микросұлбаларды, амплитудалық-жиілік сиптаммаларды өлшеуге арналған типтік электроөлшеуіш аспаптардың жұмыс істеу принциптері мен құрылымдық сұлбалары қарастырылған. Стандартты өлшеу сигналдарын қалыптастыруға арналған аспаптар мен үлгілік өлшеуіш аппаратура ұсынылған. Өлшеуді автоматтандыру мәселелері қарастырылды. Оқулық КОБ ФМБС талаптарына сәйкес «Технологиялық процестер мен өндірістерді (сала бойынша) автоматтандыру», «Компьютерлік жүйелер мен кешендер» мамандықтары бойынша «Электротехникалық өлшеулер» жалпы білім беретін пәнін меңгертуде қолданыла алады.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

В.Ю.ШИШМАРЁВ

ЭЛЕКТРОРАДИО ӨЛШЕУ: ПРАКТИКУМ

К

ө

лемі 240 б.

Оқу құралында «Электрорадиоөлшеу» пәнін оқытуда ұсынылатын зертханалық және тәжірибелік жұмыстар қарастырылған. Әр жұмыс үшін қысқаша теориялық мәліметтер, сұлбалар және зертханалық құрылғылардың сипаттамасы, жұмысты жүргізу және тәжірибелік есептерді орындау әдістемесі, бақылау сұрақтары келтірілген.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

175

А.С.ЯСТРЕБОВ, М. Ю. ВОЛОКОБИНСКИЙ, А. С. СОТЕНКО
МАТЕРИАЛТАНУ, ЭЛЕКТРОРАДИОМАТЕРИАЛДАР ЖӘНЕ РАДИОКОМПОНЕНТТЕР

К

ө

лемі 160 б.

Оқулықта материалтанудың физика-химиялық негіздері баяндалған. Материалдардың құрымы мен қасиеттері сипатталған. Материалдардың параметрлері мен қасиеттерін өлшеу әдістері қарастырылған. Өткізгіш, жартылай өткізгіш, диэлектрлік және магниттік материалдардың сипаттамасы берілген, олардың қасиеттері мен радиоэлектрлік аппаратурада қолдану ерекшеліктері көрсетілген. Құрылымдық, электротехникалық және радиотехникалық материалдардың пайдаланушылық қасиеттері қаралған. Оқулық КОБ ФМБС талаптарына сәйкес «Радиоаппараттық құрылым» мамандығы бойынша 0.7 «Материалтану, электрорадиоматериалдар және радиокомпоненттер» ББ жалпы кәсіби пәнін оқытуда қолданыла алады.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

ЭЛЕКТРОНИКА ЖӘНЕ МИКРОПРОЦЕССОРЛЫҚ ТЕХНИКА

К

ө

лемі 288 б.

Оқулыққа электротехникалық пәндерді оқытуда қолданылатын материал енгізілген. Электрондық техника, электрондық күшейткіштер, импульстық және автогенераторлық құрылғылардың қарапайым базасы туралы мәлімет келтірілген. Екінші реттік электрлік қуаттау көздері, электрондық өлшеуіш аспаптар және электрондық компоненттер мен электрлік сұлбалардың параметрлерін тексеру әдістері тізілген. Цифрлық сұлбалық техника және микропроцессорлық техника элементтері қаралған. Multіsіm бағдарламасының көмегімен электрлік сұлбаларды компьютерлік модельдеу бойынша материал қамтылған.

Кәсіби орта білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.