TELEGEI
Home

Күй

Сәкен Сейфуллин

Оқылуы: 0%

Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).

20 px
1.85
0.30 px
0.95 em

Күй

Қазақ күйшілерінің тағдыры, күй өнерінің құдіреті және ел мен жердің басынан кешкен нәубет жылдарын суреттейтін Сәкеннің классикалық шығармасы.

БІЗДІҢ ДӘУІР

Шабуыл біздің дәуір емес аяң,
Отарба алып ұшты, қалып маяң,
Жүйткіген тұрмыс қазір экспресс, —

Айтқандай менің досым ақын Аян...

Ескілік жаңалықпен қылған тірес,

Ескіні кеміп жерге қоймақ крес.

Тұрмыстың машинасы қыж қайнайды

Жүйткиді социалдық экспресс.

Жырласам — әуелекше ырғиым ғой,

Төтелеп көк садақша сырғиым ғой.

Қазіргі ат әуелек пен экспресс, —

«Гүл қылаң» дегенім, тек бір киім ғой.

Зырласа тұрмыс өзің илер ме едің?
Асықпай ырғалаштап игермедің?
Зырлаған экспресс тұрмыс түрін
Жазуға асықсам да үлгірмедім!

ОКТЯБРЬ МЕРЕКЕСІНДЕ

Октябрь десе көкке қанат жаям,

Тіл жетпес сәулетін тек қылып баян.

Дүниені қалтыратқан Октябрьдің
Істері кереметті әлемге аян!
Қарақшы шамшырақтай жанған биік

Әлемге жөн сілтеген көкке тиіп.

Октябрь туған күнге еңбекші әлем

Шаттық пен сәлем қылад басын иіп.

Суреттеп тіл жетпейтін істер анау,

Болар ед санасаң, тек қызыл танау.

Октябрь жемістерін таңырқарлық

Қажет пе, тұра салып тілмен санау.

Күлетін ойын керек көңіл шатқа
Әсемді тұрман керек сылаң атқа,
Күй шертіп мерекеде билеу керек

Келемеж, сықақ айтып жау мен жатқа.

ЗАМАН, «ЗАМАН»

(Капиталшыл елдерге)
Тамаша қызығы көп шіркін заман
Әрине, кімге жақсы, кімге жаман;
Қай елдің қандай паңы айтар бүгін
Күні ертең отырам деп есен-аман?

МЕРЕКЕ МАЙДАНЫНДА

Той болса, той қылған жұрт тойламай ма?
Сауық қып мерекеде ойнамай ма?
Жұмылып жайшылықта қоңыр түспен,
Алдағы, арттағы істі ойламай ма?

Шаттықта саңқылдап тек үнің шықсын.

Үнің мен екпініңнен дұшпан ықсын,
Дабыл қақ, керней ойнат, шық майданға
Қорғалап пасық жауың жынша бұқсын!
Майданда еңбек ұлы түгел дабыл!

Іс келсе құмырсқаша қаптай жабыл.

Октябрь жер мен көкті солқылдатсын
Лек-лек бас, соқтыр керней, соқтыр дабыл

1934жыл, 1-қараша.

ЕҢБЕКШІ ӘЛЕМ СҮЙІКТІ ҰЛЫН ҰМЫТПАС

Бір жыл толды ер майданда өлгелі,

Жанған шырақ қапылыста сөнгелі.

Қара ниет, арам қанды жау оғы,
Көсем ерді туған нудан бөлгелі!
Дәлдеп тиген аямас сұм топас оқ
Қуандырды пасық жауды дескен... «шоқ!»
Ердің нуы қаһарлы үнмен күңіренді:

«Кек алуға!.. Сұм дұшпанға рақым жоқ».

Сұмның оғы жұлды көсем ұланды:

Қаһар үнмен нулы ел кекке бұланды.

Күйінді де тез құртуға ант етті,

Іннен інге тығылған сұм жыланды.

Қатты батты сұм жыланның шаққаны,
Топас оқтың көк жұлыннан қаққаны,
Партияның ең қымбатты ер ұлын,
Таңдап сұмның, аңдып жүріп атқаны!
Қуанба әлі, жаны қара жауыздар,

Ішкі, сыртқы арам қанды ауыздар.

Еңбекші әлем сүйікті ұлын ұмытпас

Кегін кектер пролетариат бауырлар!..

Партияның құрыш жолы қайыспас,
Жаңа өмірге бастай берер, тайлықпас
Партияның соққан өткір алмасы,
Мың бөгетті турар, мәңгі майыспас!
Ленин туы Партияның қолында,

Нұсқап кеткен ұлы көсем жолында.

Киров нуы бақытты өмір жасауда,

Қасиетті биік тудың соңында. 1935жыл.

ГҮЛ МЕН БҰЛБҰЛ

(Май сарыны)
Жайнаған жасыл ала гүлдің бағы,

Үлбірек жібек кесте гүл шашағы.

Аңқиды мас қып жанды жұпар иісі,

Шаттанып күй күйлейді көңіл сағы.

Мың түрлі ала жібек, көркем десте,

Мың түрлі сұлу өрнек ойған кесте.

Әдемі гүл иісіне балқып көңіл,

Шаттықтан басқа сөзің қалмайды есте.

Әр гүлдің иісі нәзік, сұлу сыры,

Әр гүлдің сұлу нәзік түс пен түрі.

Біреуі ал, біреуі әсіре, біреуі шикіл,

Жалқын өрт бірі күлгін, аппақ бірі.

Жұпарлы көркем түсті гүлдің сәні,
Жарасқан сұлу гүлге бұлбұл әні,
Ал қызыл, әсіре, солғын, жалқын, сары,

Әр түстің айрықша бар ғой мәні.

Мысалы: кей түс нышан кей бір затқа,
Қайғыға қара нышан, қызыл — шатқа,
Сондай-ақ, ал түсті гүл нышан болған,

Үлбірек нәзік жанды махаббатқа.

Әсіре гүл құмарлыққа нышан болған,
Қайнаған бейне ыстық қан бойға толған,
Солғын гүл сағынғанның нышанасы,

Мұңайып қасіретпен өңі солған.

Сүймейтін сұм жүрекке емес, жарқын,

Өзгерген махаббатқа сеуіп салқын.

Тәкаппар суық, қатты көңілге де,—

Бәріне нышан қылған гүлді жалқын.

Тазалық нышан қылған ақ шашақты,
Шарт қылып күнәсіздік, кірсіз ақты,
Аппақ гүл жұпар иісті үлбіреген,

Зәредей көтермейді тиген дақты.

Жұпарлы гүлдің иісі аңқымай ма?
Ол иіске қош болып жан балқымай ма?
Көзіңді сұлу түрі сүйсіндіріп,
Көңілің құлаш жайып шалқымай ма?

Әркім-ақ гүлге көзін салады ғой...

Әркім һәр түрлі әсер алады ғой.

Біреулер лас қолымен үзіп тастап,

Біреулер сүйіп мәңгі қалады ғой.

Әркім-ақ гүл бақшасын саялайды,

Ласпын деп гүлді пасық аямайды.

Былғаса гүлді пасық лас аяқты —

Сұлу жан піскен гүлді аялайды.

Жалғыз-ақ бұлбұл гүлге мәңгі құмар,

Мас болып гүлді құшса көзін жұмар.

Төсіне гүлді басып жыр жырлайды,

Қылғандай гүл шашағын мәңгі тұмар.

Бұлбұл құс сұлу гүлге басын иед,

Гүл үшін жырлар шертіп жанып күйед.

Өзгеден айрықша нәрін алар,

Мың түсті гүлден таңдап соны сүйед.

Қызыл гүл кей бұлбұлға төтенше ұнар,

Жырласа соны құшып көңілі тынар.

Кей бұлбұл өмірінше ал гүл іздейд,

Кей бұлбұл әсіре гүлге мәңгі құмар.

Бұлбұлша сұлу гүлді сүйеді ақын,
Жұпарлы гүлге басын иеді ақын,
Көтеріп махаббаттың күйін көкке

Жыр шерткен бұлбұл құсқа жаны жақын.

Ал шашақ менің гүлім іздеп тапқан,
Қиялым іздеп оны көкке шапқан,
Суреттеп жер мен көктің арасынан

Бар керік жинап әкеп соған жапқан.

Бұлбұл құс жұпар иісті гүлге құмар,

Көк жібек жазғытұрғы түнге құмар.

Жыр шертем мен де майда бұлбұл құсша

Жұпар гүл, сұлу күйлі үнге құмар.

1935 жыл, мамыр

БІЗ – КОМСОМОЛ

(Комсомолдардың көпшілік өлең маршы)
Біз — комсомол — жас қайратты,

Пролетар табынан.

Біз шалғыншы ұшқыр атты,

Алдыңғы сабынан.

Қайырмасы:
Бас қыздырып даңғыл жолды,
Тура тұт маякты!
Оңды-солды, оңды-солды
Шіреп бас аяқты!
Ешбір жаудан сескенбейміз,

Күреске дайынбыз.

Көкте сұңқар, жерде тұлпар,

Мұхитта жайынбыз.

Қайырмасы.

Лениншіл жас ерді берік,

Октябрь туғызған.

Күрес үшін белді берік

Болатпен буғызған.

Қайырмасы.

Ленин жолы — жолың даңғыл,

Маякты түзу жол.

Үркіт жауды, досты таң қыл,
Лек-лек бас, комсомол!

Қайырмасы.

Компартия не бұйырса —
Істейміз тақ тұрып,
Жаудан елді күзетеміз

Әрқашан сақ тұрып.

Қайырмасы.

Сақпыз дауам қарауылда

Күзетіп Отанды.

Бағып және әр ауылда
Қырман мен қотанды!

Қайырмасы.

Бас қыздырып даңғыл жолды,
Туратұт маякты!
Оңды-солды, оңды-солды
Тіреп бас аяқты!

1935 жыл.

ҚЫРҒЫЗ АУЛЫНДА

Несіне ақын сырын жасырады?

Несіне жан сүймеске ол бас ұрады?...

Мінеки сүйген елін құрметпен ол,
Көтеріп төбесіне асырады!
Жаңарған қырғыз аулы шат тұрмысты,—

Шаттанып кеніл соған тасынады.

Ардақты анасындай көрген елді

Жыр қылмай қайтып мауқың басылады!..

Советті ел! Маған бәрің бауырлассың!

Бәрің де бір мақсұтты қауымдассың.

Барсам да қай жеріңе,— сағынғандай
Қуанып құшақ жайған ауылдассың!
Сияқты туған аулым, туған жерім,

Құшақтап аунап өскен, тамған терім.

Бұл ауыл, мына жерде туғанымдай,—

Тамаша таң боларлық ғажап керім!..

Қуанып үлкен-кіші дардақтасып,
Қарсы алып, қасиеттеп ардақтасып,
Боз үйге кілем төсеп, ішін безеп,

Мінеки, — «қош келдің!», — дейді есік ашып.

Емес бұл ұлықтарға жағынғандай,

Немесе, мақтан үшін ағылғандай.

Бәрі де туысқанша толғанады,

Талайдан күтіп сені сағынғандай...

Сөз емес, алдыма әкеп бал салғаны,
Сөз емес алдыма айдап мал салғаны,—
Өлшеусіз қасиетті жаңа сипат,

Ер елдің шын ұлындай қарсы алғаны!.. 1936 жыл, қараша. «Кенеш» колхозы, Қант ауданы, Қырғызстан.

ҒЫЛЫМ

...Бұрын елді
Қамап шелге
Теңеуші еді

Өңкей көлге...

Жабық еді
Еңбекші елге

Қақпа есігі ғылымның.

Ел өзегі

Талулы еді.

Ғылым бұрын
Налулы еді:
Есігінде салулы еді

Қара құлпы зұлымның.

Қазір еңбек
Балалары
Қайнап білім
Саналары,
Жайнап көзі
Замандары

Ғылым тасын кеміред.

Еркін екпін
Өрге жүзіп,
Ескі салттың

Заңын бұзып.

Тамырларын
Қоймай үзіп

Надандықты жеміред. 1936 жыл, 16-желтоқсан.

АЛТЫН КҮЗ

Алтын күз бірде шуақ, бірде салқын,

Жер мен көк жалтыраған сап-сары алтын.

Ағашта жапырақтар сылдырлайды,

Төгілген алтын теңге сансыз жалқын.

Жер мен көк сап-сары ала алтын күзде,

Қызыл өрт жалқын жалын құба түзде.

Торайда жапырақтар сары алтындай

Төгіліп судырайды басқан ізде.

Сары алтын батсайыдай дала мидай,

Үйілген мая-мая қызыл бидай.

Қырманда қызыл алтын, қызыл маржан,

Жайнайды жаратылыс берген сыйдай.

Колхоздың күй мен күлкі қыр мен ойы,

Шаттықпен дуылдайды қырман тойы.

Жаңғыртып ой мен қырды ойнайды жан,

Алтынның буына мас күні бойы.

Төрт түлік мал мамырлап сайлап семіз,

Май менен балы шалқып түрлі жеміс.

Тел өскен, жеміс піскен, егін түскен,

Сары ала алтын күзде не бар кеміс!?.

Төтенше шалқытып мәз биыл бізді,

Шат қылды өте-мөте жарқын жүзді.

Конституция ұлы партиялық

Көркейтті биыл төтен алтын күзді.

Одақтық сегізінші шұғыл жиын,

Көрсетіп дүниеге ақыл-миын.

Алтынмен ұлы заңды жазып көкке

Сәнді әсем сәулеттеді күздің күйін.

Сондықтан биылғы күз мерекелі,

Байлығы өте-мөте берекелі.

Мәз-мейрам барлық ұлт шат, байлығы мол,
Міне осы, шын бақытты ел екені!
Сондықтан алтын күздің күйі сұлу,

Күздегі жаратылыс сыйы сұлу.

Ұшқан құс, жүгірген ан ой мен қырда,

Ойнаған бұлаң қағып биі сұлу.

Алтындай сылдырлайды күздің үні,

Жібектей майда шуақ алтын күні.

Биылғы мерекелі нұрлы күздің,

Тамаша бірдей сұлу күн мен түні.

Сызылад алтын сым мен көздің жыры,

Алтындай жалтыраған ой мен қыры.

Жалаңаш жердің тәнін шомылдырад

Күндіз күн, түндегі айдың алтын нұры.

Арқаның қиырсыз кең даласында,
Кесілген сансыз өлке саласында,
Ақ басын алтын шалған Алатауда,

Сыңқылдап күй жаңғырған арасында.

Алтын күз биыл төтен күйге толық,

Шаттық зор ауыл, аймақ қаласында.

Шырай шат, биыл өте, көңіл күйі,

Туысқан неше түрлі ұлт баласында.

Шаттық күн көкке әуелеп әрбір тұстан,

Естілед адам түгіл ұшқан құстан.

Алтын күз өте-мөте биыл күйлі,

Биыл шат өте-мөте Советстан.

Үлпілдеп кең далада сәнді ебелек,
Қаңбақпен ойнайды орғып қан көбелек
Шалқар көл, алтын орман, кең дала шат

Алтын күз сұлу күй мен әнге бөлеп.

Күміс су сумаңдайды таудан ағып,

Ойнайды сұлу күймен сылдыр қағып.

Тоғайда сүмбіл ағаш судырлайды,

Төгілтіп бойына алтын теңге тағып.

Тізілген құстар ұқсас керуенге
Лек-лек боп шеру тартқан серуенге,
Аққу, қаз, тырна қиқу, сыңқылдасып

Айналып қош айтысқан еру елге.

Ауылда қыз-келіншек, бала-шаға,
Шуылдасып, қарасқандай тамашаға,
Ән қосып тырналардан сәлем айтад,

Қарындас алыстағы құдашаға... 1937 жыл, 1-қаңтар.

Пікірлер (0)

Әзірге пікір жоқ.
An error has occurred. This application may no longer respond until reloaded. Reload 🗙