1. Аға айтар, іні тыңдар. 2. Ағаға қарап іні өсіп,

Еңбекпен өмір көркейер. 3. Ағаға мың құрмет,

Ініге бір құрмет. 4. Ағаш кессең, ұзын кес, қысқартуың оңай,

Темір кессең, қысқа кес, ұзартуың оңай. 5. Ағаштың жапырағы сарғайса да,

6. Адал болу – ерге сән,

Ғылым болу – елге сән. 7. Адал жүрсең, арбамен де қоян соғасың. 8. Адал ұл оздырады,

Жаман ұл тоздырады. 9. Адалдық – адам көркі,

Жүріс – ат көркі. 10. Адалдық күндей,

Арамдық түндей. 11. Адам көркі – киім емес, білім. 12. Адам күші – көбінде,

Балық күші – көлінде. 13. Адам қадірі достықта,

Ат қадірі жорықта. 14. Адам мінін білмес,

Түйе сынын білмес. 15. Адам тілімен,

Мал аяғымен. 16. Адамда аға,

Тонда жаға. 17. Адамды сөзімен емес,

Ісімен бағала. 18. Адамдықтың белгісі –

19. Адамның әдептісі жақсы,

Әтештің құйрықтысы жақсы. 20. Адамның досы – ит,

Жауы – төре. 21. Адамның жасы жүреген,

Құстың жасы ұшаған. 22. Адасқан айқайшы келеді. 23. Адасқанды сөзбен,

Алысқанды қолмен. 24. Ажал айдаған тышқан

Мысықтың құйрығымен ойнар. 25. Аз жеп, көп істе. 26. Аз қатеден де шығын көп. 27. Аз сөз – алтын. 28. Аз іс те өздігінен бітпес. 29. Аздап үнемдеп,

Арнадан өт. 30. Айғырыңды мінгенің –

31. Айлалы түлкі арыстанды жеңер,

Ақылын тапқан тау құлатар. 32. Айлалы түлкі құйрығымен,

Арамза сөзімен. 33. Айна мұзға ай сәулесі өң берер,

Ақылдыға адам сөзі дем берер. 34. Айран ішкеннің

Аяны өнбес. 35. Айтқанына сенбе,

Істегеніне сен. 36. Айтпас бұрын ойлан,

Істемес бұрын сайлан. 37. Айтуға оңай,

Істеуге қиын. 38. Айтылған сөз – атылған оқ. 39. Ақ бөкенді жатыр деме,

Көшпелі елді отыр деме. 40. Ақ иілмес,

Қара құтылмас. 41. Аққу-қаздай жұптасып,

Ақ қайыңдай қатарлас. 42. Ақшаңды сатсаң да,

Арыңды сатпа. 43. Ақыл – аздырмайтын тон,

Білім – таусылмайтын кен. 44. Ақыл – май,

Ашу – тас. 45. Ақыл – тозбас тон,

Білім – таусылмайтын кен. 46. Ақыл бой таңдамас,

Қасқыр қой таңдамас. 47. Ақыл жастан шығар,

Асыл тастан шығар. 48. Ақыл көпке жеткізер,

Өнер көкке жеткізер. 49. Ақылға құлағы жыртық,

Алтынға кесесі жыртық. 50. Ақылды адам арын сақтар,

Ақылсыз өзін мақтар. 51. Ақылды ашу жеңбек,

Май құйғанға от сөнбес. 52. Ақылды сөз ұғар,

Ақымақ сөз қуар. 53. Ақылы жоқ сұлудан,

54. Ақымақ адам – мақтаншақ,

Азғын адам – тозғыш. 55. Ақымаққа ақыл айт,

Алмаса нақыл айт. 56. Ала, ала ұры,

Алдай, алдай өсекші. 57. Алауыз көп,

Аңдыған бірге алдырар. 58. Албаты іздегенше,

Алдымен ізін тап. 59. Алған білімді адал жұмса,

Сонда елге пайдалы. 60. Алғанның күнәсі бір,

Алдырғанның күнәсі он. 61. Алғашқың дәмді,

Жаңаң нәрлі. 62. Алдағы бөгетте,

Қайғыны да жеңесің. 63. Алдамшы өсекшіге жиен,

Қымқырғыш ұрыға жиен. 64. Алдамшыда жол жоқ,

Қазымырдан қор жоқ. 65. Алдымен жейін,

Соңынан істейін. 66. Алдырған анасының қойнын ашар. 67. Алтында тот жоқ,

Данышпанда өлім жоқ. 68. Алтынды еріте білмеген ірітер,

Теріні илей білмеген шірітер. 69. Алтынын алсаң,

70. Алысқа жүрсең, ат сайла.

Қой өсірсең, қора сайла. 71. Алысса жау еді,

Айрылғанда дос болды. 72. Алыста сөз бұзба,

Ашуда береке бұзба. 73. Алыстан бұғы көріп,

Астындағы өгізін тастапты. 74. Алысты көздеу –

75. Анадай қамқор,

Атадай пана. 76. Ананың көзі балада,

Баланың көзі далада. 77. Аңға айла,

Жылқыға құрық. 78. Аңдаусыз сөйлеген

Ауырмай өледі. 79. Арайыңа қарама,

Ақылыңа қара. 80. Арақ ашулы етер,

Төзбесең басың кетер. 81. Арақ деген тағамды

82. Араққа мастанған,

Шылымға ысталған. 83. Арақтың айласы он үш,

Адамның айласы бір. 84. Арам ойлы

Алтын тілді болса да, пайдасыз. 85. Арам ойың өзіңе. 86. Арам олжадан,

Адал шығын артық. 87. Арамзаның ойы арам, сөзі жалтаң,

Қорқаудың сөзі жылы, көзі жалтаң. 88. Араныңды төгетін,

89. Арғымақ аттың құйрығы –

90. Арғымақ деп айтпайды,

91. Арқаңды жасырсаң,

Желкеңді де жасыр. 92. Арпа ас екен,

Алтын тас екен. 93. Артық болам деп тыртық болма. 94. Артыңа жаман жұраттан гөрі,

Жақсы сөз қалдыр. 95. Арық малды асырасаң,

Аузы-мұрныңды май етер. 96. Арық та болса ат,

Жаман да болса адам. 97. Арық тайыншаны асырасаң,

Арба шағар. 98. Арыстанның айбатын

99. Ас десе аузы бар,

Іс десе қолы жоқ. 100. Ас иесін білмес,

Ат құйрығын білмес. 101. Ас көрсе, күлкішіл,

Кітап көрсе, ұйқышыл. 102. Асауға құрық сал,

Ашушаңға ақыл сал. 103. Асқар таудың ақ барысы

Ажалы жетсе, құмырсқаға жем болар. 104. Аспан суы сорсыз,

105. Аспан тіреуі – ауа,

Адам тіреуі – көңіл. 106. Асу астынан айқайлап,

Тау үстінен қол созба. 107. Асықпенен сақа атып,

Болымсыздан байлық тап. 108. Асыл тас тозған сайын өңді,

Асыл жар күн өткен сайын ыстық. 109. Асың болса, бер,

Басың болса, көтер. 110. Ат – биеден, аруана – түйеден. 111. Ат болатын тай саяққа үйір,

Адам болатын бала қонаққа үйір. 112. Ат ерімен емес, жүрісімен,

Сұлулық киімде емес, бітісімен. 113. Ат семірсе, арымас деме,

Ер қуанса, тарылмас деме. 114. Ат үйірін сағынса,

115. Ата баласы әр сынды,

Орман ағашы әртүрлі. 116. Ата қадірін білмесең,

117. Ата орнына ата болған аға-екем,

Ана орнына ана болған апа-екем. 118. Ата сөзі – алтын,

Ана сөзі – ғылым. 119. Ата сөзінде ақыл көп,

Асқар тауда асу көп. 120. Ата ұлы даңқымен,

Ана ұлы білімімен. 121. Ата-аналы бала өңді,

Иесі жақсы мал қоңды. 122. Атағанда атыңды жейін бе,

Барғанда үйіңді жейін бе. 123. Атағы жоқ,

Аты бар. 124. Атадан жақсы ұл туса,

125. Атан өгізде тоғыз сомдық құн бар,

Арсызда тоғыз тиындық құн жоқ. 126. Атаң барда ел таны,

Атың барда жер таны. 127. Атқа ерінен биік асу көп,

Ерге әйелінен өзге тату көп. 128. Атқаны бұғы,

Алғаны тышқан. 129. Аттастың құлағы бір. 130. Атыңа жарай жүріп,

Күніңе жарай іс қыл. 131. Атыңа қарай сапар шек,

Асыңа қарай қонақ күт. 132. Аузымен егін орады,

Іс жүзінде жыланша сорады. 133. Аузына түскенді жұтамын деп аяйды,

Алақанындағысын құртамын деп аяйды. 134. Аузына түскенді тілімен нұқиды,

Аузына түскенді ағашпен шұқиды. 135. Аузың ала болғанша,

Жылқың ала болсын. 136. Аулыңда қария болса,

137. Ауру астас, жамандық жымдас. 138. Ауру кетсе де, әдет кетпес. 139. Ауыз ала болса,

Ісің шала болар. 140. Ауызда тіл біреу,

Істе бағыт біреу. 141. Ашу ақылға қас,

Ай жарығы қасқырға қас. 142. Ашуды ақылмен жең. 143. Ашуды тисаң, ақылды болғаның. 144. Ашық болам деп,

Пасық болма. 145. Ашық жерге ат байла,

Анық досқа сыр шерт. 146. Ащы суда аққу жоқ,

Арсызда дос жоқ. 147. Аяғымнан тартып, адам етті.

Етегімнен тартып, ер етті. 148. Аяулы атыңды құр жіберме,

Аяулы досыңды құр шығарма. 149. Аяуы ішінде,

Қаяуы сыртында.

150. Әдепті бала – арлы бала,

Әдепсіз бала – сорлы бала. 151. Әділеттен бас тартпа,

Әділетсіздікке атса да көнбе. 152. Әділеттік, ар-ұят – адамдықтың белгісі,

Тұрпайылық жат мінез – надандықтың белгісі. 153. Әліне қарай әндетіп,

Шамаңа қарай шалықта. 154. Әр нәрсенің орны бар,

Әр жолдың торабы бар. 155. Әсем ән елге сән. 156. Әсіре қызыл тез оңар. 157. Әсіре қызыл оңбайды.

158. Байда ағаш бай,

Батырда қол батыр. 159. Байлық мұрат емес,

Жоқтық ұят емес. 160. Бақырып бап болмас. 161. Бақыт дәмін қайғырған білер. 162. Бал ашушының бәрі өтірік,

Құмалақшынікі құйдай өтірік. 163. Баланы ойынынан,

Адамды мінезінен сына. 164. Балдырлы жерде балық көп,

Адалда дос көп. 165. Бар боп тығын емес,

Жоқ боп шығын емес. 166. Бар ісіңді бүлдіргіш,

167. Барыстай шабытты,

Бақадай шабан. 168. Басы кекжигеннің

169. Басы тұнық судың

Аяғы да тұнық. 170. Басымен істеген

Мойнымен көтерер. 171. Батыр туса – ел ырысы,

Жаңбыр жауса – жер ырысы. 172. Бейнетсіз зейнет жоқ. 173. Берген сөзіңді жұтсаң,

Бара-бара өзіңді жұтарсың. 174. Береке шексіз,

Ғылым түпсіз. 175. Береке іс тындырады,

Өсек сүйек сындырады. 176. Берекелі биікте,

Берекесіз күйікте. 177. Берекелі екеуде

178. Беремін деп елдің берекесін алма. 179. Берсең, кейіме!

Кейісең, берме! 180. Беттің кірінен,

Аттың кірі жаман. 181. Би жоқта,

182. Болмасқа болаттан берік бол. 183. Борышсыздық – байлық,

Денсаулық – бақыт. 184. Бос жүргенше,

Баспа оқы. 185. Бояушы, бояушы дегенге,

Сақалын бояпты. 186. Бураның сыры түйешіге мәлім. 187. Бұғы мүйізі ұзын болса да,

188. Бұзау керек болса,

Енесін күт. 189. Бұлт жиылса – жаңбыр,

Көп түкірсе – көл. 190. Бұрқанға сеніп,

191. Бұрқанға табынғанша,

Бұқаңды үйрет. 192. Бұрын шыққан құлақтан,

Соңғы шыққан мүйіз артық. 193. Бүлдіру оңай,

Тындыру қиын. 194. Бүлдіршіндей болса да,

Бүлдіргіш мінезі. 195. Білгенін айтпаған данадан,

Көргенін айтқан бала артық. 196. Білгенің – бір тоғыз,

Білмегенің – мың тоғыз. 197. Білгеніңді досыңа айт та,

Білмегеніңді содан ұқ. 198. Білім – ел тірегі,

Ата-ана – ер тірегі. 199. Білім алмақ – ен байлық,

Дене күтсең – денсаулық. 200. Білімді адам байсалды,

Арналы өзен толқынды. 201. Білімді адам сөз бастар,

Берекелі адам ел бастар. 202. Білімдіге дүние жарық,

Білімсіздің күні кәріп. 203. Білімсіз адам тайғақ,

Ернеусіз су жайлақ. 204. Білімсіз өмір жоқ,

Еңбексіз жігер жоқ. 205. Бір аяғы жерде,

Бір аяғы көрде. 206. Бір биенің екі емшегі,

207. Бір ешкіге екі теке,

Бір денеге екі бас. 208. Бір жеңнен қол шығар,

Бір жағадан бас шығар. 209. Бір ит көріп үреді,

Бір ит еріп үреді. 210. Бір күн жылы жату – мың лаң. 211. Бір сиырды мүйізге ұрсаң,

Мың сиырдың мүйізі сырқырайды. 212. Бір түйенің құмалағына

Мың түйе таяды. 213. Бір-біріңе сеп бол,

Қысылғанда ес бол. 214. Бірден мың,

Тамшыдан теңіз. 215. Біреудің қолымен жылан ұстама. 216. Бірлік – түбі тірлік. 217. Біткен іске сыншы көп,

Піскен асқа жеуші көп.

218. Ғылым – ел көркі,

Ағаш – тау көркі. 219. Ғылым жаныңа пайда,

Еркелік басыңа найза. 220. Ғылымды бастан,

Ұқыпты жастан.

221. Дала көркі – мал,

Өмір көркі – жар. 222. Дариядан асқан дария бар,

Данадан асқан дана бар. 223. Дарияны қауғалап тауыспайсың,

Құмға құйған судай. 224. Дауға бар да,

Іске жоқ. 225. Дауыл болмай, жауын болмас,

226. Дәметкен жерде, дәнеме жоқ. 227. Дәндеген құзғын

228. Дене шаршаса, ұйқтасаң тынығасың,

Ми шаршаса, ұйқы қашып бұзыларсың. 229. Долы өзен де бағынар арнаға,

Болат та майысар балғаға. 230. Дос еткенге,

Қас еткен. 231. Досты да таңдап ал. 232. Досыңды көр де,

Мініңді біл. 233. Дөңбек,

Дөңбекте де мін көп. 234. Дүлейдің де дүлейі бар.

235. Ебін тапсаң,

236. Ез мың өлер,

Ер бір өлер. 237. Екпей егін шықпас,

Үйренбей білім жұқпас. 238. Екі баланың ортасындағы

239. Екі жас,

Сыйласа білсең бәрі ас. 240. Екі қатын алғанның дауы үйінде,

Жаман қатын алғанның жауы үйінде. 241. Ел кезгенше,

242. Елге беделін жойған

Өртке етегін алдырар. 243. Ел-елдің салты басқа,

Жалқаудың ақылы басқа. 244. Елеусіз сөз де,

Еңбекке бөгет. 245. Еліңнен жан аяма,

Егізден сүт аяма. 246. Емдей білмеген емшіден,

Епті кемпір артық. 247. Еменнің иілгені – сынғаны,

Ердің екі сөйлегені – өлгені. 248. Еменнің қисық өскенінен,

249. Еңбек ет те, өмір сүр.

Қызмет қыл да, іс үйрен. 250. Еңбек етсең тынғанша,

Тұздық езсең тұнғанша. 251. Еңбекпен адам көркейіп,

Өріспен мал семірер. 252. Еңбексізбін дегенше,

253. Еңбексіздің аузы тыныш,

Еріншектің қолы тыныш. 254. Еңбекті жөнімен,

Қиындықты ебімен. 255. Епті болсаң, мүйіз

256. Епті сауысқан бұғы ұстар. 257. Ер жолы – қайрат,

Ғылым жолы – сауат. 258. Ер жолында еңіс көп. 259. Ер жігіттей ер көңіл

Ерттеулі аттай шұлғыған. 260. Ер кәсібі елсізде. 261. Ер қайраты

Ерттеулі атында. 262. Ер сертімен,

Әйел көркімен. 263. Ер сүрінер,

Тас үгілер. 264. Ер тон ішінде,

Тұлпар тай ішінде. 265. Еркелікке үйреткенше,

Еңбекке үйрет. 266. Ермін деме, ер бар,

Ер сүрінер жер бар. 267. Ерте тұрғанның көрері көп,

Ер қысылса жол табар. 268. Ерте тұрғанның көрері көп,

Кеш тұрғанның естірі көп. 269. Ерінге жұқпаған

Тіске тимес. 270. Еріншек екі етегін

Бірімен бірін жамар. 271. Еріншекте еп жоқ. 272. Еріншекте сылтау көп,

Еміншекте сұрау көп. 273. Еріншектің екі ісін

Ерінбеген бір істер. 274. Еріншектің ісі көп,

Етікшінің бізі көп. 275. Есектің құлағына

276. Есекше қырыс,

Кірпіше бүріс. 277. Есепке себеп көп,

Ерте тұрып, кеш жат! 278. Ескі адамда есіл көп,

Ескі сөзде шындық көп. 279. Естіген жалған,

Көргенге малдан. 280. Естіген сөз құнсыз,

Ескірген зат пұлсыз. 281. Естіген үнсіз,

Айтқан тілсіз. 282. Есіл досыңа

Есінеп кетпес сөз айтпа. 283. Есірген лақ енесін сүзер. 284. Ет көксесең, мал бақ,

Нан көксесең, егін ек. 285. Етікті нәлі сақтайды,

Жігітті кәлі сақтайды.

286. Жадағай су шайғыш,

Жалған махаббат тайғыш. 287. Жайлы бесік балаға жарасар,

Жайдары мінез адамға жарасар. 288. Жайлы мінез,

289. Жақсы адам жағын талдырмас,

Жақсы ат қамшы салдырмас. 290. Жақсы ат артынан сүрінер. 291. Жақсы атқа ие көп,

Жақсы адамға дос көп. 292. Жақсы болу әдеппен,

Жақсы жүру әдеттен. 293. Жақсы көргенін айтар,

Жаман жегенін айтар. 294. Жақсы сөз – жарым ырыс,

Ащы сөз ашу шақырар. 295. Жақсы сөз – жанға азық,

Жаман сөз – сүрінтер қазық. 296. Жақсыға жету қиын,

Жамандықтан кету қиын. 297. Жақсылық етпей,

Қайырым күтпе. 298. Жақсылық табылмас,

Жамандық жабылмас. 299. Жақсымен достассаң, жаның таза,

Жаманға жоласаң, көргенің жаза. 300. Жақсымен керіспе,

Жаманмен келіспе. 301. Жақсының өлімі де жақсы. 302. Жалада шындық жоқ,

Өсекте сұмдық көп. 303. Жалғыз ағаш пана болмас,

Жалғыз бие саба болмас. 304. Жалғыз жеп шошқа семірмес,

Жабыла жеп тышқан арымас. 305. Жалқауды жалқау жұмсаса,

Басын қасыр. 306. Жаман адам жүреген,

Жақсының сиыры сүзеген. 307. Жаман атақтан,

Жақсы өлім. 308. Жаман еркек жер қадірін білмес,

309. Жаман жұрағат ұятқа қалдырады,

Жақсы сөз жаныңды қандырады. 310. Жаман жігіт жарына би. 311. Жаман сыйлағанды білмес,

Сиыр сипағанды білмес. 312. Жаман тігінші қарыстанғыш келеді. 313. Жаманды жұмсасаң,

Жағың жабылмас. 314. Жамандық – жалқаулық. 315. Жаманнан кесапат. 316. Жаманның сөзі өткір,

Жақсының көзі өткір. 317. Жан – мың лаң,

Айла – түмен лаң. 318. Жан тозғанша,

Жастық тозсын. 319. Жаның жасық болса да,

Ат ардақты қашанда. 320. Жаңа құда жандарал,

Ескі құда пропал. 321. Жаңа нәрсе сәнді,

Екшеген тары дәмді. 322. Жаңбыр серігі – жел,

Бөрі серігі – құзғын. 323. Жапалақ құс мақтанса,

324. Жар көңілі жаннан да қымбат. 325. Жарғанатқа күн – қатер,

Ұрыға түн – қатер. 326. Жарын алдаған

Өзін алдайды. 327. Жас кезінде әркім жақсы,

Жалқау болмаса тым жақсы. 328. Жас өсер,

Жарлы байыр. 329. Жасыңда бейнет көрсең,

Қартайғанда зейнет көресің. 330. Жасыңда қылжың болсаң,

Ержеткенде мылжың боласың. 331. Жасыңда өмір сүй,

Қартайсаң киім ки. 332. Жатқанға жан жуымас,

Жүргенге жөргем ілінер. 333. Жау кеткен соң,

Қылышыңды боққа шап. 334. Жаудың бәрі бір,

335. Жаулық мысқалдап кіріп,

Батпандап жиналар. 336. Жегенінен жұтқаны көп,

Ұйқысынан жатқаны көп. 337. Жезі кетіп,

Мысы шықты. 338. Жеке батырдан,

Жеті қол артық. 339. Желді күн нөсерсіз,

Жеңілтек қыз байсыз. 340. Желісті атты шұбар да болса, мінген жөн. 341. Жердің көркі – күн,

Ердің көркі – білім. 342. Жесе доңыз,

Жүрсе жылан. 343. Жетеу ала болса,

Жетімге мазақ. 344. Жеті рет өлшеп,

Бір рет кес. 345. Жеуге асықпа,

Жүрсең кешікпе. 346. Жеуі тез, ісі мез. 347. Жиеннің тілі – бал,

Нағашының сөзі – бал. 348. Жоққа су да мұң. 349. Жол анасы тұяқтан,

Су анасы бұлақтан. 350. Жол жетеді,

Жолаушы кетеді. 351. Жолмен жүрсең, аяқ тыныш.

Жөніңе жүрсең, жаның тыныш. 352. Жұмысың өнімді болса,

Жұтқаның тиімді болар. 353. Жұт – бір жылдық,

Жұрт – мың жылдық. 354. Жұтпен жазда күрес,

Жалқауға жазда да жұт. 355. Жұтымсыз жерге мал жаю –

356. Жүгініп отырғанша,

Жүріп дем ал. 357. Жүзі жылы демесең,

Жүрегі тас. 358. Жүзі сұлудан,

Жүрегі сұлу артық. 359. Жүйелі сөзге сенгіш көп,

Жүрістіге ергіш көп. 360. Жүйесіз сөз болмас,

Белдеусіз үй болмас. 361. Жүк ауырын нар көтереді,

Ел ауырын ер көтереді. 362. Жүрегі майлының

Жүрісі паң. 363. Жүрегің жанса да,

Түтіні шықпас. 364. Жүремін деп жүргенше жеп,

Кетемін деп кеткенше ішуі. 365. Жығылып жатып,

Қисайғанға күлме. 366. Жылағанды сұрама,

Күлгенді сұра. 367. Жылап берген бал болар,

Маңырап берген мал болар. 368. Жылқы – малдың патшасы,

Түйе – малдың қасқасы. 369. Жылқыны жүйрік,

Қойды күйлік (құйрық) деп сыйлайды. 370. Жылтырынан жылттысы. 371. Жын соққаннан, мұң соққан жаман. 372. Жыртық та болса өз үйім,

Жаман да болса өз анам. 373. Жігерлі болу жігітке,

Адал болу адамға тән. 374. Жігіт адамға жетпіс өнер де аз. 375. Жілікке пышағын берген,

Ұйқысы үшін атын берер. 376. Жіптің жолы инеде.

377. Зат қадірі іске асқанда,

Ер қадірі достасқанда. 378. Зат танымаған қорлағыш. 379. Затты қашау тоздырар,

Жарды тежеу аздырар. 380. Заттың сыры иесіне мәлім.

381. Игілікке сүйгілік. 382. Иелі сөз несіне жетпес,

Жетсе тек кетпес. 383. Ине жисаң кетпен,

384. Ит икемсіз,

Төре ұятсыз. 385. Ит мұрнына су кірмей,

Жүзуді ұқпас. 386. Иттің ішіне сары май жақпас.

387. Кедейдің иті ырыс, ұлы ер,

Елді көріп иесінен безбейді. 388. Кезбенің қолы сұғанақ,

Арақшының аузы сұғанақ. 389. Кекшілдік өзіне жау,

Кедірлі жер атына жау. 390. Кемістігін білген ақылды,

Келешегін ойлаған данышпан. 391. Кемістікпен келіспе. 392. Кенжемін деп кеш тұрып,

Еркемін деп ерте жатады. 393. Кеңес бұзау емізер,

Бұзау таяқ жегізер. 394. Кербезге сән ермек,

Жалғызға әр ермек. 395. Кері ауызда ұят жоқ,

Кезбе бұлтта тұрақ жоқ. 396. Кері кеткен кекжейінкі келеді. 397. Керіскенше, жөн тап,

Кеңескенше, жол тап. 398. Керіскенше, келісе отыр,

Келіссең, кеңесе отыр. 399. Кетігін толтырған шебер,

Келешегін ойлаған дана. 400. Кеудеңді көтергенше,

Ісіңді көтер. 401. Көзсіз жөн соқыр,

Көкірексіз көр соқыр. 402. Көзі тойса да, өзі тоймас. 403. Көзің болса,

Көргеніңе ғана сен. 404. Көйлек кірі кетер,

Көңіл кірі кетпес. 405. Көктем күлмек,

Күз май. 406. Көктем күні ойнақы,

Көкше бидай тасты. 407. Көл тыныш болса,

Көлбақа да тыныш. 408. Көлеңкеңмен жарыссаң, озбайсың,

Көппен керіссең, оңбайсың. 409. Көмес те болса көрнеу көріп,

Алыс та болса жақын тұт. 410. Көнектен шошынған бие оңбас,

Көптен бөлінген үй оңбас. 411. Көңіл кірін сөз кетірер,

Көйлек кірін су кетірер. 412. Көңілің сүйген досыңа

Көңілі қалар сөз айтпа. 413. Көп келсең, шай жоқ,

Кеш келсең, төсек жоқ. 414. Көп сөз – көмір,

Аз сөз – алтын. 415. Көп талқысы мінсіз,

Жылы суға жусаң кірсіз. 416. Көп ішінде сөз сыйла,

Жалғыз жүрсең ой сайла. 417. Көпке пайдаң тимесе,

418. Көптен қол үзген дана емес,

419. Көптің көзі – мың,

Сенің көзің – екеу. 420. Көргенде көлгірсіп,

Кеткен соң, топырақ шашпа. 421. Көре-көре көсем болады,

Сөйлей-сөйлей шешен болады. 422. Көрмеген жердің ойлы-шұңқыры көп. 423. Көтерем деп түйеден безбе,

424. Күдіктен шайтан,

Сенімнен Құдай. 425. Күзде жатсаң,

Қыста тұра алмайсың. 426. Күлгеннің бәрі дос емес,

Күңіренгеннің бәрі жау емес. 427. Күн барда, жерде ырыс,

Партия барда, жол дұрыс. 428. Күн жауғанда басымда,

Күн ашықта қасымда. 429. Күнің туса, бақ ортақ,

Мұңың туса, қайғы ортақ. 430. Күрессең, шегінбе,

Істесең, ерінбе. 431. Күшке салғанша, епке сал,

Керіскенше, келіс. 432. Кімнен көрсең кем істі,

Соған бер сөгісті. 433. Кір десе, сығалама,

Же десе, жалама. 434. Кіріссең, бір іс тынады,

Жарысса, бірі озып шығады. 435. Кісі болар баланың

436. Кісі үйінің кілем төсегі –

Өз үйімнің өлең төсегі. 437. Кісінікінің кілті аспанда.

438. Қабаған ит аузынан тозар,

Жағымпаз табанынан тозар. 439. Қаз болам деп,

Қарға аяғын үсітер. 440. Қаз қаңқылдап жаз келсе,

Қарға қарқылдап күз болар. 441. Қайғы көр де,

Қайрат тап. 442. Қайғыға жасыма,

Бақытқа тасыма. 443. Қайрақсыз пышақ өтпес,

Өріссіз мал семірмес. 444. Қайық болса да,

445. Қайырым етсең өзгеге,

Қайырылар өзіңе. 446. Қайырымдыда дос көп,

Қыршаңқыда дос жоқ. 447. Қалғанын қатарға қос,

Үріккенін үйірге қос. 448. Қамшы жарасы жазылғанмен,

Сөз жарасы жазылмайды. 449. Қамы жақсының ісі өнімді,

Қайрағы жақсының пышағы өткір. 450. Қанша ақылды болғанмен,

451. Қанша үлкен піл болса да,

452. Қара арғымақ арыса,

Қарға адым жер мұң болар. 453. Қара жыланның бәрі – улы,

Қара ниеттің бәрі – жау. 454. Қара ниет удай,

Қарау адам сұмпайы. 455. Қара ниетті өзін жейді,

Арба білігін жейді. 456. Қара су кері ақпайды,

Жасы өткен білім таппайды. 457. Қара суда қаймақ болмас,

Қас шеберде оймақ болмас. 458. Қарау адам таудың аңын малым дер,

Қатал адам заңды өзінің жаным дер. 459. Қарауға дос ұзақ,

Шабанға жол ұзақ. 460. Қарт өлеммен,

Бала жылаумен қорқытар. 461. Қарт үлгісі ұрпақта,

Қыс ажары бұрқақта. 462. Қартайдым деп талапсыз болма,

Қарным ашты деп ұятсыз болма. 463. Қартқа отыру рахат,

Жасқа жүру рахат. 464. Қарыста қате көп. 465. Қасқырға қой бақтырып,

Айға шырақ жақтырыпты дегендей. 466. Қасқырды әркім таниды,

Қасқыр бірін де танымайды. 467. Қасқырдың аузы жесе де қан соқта,

Жемесе де қан соқта. 468. Қасіреттің тезі игі,

Бақыттың кеші игі. 469. Қатерден бұрын қайла ойла. 470. Қатты желде, бақан – тіреу,

Қысылғанда, дос – тіреу. 471. Қатты жерге қақ тұрар,

Қайратты ерге бақ тұрар. 472. Қауғаңның сабы қысқа болса,

473. Қауіптің келуі тез,

Кетуі мез. 474. Қиыншылықта төзімді бол,

Жайшылықта сезімді бол. 475. Қобыз білмеген құлағынан керер,

Заң білмеген ұлығынан көрер. 476. Қой асығы демей-ақ,

477. Қойға шапқан батырың

Батырды көрсе, қой болар. 478. Қойда екеу болып,

Жөргем жегенде жалғыз болсам. 479. Қойдың жегені құйрығында. 480. Қойын алдырып,

Қорасын бекіткен. 481. Қол қусырғанның қарны аш. 482. Қол пайдасы жүзге,

Ми пайдасы мыңға. 483. Қолдан білекке,

Білектен жүрекке. 484. Қолы қимылдағанның

485. Қолы қимылдағанның

Аузы қимылдайды. 486. Қолыңа түссе,

Қомсынба. 487. Қолыңды қанжығаға,

Аяғыңды үзеңгіге жеткізді. 488. Қолыңмен алып,

Аяқпен берме. 489. Қомағайдан – дерт,

Қорқаудан – бай. 490. Қомағайдан – қорқау. 491. Қомағайдың үйінде ас жоқ,

Жалқаудың үйінде отын жоқ. 492. Қонысқа жасаң жайлы,

Ақылға атаң жайлы. 493. Қорадағы қойың –

Қаптағы асың. 494. Қорқақ адам солқылдақ,

Қорғасын найза майысқақ. 495. Қорыққан – бойға құт,

Өнер – өмірге құт. 496. Қорыққанға қос көрінер. 497. Қотыр қойдан да шүйкедей жүн шығады. 498. Қу ағашта жеміс жоқ,

Құр сөзде нәр жоқ. 499. Қу бастан қуырдақ күткен. 500. Қуыс кеуде – шалқақ. 501. Құдай көбейсе – шайтан,

Тәуба көбейсе – күнә. 502. Құдық суын күткенмен,

503. Құйрығы – қамшы,

Жүрсе – аяғы. 504. Құлақ біткен шыншыл емес. 505. Құстай сергек,

Жылқыдай жүрдек бол. 506. Қылмысты адам қипақтағыш,

Жауыр ат қиқақтағыш. 507. Қылшығын алам деп,

Былшығын шығарады. 508. Қырау сусын болмас,

Сілекей ас болмас. 509. Қыраудан қар,

Қылидан соқыр. 510. Қырқына шыдасаң,

Қырық біріне шыда. 511. Қырттық – шешендік емес,

Қыңырлық – батырлық емес.

512. Май дейтін май емес,

Без дейтін без емес. 513. Мақал – сөздің атасы,

Уәде – ердің опасы. 514. Мақтаншақта сенім жоқ,

515. Мал баққаның

Аузы май. 516. Мал десе малдасын құрып,

Ет десе етбетінен түседі. 517. Мал жиғанша, ғылым жи. 518. Мал өсірсең, қой өсір,

Өнімі болар көл-көсір. 519. Мал семізі малшыдан. 520. Малға кемнің етегі қысқа,

Қой терісін жамылса да қасқыр. 521. Малы жоқ деп еттен түңілме,

Шөбі жоқ деп жерден түңілме. 522. Малым бар деп мақтанба,

Ғылым таппай баптанба. 523. Малыңды бақпаймысың аз да болса,

Балаңды сүймеймісің таз да болса. 524. Махаббат бар жерде

Мархабат бар. 525. Меруерт – ас емес, тас. 526. Меруерт тозса, өң табар,

Ер қысылса, жол табар. 527. Молда көбейсе, қой арам өледі.

529. Мысық мойнына таспиық тағып,

530. Мінездің жайлысы,

Мінер аттың майлысы. 531. Мінін айтып,

Сынын түзе.

532. Не ексең, соны орасың.

533. Оба тұрғызбасаң,

Сауысқан неге отырсың? 534. Озбырдың аузы күйе,

Олақтың қолы күйе. 535. Ойдағыны жазуға,

536. Ойнап сөйлесең де,

Ойлап сөйле. 537. Ойы айшылықта,

Ал жүрісі күншілік. 538. Ойыны жаманды дау табар,

Тоны жаманды ит қабар. 539. Оқу – инемен құдық қазғандай. 540. Оқудан ерінбе,

Оқытудан жалықпа. 541. Оқығанның қағазында хаты қалар,

542. Олақ төре ел бұзар.

Оғаш мінез жөн бұзар. 543. Он саусақ еңбек үшін қажет,

Он бірінші болса, артық емес. 544. Орынсыз жүргенше,

Орныңды түзе. 545. От ішінен салқын іздеме,

Қайғыдан бақыт іздеме. 546. Отанымды қарауға көз жеткісіз,

Бақытым санауға сөз жеткісіз. 547. Отпен ойнаған өлер. 548. Оянса ойында,

Ұйықтаса түсінде.

549. Өз басыңды дауға берсең де,

Жолдасыңды жауға берме. 550. Өз елінің бөзі – жібек. 551. Өз мініңді өзгеге сынат. 552. Өз сөзіне аузы айғақ,

Би сөзіне мөрі айғақ. 553. Өзі істеп, өзгеге таңу –

554. Өзге жерде ар сақта,

Өз жеріңде жан сақта. 555. Өзге жердің алтынынан,

Өз жерімнің топырағы. 556. Өзге жерінде атың шыққанша,

Өз еліңде сүйегің сынсын. 557. Өзгеден сұрағанша,

Өзіңнен ізде. 558. Өзім өлген соң артым шу болсын. 559. Өзімдікі дегенде өгіз қара күшім,

Өзгенікі дегенде сырт айналар ісі. 560. Өзін-өзі зор тұтқан кіші болар,

Өзін-өзі кіші тұтқан кісі болар. 561. Өзің парлаған адам,

562. Өзің теріс жазсаң,

Өзгеге оқу деме. 563. Өзіңнен зор шықса,

Екі көзің сонда шығар. 564. Өлеңді жерде өгіз семіреді,

Өлімді жерде молда семіреді. 565. Өмір көркі – еңбек,

Еңбек көркі – талап. 566. Өмірден пайда көргенің –

567. Өнерлі бала сүйкімді. 568. Өрдегіге тас атпа,

Өзіңе тиеді. 569. Өріссіз мал жоқ,

Малсыз күн жоқ. 570. Өсек – қанжар,

У – найза. 571. Өсек – өзіңе қас,

Жала – жаныңа қас. 572. Өсектің соңы – өкініш. 573. Өсекші – екі ұшы бар инедей. 574. Өсекшіге азап,

Ұрыға жаза. 575. Өсекшінің жағы талмас,

576. Өсімдік көзі – жер,

Өмір көзі – от. 577. Өткелін білмесең,

Судан өтпе. 578. Өткен істе үлгі бар. 579. Өтірік алдында,

Өкініш соңында. 580. Өтірік өрге жүрмес. 581. Өтірікшіде уәде көп,

Алдамшыда аяныш көп.

582. Пайдалы іске

Пайымшыл көп. 583. Паң мінезде ұят жоқ,

Киімсізде қуат жоқ. 584. Пәле қайда деме,

585. Пәлен жерде бақыр бар,

Іздеп барсаң түкте жоқ. 586. Пәлен жерде пайда бар,

Өз жеріңдей қайда бар?! 587. Піскен асқа жеуші болғанша,

Бітпеген іске басшы бол.

588. Сабасына қарай піспегі. 589. Садақтың оғы жебеден өтпес,

Көлдің суы арнадан кетпес. 590. Сақ адамды күзетке,

Сақ итті қораға. 591. Сақ итке сары ит кесел,

Еңбекке еріншек кесел. 592. Салақта сақтық жоқ. 593. Сарала қаз көлін аңсайды,

Ер жігіт елін аңсайды. 594. Сасқалақ қоянда салтақ көп. 595. Сен көтере ғой,

Мен «Үһлейін». 596. Сенімсіз достан,

Семсерлі дұшпан артық. 597. Сенімсізге сыр айтпа. 598. Созған қолды

599. Соққы көр де,

Сортаң же. 600. Соңғы түйенің жүгі ауыр. 601. Сорақының күндіз көрмегенін

Соқыр түнде табар. 602. Сорпа да ас екен,

Төл де мал екен. 603. Сөз қосқанша, бөз қос. 604. Сөз қуған – сөзшең,

Іс қуған – іскер. 605. Сөзге пысық,

Іске пасық. 606. Су рахаты байлыққа,

Өмір рахаты халыққа. 607. Судың көзі лай болса,

Өзі де лай. 608. Суретте мың шырақ болса да,

Үйге жарық жоқ. 609. Сусыз деп етік шешіп,

Тау көрмей етек түрме. 610. Сүйеу болған адамы

611. Сызған гүл суға төзбес,

Екі жүзді сынға төзбес. 612. Сыздауықтан шиқан,

Шиқаннан жара. 613. Сыншы көбейсе,

Сыны кетеді. 614. Сырласуға кітап жақсы,

Сыйласуға дос жақсы. 615. Сырт адамының сыртын байқа. 616. Сырттағысы үйіне кірмейді,

Үйіндегісін ішіп-жемейді. 617. Сырты жылтырап,

Іші қалтырап. 618. Сырты күндей,

Іші түндей. 619. Сырты сұлу болса да, ішін біл. 620. Сыртың тотыдай,

Ішіңнің тотын-ай. 621. «Сіз» деген – әдеп,

«Біз» деген – көмек. 622. «Сіз» деген – сыпайылық,

«Сен» деген – анайылық.

623. Таз әулекі,

Шұбар ат ойнақы. 624. Тайынша тулап ыңыршақ шақпас,

Тайлақ тулап тауға шықпас. 625. Тақия тазға,

Таяқ қойшыға. 626. Талабы зор тау басында,

Талабы жоқ жар астында. 627. Тамақ күтіп, таңды алма. 628. Таныстан достық,

Тамырдан дәм. 629. Таныстық бір күн,

Достық мың күн. 630. Таңдаған тазға жолығар. 631. Таңертеңгі жылуға

632. Тау асса да, талабы бір,

Дария кешсе де, дәмі бір. 633. Тау көтерген күшіңді суға салма. 634. Таудай алтыннан,

Қылдай жан. 635. Таудай қараны

Табақтай ақ жеңер. 636. Таудай талап ойдан,

Тас қайрақ таудан. 637. Тауды тас тоздырар,

Ерді жас тоңдырар. 638. Таудың биігінен қорықпа,

639. Тауынан безген барыс оңбас,

Суынан безген балық оңбас. 640. Тауыса жегенше, тартып же,

Кеміріп жегенше, керіп же. 641. Тән жарасы жазылар,

Жан жарасы жазылмас. 642. Тәсілін тапсаң,

643. Тегі жақсының ұлы шешен,

Текті биенің құлыны жүйрік. 644. Тезектен жылу алсаң,

Тер төгіп май аласың. 645. Тек жүргенге жұмсаушы көп,

646. Тең келмеген жүктей,

Теріс саптаған балтадай. 647. Тең теңімен тұрмас,

Шөп көгімен тұрмас. 648. Теңізді міндеме,

Ерді күндеме. 649. Тереңнен іздеме,

Сараңнан сұрама. 650. Теріс басқан кері кетер,

Кері кеткеннен кебі кетер. 651. Теріс естісең де,

Дұрысын ұқ. 652. Теріс өсірген бала

Тез көрмеген сірідей. 653. Тоз-тоз болған барыстан,

Топтанған сауысқан артық. 654. Тойғанға қозының құйрығы қатты,

Ашқа бұғының мүйізі тәтті. 655. Тоқ қасқыр үңгірде,

Аш қасқыр адырда. 656. Топпен байисың,

Талаппен жетесің. 657. Торғайдай тозған,

Түтіндей ыдырар. 658. Тоты жүнін қорғар,

Ақылды атын қорғар. 659. Төбет біткен қабаған,

Төре біткен опасыз. 660. Төбеттің таласында нең бар,

Төренің баласында нең бар. 661. Төлмен мал өсер,

Ұрпақпен жан өсер. 662. Төрге отырсаң,

Төмен қарама. 663. Төреге ерсең, ер арқаларсың,

Моллаға ерсең, тері арқаларсың. 664. Төреге өшіккеннің басы кетер,

Итке өшіккеннің етегі кетер. 665. Төрт қабат болса үзеңгі бау,

666. Төсекте бас қосылған,

Төскейде мал қосылған. 667. Төскейдің ызғарынан,

Төсектің ызғары қиын. 668. Төте деп, төрт қонып,

Жақын деп, жайға қалма. 669. Туған жердің

670. Тұз ащы болса да, асқа пайда,

Шын сөз қатты болса да, басқа пайда. 671. Тұлғасы батыр болғанмен,

Торғайдай ғана жүрегі. 672. Түзде аузыңа,

Үйде отыңа ие бол. 673. Түзде бұзауы жамырағанның

Үйде айраны төгіледі. 674. Түйенің танитыны бөркі қазандай болады. 675. Түк таппасаң,

Түйе жай. 676. Түмен істің түйіні бір,

Мың істің мұңы бір. 677. Түнде сабақ оқығанның

Төсегін көргенде, ұйқысы келіпті. 678. Түрткілеген от өшірер,

Түртпектеген көрші көшірер. 679. Түсетін үйің болсын,

Жүретін жолың болсын. 680. Түске шейін ұйықтап,

Түс ауа «қой» депті. 681. Түтінге түтін қос,

Ұрпаққа ұрпақ қос. 682. Тіл буынсыз, ой түпсіз. 683. Тілек төзімде. 684. Тіленшінің сүйген асын кім берер,

Шайпау жанды ақылды деп кім сенер. 685. Тілі мірдей,

Қозғалуы зілдей. 686. Тілі түссе қоңырау да меңіреу.

687. Тілің көркем болғанша,

Ісің көркем болсын. 688. Тірі адам алтын аяқтан су ішеді. 689. Тірі жан тәсілін табар,

Қарлығаш ұясын табар. 690. Тісің болса, тамаққа қысылма,

Балтаң болса, отынға қысылма.

691. Уақытында жортпаса,

Жолбарыс та құр қайтар.

692. Ұзын тіл басқа бөгет,

Ұзын етек аяққа бөгет. 693. Ұйқы басқан,

Таң ата қарақшы тігер. 694. Ұйқы ұққанша,

Тоқыма ұқ! 695. Ұйқыны өлшесең, ой ширақ,

Сусынды өлшесең, тамыр ширақ. 696. Ұрлық түбі – қорлық. 697. Ұрпаққа зиян екі әдеттен аулақ бол,

698. Ұрпақта жалғыздық жоқ,

699. Ұстазы жаманның

700. Үйде өскен бұзау

Түзде өгіз болмас. 701. Үйді қорлаған

702. Үйренген істен

Үйдей нәтиже. 703. Үйірі басқаны ноқта қосады. 704. Үйірі басқаны ноқта қосар,

Үйі басқаны іс қосар. 705. Үнемдесең, өзіңе пайда,

Үйренсең, өміріңе пайда.

706. Шақпаса жыланда нем бар,

Қаппаса итте нем бар. 707. Шалқалап құлау да,

Шалқып баю да – дерт. 708. Шаранаң кеппей,

Шамаң жетпейтінмен алыспа. 709. Шашын алам деп,

Басын... 710. Шәкірт болу ұстаздан,

Шырақ болу майдан. 711. Шебердің қолы ортақ,

Шешеннің тілі ортақ. 712. Шебердің қолы ортақ,

Жомарттың малы ортақ. 713. Шешеннің тілі – шебердің бізі. 714. Шикі ас ішіңе қас,

Шикі сөз өзіңе қас. 715. Шөпке ораса сиыр жемейді,

Майға ораса ит жемейді. 716. Шыбын келсе – құрт,

Бақсы келсе – жұт. 717. Шығар күнге бұлт бөгет,

Өсер жасқа өсек бөгет. 718. Шын жасы отыз бес,

Өтірік жасы жиырма бес. 719. Шын сөзде құн бар,

Өтірікте сұм бар. 720. Шын темірді тот баспас,

Шын туысын ұмытпас. 721. Шырақ жалғыз болса да,

722. Ынтымақ түбі – игілік,

Игілік түбі – тірлік. 723. Ырыс көркі – ынтымақ,

Адам көркі – ақыл.

724. Іздесең тап,

Істесең бітір. 725. Іздесең, жоқты табасың,

Оқысаң, ғылым табасың. 726. Істемей жатып мақтанба,

727. Ісің қатты болса,

Ішкенің тәтті болар. 728. Ісің оңбаса, дос кетер,

Түземесең, бас кетер. 729. Ісің теріс болса,

Өмірің керіс болар. 730. Іші тоқ,

Басында жоқ. 731. Ішінде ақыл болса,

Сырты салмақты.

1. Зер-зер кілем, зер кілем,

2. Көк шатырда көк орақ,

3. Желіп кетсе жеткізбес,

4. Біреудің бір ұлы бар және қызы,

5. Тауға шықса жүгірген,

6. Иір-иір ізі бар,

7. Құдіреттің бір құсы,

(Балық) 8. Үсті тас, асты тас,

9. Тоғай іші толған жұмбақ,

10. Екеу ерегесіп келеді,

11. Мекеде бір ағаш бар түбі жуан,

12. Қиын-қиын қиялар,

13. Бар екен бір айдаһар аузын ашқан,

14. Жаһанда бір кемпір бар ағаш аяқ,

15. Өзен бойын өрледім,

16. Көк өгізім гүрілдейді,

17. Жылт-жылт еткен, жылғадан өткен,

18. Қарлы таудың басында

19. Шидім-шидім, шидім құс,

20. Кішкене ғана мүсірет,

21. Маңдайында есігі бар,

22. Атқа мінбейді, жаяу жүрмейді,

23. Сары ат міндім, саз кештім,

24. Ұзын-ұзын ұсқауын,

25. Базардан алып келген қара арғымақ,

26. Желі басында бес ине,

27. Аласа ғана бойы бар,

28. Алла мықты жаратқан сегіз батыр,

29. Бір жайын тынбай жүрген дөп-дөңгелек,

30. Бір таудың адам жүрмес қиясы бар,

31. Басына қара таудың бітер қорған,

32. Аспанда қыран сары кісі алады,

33. Бір түйем өлді арықтап майы көптен,

34. Әкеміз – Орманбет хан, біз – немере,

35. Ойласам дүние жүзі дөп-дөңгелек,

36. Ізі бар, адымы жоқ аяғынан,

37. Бір нәрсе өзі жансыз, келбеті адам,

38. Айналған дүние жүзін бір диірмен,

39. Бір сандық сырты заһар, іші захум,

40. Бір адам өзі жалғыз сапар жолда,

41. Жапанда бір бәйтерек біткен биік,

42. Жақсының келіспейді сыңар жағы,

43. Тоймайды от отынға, молда оқуға,

44. Құдіретпен басылған жалғыз көрік,

45. Қаратаудың басында бітер ұран,

46. Қорам ақ, қойым қара, қойшым өлеңші.

(Қағаз, сөз, қарындаш) 47. Отырмын айтайын деп жұмбақ ойлап,

48. Жағасы қырғи қабақ ойдым-ойдым,

49. Екі түйе бір көсеу.

(Сиырдың тілі) 50. Тоны бар, шапаны жоқ.

(Мысық) 51. Жер астында жездекем аты кісінейді.

(Суыр) 52. Төсек астында төрт бауырсақ.

(Сиырдың, түйенің емшегі) 53. Алды қиық, арты шалғай.

(Аттың жалы) 54. Бүкір ағашқа қар жұқпас.

(Сиырдың мүйізі) 55. Кішкене ғана қара тіс.

(Қоңыз) 56. Жаралғанға жабысқан.

(Нәрсенің аты) 57. Төрт аяқты, мың таяқты.

(Кірпі) 58. Арқасы домалақ, аяғы ұзын.

(Өрмекші) 59. Сақалы бар, санасы жоқ.

(Ешкі) 60. Ел жатса да тек жұрнақ тегін жатпайды.

(Малдың күйсеуі) 61. Құлағы ұзын жануар, дөрекілеу әні бар.

(Есек) 62. Түрлі-түрлі түр кілем,

63. Аласа ғана бойы бар,

64. От басында құмған,

65. Текшелеп тебен арттым тамашаға,

66. Тіріден өлі туады,

67. Бір бөдененің ішінде

68. Құйрығы мен бастан белі бөлек,

69. Кішкене ғана қара тас,

70. Алыстан қарасаң бір қойған,

71. Тұмсығы жоқ қара қарға,

72. Ай далада ақ отау,

73. Әндіруде-дәндіру,

74. Таңертең тұр-тұрлайды,

75. Салынған үйі тастан,

76. Әбілғажым айтқан жұмбақ,

77. Үй үстінде шылғи қайыс,

78. Құс болса да құлағы бар,

79. Мың найзалы жалғыз батыр,

80. Сауытынан мықты шапаны,

81. Ақыраңдап аузын ашқан,

82. Ашылмаған сандықта

83. Арқаным бар тым ұзын,

84. Қаны жоқ, жаны бар,

85. Аппақ қардай тоны бар

86. Қоян құлақ, теке мұртты,

87. Шашылды маржан,

88. Жазда пана болып тұрады,

89. Түйеде жоқ, ешкіде бар,

90. Иір-иір бұтасы төбесінде,

91. Тұрады төбесі бүлкілдеп,

92. Өмірі шықпай үйінен,

93. Ағашты орманның түбінен табасың,

94. Ат та емес, ит те емес,

95. Бауырындағы бұлағын ел ішеді,

96. Екі батыр жолда шөлдейді,

97. Итің-китің жорғасы бар,

98. Бір елеуіш жаным бар,

99. Екі рет туады,

100. Басы тарақ,

101. Қанатым болғанымен ұшпаймын,

102. Жел боранда желдей ескен,

103. Жер бетінде өзімнен әнші жоқ деп озатын,

104. Жағалай-жағалай тас қойдым,

105. Жүнді дене, жүнді бас,

106. Былқ-былқ семіз,

107. Екеуі қарауыл қарап тұр,

108. Қызыл шақа, жүні жоқ,

109. Алуан дүркін аузында бір әккар,

110. Кереметім сақ құлақ,

111. Құрғақ жерде жүрмейді,

112. Пілдей тісі бар,

113. Есекті құлағына қыстырып,

114. Демсіз, үнсіз,

115. Ары жүгір қара шарты,

116. Жылқыны қарнына қыстырған,

117. Кілемнің түрлеріндей жүндері бар,

118. Бір нәрсе қанаты бар ұшпас биік,

119. Белең-белең, белең ат,

120. Есек сауыр,

121. Ерте келер дегелек,

122. Дүбір-дүбір, дүбірген,

123. Торғын-торғын таспа,

124. Қара тайым қашаған,

125. Жасымнан өнер берді әкем маған,

126. Бап-бап, бап екен,

127. Қайталап атымды,

128. Ағаш басында,

129. Мүйізі бар құйрықты,

130. Бір нәрсе сырты бүтін, іші қуыс,

131. Кішкентай ғана сұр шұнақ,

132. Кішкене ғана бойы бар,

133. Балпаң-балпаң басады,

134. Төрт аяқты мақұлық

135. Көп ине, көп ине,

136. Тау астында төрт бала,

137. Бір қыз бар дүниеде шынарланған,

138. Бір нәрсе ақ пен сары екі қабат,

139. Өзі жап-жас, мұрты бар,

140. Лас жерде боласың,

141. Шықпайды бір мақұлық қорасынан,

142. Бір ғажап төрт аяқты, құс қанатты,

143. Айыр-айыр тілі бар,

144. Түбірлі төртеу,

145. Маң-маң басқан жүрісі,

146. Бір шаһар дөп-дөңгелек өлкесі үйдей,

147. Екі езуі құлағына жетеді,

148. Тышқаннан басқа батпаған,

149. Мың найзалы жалғыз батыр,

150. Сауыттан мықты шапаны,

151. Ешкімен тегі туысқан,

152. Қоян құлақты,

153. Қалың әскер бағып жүр,

154. Аттанған бір шаһардан қалың халық,

155. Жер астынан жол қазар,

156. Шарлап жүреді даланы,

157. Құс болса да құлағы бар,

158. Судан шығады, судан қорқады.

(Тұз) 159. Үй үстінде ұсақ тас.

(Жұлдыз) 160. Жазда бар, қыста жоқ.

(Шың) 161. Таудан баспағым домалап келе жатыр.

(Жол) 162. Діңкілдек қамшым жер тесер.

(Тамшы) 163. Шөптен аласа, таудан биік.

(Жол) 164. Жер түбінен боз жорға ат кісінейді.

(Боран) 165. Қолы жоқ, аяғы жоқ, өрнектеп жүр.

(Аяз) 166. Жаман жолдасым маңымнан қалмайды.

(Көлеңке) 167. Бір түкті кілем,

168. Отқа салса жанбайды,

169. Бір нәрсе етегі кең, найзасы бар,

170. Қуып едім, мойны бұрылмайды,

171. Әлемге аян екі батыр,

172. Көруге бар, ұстауға жоқ,

173. Сен ары отыр,

174. Көктен аласа,

175. Алыстан көрінеді айдаһардай,

176. Ақ сандығым ашылды,

177. Арқалық салмай үй жаптым,

178. Тепсем, тебілмейді,

179. Заң-заң, заң кілем,

180. Бар ма, жоқ па анық білмейсің,

181. Төңірегі тең көрініп,

182. Қанатсыз құс қаңғып барады,

183. Аспандағы әсем белдеуді,

184. Көк бұйра толқын бу атқан,

185. Шешесі су да, әкесі суық,

186. Көбелек секілді келгенде,

187. Өлшеусіз пішілген,

188. Бір анасы, бір атасы,

189. Күміс табақ дөңгелек,

190. Ана ауылдың бурасы,

191. Ар жағында орманның,

192. Үш жүз алпыс қызым бар палуан туған,

193. Әуеде ұшып жүрген бір аққу бар,

194. Ертеңгілік үлкен,

195. Үй іші диірмен,

196. Көп моншақ үй үстінде қойдым шашып,

197. Біз-біз, біз едік,

198. Бір нәрсе жердің бетін шыр айналған,

199. Алдымнан өтті бұлдырап,

200. Отыз ор бөдене,

201. Дүниеде бір қобыр бар тозбайтұғын,

202. Көк аспанды байытқан

203. Жерде емес, аспанда емес, арасында,

204. Таптым, таптым табан-ақ,

205. Бір түйе майы көптен жүре алмайды,

206. Алла Тағала жаратқан сегіз батыр

207. Қаптап жүрген малым бар,

208. Ақ жылан аяғы да, көзі де жоқ,

209. Жаңбыр түрлі жіптерден

210. Айтамын айт дегенін ақпар-дақпар,

211. Бап-бап басы бар,

212. Дүниеде бір батыр бар қорықпайды,

213. Алты қаз, жеті үйрек, бір бөдене,

214. Қазан толды кілкілдеп,

215. Мен көрдім дарияда он екі қыз,

216. Дарияның ортасында екі жайың

217. Батырмай жерге қонады,

218. Алыстан көрдім көр белді,

219. Қара бура өкірді,

220. Теңізді қоймай шайқады,

221. Аппақ етіп айналаны,

222. Жапанда жанға мәлім екі терек,

223. Бір ағаш дүниеде түбі жуан,

224. Ақырған айдаһардай арыстаным,

225. Қара бием сүтті,

226. Домалақ қалың моншақ,

227. Түніменен күлімдеп,

228. Дарияда жайын жүзер дөп-дөңгелек,

229. Бар екен жапан түзде бір қу қайың,

230. Және де асыл туған асыл шөлмек,

231. Мен өзім Қасым шаһар түсте көрдім,

232. Кең әлемді кернейді,

233. Аспаннан жауды ақ бидай,

234. Ақ боз атым арында

235. Қақпақты тарс-тарс жабады,

236. Қанатсыз құс маңып барады,

237. Көл бетінде керуен жол,

238. Кебелек секілді келгенде,

239. Тепсең тербелмейді,

240. Шыққанда шығыны жоқ,

241. Жалт-жұлт етер,

242. Жылт-жылт етеді,

243. Бірде қатты, бірде сұйық,

244. Таңертең бар да, кешке жоқ,

245. Қарағайдың басында қатық айран.

(Ми) 246. Үй айнала жүгіреді.

(Белбеу) 247. Алты аяқ, екі бас, бір құйрық.

(Атты кісі) 248. Бес ін, бес іннің аузы бір ін.

(Бес саусақ қолғап) 249. Өзені біреу, жылғасы екеу.

(Шалбар) 250. Ұлы тауда жеті бастау.

(Көз, құлақ, бас, мұрын, ауыз) 251. Қия бетте қисық астау.

(Құлақ) 252. Татыр жерде тайдың ізі.

(Кіндік) 253. Ала тайынша шаң көтермейді.

(Көз) 254. Ала бұйам жетпес жерге жетеді.

(Көз) 255. Аппақ қардай, дәмі балдай.

(Балмұздақ) 256. Су тисе ериді,

257. Қаудыр-қаудыр жарғағым,

258. Ти десем тимейді,

259. Көсеуім басы ақ күміс.

(Саусақ, тырнақ) 260. Жалпақ тастың астында

261. Ұстасаң уыс толмайды,

262. Көсеу басы бесеу, от басында екеу.

(Екі қолдың саусағы) 263. Кекең еткені несі,

264. Қатар-қатар тас қойдым,

265. Қар сияқты аппақ,

266. Домалақ қара күлдірген,

267. Таңертең тұрдым,

268. Дос үйіне түстің бе?

269. Өлсең де өлмейді,

270. Қағазға ораған тұмар,

271. Жапсар тастың астында

272. Ашамайды арта салдым,

273. Ести тұра сөзін,

274. Қар астында қыстаған,

275. Төрт аяғы бар,

276. Аспай түскен,

277. Шаң болып жанады,

278. Базарда сатылмас,

279. Қуыста тетігі бар бекінген,

280. Таңертең төрт аяқты,

281. Үлкен үй,

282. Жапанда бір бәйтерек шыққан биік,

283. Екі достың бірі ыңғайлы,

284. Дүниеде күйме көрдім төрт аяқты,

285. Қонақ келді, әлі жоқ,

286. Қос әйнек темір де емес, шыны да емес,

287. Ағады екі бұлақ бір қайнардан,

288. Бір шөпке ат қойыпты «абағы» деп,

289. Бір нәрсе жатқан жері сондай берік,

290. Сылдыр сұйық емес,

291. Ашылмайды қабағы,

292. Бір әліп көркейеді жалғыз менмен,

293. Алды ұзын, арты қысқа,

294. Қиын-қиын қиялар,

295. Болғанда ыран-дыран,

296. Абылай айтқан жұмбақ,

297. Отырмын тағы да жұмбақ ойлап,

298. Су ішер отыз арық бір қайнардан,

299. Киіміммен суға түстім,

300. Алпыс кісі аяқтастың,

301. Көреміз үйде отырып тыстағаны,

302. Үнемі жүр аузыңда,

303. Ұстасам уысым толмайды,

304. Ел жатса да енекем жатпайды.

(Құман) 305. Тептім, терекке шықтым.

(Үзеңгі) 306. Ала күшігім үйді айнала жүгірді.

(Белдеу арқан) 307. Артында әкең жұдырығын түйіп тұр.

(Керегекөк) 308. Атқа мінді, отқа кірді.

(Шойын құмыра) 309. Сырты бүтін, іші түтін.

(Пеш) 310. Керең құлақ кәтелде,

311. Екі бала бір бөдене ұстап отыр.

(Қысқаш) 312. Үсті тоқпақ, асты соқпақ.

(Келі) 313. Алпыс терек,

314. Қара тауда қара орамал,

315. Ілбүйшікке су қүйып,

316. Асқа бармайды,

317. Кішкене ғана дөңгелек,

318. Сырт-сырт етіп тұр,

319. Мың қойым құдыққа түсті,

320. Арты ұзын, алды қысқа,

321. Бойы түйедей,

322. Бір тышқанның екі құйрығы бар.

(Ине жіп) 323. Шым шидей қотыр.

(Кесте) 324. Екі басы жұдырықтай,

325. Қара сиырым қарап тұр,

326. Төрде төртеу төремін дейді,

327. Ақ итім арбадан қарғып түсті,

328. Өздігінен жүре алмас,

329. Жүгіріп кірді ақ бала,

330. Ағайынды екеуі

331. Буынын басса, былқ етер,

332. Айуан төрт аяғын басып тұрған,

333. Мен көрдім бір дария дөп-дөңгелек,

334. Құлағы үнемі қалқайып,

335. Арықтаса сөнеді,

336. Ұшқыр-ұшқырдай,

337. Жисаң – жая,

338. Өзіне қарай үңілді,

339. Иірілген жансыз,

340. Ілулі тұрар орным деп,

341. Аяғынан алады,

342. Екі құлағы бар,

343. Үйрегім ұзақ сүңгіді,

344. Жалғыз таяқ темірден,

345. Аузы мен көзі бар,

346. Жайсам – қол,

347. Иір-иір ыңыршақ,

348. Күндіз үшеу,

349. Парық болмас ойында,

350. Түгел айтсаң не барын,

351. Төбесінде өмір бақи төбелес,

352. Кішкентай ғана мүсірет,

353. Адырайған құлағы,

354. Кекең-кекең еңкейген,

355. Басы жоқ, екі беті, тісі бар,

356. Аузы бар да тілі жоқ,

357. Шешесі үйде қалады,

358. Тізіле өскен тісі бар,

359. Тістегені түспейді,

360. Әкесі баласын көтереді,

361. Мұрнына кіріп қытықтайды,

362. Жібек атты сүйреткен,

363. Ұзын құйрық сауысқан,

364. Жоғарғы ауылдың баласы ашамайға мінеді,

365. Кергі, кергі кер кілем,

366. Өзгесі сыртта,

367. Тұрса түйедей,

368. Ентелей қарап,

369. Ары сарп, бері сарп,

370. Азынап келген бураны

371. Жалғыз ғана көзі бар,

372. Жалғыз сапты,

373. Келе жатсам, бір-екеу өліп жатыр,

374. Жалпақ желке,

375. Көркін халық мақтайды,

376. Көзі жоқ, аузы жоқ, қолы жоқ,

377. Бұты-бұты, бұты ұзын,

(Кереге, уық, шаңырақ) 378. Жапанда бір бәйтерек тік тұрады,

(Тартпа) 379. Қара таудың басында

380. Екі пышақ бірлесіп,

381. Қабағы түнде жабық, күндіз ашық,

382. Жалғыз сапты, қошқар басты,

383. Құнарлы қойнауына мал тояттап,

384. Балпанақтай бойы бар,

385. Шидім-шидім, шидім құс,

386. Әсемдік бар бетінде,

387. Ал соғысқа кетеді,

388. Бүтін дейін десем, бүтін емес,

389. Адамзат баласына тым керекті,

390. Алуан түрлі өңі бар,

391. Бап-бап бапанақ,

392. Жерімізде ер едік,

393. Жетпіс аяқ бауырында,

394. Түгел айтсаң не барын,

395. Жылға дер едім, ақпайды,

396. Жұмылмайтын жұдырық,

397. Жалпақ желке, соқпақ бетті,

398. Жеген асы желкесінен шығады,

399. Көліксіз өмір сүрмейді,

400. Ағаш арық, тұйық арық,