Біз үшін атамыздың асы – қымыз,
Қымызбен алшы түсер асығымыз.
Сусынын махаббаттың қанып іш деп
Қолынан қымыз құйсын ғашығымыз.

Бал дәмі таңғалтады, толғантады,
Толтырып тостағанды қолға ал тағы.
Қымызбен қоса жұтқың келеді екен
Қымсынып қымыз берген сол қалқаны.

Қымыз құй!
Қымыз ішсем – бапқа келем,
Қымыздан артық қазақ таппаған ем.
Атамның асын ішсем, желік буып,

Шөлінен шығып едім сағыныштың,
Қымызын Ұлытаудың қанып іштім.
Аңқаңды алқағанда аппақ сусын
Басылар алаулаған жалыны іштің.

Қадірін қайдан білсін жоқ үлгінің,
Торсықты тосырқайды көп ұл бүгін.
Баптаулы бал қымыздан аңқып тұрар
Түтінін аңсадым-ау тобылғының.

Телміртпей тостағанға, қымызды бер,
Қымызға қазақтай боп кім үздігер.
Мен нағыз қазақпын ба, басқамын ба –
Қызығып жұтқанымда қымыз білер.

Болсын деп үйір-үйір жылқым аман
Көңілім Қамбар ата жұртына алаң.
Балшықтай ұлдарымды баули берсін
Жарықтық жусан исі бұрқыраған.

Шешемнің шелек шайып, іс қылғаны,
Тері мес, жез самауыр, мыс құмғаны
Елестей көлбеңдейді көз алдымда
Татыса таңдайыма ыстың дәмі.

Қапысыз қадірлесең қонағыңды,
Қарағым, қылтыңдатпа коньягіңді.
Сарқып құй сабадағы сусыныңды,
Жібітсін жыбырлаған тамағымды!

Жеткіземіз деп жүріп жолдарды Айға,
Жиреншені,
Алмаймыз Алдарды ойға.
Шырт түкіріп, шақшасын қағып қойып,

Жеті қырдың астынан тың тыңдаған
Жігіт қайда – сақтайтын жылқыңды аман?
Ажал жетсе арысқа – жоқтау айтып,
Жесір қайда – жұбанбай сұңқылдаған?!

Тұлпарларын жүрсе де мініп қойға,
Тектілігі қанымен тұнып бойда,
Қарындастың басына күн туғанда
Ту түбінен табылар жігіт қайда?!

Бәлесі көп бықсытып өрт-өсегін,
Бұрышында тұрмайтын әр көшенің
Ару қайда – ар, ұят, иманымен
Жайнамаздай күтетін жар төсегін?!

Қыздар қайда – Мәжнүннің ғашығындай,
Келін қайда – аспанның ашығындай
Омпысына қорғасын құйып қойған
Бала қайда – құлжаның асығындай?!

Намыс болса, оянар өзі-ақ бойда
деп жүргенде,
ағарып көз ақпай ма?
Алты алаштың арманын арқалаған

Бар азапты арқама тиегендей
Мен өлуім керек қой,
Кием өлмей.
... Қазақ іздеп жүрмін мен, қазақ іздеп,

Шежірені шиырлап тарата алам,
Тусақ, туған шығармыз әр атадан.
Өзіңді өзің сүйрелеп, қатарға қос,
Ей, қазақтың баласы қара табан!

Қарындаспын, қандаспын, жүректеспін,
Сол жүректен мен саған тілектеспін.
Алп-алп басқан аталар әулетіміз,
Сенен асып туған жоқ білекті ешкім.

Көптен көмек күтпей-ақ,
достан – қайыр,
Тасмаңдайдан тағдырды жасқанбай ұр.
Сен туғанда қуанған әке-шешең

Күнге қарап, қырандай қанатың кер,
Сені көріп серпілсін қара түндер.
Сұрамайды Құдайдан ұлды қазақ
Жүрсе екен деп әйтеуір санатында ер.

Жайсаңсың, сен,
Жарқылдап жүр ендеше,
Жігіт оңбас – жігерді шідерлесе,
Үлесіңді тартып ал, сұрап алма,

Ешкімнен де именбе.
Жіберме есе!

Сыр қадірі – тек қана сұрасқанша,
Жат түгілі, жақынға сыр ашпа онша.
Сен басқадан артықсың – анаң егер
Қуанғаны қалжа жеп рас болса!

Болу керек жігітте айла күшті,
Парасатпен пайымда пайдалы істі.
Барша қазақ елінің бақ-талайы
Тағдырыңа бір сенің байланысты.

Жігітсің бе, мақсаты, мұраты бар,
Құз басынан құлжаңды құлатып ал.
Жарқ ететін сағатың соғады әлі,
Оқталмаған мылтық та бір атылар.!

Өз жолыңды табатын жетті күнің,
Алғырлығың көрінсін,
ептілігің.
Болсаң болып, болмасаң – бордай тозып

Сен оңбасаң, оңады қайдан халық?
Тойдан қалсаң қамықпа.
Ойдан қамық.
Аламанға түскенде бәйгеңді алып

Тауқыметін тартсаң да азаптың көп,
Қуана біл, қарағым, қазақпын деп.
Атыңды сәл оздырсаң, сол қазағың
Жібереді мықты ғып.

Дегені қайда – басылды құйын?
Ақылым жетпей, ашиды миым:
Виноградов көшесіндегі
Қиратып жатыр Қасымның үйін.

Қайтейін, кембақ астана сені –
Тиетіндей-ақ басқаға себі
Қиратып жатыр Қасымның үйін,
Қиналып тапқан баспанасы еді...

Шақыр да шұқыр шаққанда әйнегін
Ажалдың сездім ақпандай лебін.
Біртіндеп сөгіп қабырғаларымды
Кеудемді бұзып жатқандай менің!

Жырды қорғаудың кешікті ережесі,
Қирады, сынды есік-терезесі.
Сәби жырлардың бесігі еді,
Бар екен сонша бесікте несі?

Шашылды жерге – шамдары сыңғыр,
Тағы да үйсіз қалды арысың бір.
Қиратып жатыр Қасымның үйін,
Қатыгез жандар, қолдарың сыңғыр!

Жүйрігім еді жыр көшіндегі,
Бауырын жазып бір көсілмеді.
Қиратып жатыр Қасымның үйін,
... Біздің үй соның іргесінде еді!

Түндердің енді серпі қанатын,
Күн келді демді еркін алатын.
«Келеді қайтып өлеңін айтып»
Соғыстан тапқан дерті бар ақын.

Тізгіні қолға тиген сәт енді,
Сабаға түспек үйленсе әпенді.
Сабылып іздеп,
Сабырсыз жүрек,

Мойнына жар боп келіп асылды,
Көңілдің шемен шері басылды
Сәпен сұлу да серігім деді
Сұр шинель киген сері Қасымды.

Шерлі болмасаң, шерді ұғасың ба,
Еркелесең де, ерді басынба.
Серінің серттей сөзіне сеніп
Тағдырын Сәпен берді Қасымға:

Дертіңді менің дертім етермін
Әніңді сенің айтып өтермін,
Күйіңді сенің шертіп өтермін.

Бір ғана сөзді сұрасып алмақпын:
Шын сүйсең – сертте тұрасың, ардақтым.
Пейілін маған нәсіп ете гөр
Айшаны сүйген Расул Аллаһтың!

Жүр екен жүрек тек іштен жүдеп,
Таптым-ау жебер періштемді деп,
Сәпен сұраған сол ауыр сертке
Сеніскен жүрек

Тек ажал бізді бөлектей ме анық?
Садағаң болсын Сәпенің онда,
Өтейін сені бөбектей бағып!

Қуантып көзін көрікті Ай, Күні,
Қалар деп шошып сөніп қай күні,
Қасымның жары қасында жүрді
Бөліп бақытты, бөліп қайғыны.

Көрсетпей көзден шық құлағанын,
Уын да бірге жұтты қаланың.
Қасыммен бірге жадырап күліп,
Қасыммен бірге шытты қабағын.

Торғын деп киіп ескі көйлекті,
Қасыммен бірге кешті бейнетті.
Тарпаңдау ақын тарыққан жардың
Кейіген сөзін естімей кетті.

«Қамығып келсем – күліп тұрасың,
Дертімнің барын ұмыттырасың».
Өлеңнің отын лаулатып жағып,
Жаураған жарын жылытты Қасым.

Азайды дерті, басылды мұңы,
Көңілдің жайнап ашылды гүлі.
Сақыпжамалы – Қасымның жары,
Қасымның айы, Қасымның күні.

Жарының көзі – сезім айнасы,
Жалт ете қалған кезін ойлашы.
Қасымның жары – өзі Лаурасы,
Қасымның жары – өзі Ләйласы.

Деген жоқ дертке басым байланды,
Ақынды көрді досындай мәңгі.
Зәредей селкеу арада қалмай,
Сәпеннің өзі Қасымға айналды.

Ақылын құяр арна табылды,
Үйінде жұмақ орната білді.
Махаббатының шырағын жағып
Тәңірге емес, жарға табынды.

Сөзбенен сомдап таза сымбатын
Жүрекке мәңгі жазасың ба атын.
Ақылман әйел – ақынның бағы
Ақынның соры – мазасыз қатын.

Желіксе ақын – жері көтерер,
Желікпен жырдың жерігі өтелер.
Тәңірім, барлық ақынға сондай
Айнымас жарды серік ете гөр!

Қосылып үні егіз бұлақтың
Жемісін халал жегізді бақтың.
Сегіз жыл бірге дәурен кешірді
Салтанатындай сегіз жұмақтың.

Өбектеп дертін, жарасын емдеді,
Алдырды қолға анасын елдегі.
Отқа да түсті пәруана жары,
Ажалға бірақ шамасы келмеді.

Өлеңін жазып хатындай мәңгі
Қасымы өлмес ақынға айналды.
Шарасы қайсы, шырағы сөніп,
Хош айтар сәті жақындай қалды.

Елестет көзге Қасым ажалын,
Суалтты сырқат асыл ажарын.
Өмірден өтер сағаты жетіп,
Шақырды Қасым қасына жарын.

Қалтқысыз сүйген қыз есінде еді,
«Жастығымды өзі түзесін» деді.
Сылқ ете қалды Қасымның басы
Сақыпжамалдың тізесіндегі.

Өмір таусылды. Сайран басылды.
Ажал кеп алды қайран Қасымды.
Ұйықтап кетті Айша анамыздың
Тізесіндегі Пайғамбар сынды.

Сөзінен сыпсың шошымай елдің,
Келеді мен де осылай өлгім.
Пейіште нұрын шалқытсын Аллаһ
Ақынды сүйген асыл әйелдің!

Туған жерге талантыңды қишы бар,
Өлең арна,
Ән асқақтат,
Күй шығар.

Қарағанды – Қазыбектің шапаны –
Шалғайында Сарыарқаның исі бар.

Күдірейсе шахталардың жотасы
Ауасынан көмір дәмін татасың.
Қарағанды – көре білген кісіге
Тәттімбеттің күйлерінің нотасы.

Алмас қылыш, қында жатып жұқардың,
Келер әлі балдағыңнан тұтар күн.
Алба-жұлба ала бұлттың ішінде
Елесі жүр буырқанған Бұқардың.

Қарағанды – алғы сөзі ғасырдың,
Нүркен болып атағыңды асырдың.
Теміртаудың будақ-будақ түтіні –
Шамырқанған шумақтары Қасымның!

Алты алашқа азық болған ақылы
Қарағанды – ол Ақбайдың Жақыбы.
Қарағанды – Қарабастың түрмесі,
Тауқыметтің темір құрсау тақымы!

Кенші қазақ маңдай терін сыдырып
Жатқан жерге келу қиын қыдырып.
Қазағымның қатқан кезде қабағы
Қарағанды – түйілетін жұдырық.

Қарағанды – қасиетті ол Отан,
Қарағанды – ескі тарих, жаңа таң.
Қазағымның ашылғанда қабағы
Қарағанды – аялайтын алақан!

Айтарыңды жасқанбай айт, тіл өткір,
Қарағанды – дүрсілдеген жүрек бұл.
Қарағанды – қара бақан секілді
Қазақстан шаңырағын тіреп тұр.

Көптей көріп, құрметтеген аз ұлын,
Қарағанды – маңдайдағы жазуым.
Қарағанды – қадірімді іздесем –
Қайта айналып тауып келер қазығым!

Құлын, құлын, құлын күнім.
Құлағыма ілінді үнің.
Кезікпейсің – кезіп кетсем
Құлжанбайдың құмын бүгін.

Құлын, құлын, құлын күнім,
Жұлынды ма тұлым-гүлің.
Кекілінен сипап енді
Еркелетер ұлыңды кім?

Құпияңды ұғынды кім?
Бүгінгіден – шығындымын.
Тайғақ өмір сапарында
Талай тайып жығылды ұлың.

Көзіндейсің бұрынғының.
Сұрар енді сырыңды кім?
Жым-жылас боп жайылыпсың.
Мен де өзгердім.

Жырындымын.
Жүрегім бар жырым-жырым.

Құлын, құлын, құлын күнім,
Қайтарады құныңды кім?
Менің киік-тағдырым да
Қарауылға ілінді мың.

Райы баяғыдан басқа күздің,
Дәмі де айнығандай ақ сағыздың.
Шөп тартып жүруші едік сонау белден
Жабысып арқасына қасқа өгіздің.

Құм сағыз,
Қара сағыз,
Аққан сағыз,
Зыр қағып жүгіруші ек тапқанша біз.

Қырларын Құлжанбайдың кезуші едік,
Кірпікке қарашада қатқанша мұз.

Шал қайда – күрең атты борбайлаған?
Ел қайда – сырма айдаған, арба айдаған?
Есіңе бүгін ғана бәрі түсіп,
Несіне күрсінесің, сорқайнаған!

Қай жерде, мейлі, қай елде
Әлемнің мәні – Әйелде.
Шын мықты болсаң оныңды
Әйелге барып дәлелде!

Әйелсіз айтпан әнді мен,
Әйелмен дәмді әңгімем
Сүйкімді болсаң шынымен
Әйелің сүйсін алдымен!

Әйелге мәлім көп сырың,
Сүрінсең – әйел деп сүрін
Халыққа сыйлы болмайсың
Әйелге болсаң жексұрын.

Әйелсіз қонды бақ қашан,
Әйел деп түстік отқа сан.

Әлемнің тілін таппайсың
Әйелдің тілін таппасаң!

Болмасын әйел назалы,
Болмасын әйел жазалы.
Кеудесін қаққан талайдың
Әйелден болған ажалы!

Әйелден ыстық от бар ма?
Сол үшін түстік көкпарға.
Қарғағың келсе біреуді
Әйелің өлсін деп қарға!

Әйелмен құның өлшенер,
Құдайдан кейін – сол шебер.
Бақытты сен де болмайсың
Әйелің сорлы болса егер!

Жөн емес қазақ нақылы,
Болсаң да әлем ақыны,
Жетеді билеп-төстеуге
Әйелдің қысқа ақылы.

Сырыңды соған ашасың,
Шөліңді содан басасың.
Адамның күні әйелмен,
Әйелдер мәңгі жасасын!

Ойланып алмай – іс қылма,
Сайланып алмай – күш қылма.
Шамаңнан артық шоқпарды,
Беліңе бекер қыстырма.

Белдігің бекем болмаса,
Екі қол жүрер ышқырда.
Сөзіме бәрі күлді деп,
Үйірсек болма мысқылға.

Қадірі кеткен кезінде,
Алтынды қорлап, мыс қылма.
Сағынтар кезі болады,
Сары аяз буған қыстың да.

Қамыстың күні жетпесе
Себепсіз түспес ұшқын да.
Өшіріп жатса ел өртті,
Шатырым менің шетте деп,

Қауымнан сен де тыс тұрма.
Шуылдың бәрі бір ғой деп,
Дауылмен бірге ысқырма.
Бойыңа шақтап өлшеп ал,

Ұқсағың келсе ұстынға.
Күбіге тиер септігі,
Түтіннен болған ыстың да.
Еліңнің қамын ойлай жүр –

Қырандай көкке ұштың ба.
Көлеңкесі жерде болады,
Аспанда жүрген құстың да!

Ертеректеу ержетіппін
Өтіп дәурен, озып ғалам.
Киіс көрген керзі етіктің
Жұлығындай тозып барам.

Уатылып төзім бордай
Қайда асығыс алып-ұштық?
Қасатталып сезім қардай
Суынды ерте қаным ыстық.

Тұлпарын бір тебінуге
Қысса жастық тақымын сәл,
Жігіт болып желігуге
Жібермеді ақылым – шал.

Саяқ жүрген құландаймын,
Жығылады жығам қай күн?
Ештеңеге қуанбаймын,
Ештеңеге жұбанбаймын.

Жүрегімен арыстанның
Қозыдайын көгенделдім.
Дел-сал болған данышпанмын,

Ойыма мұң мінгесуде,
Тәңірім-ау, есірке бір:
Тақуа боп күн кешуге
Тати ма екен осы ит өмір?

Жоғал әрі санамнан сары уайым,
Қыркүйегім, келдің бе, шаруа айым.
Қырдың қызыл дүзгенін бір иіскемей
Мейіріміне даламның жарымаймын.

Жауа берсін ақ жауын себелеген,
Тауып алам бір қуыс шөмеледен.
Шайырлардың көзіне бір шалынбай,
Ши басынан тамшылап өледі өлең.

Қытықтаса желкемді тынысымен
Көк бестінің көремін мұнысын ем.
Саз-саз қылып шетелдік қалпағымды
Толтырамын көсікке құм ішінен.

Шуылынан мезгілдің мезімін бе –
Сабандалып қалғандай сезімім де.
Бір тал изен қыбырсыз салбырап тұр
Көкбестінің қап-қара езуінде!

Күн ашылды.
Бауырлап бу ұшуда,
Қара жидек езілді уысымда.
Бәтіңкемді жалатып маң төбетке

Тауан тауып таусылған тағатыма
Қарамаймын жаутаңдап сағатыма.
Күздің исі аңқыған күйлі жырды
Оқып берем көнтерлі көк атыма!

Сұлу көрсем соңынан жүгіретін
Мынау – менің жас күнгі сүгіретім.
Шарап берсең шалқалап сіміретін
Мынау – менің бүгінгі сүгіретім.

Осы менің бүгінгі сүгіретім,
Қарай берме қажыған түріме тым.
Аяғына жем түскен тұғыр құсап
Етегіме болыппын сүрінетін.

Қашан қалай келтірген кім ретін
Көн секілді тартылған сірі бетім.
Күндер қайда жоғалған
Көлге барсам

Жігіт едім жақсыға жүгінетін,
Жөнім бар-ау жалғаннан түңілетін.
Сындыр барлық айнаны!
Жырт альбомды!

Көрінбесін көзіме сүгіретім...
Сен не деген шеберсің, құдіретім!

Нәпсі деген кеселдің
Кесірінен неше өлдім.
Терім қалыңдаған соң
Терлемеуге төселдім.

Сөз сөйлесем жобалы
Ол өзімді табады.
Айтылмаса ақиқат
Кімге қалар обалы?

Қарап жүріп күйінем,
Жұдырықтай түйілем.
Жапырылам қоғадай,
Адырнадай иілем.

Түсіп кетсем топқа кіл
Алтын басым – қақпақыл.
Өзгермейді болмысым,
Осы менде жоқ па ақыл?

Көңілімнің жыртығын
Кеңейтеді түртіп ұл.
Дүрдигенмен сырты құр
Тақымымда жүр тұғыр.

Жұртқа кінә тақпаймын,
өзіме-өзім жақпаймын.
Шырылдаған жанымды
Қай сандықта сақтаймын?!

Ырғай, ырғай, ырғайлы,
Ырғай мойнын ырғайды.
Ғұмырыңды қысқартып
Уақытың зырлайды.

Ызыңына пенденің
Мойнын бір сәт бұрмайды.
Ырзығыңды берген боп
Қызығыңды ұрлайды.

Ырғай, ырғай, ырғайлы,
Ырғай мойнын ырғайды.
Баяны жоқ бұл дәурен
Басыңда көп тұрмайды.

Өкінішің өзеуреп
Өзегіңді тырнайды.
Көздің жасы кептеліп
Көмейіңде құрғайды.

Ырғай, ырғай, ырғайлы,
Ырғай мойнын ырғайды.
Ырылдасып қайтеміз
Сенде де бар бір қайғы,

Менде де бар бір қайғы.
Ырғай, ырғай, ырғайлы...
Ырғай мойнын ырғайды...

Сыйынайын
«Раббым» деп бір Аллаға,
Орала гөр тіліме, құран дана.
Тау-сәждеге басымды тигізейін,

Түзетпесе қисығын өлім – Ана,
Қыңырым мен қырсығым мәлім, Аға.
Шұбар тілім сыймайды көмекейге,
Келтірмесе тылсымың кәлимаға.

Босап аға,
Келетін боздап іні,
Бар қазақтың бұл қабір – өз қабірі.
Итке ашамай салғаннан иман таппай

Теріс мініп тұғырын
тойсыраған
Үмбетіңбіз – тәубаға ой сұраған.
Күдірейтіп жүрсек те жалымызды

Тұрқың асып тұрғанда көп тұғырдан,
Келмеуші еді шобырлар шоқтығыңнан.
Шыбындасақ соларға шұлғып басты
Бәрі, Мұха, өзіңнің жоқтығыңнан.

Шыққандай-ақ шалдықпай еркін қыстан
Шекесіне киеді бөркін дұшпан.
«Қой» дейтұғын қожасы болмаған соң
Шал көбейді шалдуар, кемпір мыстан.

Қызда – қауіп,
бұл күнде ұлда алаң бар,

Түлкі заман бүлкілін кім бағамдар?
Ішігінің астарын індетіп жүр
Інісіне сақалын бұлдағандар.

Жайлағандай жастықтың дерт денесін
Ұмтылады өңмеңдеп өртке несін.
Арқасынан бір адам қақпағасын,
Маңдайынан бір адам шертпегесін.

Азабына қазақтың қосып азап
Дұшпан таба қылады, досы – мазақ.
Жауға алдырмас жарағын дауға алдырып
Сормаңдай-ау шынымен осы қазақ?

Тұнжыраған көзімде тұнып бір мұң
өксігімді көмейде құмықтырдым.
Қайран Мұха, қадірің жеткен күні
Басыңа кеп, бөрідей ұлып тұрмын!

Құрысыншы.
Бәрі де құрысыншы.
Бірі – ақылгөй қазақтың,
Бірі – сыншы.

Бәрімізге жақсатты көрінем деп
Арамтер боп арада жүр үшінші.

Ескі дерті қазақтың дерсің мұны,
Түңілтеді тобасыз ер сұмдығы.
Сарқытыңнан садаға кеткірлер-ай,
Бірі – рушыл ағаның,

Солай.
Аза бойыңды қаза қылған
Ит өмірдің несі кем дозағыңнан?
Қазақ, қазақ дегенде қар сындырып

Даңдайсыған дәлдүріш данасынар,
Жанап кетсең – жабатын жаласы бар.
Ит тірліктен іргеңді бөлгің келсе –

Сағымымен даланың жарыса аққан
Жақсылықтың алдынан желі соққан,
Кейінгі елге жылы сөз жеткізбекке
Хабаршыдай қуанып кері шапқан

Келісесің, болмаса керісесің,
Айтпағымыз әйтеуір кері шешім:
Терісаққан дейді жұрт бекер сені –
Саған жаңсақ таққан бұл теріс есім!

Жеткілікті болса да зейін-дарын,
Біз аңғарып жүреміз кейін бәрін:
Шөліркеген даланы шыр айналып
Теріс аққан шығарсың, мейірбаным?!

Аптабынан шілденің,
Сартамыздың
Кепкен кезде аңқасы арқамыздың, –
Кейін қарай бұрылып кеттің бе екен,

Қазағымның қақ жарып кең даласын
«Терісаққан» атанып енді ағасың.
Бәлкім, барлық өзендер теріс ағып,
Оң ағатын жалғыз-ақ сен ғанасың?!

Бәлкім емес, менің еш жоқ күмәнім,
Сейілтейін күдіктің көк тұманын:
Терісаққан дегенде,
Терістердің

Ғалам жайлы ғажап сырлар шертеді –
Ертегіні тәуір көрем мен тегі.
Осы күні ойлап көрсем,
жасымда

Балалық-ай – жамау-жасқау көрпелі,
Ақауы бар көңіл енді дертеді.
Айтпайын деп айтпады ма – мұршасы
Болмапты ғой айтар оның ертегі.

Соғыстан соң жимаған кез жұрт есін,
Сәби көздің жасын өзің сүртесің,
Таңсәріде кететін ол шығырға
Әкеміздің киіп солдат күртесін.

Шықпаған кез елдің әлі бүйірі,
Ең тәуір ас – жүгерінің түйірі.
Кешке келсе, күтіп оны тұратын
Жанбаған от, сауылмаған сиыры.

Парыз-бейнет босатпайды арқаны,
Отын шауып, диірменін тартады.
Су әкелу, тезек теру аз болса
Мүгедек боп оралған жар бар тағы.

Қалай бәрін үлгертті екен,
есепте!
Қалай ғана тесілмеді қос өкпе?
Ертегі боп ұйқыны бір қандыру –

Ертегіде жібердің деп есені
Жазғыруға болмайды енді шешені.
Апашымның азайғанда бейнеті,
Алпамса ұлға ертегі айту кеш еді!

Қартайды ана.
Көп арман бар ойында,
Мазалайды ажал жайлы уайым да.
Мен шешеме айтам енді ертегі

Қимайтын жанды қапа еттім,
Жақындарымды жат еттім.
Ортасында ылғи қаламын
Ербеңдеп жатқан екі оттың.

Мойындап өмір өкімін,
Берік болмаққа бекідім.
... Сетінеп кете беремін,
Біреу емеспін.

Жібектен болса бір тінім,
Бір тінім – талы шырпының.
Тұтанып қоя беремін
Ойылып отпен жыртығым.

Екімін,
Екі бөлекпін.
Есемді жатыр елеп кім?
Біресе отпын маздаған,

Арбаса нәпсі-ыбылыс,
Алаңдай берем ұлып іш.
Көңілге неге сыймайсың
Көзіме сыйған құбылыс?!

Бойы – биік,
Ойы – ұшқыр,
Өңі – тәуір
Азамат боп өссін деп елі таныр

Өзіме-өзім секілді енді қазы,
Сол тәңірге боламын мен де разы.
Сөз ермейтін соңына сорлы емеспін,
Жараспайды мен жайлы әңгіме азы.

Анам сүйсе қуанып «құлыным» деп,
Сол махаббат жүктейді ұлы міндет.
Патшадан да еңсемді биіктеттім
Мен Тәңірдің сүйікті құлымын деп.

Махаббатсыз шырайы енбес үйдің,
Мені сүйген адамды мен де сүйдім.
Шөліркеген ерінім кезергенде
Мейірі бір қанбаған пендесимін.

Дос өкпелеп жатса егер, жар кінәлап,
Сүрінесің – болсаң да арғымақ ат.
Тарыдай мін таудай боп көрінсе егер –
Махаббатта болғаны бар кінәрат!

Тас болып тұрсың.
Өтеміз күнде осы арадан.
Өзіңнен басқа таппаймыз мұңдасар адам.

Абай ағамыз!
«Қазағым-ау» деп Сіз бізді көп аямаңыз:
Қатыгездікке келгенде қарайып әлі
Сабақ алатын жақсыны

Өтірік! Жалған –
аспанның астын кернеген
Бабаларымыз, меніңше, қасқырды ембеген:

Қақпанға түссе, тірсегін қиып кететін
Бөрінің серті сондықтан дәстүрге енбеген!

Қанағат та жоқ,
Рахымның ізі қалмаған,
Қайырым қылар дегенің – бұзық. Оңбаған.
Патшайым болар дейтіндей періште де жоқ,

Адамгершілік айырылды өз бағасынан,
Алдауға келсе, інісі озды ағасынан.
Түндіктен түсіп,
Кіндіктен қылмыс жасайтын

Мұсылман таппай – отырар тізгін басында,
Тұлпарға тоқпақ таққан соң,
Құзғынға – сырға,
Құдайдан медет болмаса, қазағың әлі

Жүз елуге Сіз беттеп,
Біз – елуге.
Жал құйрығы жалғанның күзелуде.
Зәрін шашқан замана бұл қазаққа

Батырар деп белшеден кімді ұйыққа,
Тіксінеміз үңіліп тұңғиыққа.
Атан түйе тарта алмас қасіретің,
Абай аға,

Күн өтпейді тіл тістеп, тіс қажалмай,
Аяр заман алқымнан қысты ажалдай.
«Ұстарасыз аузына мұрты түскен»
еліңді ойлап, қайнайды іш қазандай!

Алдымыздан ақ боран жолықпай қыс,
өтіп жатқан және жоқ қамықпай тұс.

Жалықпаймыз қашанғы жұртты алдаудан
алданудан жалықты халық байғұс.

Шортанбай шал болжаған заманақыр,
Жетті ме екен: әйел би, бала – батыр.
Ақылымның азабын тартып жүрсем,
Үйретеді үйде олар маған ақыл.

Ағайын да қатыбас – сол қалпында
Азамат жоқ алашқа болған тұлға.
Ешкі емердей еліңді теспей сорған
Алаяқтың қалтасы толды алтынға.

Ит құтырар-тезегін дәрі десең,
Бәрі-әулие қазақтың, бәрі-көсем
Шортан іздеп шалшыққа қармақ салған
Жарымес ем не деген, жарымес ем?..

Сезінбеспіз сордың да өлмей дәмін,
Бұл қазақты жөндеуге келмейді әлім.
Ер соңынан ермесе – елдің соры,
Қайда барып оңамыз ол беймәлім.

Ғаріптейміз ғайыпқа болған алаң,
Жаратқанға жалынар жолдағы адам.
Ақыл алтау, ой жетеу, тәңірі – өзің.
Жан алқымға тірелді, қолда, бабам!

Бұршағындай көгеннің
Наламыз бен назамыз.
Өзің жазған өлеңнің
Жалғасын біз жазамыз.

Қайдан болсын жыр өзге
Қазағың сол баяғы.
Біреуі – қырт, бірі езбе,
Сөзінің жоқ баяны.

Қайтсін жұрттың мазағын,
Өз дегені болмаса
Мәз болады қазағың
Бірін бірі алдаса.

Бәле қуған бозөкпе
Қағып тұрып арқаңнан.
Жарай ма деп қажетке,
Пұл іздейді қалтаңнан.

Қам жеген боп ел үшін,
Қақтығып жүр қанша сұм.
Шекпен үшін, шен үшін
Сатуға әзір баршасын.

Ердің басын кесіп ал
Елең етіп не қылыр:
Ауылдаста өші бар,
Ағайында кегі бар.

Сәлемін де патшадан,
Бере қоймас басқаға.
Ауыл оған ат-шапан,
Арақ оған астана.

Жоқ қылаудай бойда мін,
Тәуелсіздік ұраны.
Иісін сезсе пайданың
Шөкесінен тұрады.

Таусылады амалың,
Ойлап сор мен азабың:
Өзгергенмен заманың
Өзгерген жоқ қазағың!

Өмір-аяз арқамды қарып бүгін
Тарықтым ғой!
Тарықты, тарықты ұлың...
Тарыққанын сездің бе, түсіме ендің,

Түсіме ендің – бар шығар бір себебің.
Үстіңде сол солдаттық сұр шинелің.
Суық жүзбен қарайсың жазғырғандай

Елің үшін, ұрпақ пен ұлан үшін,
Сен мерт болдың.
Мен жүрмін жылап ішім.
Осалдаумын. Боспын мен. Оған бірақ,

Аман болса елімнің көші алдағы
Дей алмайды мені ешкім осал бағы,
Аялап-ақ өсірді елім бірақ,
Әке, сенің орныңды баса алмады!

Қандай пайда қарынның тоқтығынан,
Шобырдаймын – шаң кетпес шоқтығынан,
Жасықтаумын. Жалтақпын. Соның бәрі,
Әке сенің өмірде жоқтығыңнан!

Батылырақ емеспін, татымдырақ,
(Бұл сырымды білмейді жатым бірақ).
Өзің болсаң – өткірлеу болар ма едім.
Болар ма едім сен болсаң – ақылдырақ!

Әке болдым. Жасықтық – мін екенін
Жуас ұлға ұқтырып, түлетемін.
Кім екенін білмеп еп мен әкенің,
Әкесіздің білмейді ол кім екенін.

Өмір – айна. Кейде айна шатынайды.
Тамағыңның тұзы ылғи татымайды.
Ал жуас ұл қатулау қабағымды
Қабағының астымен бақылайды.

Мен марқайып елімнің қымтауына,
Көмбеп едім тағдырдың ұнтауына
Өзің болсам деймін ғой, кім біледі,
Бұл әншейін көңілдің сылтауы ма!..

Ей, ардақты анасы үш баламның!
Есіңде ме мен белден ұстаған күн?
Қараң қалған күн болып көрінетін
Маған сені сүймеген,

Сен – үйдесің,
Мен енді тысқа алаңмын,
Шықтым талай ішінен қысталаңның.
Кеттім талай тісінде тістегеннің,

Мұқалсам да жүзіндей ұстараның,
өзің барда мен әлі ұшталамын.
Болсын десең дұшпанға жүзің жарқын –
Жүру керек қасында күшті адамның.

Қарындаштай көп жазған – қысқарармын,
Бір күн өмір легінен тыс қалармын.
Сен аман бол – тірегі үш ғаламның,
Ей, ардақты анасы үш баламның!

Шайқаңыз басыңызды, шайқамаңыз,
Біз кімге тура қарап, не айта аламыз?
Торғайдың даласында, бір шұқырда
Үйелеп жатқаны рас Кейкі ағамыз...

Қазаққа қорған болып оқ қағардай
Асынып алмас қылыш тақпағандай.
Қараусыз жатыр Кейкі сай түбінде
Аттандап жауға қарсы шаппағандай.

Найзасын ойға сілтеп, қырға бұлғап,
Дұшпанға ұрмағандай ырғап-ырғап.
Жыртылған шекпенінің етегіндей
Басында бір қаңылтыр тұр қаңырап.

Білсек те ұлы арманның өлмейтінін,
Қарашы құлазуын ел кейпінің.
Жеткендей болады ылғи құлағыма
Қапыда аһ ұрғаны сол Кейкінің.

Ғасырлар өтер, бәлкім, кек суынар,
Қылышын ұлдар «Кейкі» деп суырар.
Ал менің жүзім қайдан жарқын болсын

Иемденіп жүргенім жоқ
аңыздағы біреуді:
Ақ найзасы ата жауға білеулі
Көк сүңгісі көп дұшпанға тіреулі

Менің бабам –
Ұзын Қыпшақ Әбдірахманұлы Тілеулі.

Қобыланды бабасындай
Түспей жүріп ол да аттан
Қалмақ көрсе, қойдай қырып.
Қолы тисе, мал баққан,

Кірпігіне қырау тұрып,
Қабағына қан қатқан
Ер Тілеулі көп ұл сүйген
Қазақ, башқұрт,

түрікпеннен, қалмақтан.
Біз батырдың ұрпағымыз
Жан баққан.

Уысында ұстай жүріп
Бұлттай көшкен осы елді,
Тоғыз қатын алыпты ол –
Менің тоғыз шешемді.

Ал мен болсам – бір әйелден аса алмай,
Беріп қойғам есемді.

Жерге кіріп кете жаздап –
сол білесе көсеуді,
Мәз боламын төкпей-шашпай
ұстағанға кесемді.

деп енді біз бойға сыймас
ертегі сөз айтамыз.
Және соған сенеміз.
Ер бабадай топырлатып

ұл туғызсақ,
Замананың ғұрпын бұзсақ,

Ұйып тұрған отбасының
шырқын бұзсақ – өлеміз.

...Мен бабама тартып туған,
Артық туған баламын.
Ей, бәйбіше! Көбеймесін
Көңілдегі алаңың.

Тілеуліден қайта туып,
қайта келсем өмірге
Мен өзіңді, тек өзіңді аламын!

Ілесе алмай желіккен заманаға
Жібек көңіл жыртылса жамала ма?!
Байқа дейсің.
Байқауға мұршам келмей,

Қатал заман жеткізбей қармасуға,
Ақылым мен азабым арбасуда.
Кейде батып барамын су түбіне
Кейде тұрам қалтылдап жар басында.

Әлі талай алдымда майдан бардай
Жүрем ылғи жиын мен тойдан қалмай.
Аңқылдаған көңілім алып-ұшып
Отқа түсіп кетемін кейде аңғармай.

Қанат қалай ұшуға талпынбасын,
Арман, әлі албыртқан қалпындасың.
Ақын болсам,
Ақынның тағдырынан

Ішім жұқа,
Бір жанмын сырты – қалың,
Етеңіме өңмеңдеп ұтыламын.
Маңайымда мейірман жандар бар да

Тайып кетсе тақымым –таяқ дайын,
Жақсы кісі – секілді саяқ қайың.
Арасынан тұманның бұлдырайсың,
Жағалаудан жылт еткен маяқтайын.

Олқым да көп,
Кешірмес кемісім бар
Тікеніме тырнатпай, жемісімді ал,
Үзілмесін үміті үлкендердің,

Халықты кемітпесе құл-құтан деп,
Қараулық көрсетпесе кімді ұтам деп,
Құдайдың сүйген құлы сол емес пе –
Кемеңгер ұл Қонаев Дінмұхамед.

Бір мысқыл болмаған соң ісінде олқы
Сүйді оны биіктігі үшін халқы.
Тақ үшін туғандай боп көрінетін
Мәрмәрдан қашалғандай мүсін қалпы.

Жүйріктің бермес болса жүлдесін де
Қарт тарих қалдырады кімді есінде.
Төбеміз тиюші еді көкке барып –
Сол тұрса политбюро мінбесінде.

Ұғынсақ ел қадірін енді ұғайық,
Көңілдің болмас ерге кеңдігі айып.
Қайтер ек ел тізгінін ұстап қалса
Миғұла Меңдібаев, Сеңдібаев.

Заманда алақұйын алмағайып
Таңқалсақ – таланттарға таң қалайық:
Бүгінгі ел басқарған Сұлтаныңды
Таныған тай күнінде сол Қонаев.

Айтылар күні туар бір алғыстың,
Рәсуа етпесін деп мұрамды ешкім,
Байқатпай баулыған сол жетілдіріп
Тастүлек балапанын қыран құстың.

Киенің көрінгенге қонбасы анық,
Қайтер ек – қыдыр дарып, қонбаса құт,
Қол бұлғап қалған еді кемеңгер қарт
Ел көшін тәуелсіздік жолға салып!

Таң қалмаймыз қиянат іске ғажап
Бізге ертегі – басыңа түскен азап
Тойыңа кеп, төріңде шалқаямыз
Әңгіме айтып сені әлі күстаналап!

Мейлі, саған күмбез де салынбасын
...Таба алмаймыз біз енді оның басын.
Тек тыныштық беріңдер аруаққа –
Жер шарында енді аға дамылдасын!

Тоқтатыңдар, күңкілдер доғарылсын,
Ақын ұлдан өлгенде сор арылсын.
Мейманасы тасыған ұрпағыңды
Кешір, аға, сұрқия заман үшін!

Жер бетінде Сәкеннің моласы жоқ,
Тербетуге Сәкеннің баласы жоқ.
Моласы мен баласы жоқ болса да
Ештеңеге Сәкеннің таласы жоқ.

Зобалаңда, айналған адам аңға
Алтын басың қалды ма Магаданда.
Қайда барып аятты бағыштаймыз
Ғайып болған, моласы жоқ адамға.

Сол қапия тағдырың мұңайтады,
Аттар ма екен ақынды бұлай тағы.
Боралдайда қалды ма сай түбінде,
Кім айтады, хабарын кім айтады!

Жолдас етер иманын мүмкін, Алла?
Бір тербелсін аруақ бұл күні ол да
Моласы жоқ Ақынға тие берсін (қол жайыңдар)
Жер шарына оқиық... құлқу Алла!...

Жүруші ең келесі ғасырға күнара қонып,
Сен болсаң, тұрмас па еді мына ара толып.
Қараймын Маңғыстау жаққа көзімді сүзіп,
Шаншылып қалмадың ба деп, мұнара болып!

Кеудеңді кемерлеп жатқан барыңда асқақ үн,
Сен қашан құрбыңа керім жаныңды ашпадың,
Мөлтілдеп қалмадың ба деп қос тамшы болып,
Қараймын көзіне ұзақ қарындастардың...

Сен жаның бейуақ шақта көз ілсін деп пе ең?
Сағынып көгала күндерге көзің сүзбеп пе ең,
Сен бізді сағынғалы ұзап кетті ғой деуші ем,
Келді ғой аңырап тағы өзіңсіз көктем!

Бір сезім өзіңді жоқтап ақты денемде,
Сенбеймін созылып сені жатты дегенге.
Мен білсем –
гүр етіп бірден жанып кеттің-ау сен

Айналып өміріңмен де ақтық өлеңге!
1968 ж

Қонған екен қапысыз адаспай бақ,
Тау тұлғаңмен болыпсың алашқа айбат,
Хангелдінің тастүлек немересі
Тұла бойға тұндырған намыс-қайрат!

Жан емес ең қан аңсап, жау сағынған,
Күй төгіліп тұратын саусағыңнан,
Батыр болдың қалмақты бауша қырған,
Дұшпаныңнан кезің жоқ тау шағылған.

Болсын дедің қазақтың еркін елі
Сенің күйін әлі асқақ шертіледі.
Туған жерді құрметтеп жайнамаздай,
Қас дұшпанға бастырмау сертің еді!

Сертке берік ерлердің, антына адал
Дақ түсірмей өткен соң даңқына дәл
Өлерменге айналды өзгелері,
Қаһарманға айналды халқы қамал!

Ақ найзалы,
Нар қылыш,
Көк сүңгілі

Намыссың ба найзағай?!
Кексің бе ұлы?!
Нөпір жылдар көпірдей қалтылдаса
Аңыз болып кетеді көп шындығы.

Арманынан алаштың туды ма аңыз,
Есіміңді елдікке ту қыламыз.
Алматыдай абат-бақ қала болды
Дөң басында қалдырған дулығаңыз.

Жаратқан соң бізді де ерқара ғып,
Ұрпағыңбыз деп сенің арқаланып,
Тірлік кешіп жатырмыз Алматыда
Зиратыңды жатсынбай ортаға алып.

Шықпасақ та қару ап жорықтарға
Сыйынамыз рухыңа торыққанда
Басыңа кеп тілейміз тарыққанда,
Қасыңа кеп түнейміз қорыққанда!

Қамыққанда арқаға ызғар батып,
Ұлдар ұрпақ сұрайды,
Қыздар бақыт.
Қанша шапан жамылдық өзің үшін,

Аңыздардан айнымай жеткен белгі,
Қаусырасың даңқыңмен көк пен жерді.
Қиындықтың өзені қақ жарылып,
Райымбек!десем-ақ өткел берді!

Тастамадың дала мен тауды иесіз,
Тастамадың тобырды тәрбиесіз.
Бейбіт күнде батырдың бағасы жоқ, –

Айбар болып алты алаш тудың елге,
Қалып қоймай гүлді бел,
нулы белде
шұбырынды жасамай жазғандарды

Қандай бақыт
Жатқаның шулы жерде!

Айналмай-ақ тас құдай,
жез көсемге
мақсат-мұрат бар еді өзге сенде;
Жаңғыртамыз атыңды жүз тілде біз

Дей алмаймыз шүйлігіп жауға шаптық,
Өндіре алмай жүреміз дауласақ түк.
Ағаш таппай қалам мен қауға саптық
Біріміз кеп басында аят оқып,

Әулиесің, батырсың шын бағалы,
Үш жүзге де келерсің,
мыңға да әлі.
Хантәңірі жұртыңның қан тамыры,

Ұрпақ өсіп келеді ұрандаған,
Солар сенің сақтайды мұраңды аман,
Бар қазақтың бір жерге басын қосқан
Саған иман тілейміз бір Алладан!

Айтар едім ұқсам айқын –
Есімдерін құт санайтын
Сәкендердің не сыры бар
Ешкімге де ұқсамайтын.

Қабақты мұң баспаса екен.
Сызданасың сыртыңменен,
Жоқ секілді басқа Сәкен.

Жылдарменен жарысқандай,
Кеңеюде қарыс маңдай.
Ызаланған кездерінде,
Арылдайсың арыстандай.

Одырайған орыс ағам,
Мінезіңнен дәріс алам.
Жақтырмайсың жан баласын –
Қарыздардай бәрі саған.

Бір киетін киімдейсін,
Түнерсең де түйілмейсің.
Сынар жерде – сынасың да,
Илікпейсің, иілмейсің!

Не ішпейсің, не шекпейсің,
Дарынсызды дос етпейсің.
Қаламдастың қасиетін.
Тек өлеңмен есептейсің.

Ашылмаған әлемдейсің,
Айтылмаған сәлемдейсің.
Сәкендердің осал болып,
Тумайтынын дәлелдейсің.

Өлең, өлең, өлең дейсің,
Өлең өлсе-өлем дейсің.
Осал жерің – аппақ қыздар,
Аппақ көрсең елеңдейсін.

Жер шоласын, бұлт аласын
Қаусыратын жыр табасың.
Өлең десе бурадай боп,
Буырқанып, бұрқанасың!

Кедейлердің дарқанысың,
Байимын деп қорқамысың?
Алакөлдің аш балығын
Шошытатын шортанысың.

Жүйткісе де қаламың көп,
Көңіліңде алаңың көп.
Депутат та болып көрдің,
Керек болса – боламын деп!

Сүрлеудейсің. Соқпақтайсың,
Аяр көрсең – аттатпайсың.
Ашуланған адамыңды,
Кітап жазып тоқпақтайсың!

От шашатын шақпақтайсың,
Сапарыңды тоқтатпайсың.
Барлық Сәкен атаулыны.
Жалғыз өзің жоқтатпайсың.

Шуылдақтар болды шулап,
Қонар елге қонды шын бақ.
Сәкен жайлы бұл өлеңде,
Болмау керек соңғы шумақ.

Жүйріктей шашасына шаң түспеген
Ақынға бұйым ба екен алпыс деген.
Сен әлі сұлуларға сұғың қадап
Жазасың шамырқанып тал түсте өлең.

Алаңдап жұмысың жоқ ештеңемен
Жазасың түнде де өлең, кешке де өлең.
Қарыздар сияқтысың өлеңге әлі
Көп бұрын қосылсаң да көшке менен.

Алпысқа келді десе жыр-Тұманбай,
Жүрер ме елі сенбей, жұрты нанбай.
Көңілдің аппақ жібек орамалын
Кірлетпей, қапияда жыртып алмай,

Келеді жылдарына жыл қосылып,
Келеді мұңдарына мұң қосылып.
Тұманбай дейтін әлем аспанында
Жатқандай будақ-будақ жыр жосылып.

Ақынның тауып берер аңсарын кім,
Жұпарын жұтқың келер барша гүлдің.
Сезімін жыр сыйқыры тербегенде
Көзінен жас боп тамдың қанша арудың?!

Ғұмырын махаббаттың созған ақын,
Бәйгеден келе берсін озған атың.
Сыздатып сұлулардың омырауын
Сусылдап қаға берсін сөз қанатын!

Жырдан талай ту алсаң да
Жүрек кілтің анық сонда –
Күлтәй дейсің қуансаң да,
Күлтәй дейсің қамықсаң да!

Осал жерің досқа мәлім:
Бағып соның қас – қабағын,
Күлтәй күлсе – аспан ашық,
Іздемедің басқа бақыт.

Қыз сүйдірді, ұл сүйдірді,
Кейде бәлкім күрсіндірді.
Күлтәйға арнап келе жатсың
Құшақ-құшақ тылсым жырды.

Өмір бақи дос қылардай
Құпиясын ашты қандай.
Тек Күлтәйдің арқасында
Әлі күнге жас Тұманбай.

Ол да сені сағынады,
Буырқансаң – бағынады.
Күлтәй риза болған сәттер –
Ең жоғарғы награда!

Аз сөзбенен көпті аңғартып,
Байқамадың өткенде уақыт.
Жарты ғасыр бір әйелге
Ғашық болу неткен бақыт!

Тамырдағы қанды ойнатып
Жарты ғасыр бір жігітке
Сыңар болу қандай бақыт,
Құмар болу қандай бақыт!

Жұрт көзінше жасқамайды,
Жаман жолға бастамайды.
Алтынға алтын жолықпайды,
Алтынға алтын жолықса егер –

Қасиеттеп тірісінде тіріңді,
Іріні – ірі,
Пір деу керек – піріңді
Құбыласын түгендеген қазаққа

Нұрын шашып ойға, қырға, Сырға да
Тоба дейік – ортамызда жүр ме аға.
Өз деміне даңдайсыған қоғамға
Тоқтау айтар керек Сіздей бір Дана.

Күлтегіннің кие қонған жұртында
Күлтегін деп ат қоймайды жұрт ұлға.
Бабаларды ұмыттырмай жүретін
Керек бізге өзіңіздей бір Тұлға.

Қасиетім – жыр-ата мен жыр-ана,
Марқаямыз айтыс дейтін мұраға.
Сол мұраның шырақшысы секілді
Ортамызда жүру керек бір Аға.

Ескі жайлы естілерден сұраңыз,
Түлемей ме сонда тарих, жыр, аңыз.
Сүйінбайды, Жамбыл менен Кененді
Қастерлейтін керек бізге бір Абыз.

Қоламтадан шоқ шықпай ма үрлесең,
Қыл шылбыр да күрмелей ме – күрмесең.
Кісіліктің қасиетін дәлелдер
Керек бізге өзіңіздей бір Көсем.

Қамырықсам – көңілімде тұрды атың,
Өкпелейді өзек жарған жырға кім.
Еліңе-ес,
Еріңе-сес болатын

Бір бақыт қой Сізден саулық сұрасу,
Бір бақыт қой Сізге барып сыр ашу.
Жолға шықсам, жолымда ылғи тұрса екен
Жолдасбеков деген биік бір Асу!

Құдіретін танытып қыл қаламның
Салып жүрсің суретін бұл ғаламның,
Нүсіповтың ілінсе назарына
Бағы жанып кетеді тұлғалардың.

Бәрінің де жан сырын түсінесің,
Түсінген соң – бейнесін түсіресің.
Азаматтар секілді қазанаттар
Сенің суреттеріңде кісінесін!

Көзі түскен кісіге сыр ақтарар
Өзен де бар, тау да бар, қырат та бар
Нүсіповтың көзімен қараған соң
Түпнұсқадан артықтау бірақта олар!

Осы заман, келешек, өткен заман
Құдіретімен бояудың жеткен маған.
... Бар өмірді бұлжытпай бейнелейтін
Художник болмасаң – неткен жаман!

Қай толқынды эфирде бұрады иең,
Сенсіз мылқау секілді сірә дүниең.
Ата – анамның даусындай аяулысың
Ей, менің қазақы ұлттық Радиом.

Кейде артық түссең де, кейде – кемшін,
Сұлу әуен, сыйқыр сөз, ойлы өлеңсің.

Менің даусым сенімен Елге жетті,
Сен менсіз де сөйлейсің. Сөйлегенсің.

Сен ғарышта, аспанда, ауадасың.
Дауысыңа дүние дауаласын.
Көктен дауысың құйылған күндіз – түні
Көрінбес Адам – Ата, Хауа – анасың.

Білем сенсіз таң атып, күн шықпасын,
Үйірілсін үніңе ұршық – басым.
Алматы, Астанадан сөйлеп тұрған
Қазағымның дауысы тұншықпасын!

Амандығын елімнің баяндасақ
Ішпей – жемей дауысыңа тоям ғажап.
Радиодан әнұран құйылғанда
Ұйқың шайдай ашылсын

Қайтер ем: қайран Қасым – болмаса үлгім,
Басқа емес, жалғасымын сол Қасымның.
Қит етсе, тобығымнан қағып түсер
Менің де табылады жолдасым мың.

Мен – солмын, сол, баяғы, сол Қасыммын,
Тілеймін иілмеуін өр басымның.
Алдаспан жияр болсаң – алмасыңмын,
Қорытып құяр болсаң – қорғасынмын!

Өндірдей өлеңдерім – бөбектерім,
Әлдилеп бөбегімді өбектедім.
Ақиқат бесігінде уілдеген
Бөбегім ержетуі керек менің.

Ел едік отқа салған асылдарын
Қасқайып тумас күнде хас ұлдарың.
Алаштың жүрегінде жақтым шырақ
Танымай қалмасын деп Қасымдарын.

Сол үшін ұрынса да тасқа басым
Бәрібір бола алмаймын басқа Қасым.
Жанымды жанкештілер ұғынбаса

Тұрса егер күн айналып, жер дөңгелеп
Кешпеспін мен де ғұмыр елден бөлек.
Басыңа жүрегіңнің бал тамызам
Секілді гүлден – белгі, белден – дерек.

Ақынның демес сорын жеңіл ешкім,
Елім деп емірендім, өліп-өштім.
Үстімде сұр шинелім сүйретіліп
Әйтеуір ел көшіне мен ілестім.

Ұшықтап қасиетті жыр-дұғасын
Көрінбей қастарында жүрді Қасым.
«Дауылдай өртке тиген өлеңімді»
Ұқпасаң, айналайын кімді ұғасың?

Суырып сын сағатта серме қылыш,
Тар жерде табан тайса – ерге өкініш.
Тағдырың тәлкек болған желтоқсанда
Тебіреніп жата алмадым көрде тыныш.

Намысқа түскен кезде бір ұшқын кеп
Айта алмай шепте таймай тұрыстым деп.
Желтоқсан алауындай лапылдаған
Қайратың мен емес пе ем Ырысқұлбек?

Мен емес бүғып қалған, күйбеңдеген
Ақынмын ажалдан да именбеген.
Жалындай шарпып көң бет, тоң беттерді
Жұбанның тілі болып сүйреңдегем!

Тәңірім жаратқан соң асыл ғылып
Ешкімге иілмеп ем басымды ұрып.
Талайдың төбесінен жай түсірген
Тірі екен Қасым-мінез, Қасым-қылық!

Қазақтың аспанынан серпілді мұң,
Көз тоймас керім, елім, көркің бүгін.
Көріме себелейді шұғыласын
Бұйырған маңдайыңа еркіндігің.

Қасым ба сөйлемесе бұлай Қасым,
Халықтың көрмесем де ұлы айқасын

Тебініп тайға мінген Тәуелсіздік
Қасымға өгей ұл деп кім айтасың?!

Жүргендер айыра алмай балдан басын
Атымды менің енді малданбасын.
Көк бөрік, көк жағалы көнпістердің
Қашанда зәре-құтын алған Қасым!

Айныман ақын деген болмысымнан
Алмаспын аярсынып қолды ұсынған
Жалаудай желбірер-ау қара пәлтем
Құтылса Қазақстан соңғы сұмнан!

Киелі кең мекенің арқадағы
Құшпасам құмарым бір тарқамады.
Қадалып қарыс жерден қарап жатыр
Ақкөйлек Астанаға Қарқаралы.

Әрине сендер менен басқасыңдар,
Аңқылдап Астанада бас қосыңдар.
Жарқылдап жаңа күннің есігін аш
Жүрегін қолына алған жас Қасымдар!

Не пайда тастан мүсін соқсаң дағы,
Өліге қошеметтің жоқ салмағы.
Көшесін Астананың кезер ме еді
Тобықтай Қасым ақын тоқсандағы!

Түсіріп Байқоңырдан алысқа нұр
Тоқтардай толықсыған арыстан-ұл
Қазақтың қиялындай самғағанда
Шағаннан шашып жаттым ғарышқа гүл!

Бұрқанып соққанымен боран – Қасым,
Белгілі Оралға енді оралмасым.
Тәңірден тілейтінім – текті туған
Тәкаппар рухым тек жоғалмасын!

Қамшы алсаң – әділеттің қамшысымын,
Тамсансаң – табиғаттың тамшысымын
Ән салсаң елім-ау деп еміреніп
Қазақтың Жұмекен мен Шәмшісімін!

Ортайған кездеріңде жыр төгемін.
Дәриға дәрмен болса, ұшып тұрып
Көз жасын ғашықтардың сүртер едім.

Қағар ем арқасынан жас ініні,
Ақынның бәрі ендігі – Қасымұлы.
Дөңбекшіп жата алмаймын жер-бесікте
Дүңкілдеп құлағымда ғасыр үні.

Бауырға басар болса жыр – Қасымын,
Ақ көңіл, адалдардың сырласымын.
Күрсінсем – қарияның қарғысымын,
Сүйсінсем – сәбилердің іңгәсімін.

Сұлудың сыңғырлаған сырғасымын,
Қамкөңіл Қарасаздың жылғасымын.
Қуансам – арулардың күлкісімін,
Мұңайсам – Мұқағали мұңдасымын.

Төбемде тұнжыраған тұр ғасырым,
Әйтеуір маңайында жүр Қасымның!

Сүйрелеп мені қайда барасың жыр,
Тұрғызбас мәңгі мекен – аласа үңгір.
Талпынсам топтарыңа қосылам деп
Тартады аяғымнан қара шынжыр.

Қасымды тастаған соң шетке сүйреп
Белгілі сендерге енді жетпесім бек.
Шынжырлап төрт жағымнан тастаған ба
Қайтадан Қасым тұрып кетпесін деп.

Зираттың зыр қаққанмен іргесінде ел
Жан бар ма мені өзімен біргесің дер?
Талайлар әлі мені күндесім дер.
...Ақынның хақын жеген ел оңбайды,

Тірілер!
Өлеңімнің жүлдесін бер!

Ағатай, қамшы өріп бер сегіз өрім,
Шіркіннің шабандозы-ай дегіземін.

Әзірге мінер атым жоқ болса да
Жүйріктен күдерімді неге үземін?

Құмартып қазанатқа күн кешемін,
Шығарам қиялымның күнде есебін.
Жаратып ат мінетін кезім болды
Қашанғы кісі атына мінгесемін?

Кінәңді тобанаяқ тақпа ұлыңа,
Кез болдық заман ала шапқынына.
Мыңды айдаған кісінің немересі ек,
Бұл күнде жалтақтаймыз аттылыға.

Жүрмесе жазым тағдыр сүріндіріп,
Жазылар ат үстінде жырым күліп.
Ер қаруы деуші еді, қамшы өріп бер,
Ертеңгі күндеріме ырым қылып.

Мінгізер бір жүйрігін есті қайын.
Бермесе, үйреншікті ескі уайым.
Ағатай, қамшы өріп бер,тым болмаса.
Қомпаңдап қатыныма сес қылайын!

Ағайын күнде сыйлап бас тарта ма,
Қағайын қара өлеңмен досты арқаға.
Өзге емес, өзің жайлы ендігі өлең,
Ал, Темке, шақшаңды әкел, таста ортаға.

Жарасар егіз – қойға, жалқы – нарға,
Тас бұлақ қауғаласаң тартылар ма?
Арбалы ауылының баласы едің
Сүйреткен күміс күпшек алтын арба.

Елеңдеп есті жырға есі кеткен
Жасыңнан өлең қуған тесік өкпең.
Әр сөздің жалын сүзіп отырасың
Үйірге қосатындай осы көктем.

Алашқа аян болып жүрсе атағың
Жамылмай шайырлықтың құр шапанын
Балқытып көңілдегі қорғасынды

Маңызы – соңғы иінді, сарқындының,
Аңызы – көк бұзаушық алқындының.
Көргем жоқ, естігем жоқ басқа ақынды
Шығарған кітабынан даңқын бұрын!

Өлеңге керегі жоқ күш-айланың,
Сөзіңді жебей сауып, іш айранын.
Қазақта өзге ақынды мен білмеймін
Қызығын көрген бүкіл мүшәйраның.

Қулықпен ұпай алса жаппай жүлік
Мырза деп, сақи десіп мақтайды жұрт.
Жүресің көрінгенге қолқайыр ғып
Өзіңнің жол-пұлыңды таппай жүріп.

Үйінен шығуға да жұрт ерінсе,
Ізет қып
жүр келінше
бір Темірше,

Қағылған-соғылғанды тауып алып
Тұрасың кеңес беріп Күлтегінше.

Сыйласақ, біз ғой саған ағасың дер,
Жүреді бар мен жоқтың арасында ер.
...Оқимын осы өлеңді сен өлгенде,
Ал, Темке, тірлігіңде бағасын бер!

Дауласқанға ақынмен даярсыңдар,
Жауласқанда көзімді жоярсыңдар.
Бірақ, бәрің естіген әңгімені
Естімедім десеңдер – аярсыңдар.

Қаңқу сөзі қазақтың неге өлмейді?
Ұлыңды да құлдай ғып көгендейді.
Жамбыл бабам:
«Немісті жеңдіңдер-ау,

Айтқан шығар ауылдың дүмшелері.
Ақ сақалды алаштың ақ туындай
Жамбыл солай деді деп кім сенеді?

Абайымен әлемге мақтанатын
Бірлігінен халқының бақ табатын
Сондай сөзді айтты деп кім сенеді
Арқасынан елінің қаққан ақын?

Арғын болып, әргім боп бөлінгенше
Өлім келсе қайтеді, өлім келсе?
Безер еді сол Жамбыл бұл өмірден
Арзан, арсыз қалжыңға телінгенше.

Кетеді ылғи сол сөзден мұздап ішім,
Кімнің жыртып жүргенбіз біз намысын?
Етек жауып, ел боп та жарытпаспыз
Ағайынның жеңбесек қызғанышын.

Не боламыз елді олай іріктесек?
Қуанбайық – қойында тұрып кесек.
Ұрар бізді Жамбылдың аруағы
Аруақтың атымен бірікпесек.

...Жамбыл да емен, мен өзім, арғын да емен.
Бақытымды дұшпаным бар күндеген.
Сол қалжыңды айтпай-ақ қойса екен деп
Жалтақтаймын бұл күнде әркімге мен.

Қара орманды жырлайтын, ақша бұлтты
Ақындар да бүгінде жоқ шабытты.
Қарқаралы басында – жалғыз арша,
Жапырағын жалмаңдап от шалыпты.

Қарағай мен шыршасы қапсырмалы
Талайларға осы орман бақ сыйлады.
Ақ балтырлы қайыңдар ажал құшып,
Көрден шығып жатқандай ақ сыйрағы.

Қара орманды қалың өрт жаусатқалы
Қаусап-қаусап қалғандай тау шатқалы.
Көрсетеді шошайтып аспан жақты

Арса-арса болыпты аршалары,
Борша-борша болыпты шыршалары.
Қарағайдың шалыпты ұшар басын
Шайтанкөлдің шоршыған бір шабағы,

Серік ақын, сен неткен көнтерлі едің,
Арманыңның көріпсің өртенгенін.
Орман күйіп жатқанда төбесінен,
Шайтанкөлді сен неге төңкермедің?!

Өтеді хан да, қара, сақи, дана,
Аттанып бара жатсың бақиға, аға.
Өмірің алты алаштың олжасы еді,
Өлімің де айналды оқиғаға.

Тәңірі жаратса да мұратты ұл ғып
Бұл өмір өте шықты бір-ақ күндік.
Кемсеңдеп Кекілбаев сөйлегенде
Басқамыз бауырым деп жылап тұрдық.

Тауысып пәнидегі ғұмырыңды
Табарсың тұрақтайтын тұғырыңды.
Мәңгілік қоштасуға қимағандар
Соңыңнан келеді еріп шұбырынды.

Білеміз ажал мерей тасытпасын,
Сол ажал жігерді де жасытпасын.
Сен өзіңнің ажалың арқылы да
Үш жүздің бара жатсын қосып басын.

Жаңаарқа танып сені жөргегіңде
Әлпештеп шығарған-ды ел көгіне.
Қаумалап келдік қоңыр төбеге енді –
Өзіңмен түсетіндей көрге бірге.

Білетін дұғаны айтып құрандағы,
Ауызға алып тұрмыз бір Алланы.

Туған ел құшағынан шыққан ұлды
Туған жер құшағына тұр алғалы.

Оразалы,
Оразалы!
Қаңғыған оқтан болар бөрі ажалы.
Сені де қинар ма екен көр азабы?!

Сенің үйің үйлердің шеткісі еді,
Түнгі мейман шеткі үйге кеп түседі.
Домбыраңды әлдилеп жүргеніңде
Домбыраңның үзіліп кетті шегі.

Сөзден соғам деп жүріп зор мұнара
Сорың қайнап қалды-ау,
Сорлы бала!
Талантты өзі жаратып,

Тәңіріміз
Сол таланттың алдынан тор құра ма?!

Тартып туса тегінен сұңқарға асыл
Тура келген тағдырдан бұлтармас ұл.
Шаң қаптырып кетті ме қапияда
Тақымыңнан бұлт етіп тұлпар ғасыр.

Ай, Ораз-ай, Ораз-ай,
Ораз ақын!
Заманада бөрі арып,
Ер азатын,

Тік көтеріп төбеңе талантыңды,
Түсірмеп ең төменге төре затын.

Амандықпен,
Адаммен араз ғасыр
Айтпайтынын біліп ек Оразға сыр.
Өзіме-өзім дұға оқып отырғандай

Айырықша естілген әуелде үні
Алты алашқа танымал
Әуенді іні.

Қош бол енді
Тәуелсіз қағанаттың
Тауқыметке туғаннан тәуелді ұлым!

Таудағы елдің таңсықтау салты білем:
Таңертеңгі маусымның салқынымен
Бұғыларды қораға қамап қойып
Мүйіздерін кеседі дәл түбінен.

Тілдеріне жатқан жоқ сөз оралып,
Мақұлықтың азапқа төзері анық.
Зырқыраған арамен қинағанда
Бейшараның кетеді көзі аларып.

Көргің келсе кадрды ең шырайлы:
Шығып кетпей кеудеден,
Жан шыдайды.
Боп-боз болған мүйіздің тұқылынан

деп біреу бал ашады.
Біреулері бұтағын санасады.
Тостағанын,
Шөлмегін ұмсындырып,

Кім сенбесін ертегі жақсы аңызға,
Бар мәселе пұлыңыз,
ақшаңызда
Қайратымды қайтарып аламын деп,

Қан ішеді пақыр да,
Патшаңыз да.

Сыздап шыққан бұғының сүйегінен
Беу, қызыл қан!
Соншама киелі ме ең?
Қан шарапқа құныққан қазақтардың

Бір ішкеннің екі ішу серті білем,
Құныққандар келеді жер түбінен.
Қаптап кеткен қан ішер қазақтар бар
Ыстық қанмен айығар дерті кілең.

Жан-жағыңа қарасаң
нау қарағай.
Нау қарағай басынан жауған арай.
Мүйізі жоқ маралдар басын шайқап

Тағайын деп тұрғам жоқ
Жоқты кінә
Бұл не дәстүр?
Заманның тоқтығы ма?

...Қуанасың
Қазақтар қағып алар
Қарағайдай мүйізің жоқтығына!

Шақырады телефон тағы азаға.
Мерт болыпты тағы бір сабаз аға.
Көңіл айтып біріміз бірімізге,
Тойдан жиі барамыз жаназаға.

Аралап жұр сұм ажал өнер бағын.
Айбалтамен қияды ол тамырыңды
Тума талант болсаң да,
Кемел дарын.

Ажал бермес жансауға сұрағанмен,
Жұлып алып жөнелер жырақ елден.
Бір адаммен қоштасып болмай жатып
Бақұлдасып тұрасың бір ағаңмен.

Қарамас ол сенгенге,
Сыйынғанға,
Жалынғанға,
Өтініп, қиылғанға.

Басылады өксігің көр топырақ
Өзіңнің де көзіңе құйылғанда!

Аттандырды соңғы рет елге сені
Өзің көрген Алматы сол кешегі.
«Екі-ақ сағат ішінде Торғайыңа
Жетеді» – деп біреулер жол кеседі.

Сенің жолың кешеден кесілуде,
Жатсың үнсіз табыттың бесігінде.
Жібергісі келмей ме Алматының –
Самолеті Торғайдың кешігуде.

Самолеті Торғайдың кешігуде,
Шешінуге шамаң жоқ, көсілуге,
Мерт боп елге оралған жауынгердей
Сен жатырсың қу темір бесігінде.

Келмедің бе, келдің бе кемеліңе,
Мін тағар ма мұндарлар өлеңіне.
Мәңгіліктің мерт болып майданында,
Қайтып бара жатырсың сен еліңе.

Мақсатыңа жеттің бе, жетпедің бе,
Күн түсіре алдың ба көп көңілге.

Өміріміз бар еді өткеніңде,
Тағдырымыз жатыр ма кеткеніңде...

Кейіме енді досқа да, жарыңа да,
Бітер жері ғұмырың – бәрі нала.
Жаяу-жалпы жетіп ең Алматыға,
Ұшайын деп жатырсың, Сарыбала!

Бір жұмбақ бар тағдырдың кесімінде.
Ұшайын деп жатырсың бесігінде.
Құшайын деп жатырсың мәңгіліктің.
...Самолеті ғайыптың кешігуде!

Дөкей емен,
Ірі емен,
Кішкенемін,
Кішкенелік, сен маған не істемедің?!

Ойым жеткен жерлерге бойым жетпей
Бармағымды қаншама тістеледім!

Жарқыратып жүрсе де күлкімді күн,
Көңілдегі көшірер бұлтымды кім?
Бір жақсылық жасайын деп ойласам
Келмей қойды, құдай-ау, мүмкіндігім.

Бере алмадым қарыз да сұрағанға,
Ырза болмай ісіме жүр ағам да.
Ықыласым болғанмен мың адамдық
Шарапатым тимеді-ау бір адамға!

Біреу үшін су кешіп, от оранып.
Құтқарғам жоқ төнгенде қатер анық.
Ат мінгізе алмадым бір адамға,
Бір адамға бергем жоқ пәтер алып!

Аппақ-аппақ арманым ұрланды мың.
Адамдар-ай! Болар ем құрбандығың.
Қалай ғана сездірем өздеріңе
Жүрегімнің елжіреп тұрғандығын!

Ақ жібек желкеніндей ақ кеменің
Көңілім алаң болды-ау, әпке менің.
Тигізер саған мүлде жоқ көмегім,
Қайтіп бұл жүрегімді қақ бөлемін!..

Сәби деп жардың басын жағалаған
Сен де әлі боламысың маған алаң?
Едік қой қоңыр қаздың балапаны
Біріміз бірімізді паналаған.

Есейтті, есейтті ғой өмір бізді,
Өткіздік басымыздан не бір күзді.
Сырласып, мұңдасатын сонда бір шақ,
Естелік болып қалды көңілде ізгі.

Беймезгіл көңіл-сабын сан бұзылды,
Жабырқап тағы бүгін қалды зілді.
Шырылдап жүрсің-ау сен тілей-тілей,
«Сақтай гөр, сақтай гөр» деп жалғызымды.

Жүргем жоқ күн өткізіп селтеңменен,
Жыраққа әкетті алып желкен-кемем.
Жолығып қалған шақта жан сырыңды
Айтасың көз жасыңмен мөлтеңдеген...

Асықсаң үй ішім деп, от басы деп,
Кідірткім келеді ылғи тоқташы деп.
Алыстап бара жатсың бірте-бірте,
Мен үшін одан асқан жоқ қасірет!

Демеймін күнде өтеді күрсініп күн,
Үзілмей жібек жібі жүрші үміттің.
Түсетін бауырлардың арасына
Апыр-ай, заңы қатты-ау тіршіліктің.

Таусылмас қызығымен көзді алдар күн,
Белгісіз – қалғандар кім, озғандар кім.
Мінеки, өтіп барам тағы зулап
Тұсынан сен жолығар вокзалдардың!

Жылдамын-ай жылдардың тізбегінің,
Салқындығын сездің бе күз лебінің.
Кеше ғана тәртіпсіз тәлибан ек,
60-қа келіп қалдық біз де бүгін.

Көркіңе көзіңді сал көп елестің,
Туған жоқ табиғаттан бөлек ешкім.
Алдымызға шығатын адам жоқ деп
Ішінде жүруші едік төбелестің.

Біздерді шаттығымен шақырған бақ,
Қаңғырып кетуші едік қатынды алдап.
Есіңнен шыққан жоқ па ер Нұрмахан,
Ойыңа орала ма батыр Бағдат?!

Қиынға қайрап салса кетілмедік,
Замана жел боп соқса, өтінде едік.
Жалпағыңнан басушы ең Жезқазғанды
Мырзатовтың мырзасы секілденіп.

Қырық жыл біз өзіңмен танысқалы,
Қырық жыл уақытпен жарысқалы.
Елеңдеп жүрем ылғи дүбіріңе
Тілеулес досың болып алыстағы.

Таластың суы жетпей жұлығыңа
Тараздың сөзің өтті ұлығына.
Қартайдық дей алмаймыз – қарап тұрсаң
Көпеннің кей-кейдегі қылығына.

Басыңа қиял толып күнде түрлі
Әлі де болашаққа бұр бетіңді.
Қартаю қайда бізге – кездескенде
Қақ бөлуге жарасақ бір литрді.

Бұзылса бұрынғыдай дәрет егер
Жігіттік парызыңның бәрі өтелер.
Қалтаңдап қалғанынша қара басың
Дәметкеннен мейірім дәмете бер!

Тексеріп тергесеңіз түп атасын –
Ұлытаудың бұлағы мен бұтасы ақын.
Өлеңі өмірімен тұтасатын
Сол елдің баласы едің, Мұқаш ақын.

Демейсің «өгіз өлді, арба сынды»,
Өлеңнен басқаға имей өр басыңды,
Қорғасындай ойлардың ортасында
Мекендеп келе жатсың «Қорғасынды».

Сен онда жүрген жоқсың қарынды ойлап,
Болады дарындардың бәрінде айбат.
Дәуренің жүрген кезде дара шауып
Еліңе олжа салдың «даридайлап».

Елемей екендігін қолдың қысқа
Өлеңмен сілтеуші едің жолды ұлысқа.
Ұлытаудың ойында жүрген ақын
Ұлтыңның ұлдарына болдың нұсқа.

Биліктен қалдың бірақ үлес алмай
Талантта тағдыр болар міне сондай.
Даңқың мен дауысыңа қалып еді
Басқа емес, домбыраң да ілесе алмай!

Жатырсың мүшеліңді сірә тойлап,
Тойлауда да бар шығар мұрат әйбат.
Біз әлі тосып жүрміз – айтыстардың
Алаңына шығар деп бір атойлап!

Керегі жоқ. Білмеймін –
нешедесің?
ғашық жырдың көгертіп көсегесін,
Ынтық жүрек,

Ып-ыстық алақанмен
Нұрлантасың өлеңнің пешенесін!

Шағаладай шаңқылдап шындық үшін
Мұңаюмен жүрмісің, мұңды құсым?!
Желбауынан босаған өлең-үйдің
Желпілдеген желмая түндігісің.

Мұңды құсым!
Домбыраның қаз мойын күмбірісің.
Хрустальдің мөп-мөлдір сыңғырысын.
Аппақ жеңгем майысып кесте тіксе,

Үлпілдеген жалғыз тал қауырсынсың,
Қауырсынды қандай құс ауырсынсын?!
Тауға барсам –
таңғы шық өрнектеген

Үлбіреген мамықтай бар тұлғасы
Махаббаттың мейірбан Марфуғасы.
Тереңінен теңіздің сүзіп алған
Маржандай боп жанарға жарқылдашы!

Көретін күнімізден біздің әлі
Жетеді құлағыма күздің әні.
Шамамызға қарамай еркелесек
Өмеке, оған жалғыз Сіз кінәлі.

Өйткені, аз ғана күн билеттіңіз,
Көштен кейін қалма деп сүйреттіңіз,
Етікті қонышынан басып жүріп
Еркін жүріп-тұруға үйреттіңіз.

Жарылқап баламызды, жарымызды
Бақытқа бөледіңіз бәрімізді.
Патшаның баласындай тайраңдадық
Теріп жеп Сіздің шашқан тарыңызды.

Бірақ көп қыздырмады шекемді күн
Өмірге байқалып жүр бөтендігім.
Шөміштен қысылғанда бір – ақ білдік
Бәріде уақытша екендігін.

Уақытша екен ғой тойынғаным.
Біліп жүрмін – істеген ісім түгіл
Сөзіме де қарауыл қойылғанын.

Мен бірақ қарауылға үйренбегем
Күнімді артық көрем күйбеңдеген.
Ыңғайға жығылуға ыңғайым жоқ
Тілімді кесіп тастап сүйреңдеген.

Бұл күнде қалтам – тесік, Қарыным – аш.
Азайды арғымақтың жалы құлаш.
Алайда, ұйқым – тыныш, күлкім – түзу
Әйтеуір болмаған соң арым ылас.

Үн – түнсіз үйренсек те күрсінуді
Жұртқа да сездірмеймін бұл сырымды.
Түсімде көрдім бе екен сол кісіні
Дейтұғын: «жасытпаймын Жүрсінімді».

Қайтадан басталған соң аяңдауым
Есіме алып енді қоям бәрін.
Япыр – ай, сол көргенім – түсім болса,
Ұйқымнан керек еді оянбауым!

Бітпейтін адамдармыз біз дауымыз,
Басылмас сырқырау мен сыздауымыз.
Өмеке!
Таң атуға таянғанда

Тұмаға, жүргеннен соң көп хабарсыз
Ініміз ұмытты ма деп қаларсыз.
Ауырып жатқанымда хал сұрамай
Демеңіз Ұлытауға кетті алаңсыз.

Сенсеңіз жаңаланған міні тәубам.
Жүлде алып оралғам жоқ Ұлытаудан.
Қиылып қалмаса да үміт-арман,
Жасыған жігерімді ұмыта алман.

Оралды Ұлытаудан осы бүгін.
Көңілге қаяу түскен жағдайы бар
Айырып қасы кімін, досы кімін.

Табаннан таймас деген жолдар тайып
Оралдым бұл сапардан сәл қартайып.
Аңқылдап ауылым деп барғанымда
Сабасы көңілімнің қалды ортайып.

Талпынып шыға алмадым биікке бір,
Қарайды бәріне үрке киік-көңіл.
Жеткенде алып-ұшып сағынысып
Кеткендей сыртын беріп сүйікті өмір.

«Құлансың тауып жүрген жырақтан нәр
Деп едің алдыңда інім бір ақпан бар».
Шын екен, мені қайтсін мен түгілі
Шалқадан Шоқанды да құлатқандар.

Пейілмен Сарыарқаның даласындай
Айтушы ең сырларыңды баласынбай.
Тұмаға, өзіңе айтпай, кімге айтамын –
Ініңнің қазіргі бір халі осындай.

Демеймін ұйқымызды бұзған қай шал:
Дамылсыз достарымнан қызғанбай сәл
Ініңнің жайын біліп бейуақытта
Тұмаға, өзіңде бір звандай сал.

Бар болса да майыспайтын емендер,
Нар болса да қайыспайтын кемеңгер,
Тіл-көзінің сұғы бар ғой қазақтың
Кемеңгерге кемеңгерсің демеңдер!

Шешем бекер жеген бе деп қалжасын
Құмыққанда жұтсын көздің ол жасын.
Ел бақыты ердің қасіретінен
Құраларын өз басынан болжасын.

Ұғынғанда қан жыласын. Шарқ ұрсын.
Аярлықтың суына шөл қандырып
Ақылының азабына қарпылсын.

Мойынын сәл оздырғанда ортадан
Білсін жұрттың бермейтінін жорта мән.
Білсін ешкім сыйпамасын маңдайдан,
Білсін ешкім қақпайтынын арқадан.

Кемеңгер ұл кісілікті оятқан
Сыбағасын жесін әбден таяқтан.
Көрсін жұрттың көпшік қойып тұрған боп
Қан қақсатып шалатынын аяқтан.

Қазағым деп қапылып ол жүр босқа,
Қамыққанда кісі таппас сырласқа.
Данышпан бол, ақылман бол, бәрібір
Қазақ болып туу деген бір басқа.

Тәңір деген тағдыр құрған тор бар да
Кемел туып, пешенесін қарғар ма?!
...Озбыр заман өңешіне кептелсең
Оңай емес айналуың мәрмарға!

Қыстан қауіп ойлайды күзгі бақтар,
Көне таудың ығында жүз бұлақ бар.
Аға, Сіздің көңілдің жайлауында
Үйездейді әлі де біздің аттар.

Өмір – шеше тұрғандай алдан күліп
Бойымызда жоқ еді жалған қылық.
Жас тоғайдың жабайы жидегі едік,
Жолықтырды өзіңді бағбан қылып.

Білуші едің толарын гүлдің немен,
Қыздың – көркем боларын,
Ұлдың кенен.
Бой түзедік өзіңе еліктеумен,

Әлі ойыңнан шықсақ деп құлшынамыз.
Өрмек – өмір ауса да ортасынан
Өз алдыңа барғанда қымсынамыз.

Шағымызда шау тартқан өніп-өсіп,
Жабылмайды тиексіз көңіл-есік.
Бір өзіңнен үйрендік
Сүйер болсаң

Қыр баласы демедің,
Ой баласы,
Сені тапты қазақтың қайманасы.
Адал асқа жайылған дастарханың

Болмасын деп үкілі ұлыңда мін
Тараушы едің тұлпардай тұлымдарын,
Үйіріне қайрылып кісінейді
Алтын арқан сүйреткен құлындарың!

«Түсіп кеткен құдығыңда тұра бер!»
О. Әубәкіров
Көпен досым,
Бір өзің бір театр,

Сайқымазақ күлкіңді сәл тыя тұр.
Саған жаным ашыған соң айтамын
Есіңді жый!
Мен айтамын бір ақыл:

Сатираның жүргізем деп кемесін
Сен отыз жыл арпалысып келесің.
Қарсы алдыңа келгендерді тістейсің,
Ту сыртыңа шыққандарды тебесің!

Күлесің кеп,
Күлкіге бір тоймайсың.
Қанша таяқ жедің,
Неге қоймайсың?

Жүре бермей үйреніскен ортаңда,
Айналыпсың бүгінде сен тарпаңға.
Нең бар еді Заманбек пен Мұхтарда,
Нең бар еді Фариза мен Шерханда!?

Ерлігіңді түсіне алмай қауым дал:
Соғып жатыр тұс-тұсыңнан дауылдар.
Сен неше жүз пародия арнасаң,
Соншама жүз бітіспейтін жауың бар!

Төрелерді айналдырдың байғұсқа,
Білемісің жетеріңді қай тұсқа.
Аз болғандай әкімдер мен ақындар
Аузыңды аштың енді біздің айтысқа.

Сенемін деп әзіл-сықақ өлеңге,
Сау тамтық жер қалмап еді денеңде.
Қасыңдағы ең соңғы дос мен едім,
Көпен досым,

Демесек те Тайбурылсың,
Құлагер,
Саған, досым, неге бүйрек бұрады ел.
Жан-жағыңа жалтақтамай,

Жасқанбай,
Түсіп кеткен құдығыңда тұра бер!

Сол құдықтан құтқармайды елің де,
Енді елу жыл тұрасың-ау кемінде,
Қалжыңымен қазақ елін қуантып,
Әне, «Көпен келе жатыр»

Алаштың ардағы Ақселеу Тарақты,
Тәңірім өзіңді текті етіп жаратты.
Сояудай сорайған бойыңа болайын,
Айналып кетейін көзіңнен қарақты.

Даладай дарханым, теңіздей тереңім,
Дүлдүлдей жүйрігім, өгіздей кереңім.
Сұңқардай сұңғылам, жібектей жұмсағым,
Қасымда жүрсең де сені іздей беремін.

Қызырың қолдасын, аруақ жебесін.
Уызға жарыған марқасың, кебесің.
Халықтан барлығын үйреніп алдың да,
Халыққа қайтадан үйретіп келесің.

Дәстүрдің білгірі, салтыңның сақшысы,
Заманның заңғары тарихтың хатшысы.
Кейде біз ойлаймыз Геродот ақсақал
Болған-ау сірә деп Ақаңның атшысы.

Аңызын естісең көңілің толғандай,
Көш құлаш уәжі көкейге қонғандай.
Көсілтіп сөйлейді көненің тарихын
Жорықта Жошының жанында болғандай.

Айтыса кетсеңіз уәжбен жығады,
Бекерге дауласпа – боласыз кінәлі.
Ақаңда шақша көп, бірі сол шақшаның
Құнанбай қажыдан қалған боп шығады.

Көңілдің төріне орнатып Абайды,
Ақаңның жүрегі талайды қалайды.
Ыңылдап айтқанын жұрт әнге балайды.
Дыңылдап тартқанын жұрт күй деп санайды.

Ақаңның білмейтін бәлесі шамалы,
Пайдасы тимейді, жоқ және залалы.
Құнығып кіріссе қияды барлығын:
Суырып береді, сыпырып алады.

Дүние жалған ғой, қызықтап тоймайсың,
Ойнамас ойынды бекерге ойнайсың
Баскетбол секілді ойынды ойнайсың
Алдыңа жан салмас еді-ау деп ойлайсың.

Жүзінен көрінбей архивтің азабы,
Үстіне қонбайды тарихтың тозаңы.
Кәдірбек білмесе, біз қайдан білейік:
Қай уақытта оқиды? Қай уақытта жазады?

Айдынның төсіндей жарқырап аймаңдай,
Айтуды білмейді бір сөзін ойланбай.
Қолында таяғы, маңқиып жүреді
Пәнидің тірлігін тындырып қойғандай.

Тәңірі көрмесе айтқанды күпірлік
Ақаңа арнауды осымен бітірдік.
Сәкенді көрмедік.
Алайда, Ақаңның

Бұл сенің қартаятын шағың ба шын:
Болыпты-ау самайыңда ағың басым.
Қасыңнан тұрмын енді ұзай алмай
Келіп ем құшағыңды сағынғасын.

Деп келдім «Маңдайымнан сүйсін ағам»,
Сол болсын қалап алған сый-сыбағам,
Алыста жүргенімде сағынайын,
Ей, аға! Бір базына қишы маған.

Жүзіңнен айналайын тер шұбаған,
Інімнің қалағаны дерсің, ағам:
Тұяғын тұлпарымның тағалап бер,
Шыдармын бір ерлікке ер шыдаған.

Қамшыңды қиярмысың қыстар атты,
Берсең бер мойырылмас мыс тарақты.
Жаныңның аптабымен таптап соққан,
Әйтеуір бір бұйымға құштар-ақпын.

Қарайсың қарт дидарың тек дірілдеп,
Көзіңнің қарашығы кетті ірілеп.
Аунайды көкірегіңде сыршыл жүрек,
Лаулайды көрігіңнен от дүрілдеп.

...Көзіңнен күннің нұрын ұрласа айың,
Сен маған сәлем жолда тырна сайын.

Ал енді арман толған кеудеңді әкел –
Толқытып көкірекке бір басайын.

Қанеки тырбаңдаған сиқың кәні,
Талтүсте ашпапсың ғой ұйқыңды әлі.
Санаңды тал бесіктей тербете ме
Мамаңның маужыраған сүйкімді әні.

Бөбегім, ашпаймысың ұйқыңды шын,
Мамаң да, ән де, сен де сүйкімдісің.
Осынау бақыт-шақтың қасиетін
Сен әлі түсінбейсің, ей тұңғышым!

Шалт етіп шаттығының шамы сөнген
Сан тағдыр қасіретіне таныс ем мен
Бақытым ұзағынан сүйіндіргей,
Мен осы қызығыма әлі сенбен!

Ақ сүтін бойымызға дарытып ел
Қойыпты үшеуімізді жарытып ел:
Мен – бармын, сендер – барсың,
Отан да – бар,

Думан еді-ау сен маған жолыққан күн,
Болмайды екен мәңгі той.
Оны ұққан кім.
Жәрмеңкесі тарқаған жастығымның

Сен мені іздеп,
Жүруші ем мен сені іздеп,
Кейін енді ақыл да енсе бізге.
Біз балалы болғанда – өзіміз де

Бала едік-ау
Келмеген он сегізге.

Бірге кешіп шаттықтың нұрын ізгі
Жасырмай-ақ өстік біз сырымызды.

Сәбилерді ғана емес,
Тәрбиелеп
Келіппіз ғой біріміз бірімізді.

Нұрлы күнім өзіңсің жарық айым,
Сенсіз өткен сағатым – сарыуайым.
Өзің барда түп-түгел төрт құбылам,
Өзің барда бәрі – бар, бәрі – дайын.

Болып алдық бұл күнде сабырлы адам,
Баяғыдай болмаймыз дабырға алаң.
Қанаттанып кете гөр үш балапан,
Тыныштықтың көлінде мамырлаған!

Сұлулардай соңынан сөз бораған,
О, менің құпиямды қозғар ағам,
Боз даланың боздаған ботасы едің
Неге өспеген басыңа бозқараған...

Найзағайдай шашылған жарқылдары
Сен өлеңнің көркі едің нар тұлғалы.
Нар тұлғаңды зар болып бір көруге
Қарасазда қауқиған қартың қалды.

Қалды бәрі!
Жетімдер, жесірлер де,
Жайсаңдар да, кесепат-кесірлер де.
Мекеніңді мәңгілік дүбірлетіп

Анау – өзің алшаңдап кіретін бақ,
Сол бақта енді сен жазған жыр өтімді-ақ:
Мынау – біздер көшеде сабылысқан
Бірімізді біріміз жүре тыңдап...

Өзімізше бір терең теңіздейміз,
Теңіздейміз, тереңнен кен іздейміз.
Жеңгемізді сағынсақ – жырыңды оқып
Ағамызды ойласақ – сені іздейміз.

Жолықпайсың «Есіктің» ауласында,
Жұмысың жоқ тіршілік саудасында.

Қабағыңды сәл шытып, Алматыға
Қарап тұрсың тұманды тау басында.

Қарап тұрсаң – қасыңнан ел көшкендей,
Мәңгілікпен мәңгілік белдескендей,
...Қайыры жоқ күн өтсе, Қысыламын –
Сен кешетін ғұмырды мен кешкендей!

(Қызғалдаққа, Дарханға, Ардаққа)
Бір енеден үш едік,
Үшеуіміз жүргенде.
Толып жатқан күш едік.

(Махамбет
Үш көктемге ұқсаған,
Үш жазыма,
Үш балам бар,

Үшеуі – үш қазына.
Бірі тартқан айнымай әкесіне,
Бірі тартқан шешесі – ұстазына,
Үш балам бар,

Үшеуін де айырмай ұстағанмын,
Үшеуінде үні бар үш ғаламның.
Бір ұядан үшеуі түлесе де,
Мінезі бар үш түрлі үш баламның.

Сәл ұяңдау тұңғышым,
тырнағалдым,
Тұңғышымды мен талай жырлағанмын.
Бір баламның көңілі дариядай,

Бір балам бар – бәрінен пысығырақ,
Бір баламның басымдау күші бірақ.
Біреуі сәл момындау болғанымен
Басқаларын басады мысы бірақ.

Мазаласа
Көңілді етіп алаң,

Жазаласам –
Өз балам, жекіп алам.
Бір баламның қабағын кірбең шалса,
Үрпиісіп қалады екі балам.

Ұлғайғанмен үш есе ішкі алаңым,
Үш баламмен түлеймін, ұшталамын.
Үш балам бар ошақтың үш бұтындай,
Үш перзентім – секілді үш қамалым.

Үлесімде үш бірдей жүлде менің,
Қыз демедім, бөлмедім, ұл демедім.
Үш дәурен боп жайнаймын, гүлденемін,
Үш бұлақ боп төгілсін күнде өлеңім.

Алаламан үшеуін,
Бөлектемен.
Үшеуін де шуаққа бөлеп келем.
Үш қыранға айналсын үш балапан,

Үш перзентім – үш арман, қиялсыңдар,
Үш дария – үш көлге құярсыңдар.
Қанасына сыйғанда бір ананың,
Даласына қазақтың сиярсыңдар!

Не боламын үшеуін үш бөлгенде,
Бірін – сүйіп,
Біріне– тістенгенде.
Кіндігі бір үш перзент келеді өсіп

Санада енді осынау тұрар үлгің:
Көңілдің тарқатар деп мұнарын кім
Сертке берік жан едің, селт етпестен
Соңынан кете бардың сыңарыңның.

Жүректің қаныменен жоқтап әркім
Өзіңмен келеді енді мақтанар күн.
Атадан арғын болып туғаныңмен
Сен бірақ емес едің тек қана арғын.

Емендей бір бұтағы шырпылмаған
Бар еді ішің түгіл сыртыңда мән.
Қазақтың ұяты едің былғанбаған,
Қазақтың жағасы едің жыртылмаған.

Ерлерге туған кезде бақ сынар күн
Бақыттың кілтін сендей тапсын әркім
Ұстараның жүзіндей айнымаған
Жалғасы жайсаңдар мен жақсылардың.

Аялап асқар тауын, кең даласын
Исе тек ие білген елге басын
Кешегі алақұйын замандарда
Соңынан сөз ермеген сен ғанасың!

Ісі әділ болған шақта хан қызармас.
Жүргінші қарау болса жол да ұзармас
Мерт болдың мәңгіліктің майданында
Шындықтан шекпен киген соңғы сарбаз.

Көңіл қошы болғанда
кей күні ағам:

Оңашада айнаға көз тастасам –
Шынында да Махаңмын.
Айнымаған.

Ұқсайтындай түрім де,
тұлғам да оған,
Жүрісім де ұқсайды бұлғаңдаған.
Қасіретім менің де қара түндей,

Алдайды деп аңқаулау елімді кім
Жұртың үшін түн ұйқың бөлінді мың.
Махамбетті қинаған сол уайым
Иінімнен басады менің бүгін!

Ұқсап-ақ тұр сақалым,
мұртым да оған,

Жыр да жазып қоямын бұрқылдаған.
Өтемістің ұлына сенгеніндей
Сенбей қойды алайда жұртым маған!

Соны сезіп, күн кешем тағы ышқынып,
Ер Махаңмен өзімді салыстырып.
Көлденеңдеп келеді көз алдыма
Бәріңе де таныс сөз.

Шаруамды қия алмай шайқалмаған
Қылыш-шындық алдында қайқаңдағам.
Кезім аз ба – мен айтсын деген кезде
Қара қылды қақ жарып айта алмаған!

Қынабында тоздырып кездігімді,
Күйттеп жүрген көбеңмін өз күнімді.
Талағым тарс айрылар жерлерімде
Үндемеген не қылам ездігімді!

Босағамды бір мезгіл аттаса ақпан
Дос адамды иттігім жоқ па сатқан?
Кездерімді қайтейін бұғып қалған,
Қылышымды қайтейін боққа шапқан!

Жан бағуға жол тауып жарайтындай
Ақиқаттың жатқанда бәрі айтылмай,
Біздің күйкі тірлікке Исатайым
Тастөбемнен түнеріп қарайтындай!

...Өсекші өлең,
отырсың сыр ақтартып,
Жақтырмайтын жанбыз біз сұрақты артық.
Махамбеттен – кететін бір-ақ тарпып,

Күн өткізіп желікпен,
сауықпенен,
Қызығымды сайраннан тауып келем.
Махамбетке ұқсасақ – арман қайсы,

Тарихтың тозаңында кім азбаған?
Қыпшақта сенен асып би озбаған.
Үстіңе ұрпақтардың жаңа үй тікті,
Күмбезің құтты болсын, Нияз бабам!

Ардақтап атағанмен жұрт аттарын
Бір-бірін танымайды ұрпақтарың.
Датқа деп, хан-тархан деп даурығып жүр
Біреулер ауыл-үйдің «ұр тоқпағын».

Кемеңгер атанып жүр – қарты масыл,
Ер сирек дәл өзіңдей жалпыға асыл.
Тайға таңба басқандай ізің жатыр
Қазақтың тарихында жарты ғасыр.

Тегіннен тараған жоқ көпке атағың,
Перзенті қыдыр берген ақ батаның.
Алтын құрсақ Жапалақ анамыз бен
Тұяғы Тілеулідей текті атаның.

Баһадүр – ақ найзалы, көк сүңгілі,
Аңызға айналған ер көп шындығы.
Қол бастап, қалың елге қамқор болған
Қалдырып кейінгіге жақсы үлгіні.

Талайлар таланыңа таң қалысқан,
Дақ түспей даңқыңа да келді алыстан.
Ұрпағың – Жанбосынов Әбдіғапар –
Арқада арпалысқан соңғы арыстан.

Рухың жетті егемен дұрыс күнге,
Басыңа орнады енді ырыс мүлде.
Қасыңа көшіріп ап Астананы,
Жатырсың қарауылдап қыр үстінде.

Жүруге жараймыз ба жолыңды ұстап,
Әлі де көріп жатыр елің қыспақ.
Нияздай бір ұл туса көрер едік
Торғайды мекендеген қалың қыпшақ!

Қараусыз қала ма деп қырда қалың
Көңілде нешеме жыл жүрді алаңым.

Рухыңа мінәжат етіп келген
Тілеуліден тараған бір баламын...

Өмірге іңкәр көңілдің құрдасы деп
Рухыңмен өзіңнің сырласып ек.
Достарымның үңілем жүрегіне
Саған ұқсас бар ма деп бір қасиет.

Жанарың жүр біреуде жарқылдаған
Дауысың жүр біреуде саңқылдаған.
Жасымаған жігерің жүр бірінде,
Ғұмырың жүр біздерде сарқылмаған.

Тисе деген елейтін елге есебім
Арманың жүр аяулы менде сенің.
Өзің болып күресем қиындықпен,
Зұлымдықпен сен болып белдесемін.

Жауларыңның жағасын жыртысқан мың
Талайыңа тап келіп қырқысқан күн
Коминтери төрінен бір-ақ шықтың
Түлеп ұшып төрінен Түркістанның.

Арманыңды біз ұқпай, кімдер ұқсын,
Біз – берікпіз,
Сен бізден мың беріксің.
Талай істі тындырып үлгеріп ең,

Созсам қолым жетпейтін қиырмысың,
Өзекті өртеп өмірің,
Үйірді – ісің.
Отызымның жағынан осқылайды

...Есіміңді еске алса жұрт елжіреп,
Тас тұлғаңның тозаңын сүртем жүдеп.
Түркістанның түлегі бір сілкініп,
Қайта соғып кетердей үлкен жүрек!

Туғандай тектілерге бір күмән шақ
Құрт құсап көңілдерге кірді мәнсап.
Аз сөзбен алты алаштың басын қосқан
Қадірін Қазыбектің жүрмін аңсап.

Тарихым тағы да бір жаңғырыпты,
Ұрпағым ойлансын деп мәңгілікті
Найза емес,
Қылыш емес,

Бабам бізге
Шапанын мұра қылып қалдырыпты.

Табылса көшкен жұртта жатқан сақам
Оқа емес ортамызда жоқ болса атам.
Тоғыз қат торғыннан да артық маған,
Бабамның исі сіңген мақпал шапан!

Өзгеріп жатқанымен жылдам сана
Осыдан болар еді-ау үлгі алса да.
Даладай кең шапанның өңірінен
Өрбіді алтын асық ұл қаншама.

Тозбаған,
Былғанбаған,
Ластанбаған
Тағылымы бұл шапанның дастан маған.

Айқара ашып тастап омырауын,
Бауырына бар қазақты басқан бабам.

Балаға қалсын басқа қандай үлгі,
Тигіздім тәберікке маңдайымды.
Шапанын шалдар бізге қалдырған-ау,
Жамылып жүріңдер деп шалғайымды.

Ғалым, сенің ауылың «Жеңіс» құмы,
Топырақтың сол жерде ең ыстығы.
Аттың басын арудың бәсі көрген
Құмды ауылдың сен едің келісті ұлы...

Көп жүріп ең алалы жылқы ішінде,
Жазамысың налалы жыр түсіңде.

Алматыда алшаңдап басқан ұлдың
Қайдан білсін не барын жұрт ішінде.

Жеңіс құмның көбейді дерті мүлде,
Барғыштайсың болса да жер түбінде.
Құлындары ауылдың жетім қалып,
Тұлпарлары ауылдың мертігуде.

Көнбіс болып үйренген азаматтар
Жоғарыға жалпақтап жазады ақпар.
Жеңіс құмның ішінде жөтеледі
Тұяғынан кетілген қазанаттар.

Тұнжырайды жыр жазып текті ұл неге?
(Тектілердің бақытын тек күндеме.)
Адамзатқа зияны жоқ болғанда,
Қылқұйырыққа жақпайды гептиль неге?!

Жеңіс, солай тұлпардан айырылдыңдар,
Көтереді қайысып қайғыңды ұлдар.
Тұсыңа кеп жүреді Байшұбарлар,
Түсіңе көп кіреді Тайбурылдар.

Үнсіз нәубет секілді, үнсіз қырғын,
Құпиясын кім ұқсын тылсым жырдың.
Жүген ұстап жүреді қыр баласы
Мойнына асып бір ұшын қылшылбырдың.

Көлігіміз болған соң мінген арық
Күдігіміз етеді күнде ғаріп.
Сырымызды айтамыз өлеңменен
Мұңымызды шағамыз кімге барып...

Ұнатпайды жиын мен той дегенді,
Ұнатады тек аздап сөйлегенді.
Ақын болып бастай сап,
Айтұлынан

Прозаға сонан соң талап қылды,
Ашты талай образ, характерді.

Партияға өңмеңдеп өтіп еді,
Компартия сол жылы тарап тынды.

Біз көрмедік тек мұндай зейіндіні,
Жазып жатса басқа жұрт кейінгіні,
ХХ ғасыр шегініп,
Жазып шықты

Сезді ме екен керегін елге кімнің,
Ерді ме екен сөзіне әлде кімнің:
Қаллекидің өмірін жазып берді
Жүргендей-ақ қасында Қаллекидің.

Тұрсын Жұртбай дегенің ұлық ғалым,
Ұлық дарын жемей ме ұлт қамын.
Әуезовтың есіне түсіреді
Әуезовтың өзінің ұмытқанын.

Тиді ме екен салқыны әлде ненің,
Кейде ұстайды құйрығын әр кеменің:
Кейде іздеп кетеді Ресейге
Бас сүйегін табам деп Хан Кененің.

Бұзар шақта ұйқысын тотылардың,
Өмір өтіп, демейді қапылармын.
Ескі кітап жинайды үй жағалап,
Түгендеуге мұрасын Отырардың.

Адалдығын сақтайды іске қарыз,
Соған қарап біздер де ұшталамыз.
Қалың-қалың бірнеше том болады,
Жұртбаевтың үстінен түскен арыз.

Бас ауырар жазбаса бар әдеті,
Жазуменен өмірі барады өтіп.
Көре алмаған дұшпанның көзі ағарсын –
Тұрсын біздің заманның Геродоты!

Сезім солып,
Шалшық судай лайланып,
Өмір бізді бара жатыр қайда алып?

Қозы болып келіп едік дүниеге,
Кетіппіз ғой Қарабайға айналып!

Ақиқатты айтар болсақ аяусыз,
Жүрек суық,
Қан да салқын,
Ой – әлсіз.

Қозы болып маңыраса көңілің,
Ынтықпайды сұм дүние Баянсыз!

Керуендей көшіп жатыр уақыт тар,
Сезім балын, ей жігіттер, татып қал.
Баянына өліп-өшіп сүйдірген
Қозы, сенің ажалыңда бақыт бар!

Аңыз жетті ғасыр асып ғасырға,
Жігіт болсаң ақиқатты жасырма:
Бір молада өлсем-ау деп армандап,
Бір молада өле алмаймыз расында!

Көндікпеске көндігесің ырықсыз:
Қандай қиын ғұмыр кешу ғұрыпсыз.
Баяны жоқ жетім екен махаббат,
Баяны жоқ өмір қандай сұрықсыз!

Құпия жоқ.
Бүгін бәрі болды аян,
Құрқұдықтай көңілге де толмай ән:
Махаббаттың барлығына сендірген

Бір-ақ Баян,
Бір-ақ Баян мәңгі ұлы,
Сырға толы соның ғана сандығы.
Басқа Баян-сұлулардың тағдыры

Кешіріңдер сөзім қатты кетсе сәл,
Кешіріңдер айтар ойым жетсе осал:
Баян сұлу мұнарасы, бір кезде
Махаббаттың бар болғанын еске сал!

ҚазМҰУ-біздің төркін-жұрт мекеніміз,
Мекеніміз, мәңгілік Отанымыз.
Отанымыз орнында деп ойлаймыз
Отырғанда Омашев деканымыз.

Достар үшін Намаздың жоқ бір міні,
Өзімізге ұнайды өткірлігі.
Басқалардан әйтеуір тереңірек
Көрінеді бізге оның докторлығы.

Бәлкім, оны біреулер жақтырмайды,
Бірақ, біздің көңілде қақ тұрмайды,
Баламызды оқуға түсірерде
Әттең, жерге кіргендей таптырмайды.

Сүтке тойған жайлаудың марқасындай
Көрдіңдер ме, жігітті мәрт осындай.
Маңдайын айт, маңдайын-жарқыраған
Қазақстан елінің картасындай.

Жүрегін айт-досқа ашық, жолдасқа ашық,
Аруларда амал жоқ болмас ғашық.
Келе жатыр сары жол сорабымен
Намазалы досымыз маңғаз басып!

Жолдасын айт жолдас деп-Кларасы
Профессордан кем емес правосы.
Тылы тыныш болған соң, азаматтың
Асқақтайды мәртебе-мұнарасы.

Бәрін айт та, бірін айт-Намазымыз-
Тасқа салсаң таймайтын Камазымыз.
Темірбек пен Тауманның орнын басқан
Сен аман бол, сары алтын сабазымыз.

Қызым менің!
Жақсылыққа жалғасқан ізім бе едің.
Сені ойласам, жүрегім езіледі,
Көрмейінші көзіңнен жас үзілгенін.

Қайырмасы.
Тағдырың – бөлек,

Бере алмай көмек
Сені ойласам – күрсінемін.
Көз алдымда көрініп
Жүрші менің!

Көбелегім!
Сен қуанып оянсын деген едім.
Періштемдей қорғаштап пейіліңмен
Көлеңкемде жүрмейсің неге менің?!

Жүректесің!
Табаннан – сыз,
Маңдайдан – күн өтпесін.
Сенен жақын әкеге қамқоршы жоқ,

Ерге кейде бақ бермес,
Бақ берсе де, шақ бермес.
Бақ жұлдызы Кеңестің
Айдай сұлу ақ Кербез.

Жандайшаптар ерлерге өш,
Жағымпаздар жол бермес.
Сүйек сынар кезде де
Сүйеп қалған сол Кербез.

Болу қиын досқа адал,
Достық жолы – басқа амал.
Болу деген жарға адал –
Болу ғой ол тас қамал.

Болмай қамал тас-талқан
Дұшпан да аң-таң, дос та аң-таң
Кеңес болса семсерің
Қос ұлдарың – қос қалқан.

Жау жолатпай іргеңе еш
Жарқылдадың күнде кеш.
Бар мақсатың өмірде –
Жалғыз Кеңес, бір Кеңес.

Сол ішсін, сол кисін деп
Соған құрмет тисін деп

Мұқатпасын біреулер,
Тек Ысты деп, Үйсін деп.

Болсын дедің елге ортақ,
Ортақ болар жолдар тап.
Жол сілтедің – заманда
Билер сатқын, хан қорқақ.

Баспаса да гөй-гөйге,
(Басса біреу қой дей ме)
Арыстандай Кеңекең
Ырылдаса кей-кейде.

Ашуын да басатын,
Шашуын да шашатын.
Бақшасында ағайдың
Күнде бүршік ашатын.

Болғанымен дер кезі
Ұмытылмады өрге өзі.
Күн боп жанды қасында
Кеңекеңнің Кербезі.

Жүрсем осы көшемен
Жолығатын қос емен.
Бір біріне желегін
Алақанша төсеген.

Махаббаттың маздатып
Шоғын ыстық көсеген
Кербез жеңгей ешкімнен
Кем болмады пешенең.

Кем болмадың шешеден,
Бал беруші ең кесемен.
Кербез жеңгей, өзіңе
Белгі болсын осы өлең!

Серік, сені құттықтаймыз тойыңда,
Талай арман тұрған шығар ойыңда
Немереңді құтты жерге қондырсаң

Болашақты санаменен сарала
Ұрпақ деген – алтын көпір араға.
Арманыңды ұясынан ұшырып,
Тұрған күнің құтты болсын, Тамара!

Қызым, саған қонып еді жастай бақ
Өзің жайлы біз жүреміз жақсы ойлап.
Құтты жерге қонайын деп отырсың,
Барған жерге судай сіңіп, тастай бат!

Қиялыңа қанат қақтың, қарағым,
Жасқа толып жабықпасын жанарың.
Тілеуіңді тілеп қалған туысқа
Жетіп жатсын сенің жақсы хабарың!

Қазаққа қадірі өткен Кеңес едің,
Қабағың тұнжырайды неге сенің.
70-тің жайлауына жеткен кезде
Орыны толмай тұр ма жеңешенің!

Кеңеке! Боркемік жан емес едің,
Біз білген азаматтың төресі едің.
Димекеңнің сенімді серігі боп
Еліңнің бірге ойладың келешегін,

Алашағың болғанмен өткен күнде
Ешкімге жоқ-ау бірақ берешегің.
Өзіңе жасымыздан қарап өстік
Шығарып тіршіліктің көп есебін.

Бойыңды көрген сайын қуанатын
Жерұйық Жетісудың төбесі едің.
Қиындық толқындарын жарып жүзген
Айдынның жез бауырлы кемесі едің.

Әділет ауылынан адаспайды
Тұлғаңды Хантәңірге теңесе кім.
Сіз барда аламанға қоса алмайды
Біреулер тепеңдеген көк есегін.

70-тің туын көкке желбіретіп
Бұдан да жарқын болсың келешегің!

Тойыңа барып қайтуға,
Бір жылдай ауды аңсарым.
Бұрқанған жырмен тойыңның
Кіргізсем деп ем мен сәнін

Хасен мен Сейтен досыңа
Ала кет деумен шаршадым.
Өзім-ақ ұшып барар ем,
Жағдайым жетіп келсе әлім.

Дабысым дардай болғанмен
Бұйдасы қысқа наршамын.
Шарласам бүкіл жер шарын
Болмысы бөлек өзіңдей

Табылмас екі Ерсайын.
Қайырлы болсын еліңе
Кемелге келген дер шағың
Жұмсадың барлық күшіңді

Бақыты үшін баршаның.
Өзіндей ерлер тұрғанда
Өшірмес туған ел шамын.
Денсаулық, дәулет тілеймін,

Іздемей басқа нәсіп, басқа кәсіп
Қазақтың қазынасын тасқа басып,
Зерттеуден, зерделуден бақыт тапқан
Академик Сейіт аға Қасқабасов!

Қашанда көңілінің аспаны ашық,
Жатады пейіліне дос таласып.
Сал, сері, ұлы ғалым, ұстаз бізге
Академик Сейіт аға Қасқабасов!

Ғылымға болғанымен жаста ғашық
Бейнеті жатыр әлі бастан асып.
Еліне әлі талай қызмет етер
Академик Сейіт аға Қасқабасов!

Қалғанда қыз бұйығып, ұл сүмеңдеп,
Сен түгіл мен де шошып, түршігем көп.
Жүректің қансыраған жарақатын
Бір өзің пейіліңмен жүрсің емдеп.

У болса мен ішетін – бірге ішкелі.
Ұғасын көзімнен-ақ сырды іштегі.
Көзі жоқ көбелектей отқа түсу
Анаңнан қалған саған үрдіс пе еді?

Білмеймін, қайтар ма екен есең кейін,–
Күтесің мені аялап шешемдейін.
Әйтеуір, саған жеткім кеп тұрады,
Тоңайын, ашығайын, не шөлдейін.

Ұсынса аярлықпен кім шалабын,–
Жабырқап саған келіп мұң шағамын.
Азабын арқалайсың екі адамның,
Болар ма сенің сорың мұнша қалың?

Қол сынса көрінбес деп жең ішінде
Келесің қиындықпен келісімге.
Дайынсың бәрін бірге бөлісуге.
Қуансаң қуанасың мен үшін де.

Көзіңді мұң шалыпты-ау кіреукелеп,
Еңкейіп кеткен жоқ па күн ертерек?
Ақынға аңғал-саңғал мен секілді
Арқасын сүйер сендей біреу керек!

Қажыма, сен қажысаң мен сынамын,
Ұятым, абыройым – сенсің арым.
Мен сыңармын өзіңсіз, сен – сыңарым,
...Сағынып қалыппын ғой, келші, жаным!

Төсегін ақырғы рет жинағасын,
Аһ ұрып, «апам-ау» деп қиналасың.
...Құдықтан су әкеле жатқаныңда
Алып па ең иығынан иінағашын?

Аңдап пең ана белі иілгенін?
Ойлап пең жүдеу-жадау киінгенін?
Салдырап екі қары талған кезде
Қолынан алып па едің диірменін?

Есіңе алып па едің сүйінгенде,
Қасыңда болып па едің күйінгенде?
Қолына су құйып па ең құрақ ұшып,
Кебісін салып па едің киінгенде?

Ұмытып шаруаның асығысын,
Қасында отырып па ең ашып ішің?
Салып па ең бар ақшаңды уысына
Анашың алаңсыз бір шашу үшін?

Дей қалса «балам, істің ретін тап».
Тауып па ең,
Кетіп пе едің жүре тыңдап?
Малып па ең екі қолын жылы суға

Көріп пең шаршағанын, деміккенін?
Көлікпен отын тасып беріп пе едің?

Қасында отырып па ең үнің шықпай,
Мұқатса оған қасын керіп келін?

Қаныңды тамызғандай екі беттен,
Зіңгіттей ұл өсірген жетімектен.
Анаңды әлпештеп пең алақанда,
Сөзіне сөз қайтарып зекімеп пең?..

Күйінсең, көкірегің шын күйінсін,
Пейіште дидарласар күн бұйырсын.
Тірлікте жете алмасаң қадіріне,
Жылама!

Түсіріп тереземнен жанға жарық
Тағы да келе жатыр таң бозарып,
Тұсынан біздің үйдің қарағанда

Сүйкімді-ау табиғаттың мәңгі өлеңі:
Сарғайтып таудың басын таң келеді.
Сәлден соң көрінерін сезіп тұрмын
Сап-сары қауын-күннің әңгелегі.

Шыңдардың арасында шамалы ық бар,
Үлбіреп ілініп тұр бала бұлттар.
Үр жаңа шыршалардың шырайымен
Дүние жатқандайын жаңарып бар.

Әнімен аспанды арбап құлатардай
Шырылдап тұрған шығар, сірә торғай.
Әне бір көк белестің баурайына
Жетпей тұр бытыраған бір отар қой.

Жазбақ боп күн нұрымен кемел дастан
Биіктеп бірте-бірте жөнелді аспан.
...Сурет салуға мен шебер едім.
Мына таң шебер екен менен де асқан.

Тапқанмен табиғаттың натюрмортын
Сөз – тұлпар ойнақтамай тақымда еркін.
Құдайдың құдіретіне басын иіп
Шешеді, (снимает) ақын бөркін!

Қалада қаталама, Сапар аға,
Сапарға шығайықшы сахараға,
Жүйіктіген жолдың бәрін жолдас етсек
Сахара даламызға апара ма...

Қамалып тас қалада нем бар аға?
Кетейік,
Жетейікші кең далаға.
Самал жел,

Сайын дала бөбегіне
Қаланың қапырығы ем бола ма!

Кетейік,
Жетейікші далаға алыс
Көк құрақ судырласын бала қамыс.
Жүзейік шолпылдатып ен суларда

Сағындым сол даланың масасын да
Қаныммен мейлі шөлің басасын ба.
Салтанат сауықтардан қайтқанымда
Сол дала тұрған көңіл тасасында.

Әр кешім астанада той білемін,
Тойларым тарқамай-ақ қойды менің
У-шудан ырың-жырың шығындым-ау,
Қоскөлдің аққу қонар айдыны едім ...

Айдыннан неге сонша пыр-пыр ұштық?
Көңілім тілейді енді бір тыныштық.
Ел көшіп, менсіз қалған Қурайлыда
Көрінер бабалардың жұрты да ыстық!

Болмайды бұл дүрмектен қашпаса, аға,
Кетейік, кетейікші, басташы, аға.
Мысықтай қайта келіп жүрмейін мен
Апарып алысырақ тастаса да!

Қош, таулар, басы – мұзарт, етегі – қар,
Ей жолдар енді мені жетегіңе ал.
Сағынған сәби қалпым бір барайын,
Сарыарқа, сағымға орап көтеріп ал!

Алпысқа келгенімен Оңалбай сал,
Қажыды қартайғанда бола алмай шал.
Омбы мен Шиелінің арасында,
Шаңдатқан ізі жатыр жоғалмай сәл.

Жан емес ең болмаса тісі бүтін,
Байға да ұқсамайды пішіні тым.
Өзі Омбыда жүргенде, жанұясы,
Жатады Шиеліде кісі күтіп.

Жолдасты жоғалтпаудың бір ұстасы.
Әшімбаев Сағаттың атқосшысы,
Жанболат Әуіпбайдың курстасы.

Белгісіз – ұнады екен неге оларға,
Табылды қастарынан дем аларда.
Кеңестің қызыл жаға майоры еді,
Сенесің болдым десе генерал да.

Әлі де арманы мол, жоспары ұзын,
Ардақтап келе жатыр дос парызын.
Қаттаулы тұрады оның дорбасында,
Сенің де жүрген жерің, басқан ізің.

Шырмаудың шырмауықтай шебері осы,
Аттасың боп шығады немересі.
Қағазына қарай сап, береді айтып –
Айтұлының бар неше шөбересі...

Тұншықсаң құшағынан босана алмай,
Жабыса түседі ылғи ошағандай.
Шошимын-мен өлгенде суретімді,
Балама сата ма деп осы Оңалбай.

Өмір бейғам болған соң Оңалбайсыз,
Арқасынан қаққан боп, оны алдайсыз.
Оңалбайсыз оңайлау болғанымен,
Оңалбайсыз оңбайсыз, оңалмайсыз!

Тыпыршумен таусылғанда тағатың,
Соқты міне сынға түсер сағатың.
Елің сені «Ер тудым!» деп сүйсінсін,
Намысыңның лапылдатып жақ отын!

Бодандықта болып еді мүлтім мың,
Қия шыңда қыран құстай сілкінгін.
Жолбарыстай жау жүрек ұл тұрғанда
Жүзі жарқын болу керек ұлтыңның.

Биікке қол созбайтындай несі бар
Тастүйін боп топқа түскен кезіңде,
Қажымұқан нар бабаңды есіңе ал!

Арманымдай жарқылдаған алмасым!
Тізе бүкпе!
Болат топшың талмасын
Барлық қазақ жығыларын ұмытпа,

Сенен басқа мақтан етер кім тегін,
Сілтер болсаң қапиясыз сілтегін!
Қарсыластың бәрін жерге тізерлет,
«Жынға айналып кеткен жоқ», деп Күлтегін.

Ұмтыл!
Лақтыр!
Солқылдатып соқ бала!
Бұл жеңіске жететіндей жоқ баға.

Алтын алқа тағынбаса ұрпағы.
Алтын сауыт киген неге Сақ баба?!

Тасытам деп тойдың ырыс қазанын,
Қадамыңа бақ тілеуде қазағың
Әкелердің сағын енді сындырма,
Аналардың төмендетпе назарын.

Ешкімде де сендегідей жоқ қайрат,
Тарлан тусаң тамырдағы отты ойнат.
Әнұраның аспан астын кернесін,
Жер үстінде желбіресін Көк байрақ!

Жездінің жігіті едің бір иманды,
Сен өмірден өтер деп кім иланды?
Мереке жасап күнде от басыңа
Төбеңе көтеруші ең Мунираңды.

Қопарған туған жердің көк құрышын
Қаныштан кейінгі сен докторысың.
Көңілін табушы едің көпшіліктің,
Халыққа ұнамаған жоқ бір ісің.

Ел қамы кетпей бір сәт бүйіріңнен,
Жаныңа жақсы-жайсаң үйірілген.
Топтан торай шалдырмас тарлан едің,
Адасып қалдың қалай үйіріңнен?!

Алдыңда кезек күтіп тұрғанда аға
Сен болдың тұтқиылдың құрбандығы.
Өзіңнен өнеге алған шәкірттерің
Орныңды толтыра алмай жүр барлығы.

Жаз, көктем жетуші еді өткенде ақпан,
Сұм ажал құрды ма екен көптен қақпан.
Сұлатса сен секілді бәйтеректі
Иыққа түскен салмақ неткен батпан?!

Ашылып алдыңдағы мәңгі есігің
Туған жер тербетуде тал бесігін.
Кісілік, кішіліктің бейнесіндей
Жаңғырып жадымызда қалды есімің.

Өзіңмен бірге өткізген күндер есте,
Шығып ең бір белестен бір белеске.
Ақ жүзің, алып тұлғаң, мол мінезің
Қайрылып келмейтіндей кірді елеске.

Шықпайсың бұрынғыдай нұрлы асуға
Келмейсің кешкілікте сырласуға.
Жерұйық Жезқазғандай мекеніңді
Күзетіп жатқандайсың қыр басында!

Ұршық – күн кеткенінше жаңылысып,
Жетеміз Жезқазғанға алып-ұшып.
Бәріміз де әзірге жолаушымыз
Тұсыңнан өтіп жатқан сабылысып.

Біреулер кейде Сізге жүр тиісіп,
Тиіссе, қалады жұрт үрпиісіп.
Әлемді мойындатқан Әбдіжәміл –
Елінде жәй әншейін – Нұрпейісов.

Санаймыз шіркін сонда біз кімді ірі?
Арал дейтін әлем бар.
Сол әлемнің
Әбеке, емеспісіз Сіз кіндігі.

Талантты табанға сап таптағалы
Жолыңда құрулы көп қақпан әлі.
Өшіріп тастағысы келеді олар
Еламан, Тәңірберген, Ақбаланы!

Көңіл деген әрі – алмас, әрі – шыны,
Кеткен жоқ сырлы аяқтың әлі сыны.
Алғы шепте келеді Әбең әлі –
Солдаттың етігіндей жаны сірі!

Түйедей таңдап жеген кіл ащыны,
Әбеңнің мәңгілікке ұласса үні
Маңқиып маң-маң басып жүре берсін
Киелі қара сөздің классигі!

Ерлердің ең ерені
Омарбаев Кенжебек
Нанын бөліп береді –
Мен жемеймін – сен же деп.

Өнегесін өрелі
Көргеннен соң – сендім бек.
Атын түсіп береді –
Мен мінбеймін – сен мін деп.

Әкімдердің зерегі
Құрақ ұшар дем ал деп.
Жерін кесіп береді –
Мен алмаймын – сен ал деп.

Кенжекеңді ер дедім,
Сөзімде жоқ кекесін
Алмасаң да бергенін
Алғандай боп кетесің.

Алпыстағы құлагер,
Жақсылыққа мұрагер.

Арқаланып жүрейік –
Әкім болып тұра бер!

Жасамай жастық кезде сері-салдық
Алдыңда шәкіртің боп дәріс алдық
Жайнатып бар жасауын жайып салған
Қазақтың әдебиеті – кәрі сандық.

Үйретіп талантқа тіл ұштатуды
Таныдың тай күнінен күшті ақынды
Сізді көрсек – көргендей болушы едік
Әуезов, Мүсірепов, Мұстафинды.

Тағынсақ – бағымызсың бойға тұмар,
Сағынсақ – ағамызсың ойда тұрар.
Найзағай ойыңыздың астарында
Найзадай бойыңыздың қайраты бар.

Қазақтың сөз өнері жалғансын деп
Келесіз ұлы көшті алға сүйреп.
Сіз бізге көзіндей боп көрінесіз
Кешегі жақсылардан қалған сиреп.

Десек те таттанбайды алмас өнер
Бәріне себепші ғой Алла шебер.
Түңіліп кетер ме едік әділеттен
Сіздің әділ сөзіңіз болмаса егер!

Уақыт – сот, бағынады оған бәрі,
Сол уақыт берер анық бағаңды әлі
Ғанибет асу бермес заңғар сынды
Алдыңда аман жүрген ағаң бары!

Егделік ер жігітті есті қылар
Басыңнан 65 жыл көшті мұнар.
Алпыс бес жас дегенің – 60 жас қой,
Белінде салақтаған бестігі бар.

Сері – аға, құтты болсын алпыс бесің,
Кеш емес, ымыртта емес, тал түстесің!

Қылпыған қаламың мен қанжарың бар,
Қолыңнан кезек-кезек сол түспесін!

Жанботаң төбеңдегі алтын байрақ,
Қасыңда екі қызың гүл-гүл жайнап,
Жұртына Абылайдың үйді тігіп,
Тарта бер бильярд пен қартаңды ойнап!

Жамандық көрме көке, жағың сембей,
Ел көкке көтереді бағын сендей.
Балконнан біз ес көріп отырайық,
Тұрғанын терезеңнен шамың сөнбей!

Отыз бес жыл күйеу боп ер Құсайын
Тілектес ағайынға берді шайын.
Қыпшаққа күйеу болу оңай емес,
Құттықтап, қолыңды алып, мен қысайын.

Арғын – Қыпшақ,
Жүрмейді арада есеп,
Жарасар Құсайынды дара десек.
Қарақыпшақ қызына қолға ұстайтын

Бес балаң – көгіңдегі жұлдыздарың,
Жарқырап жанұяңның кіргізді әрін.
Қыпшақтың қаны алысқа жібере ме –
Ләззаттан аумай қапты ұл-қыздарың!

Алпысқа алшаң басып кел ертерек,
Шал болдың шаруаға берер көмек.
Алтыншы баласы ма деп қаламын
Ләззатқа жүрген кезде сен еркелеп.

Құсайын сен күйеусің, мен – қайнаға,
Сен менен құтылам деп енді ойлама.
Хан қызындай қадірлеп, қарындасты
Төбесіне көтерсін сендей бала!

Қосақтап қойғанымен тағдыр мәңгі,
Білеміз, білеміз ғой арғындарды.
Амангелді ағаңды сылтау етіп
Қоятын кезің келді қаңғырғанды.

Керекуден қара үзген қасқа құлын,
Жоқ сенің біз білетін басқа мінің.
Қазақ түгіл қожаның тілін тапсаң
Болғаны ғой мәңгілік досқа құның.

Құс төсекте ұйытпай жамбасыңды
Дәурен сүр қасиеттеп хан басыңды.
Каннан ішкен кешкі асың бойға сіңсе,
Шаян жеп, Шанхайдан іш таңғы асыңды.

Шаңырақ биік болсын босаға – нық,
Беретін батам менің осы ағалық.
Басыңдағы бақыттың бағасын біл,
Жалғанды жалпағынан бас, Омаров!

Болсаң да сот секілді сұсы басым,
Жайраңдап шырайлы шай ұсынасың.
Биіктің биіктігін көрген кезде
Өзің төмен болуға қысыласың.

Көңілдің бар шуағын беріп оған
Жасайсың ертелі-кеш еріңе қам.
Алпыс жыл алақанға салып келдің,
Не деген бақытты еді Серік ағам.

Қу мен сұм жүрегіне оқтап қанжар
Бұрышта бұғып талай жатты ақпандар.
Алпыс жыл адамдықтан бір айнымай
Өзіңсің адалдықтан бақ тапқан жар.

Жауы бар, достары бар, жерлесі бар –
Ағай да өзекті жан пенде шығар.
Қаһарман десе сізді жарасады
Сүрінбей болып келген ерге сыңар.

Інінің ақтарылар кезі боп тұр:
Алмастай мінезің бар, сөзің – өткір

Өзіңдей көргенім жоқ өзгені мен –
Өзі – жар, өзі – Ана, өзі – доктор!

Баламас жеңгем едің қызға шіркін,
Куәсі болсақ дейміз біз ғасырдың
Алматыда ұядай шаңырақ бар,
Жасаған, сол ұяның бұзба шырқын!

Жазушы ер Жұмабай Шаштайұлы,
Жұртыңа жетіп еді жастай үні.
Сөз өнері айықпас дерті болды,
Жоқ оның біз білетін басқа айыбы.

Зиялы, көп оқиды, көп біледі,
Білгенімен ол тәнтті етті мені.
Мақтай қалсаң, ақсиып алтын тісі:

Жоқ деме бес бересі, алты аласы,
Жазуға әркімнің-ақ бар таласы.
Өлең талдап жатады радиодан,
Абайдың болғандай-ақ парталасы.

Жігіт ол тегі тәуір, заты жақсы,
Сөзімде деме бір зіл жатыр ащы.
Мұңымызды шағамыз саған келіп,
Болған соң қол жететін шапырашты.

Жаратпай саған жұрттың тиіскенін,
Іздеймін жолымыздың түйіскенін.
Жамбылдың исі бардай бешпетінде,
Келеді қайта-қайта иіскегім!

Сұқтанып жатыр сенің көркіңе кім,
Берік адам екенсің сертіңе тым.
Досы жоқ, дұшпаны жоқ бір қазақсың –
Құрдасым, осы сенің портретің!

60-ыма қалыпты бір жарым ай,
Алпыс жылда қойдым-ау бір жарымай.
Әркімнен сұрап алған не болады
Жарылқай салмаған соң мырза құдай.

Не болады емініп сұрап алған,
Таршылық жолды тосып тұрады алдан.
Өлеңнің өрті ішіне түскендерге
Кедейшілік – Қасымнан мұра қалған.