Фәнилiк драма: 2500 рубаят

Авторы: Арғынбай Бекбосын

А. Бекбосын Фќнилiк драма Алматы «Алаш» баспасы»

УДК 821.512.122 ББК 84 Ћаз-7 Б 39 «Ћазаћстан Республикасыныѓ Мќдениет жќне аћпарат министрлiгi Аћпарат жќне мџраѕат комитетi «Ќдебиеттiѓ ќлеуметтiк маѓызды тљрлерiн басып шыѕару» баѕдарламасы бойынша шыѕарылды» Бекбосын А. Б 39 Фќнилiк драма: 2500 рубаят / Арѕынбай Бекбосын. – Алматы: «Алаш» баспасы», 2012. – 352 б. ISBN 978-601-7338-03-9 Арѕынбай Бекбосынныѓ бџл т рттаѕандар кiтабыныѓ бiрiншi, екiншi дќптерлерi 1998 жќне 2001 жылдары «Мыѓ тљрлi ой», ал одан кейiн љш дќптерден, яѕни 1500 рубаяттан ћџралѕан кiтап «Фќнилiк драма» деген атпен 2004 жылы шыѕып, оћырмандардыѓ ыстыћ ыћыласына б ленген болатын. Назарларыѓызѕа џсынылып отырѕан мына кiтапћа автордыѓ соѓѕы он бес жылдай уаћытта жазѕан бљкiл бес дќптер яѕни он мыѓ жолдыћ рубаяты топтастырылып отыр. Бастауын Шыѕыс поэзиясы жџлдыздарынан, оныѓ iшiнде, ќсiресе, Омар Њќйям (1048-1131) сынды алыптардан алатын леѓ-жырдыѓ жалѕыз шумаћпен-аћ Ѕалам дейтiн ѕажайыптыѓ, ?мiр атты кереметтiѓ, Дќуiр дейтiн дќулескердiѓ кейбiр сыр-сипатын, олардыѓ еѓ басты тџлѕасы – Адамныѓ жанындаѕы, ћџбылып тџрар ћоѕам мiрiндегi ћымћуыт ћџбылыс-ћатпарларды ашып тастайтын ћуатты да сићырлы тљрiнiѓ ћазiргi ћазаћ руханияты баѕында да орныѕып, сiпркен жаюына еѓбек сiѓiруiмен бiрегейлiк сипатћа ие бола бастаѕан ћаламгердiѓ философиялыћ-лирикалыћ туындылары тереѓ де нќрлi, ћай-ћайсысы да к ѓiл толћытып, ойѕа шомдырады. Фќнилiк сана-сезiмнiѓ – Iзгiлiк пен Зџлымдыћ, Махаббат пен Ѕадауат мќѓгiлiк майданыныѓ поэтикалыћ антологиясы iспеттес дљниелер шыншылдыѕымен, к ркемдiгiмен, тљйiндерiнiѓ тосындыѕымен тќнтi етедi. Бљгiнгi парасатты оћырманѕа керегi де осы емес пе... УДК 821.512.122 ББК 84 Ћаз-7 ISBN 978-601-7338-03-9 © Бекбосын А., 2012 © «Алаш» баспасы», 2012

(«Фќнилiк драманыѓ» «Мыѓ тљрлi ой» деген атпен шыћћан алѕашћы кiтаптарынан) ...Арѕынбай жинаѕыныѓ аты затына лайыћ – «Мыѓ тљрлi ой». Ой болѕанда да оћырманды енжар ћалдырмайтын, тереѓ толѕанысћа шаћыратын толымды философиялыћ ойлар. ...Сонымен, жинаћтаѕы т рттаѕанныѓ к птен к бi желiстi де келiстi... Ћараѓыз: «– Кешiр, ћалћам, зiѓе к п ћарадым, Ћарап алып бiртљрлi боп барамын... Ћоѓыр кљзде к ктемдi аѓсаттыѓ-ау!.. Бџдан басћа айтарым... жоћ, ћараѕым...» Мiнсiз кесте! Сарабдал сабырмен айтылѕан сырлы, сићырлы с здерде бiртљрлi бiр нќзiк дiрiл, ћџпия астар бар. «Кљмiс тљнде аспаннан Ай ћарайды, Ай сќулесi тастарда тайѕанайды... Бiр жас бейбаћ жуынса к з жасына, Бiр жас серi серiгiн аймалайды». Бџл шумаћ та сондай. Оныѓ љстiне бџл – жырѕа айналѕан сыр жќне сол сырды дќл жеткiзiп тџрѕан ауызекi с з ѕана емес, с збен салынѕан сурет: «Ай сќулесi тастарда тайѕанайды...» Мџндай сџлу суреттi наѕыз суреткер ѕана сала алады. Зейнолла Зейнолла Зейнолла Зейнолла Зейнолла ЋАБДОЛОВ ЋАБДОЛОВ ЋАБДОЛОВ ЋАБДОЛОВ ЋАБДОЛОВ, академик-жазушы, 1 маусым, 1998 ж., Алматы. Арѕынбай ќуелi Омар Њќйямды ћазаћша с йлеттi. Омарды Арѕынбайдан бџрын аударѕан Ћуандыћ Шаѓѕытбаев сияћты аћындар бар. Ал, Арѕынбай «Шыѕыстыѓ жетi жџлдызыныѓ» бiрiнiѓ мќѓгiлiк мџрасын мейлiнше молынан тќржiмалап шыћты. Омардыѓ рухы содан зiн ћолдады ма, кiм бiлсiн, ендi Арѕынбайдыѓ

зi де т рттаѕандар жазуѕа кiрiсiптi. Мiне, мына «Мыѓ тљрлi ой» – соныѓ жемiсi... Арѕынбай т рттаѕандарына зер сала жљрiп, оныѓ заман мен адам
 

туралы философиялыћ-лирикалыћ толымды толѕау љстiнде екенiн байћадым. Т рттаѕан дегенiмiз т рт-аћ жол. Т рт жол леѓге белгiлi бiр ойды к ркем бейнемен сыйдыру тiптi де оѓай шаруа емес. Хас шеберлiктi керек ететiн iс. Бiлмеймiн: кiм перiште, кiм айыпты, Кiм ненi олай џћты, былай џћты... Бiраћ та бiр аћићат: џлтын сатћан Тозаћтыѓ еѓ т рiне ылайыћты!.. Џлтын сатћандар дќл ћазiр де арамызда жљр. Олар туралы жазылып та жатыр. Џзаћ-џзаћ маћалалар, публицистикалыћ шыѕармалар аз емес. Ал, бiраћ сол опасыздардыѓ тљптiѓ тљбiнде тозаћ т рiнде шыжѕырылатынын т рт жолѕа сыйдырѕан ешкiм жоћ. Арѕынбай рубаяттарында мџндай џтымды ой-толѕамдар толып жатыр. Бџл кiтап сонысымен де ћџнды деп ойлаймын. Жолы болѕай!.. Шерхан МЏРТАЗА Шерхан МЏРТАЗА Шерхан МЏРТАЗА Шерхан МЏРТАЗА Шерхан МЏРТАЗА Желтоћсан, 2000 жыл, Астана. ...«Ѕибрат» деген с з аузыма тегiн тљскен жоћ. Сонау Рудаки заманында-аћ зiнше леѓдiк тљр ретiнде танылып, Омар њќйям тџсында шырћау биiкке самѕаѕан рубайилардыѓ жанрлыћ басты ерекшелiгiнiѓ зi осы ѕибраттыћ мќнi бар тереѓ пќлсафаѕа бейiмдiгi ѕой. Бiр ѕажабы – рубаяттардаѕы ѕибратшылдыћ пен пќлсафашылдыћ жымдаса рiлетiнi сонша, одан ешћашан ашыћ дидактизм аѓѕарылмаћ емес. Бџныѓ бар сићыры – айтылар ойдыѓ да, тљйiлер тљйiннiѓ де адам тiршiлiгiнiѓ тамшыѕа сыйѕан тџтас табиѕат к рiнiсiнше сыѕымдалѕан суреттерi џтћыр да бейнелi с з орамдарымен берiлу мљмкiндiгiне ћол жеткiзетiн шеберлiк сырында жатса керек. А.Бекбосын осыны жете тљсiнген жќне тќп-тќуiр меѓгерген. Ауыћ-ауыћ ћайырылып, џлы Омар бабасына мiнќжат ете беретiнi тегiн емес. Жарћын даѓћ пен масћаралыћ болмаса да бiртџтас, Екеуi де – тек санада орнатылар ћџлпытас. Сќулетшiсi, мљсiншiсi – мiрбаћи зiѓсiѓ, Орнатушы – ел зердесi жалѕандыћћа ѕџрпы ћас. Немесе, Кљншiлдер к п кљйдiрген, – бiлем, – ерсiѓ! Кек алсам, деп те кейде тљнерерсiѓ. Кљншiлдiѓ кљнi де тљн, тљнi де тљн, Ћайтесiѓ, тљндерiнде жљре берсiн... Осынау шып-шымыр шаѕын миниатюраныѓ ќрћайсысы-аћ бiр-бiр новелла сюжетiн арћалап тџрѕандай емес пе?! Ќрћайсысында бiр-бiр характер бар. Ќрћайсысы бiр-бiр таћырып: кеѓейтiп ќкетiп, ќдеп, ахлаћ ыѓѕайындаѕы маћала жазам десеѓ де, пќлсафалыћ тџрѕыдан пiкiр ћозѕаймын десеѓ де, жаФќнилiк драма

Фќнилiк драма

?леѓ толѕап, тер болса мiрiѓ, К ркем жазып, судай тассын к ѓiлiѓ! Ћожа Ахмет Иасауи Ћожа Ахмет Иасауи Ћожа Ахмет Иасауи Ћожа Ахмет Иасауи Ћожа Ахмет Иасауи Б пеге ћџрсаћтаѕы ћонѕан бљгiн, Шыбын жан кiмнiѓ жаны болѕан бџрын? Таѕы да кiмге барар сол аманат?.. Бiлмеймiз... Алла бiлер ол мќѓгi џѕым... – Жап-жассыѓ, ќдемiсiѓ ќдемiден, Пейiштiѓ келгендейсiѓ ќлемiнен! Неге ыстыћ болдым саѕан?.. Ќлде сен, сен... Жастыћтыѓ еѓ аћырѕы сќлемi ме еѓ?.. Кљзмiр еткенменен бiздi ерiншек, К ргенмен жас кљндердiѓ iздерiн сеп, Џлы њќм џры сезiм азаптайды, Оятћан опасы жоћ ћыз-келiншек!.. Ћайтадан ел болар ма ек Тљркi деген, Баяѕы бабалардай кљркiреген! Кљштiнiѓ кљлi кљнде к зге тљсер, Ћџдай-ай, ќлсiздiктi кiм тiлеген?! – Тоћтар ма зџлымдыћтыѓ рлегенi? Айтарсыѓ айћай салып елге ненi?.. – Ќлi де iзгiлiктiѓ арћасы ѕой, Ћићулап ћияметтiѓ келмегенi...

Арѕынбай Бекбосын – Алаћтама, антџрѕан, шен-шекпенге! Сќлем берсеѓ – бер тегiс, еѓ шеттен де.. Сќлем – с зi Алланыѓ, сенiѓ емес. Ал Ол пейлiн пендеге лшеткен бе?! Адамзат бљйте берсе оѓбас тегi! Жауыздыћ бiрге туар жолдас па едi?!.. Сљрсе мiр екi дљниеде бiр мезгiлде, Тозаћтан ћорћып мџндай болмас па едi? Болсаѓ да бiр дќуiрдiѓ жiгiтi нар, Тасыѕан мына мiрiѓ тљбi тынар. К леѓке тљсiрмешi кейiнгiге, Ћџдайдан олардыѓ да љмiтi бар. Ћалдырмай ћџдай ћосар жарѕа тљгiн, К п бикеш берiп жатыр жалѕа тљнiн. Ћайдасыѓ сџлу њќм пќк перiштедей, Ћыздары анау кезгi Алматыныѓ?! «Ќ» десе-аћ зiмiзге аћырыстыћ, Ал жатыѓ iшке кiрiп жатыр iс ћып. «?зекке тепсеѓ зiѓ кетпейдi» деп, Жатыѓды жарылћау да – наћџрыстыћ! Жол кестi боз ћыраулы кљз, белес кеп, Тќѓiр-ау, кеше сќби бiз емес пе ек!.. Кей-кейде елегзисiѓ, к кшалѕында Жљгiрген бiр рiмтал ћыз елестеп... – Жастыћтыѓ жалынымен тасу барда, Шал-шаућан шамырћанса – ашуланба. Басыѓды и аћсаћалѕа. ?йткенi оныѓ жљйкесi ћалѕан ћиын асуларда...

Фќнилiк драма Шыѕармай iш кљйiктен сыртћа ћылау, Жетiппiн жер ортасы – жџртћа мынау. Жарћылдап жљру де жоћ, кљлу де жоћ, К ѓiл пќс, жљрек жара, мџртта ћырау... Жазѕы тљн. Сондадаѕы тоѓады бой, Ћайтадан ткен кљннен оралып ой. К з тiгер к ктегi Айѕа жетiм к ѓiл... «Не пайда о да Кљннiѓ боданы ѕой!» – Ей, досым, ћайтесiѓ сол асћандiкiн!.. Кел љйге, саѕан бейiл бастан бљтiн. Шалћиыћ баяѕыдай, уайымдама Кетсе де тастап мына аспанды Кљн! Ћалдырып ћалжыратћан ћала шуын, Саѕынып саѕан келдiм, Ћарасуым!.. Ќй, бiраћ, таѕы ћаѓѕып кетемiн-ау, ?мiрдiѓ асардай-аћ бар асуын... Адалдыћ мќѓгi айнымас сыйлас деп ем, Ќдiлдiк жамандыћћа ћимас деп ем, Бќрi де далбаса екен... Ендi неге мен бейбаћ ћиянатћа ћиѕаш келем?.. Бiр сезiм ћос жљректе бiрге есейiп, Естi алды!.. Џялмашы, тiлдесейiк?! Џяттан сќл-пќл аттау ауыр боп па, Еткеннен iѓкќрлiктi кљнде шейiт?.. Кiсiге кез болса Ажал бџрылысы, Бџрылар тџрса да алда тџнып iсi. «Сана» атты бiр кеѓ Сарай салѕым-аћ бар, Ћорћам тек бiтпейдi-ау деп ћџрылысы...

Арѕынбай Бекбосын – Ћартћа ћара, сљйреткен ћџр сљлдесiн, Тойынѕан топ мџѓлыћтыѓ бiлсiн несiн. Таяћ емес, таяныш зiѓ болшы, Ол да ата ѕой, ћараѕым... Кљрсiнбесiн. Ћыз – к здiѓ ћашаннан-аћ ћџрты дейдi, Ћызыѕар кљллi ќлемнiѓ жџрты дейдi. Кiм бiлсiн, рас шыѕар... Бiр аныѕы: Ћыз бiткен Махаббаттай нџр тiлейдi! Болса да баћытсыздыћ бастан аныћ, ?ксисiѓ жаѓарыѓа жас ћамалып. Бiр сќтке баћытты боп к ру љшiн, Бар амал-жасау ма тек масћаралыћ?.. -Сiѓiрдiѓ ћара атты да, боз атты да, Сыпырдыѓ бџ затты да, о затты да. Жолыѓ боп тозаћ жаћћа барып жатсаѓ, Сен, кќпiр, тонайсыѓ-ау тозаћты да! Ћолыѓда болсын мейлi Жер кiндiгi, Ашылсын ќмiрiѓмен ел тљѓдiгi – Ћџдiрет емес оныѓ бќрi, бќрi, Ћџдiрет – з ойыѓныѓ еркiндiгi! Алсаѓ да тас т беѓнен ћџйып ћџтты, Ћалса да патша таѕы тиiп тiптi – тасыма. Бiр шайнамдай миыѓ болса, ?лшеме баћ-дќулетпен биiктiктi! Жљзiншi атам аты?.. Тљркi аттары шыѕар-ау... Ћандай едi тџрпаттары? Сымтас боп тџр ѕой мџртты бањадљрлер... Олар – мен, мен секiлдi џрпаћтары!

Фќнилiк драма Сџрасаѓ ћыры-сырын тљрлi iстердiѓ, Адамы алыстаѕы тџрмысты елдiѓ: «Уаћытты бос ткiзу – ћылмыс» дейдi... О сџмдыћ, онда мен де ћылмыскермiн! Мейрiмдiлiк жаѕынан бос тџр безбен... Жабайы аѓѕа џћсаймыз тас, ћыр кезген. Бiреудi бiреу мљлде жаћтырмайды, Бiреуге бiреу ћарап ћасћыр к збен... Деп жљрiп «анау менен ћџрыды, ыћты», Дќмету дќлелдеуден iрiлiктi – Жауыздыћ!.. Жаћсылыѕын жасап кеткен шын iрi лген соѓ да iрi, мыћты! Бiреуге бiреу бiрден џнау барда, Бола ма махаббатты бџѕаулауѕа? Кљнќ ма сљйсеѓ жарын басћа адамныѓ?.. Неге мiр тартады бџл сџрауды алѕа? – О миссис, Сiз перизат секiлдi еѓiз!.. Оянѕан сезiм-оттыѓ тiнде бiз сырлассаћ-сый екен ол Тќѓiр берген!.. Ал бљгiн... Жердiѓ екi бетiндемiз... Бџрылып кеттiѓ... Суып ћалѕандыћ па?. ?зiѓ шеш сенi аѓсаѕан арманды џћ та. Сљймесеѓ сљйме... Бiраћ џйретпешi жалтартып жанарыѓды жалѕандыћћа! Ћазаћтыѓ тарихында сойћан сыз бар, Џлт љшiн жљрек тљгiл жотаѓ сыздар... – Ей, Алаш! Сыйластыћта ћара алдымен: сыйлай ма Отаныѓды отансыздар?

Арѕынбай Бекбосын Пайѕамбар о дџниеден келсiн мейлi, Наћџрыс « зi сќлем берсiн!» дейдi... Елiнiѓ етiн жеген есуастар, Бљгiнде кемеѓгердi менсiнбейдi! Сiлтенiп балта бiткен адалдыћћа, Ћашанда бiр шабуыл Адамдыћћа!.. Нелiктен бiз осылай болдыћ екен, Ќлде бiз Тозаћ жаћта жаралдыћ па?. Таза арым, ештемеге џялмаймын, Iшiмде неде болса ћиял, ћайѕым... Намыссыз болу ќлде керек пе едi?.. Ќйтеуiр к п ортаѕа сыя алмаймын... – О Алла, елiмнiѓ бер амандыѕын, Ћазаћы ћалпын ћайтар, адамдыѕын. Азаттыћ желi с гiп, жџлып кетсiн, Басћаныѓ жамап берген жамандыѕын! Аѓсатса алыстаѕы ауыл-мекен, Џћсас боп кеткендей-ау ћауым б тен: ћарашы алаш, апач егiздей ѕой, Ћаратау, Колорадо бауыр ма екен?.. «Ол да адам. Тек басћалау жаратылѕан...» Десек те танбайды ќйел ћаратудан. ?йткенi ол ртеу љшiн жљректердi Алауын Махаббаттыѓ ала туѕан! Љнiѓ де деп тџрѕандай «ѕажап љндi џћ», С йлесеѓ с зiѓ ћандай наз, ќзiл ѕып!.. К зiѓ де неткен нќркес... Бiраћ,... мџзсыѓ, Сендегi бардыѓ бќрi – ќзќзiлдiк!

Фќнилiк драма Деуменен «неге ол менi жаћтырмайды?», Бас ћатып жљргенде амал таптым жайлы: – О байѕџс баяѕыда-аћ лiп ћалѕан, Ќйтпесе ол жаћынын жат ћылмайды!.. – Тџсауын махаббаттыѓ ћияр шаћтыѓ алдында болма, жаным, џяѓ, саћ тым. Жасашы жаѓа ћадам... жаћындашы... Мен болсам сенен де ткен џялшаћпын!.. – Тљс к рдiм. Ол тљсiмде Сенi к рдiм. Даусыѓды жеткiзбедi демi желдiѓ... Ћамыћпа, мен зiѓде тџрѕам жоћ па, Сен болсаѓ сен соѓыма сенiп ердiѓ. – Жанымды сар саѕыныш – жейдi сезiм, Боркемiк боп кеттiм бе деймiн зiм... Кейде, анам, тiрiлгендей к рiнесiѓ, ?зiмнен џшћындаса кей мiнезiѓ... ?мiрдiѓ мќнi не осы? Тљк џћпадым... Жџмысыѓ, кљлiп-ойнап тыныћћаныѓ? ?ткiншi ол!.. Мќѓгiлiк бiр мџра жасау? Сџмдыћ ћой!.. Ћойшы, ќзiрге џмыт бќрiн!. – Мќскеудi Долгорукий орнатћан-ды... – Ол рас... бiраћ бiзден жол, даћ бар-ды: Батумен арѕы бабам барып шапса, Бауыржан-К кем менiѓ ћорѕап ћалды! К рмейсiѓ апачтаѕы беттi б тен... Бџл жердi ћашаннан ол еттi мекен? Ертеде Азиядан бiр атамыз Атлантты аттап тiп кеттi ме екен?..

Арѕынбай Бекбосын – О Батыс, бiлiмдiсiѓ, ћуатыѓ мол, Сенде к п т рткљл ќлем ћуатын жол. Шыѕыстан шыћћандыѕын ркениет џмытпа. Ендiгiсiн туатын да – ол! Саѕындым сардаламды. Ћайда ћыр, ќн?! Жел жетпес Ћордайдаѕы ћайда ћџнан?! Жалыћтым Америка жџмаѕынан, Жалыћтым жџлдызды ала байраѕынан... Жалѕан – от. Жалѕандыћтан тџтанады љй, Дау болса жалѕан с збен џта ма би... Бар с зiѓ шындыћ екен, шыраћ екен, Айналдым ќруаѕыѓнан, Мџћаѕали! Ћайсыбiр сыйламаѕан халыћ тiлдi, Жоюѕа зiн зi барып тынды. Ћазаћша с йлемейтiн ћазаћ к рсем, Оллањи, жиiркенем! Жалыћтырды... – К зiѓе к з жасынан бџлаћ тџнып, Бiр сырды айтып едiѓ жылап тџрып, Мен сенi содан кейiн сљйiп кеттiм... Адамды жарћ еткiзер бiр-аћ ћылыћ! Ћу таѕдыр кейде мќз ѕып шуаћ кљлiп, Долданып кейде ћанша ћџлатты џрып! Бiлместен оныѓ осы сайтандыѕын, ?термiз лгендiктi бiр-аћ бiлiп... – Жџмаћ ћып ек ћой ол тљн жалѕанды шын, Япырай, џмытып-аћ ћалѕанбысыѓ?!.. «Басћамын»?.. Рас, ћалћам, рас шыѕар... Онда сен... жаѓа туѕан арманбысыѓ?..

Фќнилiк драма – И... иќ, сен... маѕан мылтыћ оћтапсыѓ ѕой? Сыртымнан жљргенiѓ де оттап – шын ѕой?!. Сен итке дос екен деп бiрдеѓе айтсам, – Айт, кќне!.. айт!.. ?зiмдi соћпаћсыѓ ѕой?! -Жан едiѓ ѕой, жарыѕым, жарћылдаѕан, Перiштедей ћанатын алтындаѕан! Жљзiѓ сыныћ... жџћарѕан Ай секiлдi... Кiмнiѓ бiлген, беу, шiркiн, парћын ѕалам! Мен т ртте едiм соѕыс басталѕанда, Ћар емес, ћањар жауѕан аспаннан да. Неге ксiк ћысады ќлi?.. Сол ћањардан мџз болып аћпай к зден жас ћалѕан ба?. Теберiк анам: «К рсеѓ мљрделердi Ќруаћћа ћџран оћып жљр» деген-дi... Оћимын. Ал Бекбосын – ћай т мпешiк?.. Орнатсам орнатамын кiмге белгi?.. – Љњ, Алла!.. Сейiлтшi тљн-тљнегiѓдi, Тљнегiѓ ћысып кеттi жљрегiмдi! Бџлтта да жарћылдап жай ойнайды ѕой, Жiбершi маѕан бiр жай – бiр емiѓдi!.. ?кпелеп насыбайдыѓ атымынан, Жау тауып жаны жаћын жаћынынан жљргенге, о Жасаѕан, ой бере г р, Опырып бiр ойшылдыѓ аћылынан!.. Адамзат – аћ пен сары, ћара – бќрi, Тегiнде бiр отбасы балалары. Сондыћтан ћџжатсыз-аћ џмытпаѕан, Џлт бiткен Адам Ата, Хауа Ананы!

Арѕынбай Бекбосын Ћиянат ћиып тљсiп ћаусаса адам, Дейсiѓ бе ќдiлдiктi аѓсамаѕан. Кiм ћарсы бас алса да ќдiл семсер... О, бiзде... оѕан дейiн ћанша заман!.. -Мыѓ кiсi кездессе де џнамаѕан, Кеѓ болѕын, кесiрге де шыда, балам. ?лшесе адамды адам зiменен, Жаралу керек онда бiр-аћ адам! Бiреулер – тљу жаралѕан тџстан бљлiк, Бiреулер – ћылыѕымен ћџсћан былыћ. Болар ма ек ќлдећашан ойран-ботћа, Болмаса бiр ћасиет – џстамдылыћ! Туѕанда кiм таѕдырын алды айыра?! Сондыћтан кез болсаѓ да ћандайына, ?шiрме рух отын! Ал ажалды жазѕан жоћ жалѕыз сенiѓ маѓдайыѓа. Жастыѕым атћызѕанда аћт с таѓын, Жыр жазып одан лќззат, баћ тоспадым. Япырмай, елден џят болмас па екен, Алпысты алћымдап ап ат ћосћаным? Ќпенде... Америка, мына халыћ: ќдеппен жол бередi тџра ћалып!.. Ал бiзде... ќдептiмiз ќдепсiзден жатамыз ќжептќуiр «сыбаѕа» алып... – Дертiмнiѓ болды њќйям с здерi емi, Бiлесiѓ аударѕаннан зге ненi? – Тараздан сџлу сљйiп мыѓ жыл бџрын, Дљниеден ткен Омар... жездем едi...

Фќнилiк драма Замана згердi... Ол тљсiнiктi... Ел арып, аз ѕана топ iсiнiптi. Сол топтыѓ жастарына жан ашиды, Бiлместен кетер ме деп кiсiлiктi... «Ездiк!» деп зџлымдыћты байћаѕан ћџр – Алыстым. Бой бермедi сайтан алѕыр! Сонымен егескенде ћасаћана Фќниге келсем бе екен ћайтадан бiр?! Кљндердiѓ бiрi ћызыћ, сарсаѓ бiрi, Ал мiр – сол кљндердiѓ ќн сандыѕы. Ќй, бiраћ, оныѓ хоры оѓар ма екен, Тџрса ќн сап аярлардыѓ ансамблi?.. ?мiрдiѓ жiбiмедi-ау тоѓы ћалыѓ!.. Бiлмеймiн таѕы несi жолыѕарын. Бiлмеймiн таѕы ћанша тозаѕы тџр?.. Бiлем тек бќрiнiѓ де соѓы барын... Соћырдыѓ бiлу ћиын болжап сырын, Ал баћыт – соћыр ћџс ћой. Оѓбаћшы кiм? Есiрдi аћк зденiп не жексџрын, К ргенi – тек ћасiрет к п жаћсыныѓ... Ћыз мiнез iзгiлiгiѓ былай ћалып, Бiттiк ћой ћараѓѕы боп, ылайланып! -О Алла, бiзге шпейтiн жарыћ керек, Жер емес, жљрсiншi анау Кџн айналып!.. Таѕы да асыћ к ѓiл алып џшсын, Жљректi сљйген жљрек таѕы ћџшсын... Жарћ еткен жай оты ѕой оныѓ бќрi, Сен болсаѓ, о Махаббат, – саѕынышсыѓ!

Арѕынбай Бекбосын Баћ ћонса, таѕдырыѓныѓ соры ћалып, О, онда оѓѕарылды жолыѓ аныћ!.. Ќй, бiраћ... абай болшы, жљрмеу љшiн

зiѓе б тен тљстi жорып алып... ?кпе жоћ: ата-баба алысты љздiк. Мына бiз – рухты алѕан ћарыс сыз ѕып! Ћайдаѕы ћаѓѕыбасћа бќйек болѕан, Бiздегi бiр ћасiрет – намыссыздыћ! Адамды адам етер тегi нелер?.. Махаббат! Онсыз рух семiп лер. Жерден Кљн, Жџлдыздан Ай жаса мейлiѓ, Махаббат – еѓ бiрегей, еѓ џлы нер! Адамныѓ, мейлi, елден ерегiне, Ел болып елпеѓдеудiѓ керегi не? Пенде ѕой ол да зiѓдей. Ал аярдыѓ Жалпаѓы – сатулы. Сол себебi де. Тыѕылмай ћуысына сай, тасаныѓ, Жекпе-жек шыћсын – шыдар ћай ћасабыѓ?! Бџ дљние тарлыћ етсе, о Зџлымдыћ, Бќрiбiр о дљниеде шайћасамын! Бџл с зiм – жылау да емес, кљлкi де емес: болады-ау ћайта келмес бџл тљн елес... Ћимасым, сен зiме айналсаѓ ѕой!.. О Тќѓiр, ендi ћайттiм?!. мљмкiн емес... Маћтасаћ џлыны да «Џлы» деймiз, Аћтасаћ џрыны да «Џлы» деймiз, Шын џлы џнатар ма џлыћтауды?.. Ћашан бќрiн ћџдайдыѓ ћџлы деймiз?

Фќнилiк драма Iс ћылса жамандыћћа џрындырар, «Џяттан лдiм!» дейтiн бџрынѕылар. Маскљнем, ћаскљнемдер... бќрi де жљр... Џяттан неге лмейдi бљгiн бџлар? – Осы едi туысћанда ж ндi неме, Бiлмеймiн бездi бiзден ендi неге? – Бастыћћа туысћан – тек љлкен бастыћ. Џћтыѓ ба?.. Џћсаѓ, байѕџс, елжiреме! Тџрса да уаћыт бiздi тонаѕалы, Ћимаймыз деп босћа ол жоѕалады. Уаћытты џзартатын азап ћана, Рахатта ол ћас-ћаѕым бола алады. Емеспiн асып туѕан асыл берен, Сондыћтан кљнќмдi де жасыр демен. Жаћпады-ау бiр с зiм де... Керек пе ќлде ойлауым сенiѓ жармес басыѓменен?.. Аѓыз боп алаѓдатћан елдi б тен, Ѕарыштыћ ете ме бiр Жердi мекен? Ќйтпесе Ќзiрейiлдiѓ ќмiрiмен от мiнiп О дљниеден келдi ме екен?.. Деп жљрсек «бiздi аспаннан жау ала ма», Тарапты аћымаћтыћ ауаѕа да. Џрпаѕын к ру љшiн ћайта келсе, Тџншыѕып ћайта лер-ау Хауа Ана да! Тiрлiкте тап болса да ћалыѓ ћайѕы, Деу бекер: зi зiнен баѕым тайды. Уаћыт зая кетсе – жендетiѓ сол, Ал босћа тпесе ол – жарылћайды!

Арѕынбай Бекбосын Ћара к з, ќппаћ жљздi бiр ћџралай, Жарћ еттi шашћандай-аћ мыѓ Кљн арай. Дљние жайнап кеттi!.. Ќттеѓ сол сќт

зiме тек з кљзiм тџрды џнамай... – Тџр, кќне!.. Тiкеѓнен тiк тџрып тыѓда: Мына шал – сен љшiн еѓ џлыћ тџлѕа! Басынды и басыѓды бас еткен жанѕа!.. Сен, найсап, кешегiѓдi џмыттыѓ ба?!. – Кешiр, ћалћам, зiѓе к п ћарадым, Ћарап алып бiртљрлi боп барамын... Ћоѓыр кљзде к ктемдi аѓсаттыѓ-ау!.. Бџдан басћа айтарым... жоћ, ћараѕым... Ћаншама десек те бiз «жанбыз адал», Ћаншама кейiнгiге ћалды залал! Телегей теѓiзiнде зџлымдыћтыѓ, Махаббат – iзгiлiктi жалѕыз арал! «Саясат?.. Тљрме ме ол ой ћамайтын?.. Мљмкiн ол ойын шыѕар ойнамайтын?..» Деп жљрсем – арсыз арбау, ћулыћ екен, Бiр емес мыѓ ћџрыѕыѓ бойламайтын. «К рiме ертеѓ мљмкiн ћџлай кетем?..» Деп бабам бiр кљн тсе жылайды екен. Бiз байѕџс бiр кљн тсе ћуанамыз, Кiм ћџнын ћуаныштыѓ сџрайды екен? Мойынѕа «ћу тiршiлiк» дейтiндi iлiп, Жљргенiѓ кей кљн жылап, кей кљн кљлiп. Жетпесе жетпейтiнi ћџрып ћалсын, Жетсе екен адамѕа тек мейрiмдiлiк!

Фќнилiк драма Баћ берсе кенет таѕдыр баста сараѓ, Ћалайша бола ћалар басћаша адам?.. Жасайды мiр бойы з бейнесiн, Ќркiм-аћ мљсiншiдей тас ћашаѕан. Жатарда жанарыѓды жџмып талѕан, Кљтесiѓ, пендесiѓ ѕой, љмiт таѓнан... Ал таѓда к ретiнiѓ – таѕы тозаћ... Ќлде бџл... бiр Алланы џмытћаннан?.. Бџл мiр татыр кiмнiѓ таѓдайына?.. Тљсiнбей сансырадым мќн-жайына. Шiркiн-ай, бiреу оћып берер ме едi, Жазылѕан жазуларды маѓдайыма!.. – Ей, Дљние! Кiсќпiрсiѓ... бiраћ тыѓда: Арћама ћорлыѕыѓды ћџлат, тынба!.. Ќйтпесе тќттiнi еш татпаѕан мен, Дќм-тџзын жаћтырмаспын жџмаћтыѓ да! – Ћу нќпсi бiр лап етер жалын ѕана!.. Мен риза! Ћолћамды ендi ћабылдама. Ћџлпыѓды ашпа, ћалћам, ашылмайтын мен тџрмаћ Абыл менен Ћабылѕа да!.. Ажалѕа к ѓiл онша соћпаѕанмен, Бiр суып, бiр ысыѕан тоћталар дем... Мќѓгiлiк ћазаѕыма ћарап тџрар бiр жџлдыз Ћџс жолында боп ћалар ма ем!. Малданып жаѕдайыныѓ жатыћтыѕын, Дейдi екен бiр жарымес: «баћыттымын!» Баћ, сорды баѕамдайтын Уаћыт ћой, Ћолбала еттi, ћане, Уаћытты кiм?!

Арѕынбай Бекбосын Тџмшалап айналаны ћанша аћ тџман, Еѓкейiп еѓсе, ќбден шаршапты жан!.. Содан ба, ой-санаѕа жарыћ берер Кiсiнiѓ кездескенiн аѓсап тџрам... Саѕынып сенiѓ жiбек мiнезiѓдi, Жљрегiм бiр алаулап, бiр езiлдi... Ештеѓе згертуге дќрмен жоћтан, Бiр кљнде мыѓ жерлеймiн мына зiмдi!.. Бiрер сќт тџѓѕиыћтан жасћанды ма?.. Жарћ еттi бота к зден жас тамды да!.. Жџпар иiс, жџмсаћ арай, жџмбаћ елес... О Тќѓiр, бџл не?.. Жџмаћ басталды ма?! Бар шындыћ ћирап жалѕан – ћайраѓдарда, Бет – бетон, жљрек тасћа айналѕанда жылтады лi жанды леѓ ѕана!.. О Алла, басћа љйретер айлаѓ бар ма?.. ?зекке мiр ћанша тепкенменен, Жасыћ боп, жарымес боп кеткен де емен. Сынбасам – онда, асылым, саѕан деген саѕыныш менi ћџрыш еткен дер ем! Бергенменен к п сырдыѓ дерегi елес, Тар санаѕа бџл ѕалам бере ме дес? Жалћау ойѕа жаћпайды-ау бiр-аћ шындыћ: Кеѓiстiкке кереге керек емес! – Ей, кќззќп, жџрттыѓ ћандай кiнќсi бар?! Жасаѕан жауыздыѕыѓ тљбi ашылар! – Тек ќттеѓ ыржалаћтап Џятсыздыћ, Намыстыѓ к рiнбей тџр тљрi асыѕар...

Фќнилiк драма Саѕындым-ау сал дќурен шуаћты љнiн!.. К к мџнарды, к п мџѓды сџрапты кiм... Тым болмаса, о Тќѓiр, бќрiн ал да, Жастыѕымныѓ ћайтаршы бiр-аћ кљнiн!.. Бќрiбiр бџлћынѕанмен бџћтыѓ ыѕып, Бќрiбiр бас июдi шыћтыѓ џѕып... Нелiктен заты залым заманыѓныѓ, Ћояды лелгенше тџтћыны ѕып? Жињан кез, шыћћын мейлi бар шыѕанѕа, Бќрiбiр ол елестер жан шыѕарда! Туѕан жер... Оѕан мќѓгi таѓѕан сићыр – Кiндiктен алѕаш аћћан тамшы ћан ба? Ананы ардаћтап кiм не демейдi, Жарасар оѕан Кљндi теѓе мейлi... Ананыѓ џлылыѕы таѕы сонда – ?зiнiѓ џлылыѕын елемейдi!.. Ѕылымда еш жаѓалыћ тез келмейдi, Тез келсе « зге лшем, зге ен» дейдi. Ал аћын айтћан шындыћ мќѓгi ћалар, ?йткенi Адам жаны згермейдi! – Жџпар демiѓ... к кейдi кљлкiѓ кескен.. Ћалѕып кеттi Ай, жапыраћ сiлкiнбестен... К з ћысып тџр жџлдыздар жеѓеше боп, Ете г ршi кетпестей бџл тљндi естен!.. К рге алып кетсiн дей ме ѕашыћтыѕын, Байлайды неге Тќѓiр ѕашыћ тiлiн? Лљпiлдеп жљрек таѕы љнсiз ћалдыѓ... Ѕашыћтыћ па?.. Жоћ, ќлде жасыћтыѕыѓ?..

Арѕынбай Бекбосын Арман к п алдамшы боп жолда ћалѕан... Арманѕа жеттiм десеѓ – ол да жалѕан. Бiрiнен бiрi туып тамырласар, Ешћашан орындалмас ордалы арман! Тџрсам да ерiнiмдi таћап-аћ тым, Ћана алмай ол кќусардан ћаталаппын. Сахара, Гоби де емес, Нарын да емес, Џлы ш л – ш лi екен ѕой махаббаттыѓ! Џсћынын к рiп мына тiршiлiктiѓ, Несiне кљйзелесiѓ тљршiгiп тым? «Аязым, ќлiѓдi бiл...» Шљкiрлiк ет: денiѓ сау, тљтiн тљзу, тџр шыѕып Кљн... Телiсеѓ кљнќсiнiѓ бќрiн арѕа, Еркекте ары бар жан табылар ма? Кiм бiлсiн, байѕџстарѕа гљл ћуалар бiр ќдет к белектен дарыѕан ба... Жоћшылыћ мќѓгiртiп-аћ тџр-ау мына: демеймiз «мынау сауап, мынау кљнќ». К шкелi кљлкi ерiннен ћанша заман... О ѕажап, џмытыппыз жылауды да!.. Бџл не зi?! Iстi с зге сатћандыћ па? Мџра ѕып тек с здi бiз ап ћалдыћ па? Ћайда да ћаптаѕан с з... ќлде бџрын аузымыз буулы боп жатћандыћ па?.. Жыл санауды жырымдап топтапты адам!. Уаћыт мќѓгi, онда жоћ соћпаћ тќмам. Иса туды екен деп Алла таѕла, Жер-жањанныѓ жљрiсiн тоћтатпаѕан!

Фќнилiк драма Аћылдан талай дљлдљл шиырлаѕан, Бiр пџшпаћ неге бiзге бџйырмаѕан?.. Санаѕа мќѓгi сќуле шашып тџрар Ой тапсам?.. Ќй, бiраћ, бџл ћиын маѕан.. Зџлымдыћ айналѕанда iрi кљшке, Iзгiлiк ћалады екен iрiп iште. Сџмдардыѓ су бљркетiн ћолтыѕына, Ќлi де сол антџрѕан Iбiлiс пе?.. Бар ма едi ел тiлеуiн тiлескенiѓ?.. Ѕарiпке ризыћты љлескенiѓ?.. Кљнi ѕой к кiректiѓ мейрiмдiлiк, Жљрмейiк бiлмей ћалып Кљн шкенiн... -?рсiѓ сен! Ћарамаса кiм ќлiне, Ешћашан бара алмайды тым ќрiге. – Намыс ол, рлiк емес!.. Ал, р болсам, Мен туѕан Алатау да кiнќлi ме?.. Мысыѕы мына заман ћалталыныѓ, Жџртыныѓ жџлѕан жџлын, ћан тамырын. Кiм ћалды бетке џстар? Саудагер ме?!. Параћор алаяћ па?! Ал таѕы кiм?.. Кешкем жоћ мына мiрдi мџз-бетпенен, Ћызыћсыз ћыс, жаз, к ктем, кљз де тпеген. Ќйтсе де... бiр жџмбаћ жан жолыѕардай, Ќлi де ќлдекiмдi iздеп келем... «Дос барда жалѕызсырап тоѓбаймын да...» Деушi едiм... ћайда олар?.. Сол – ћайѕым да. Тќѓiр-ау, тќж-таћ достан айыратын мен патша емеспiн ѕой! Болмаймын да!

Арѕынбай Бекбосын – Сен љшiн мына ѕалам сiлкiндi ме?.. Кљл еттi кљѓiрентiп кљлкiѓдi не?.. Ћайтесiѓ ћапа болып, сергi, серiм, Ертеѓ-аћ саѕынасыѓ бџл кљндi де!.. Барѕанда бабалардыѓ тџраѕына, Ћосылып мiнќжат пен ћџраныма, Кеткендей бќрi с йлеп дабырласып... Кiл таныс љн келедi ћџлаѕыма. Жиырма ѕасыр шаттыћ, ћасiретпен, Таразда талай тарлан, асыл ткен! Ћосылып кеткен мына топыраћћа, Арулар њќйямдарды ѕашыћ еткен... ?ткенге айтып ћайтем бљгiн кпе, Жаратћан бiрбеткей ѕып ћџдiрет те... Дарынсыз екенiм де айдан аныћ:

тiрiк кљле алмаппын бiр рет те! Ћыѓћ етсеѓ бiтiм емес, кектi iздеген, Ћаншалар тозаћылыћ кеттi iзбенен! Ал сџмдар не болады џлт-џлыстыѓ, ?з ћолын з аузына жеткiзбеген? Ћашанда ћарсы алатын ћары, селi ?мiрдiѓ ћайда дауа дќрiсi, емi? Итшiлеп ќлi келем, ќлi келем... Бар болса – баћыт неткен алыс едi... К шетiн к з алдымнан бџрын ќркiм, Сен болсаѓ, о тџныѕым, тџрып алдыѓ. Не сыр бар?.. Сорым шыѕар, бiр кљндерi, Ћайтейiн, таѕы тым кеш џѕынармын...

Фќнилiк драма Арћаѕа артылѕан соѓ жљгi нардыѓ, Ћџлдары ћџм болѕан ба бљгiн Ардыѓ?.. Ал бџрын заман жљгiн к терместен, Ешбiрi ткен емес џлылардыѓ! Жабылып жан-жљрекке уды ћџйѕан, Кiм екен кiлеѓ мына сџмды жиѕан?! Амал не, к ндiм... мен де ћџрбандыѕы – Ћан-жоса шайћасыныѓ ћулыћ, иман... Бiр тыѓ ой тапсам деумен, ќй, ћалай бiз ћатћанын бас байѕџстыѓ байћамаймыз? Шымшыћтай ѕана шындыћ шаршатыпты: «Ескiрген ескiнi тек ћайталаймыз!» -Сан жљректен жыр менен сырды арбаѕан, Сен-жањџтсыѓ! Тек ќлi ћырланбаѕан. Кез боп зергер – махаббат, нџрыѓ шашсаѓ, Еѓ баћытты – сол нџрдан ћџр ћалмаѕан!.. К мескi к кжиектен Кљн аунаѕан шаћта ћар жауды жџмсаћ ћылаулаѕан. К ктем де таласа тiл ћатып жатыр, Тырна боп бiр ћиырда тыраулаѕан... Бџл тљннiѓ сџлу сџѓћар – ќнi де бар, Бџл тљннiѓ ћанды ћанжар – зќрi де бар, Лќззаттiѓ ыѓырсуы... шкен мiр... Бџл тљнде... ой, дљние-ай, бќрi де бар!.. Алдына келiп сирек мќлiм iс бiр, Айыр тiл, арам пиѕыл – бќрi де љшкiр – ћадалса ћиянатпен ћос кпеден, Еѓ жаћсы патшаныѓ да халi мљшкiл!..

Арѕынбай Бекбосын Бетiѓдi ћарыса да ызѕар ана, Ћџрдымѕа ћџласаѓ да ћџздан ана – Жалынба жалпаѓ ћаѕып тiрi жанѕа!.. Жалынсаѓ... жалын ару ћызѕа ѕана. – Кљншiлдiк... арылды жџрт сол шеменнен! Десем мен осыныма сен сенер ме еѓ? -О, онда тљзелген ѕой ой-таразы! Кљншiлдiк – зiн ћате лшегеннен... Дейтiн кез кездессе де «ей, кiм шыдар?!» Шыдадым. К рiнген жоћ кейпiм сынар. Пiрќдар бата ћылса мен лгенде: «Тiк жљрiп, тiк лдi ѕой...» дейтiн шыѕар... – Пќкизатым, саѕындым! Еркелешi!.. Екеумiздi тек бiраћ ртемешi?! ?рт сезiмнiѓ мастыѕы – махаббат та, Бљгiн мас боп, кiретiн ертеѓ есi... Тќѓiрiм о бастан-аћ жаћсылыћты, Оп-оѓай таптырмайтын, тапшы ѕыпты. Тiлеме оны ешћашан имансыздан, ?йткенiѓ – шiргенiѓ жаћсы љмiттi. Кљнќ ма жаћындассаѓ жаћсыменен, Жоћ болса бiреулер ћарѕап-сiлеген? Екi оттыѓ ортасында ћаћтайтџѕын, О, неткен азап едi екен нќпсi деген!.. – Бiлмей тџрмын... мен не деп кеѓес берем?. Айдарымнан менiѓ де жел еспеген. Бар айтарым: ћисыћ жол – дљниеде, Тљзу жљр де кљн кешпе елеспенен!

Фќнилiк драма Бармаћтай баѕым ћайда?.. К кте ме екен?. Ћаншама ѕалам жатыр шетте б тен... Бiр кезде iздеп кетсем?.. Тек ѕџмырды нелiктен ћып-ћысћа ѕып шектедi екен?.. Салмаса да жљрекке сапы-кездiк, Заман жанды жаныштап жатыр ез ѕып... Неге бедеу болады мейрiмдiлiк? Неге егiз туады ћатыгездiк?.. Ћџдайдыѓ . иiрiлген џршыѕындай Уаћыт џћтырады тылсымын ћай?.. Тек ћана џћтырады џмытпастан: бiр кљнi џшады Жан бiр шыбындай! – Жасасам да, жарыѕым, пендешiлiк, Ћоюшы еѓ ѕой бќрiн де сен кешiрiп. Неге енбейсiѓ тљсiме?.. Ћайда рухыѓ? Кеттi ме ол да жерге не желге сiѓiп?.. К п ћарадым, к з байлап бiр кљш бекем, Њќм ћысылдым: «Сџћтану – љрдiс б тен!» Кешiр, жаным... Бiраћ та зiѓ айтшы: Ћырмызыѕа ћызыѕу – ћылмыс па екен?.. Таѕдыр айтты: «Бќрiбiр айырыласыѓ, Ћара тљнде ћарс џрып ћайѕырасыѓ!.. Махаббатты мазалап неѓ бар едi, Махаббатта ќмќнда ћайѕы басым». Жеткергенi мына мiр азабыныѓ – Былѕанышпын! Ал бџѕан жазалы кiм?. Ештеѓенiѓ, о Тќѓiр, керегi жоћ, Тек ћайтаршы жас кљннiѓ тазалыѕын!

Арѕынбай Бекбосын Лљпiл ћаћты жљректер љстiн-љстi! Жанарлардан жарћырап џшћын џшты!. Жљзi тљгiл iзiне iѓкќр еткен О Сџлулыћ – ћџдiрет! Кљштi! Кљштi!.. Бас аман ћалса да не дауылдардан, Аћыры алау с нiп, ауырды арман... Жаралы жанѕа пана ендi сол ма – Балалыћ шаѕым болып ауыл ћалѕан? Ќкеп тџрып ну тiрлiк ќлемге сен, Жаћсы болар едi ѕой жан емдесеѓ?.. Ћимасымсыѓ бќрiбiр, ћалћам К ктем... Ендi зiѓмен мен ћанша сќлемдесем?.. Кљнiѓ тљскен кљйкi бiр жанды маћтап, Ала жiбiн кетпегiн ардыѓ аттап. Жалау ћылса намысты бiр асыл ер, Бiр итаршы тедi сандыраћтап. Тектi шыѕар бiреулер... беттi шыѕар, Бiраћ бќрiн темiрдей тепкi сынар. Таѕдыр осса о бастан ћамшысымен, Табасыѓ ба адамнан еттi шыдар?.. ?з ћызыѕын ззi тќркiлеген, Рух берер ћазаћћа нќр тiлеген Џстаз ћайда?.. Болса оны жазу керек Замананыѓ еѓ басћы ќрпiменен! Саѕан сенсем: мен ылѕи тљсiѓдемiн, Оѓаша, ортаћ лќззаттыѓ iшiндемiн... С йте тџра бiр назым неге тпейдi? Тљсiнбедiм... тљктi де тљсiнбедiм...

Фќнилiк драма Сљюiѓмен сен менi сљйiктi еттiѓ, Ћызѕанудан кей кезде кљйiп кеттiм, Бќрi болды... Сќулешiм, кереметi – Махаббатпен сен менi биiктеттiѓ! Кеудеѓдi оћћа дос љшiн тос тыѕылмай, Кiмге керек достыѕыѓ бос тыѕындай?! Керек кезде жететiн жан џшырып, Ћайда достыћ ћос ћолдыѓ достыѕындай?! Ќкем кегi кеттi деп бiр адамда, Ћайтаруѕа ант берiп, Ћџран алма. Марћџмда да пенделiк болѕан шыѕар, Не iстерiн ол сенен сџраѕан ба... Асау шаттыћ, ћайдасыѓ?! Келсеѓ еттi!.. Енжарлыћтан еѓкейiп еѓсе кеттi. Сен екенсiѓ жалѕайтын бџ жалѕанѕа, Басћа?.. Жо-жоћ, таппадым мен себептi. Айырѕысыз кiмнiѓ ж н, дџрыстыѕы Ћу мiр-ай... бџл да бiр џрыс тљрi. Ћайта келсе-ау ћџдайым рахым ѕып, Жас љмiт пен жљректiѓ тыныштыѕы!.. Ќрбiр жџрттан џшатын ћауызды ыћтап, Жер-жањанѕа шашылѕан жауыз мыћты-аћ! Шыѓѕыс, Темiр ћылышпен алмаѕанды Арамдыћпен алмаћшы ауыздыћтап. К мiлгенде ћайѕыѕа ћарабасы, Оћылѕанда к зiнше жаназасы, Демеу ћайда сорлыѕа?!. Ћайда?! Ћайда тым ћџрыса демеудiѓ баламасы?!.

Арѕынбай Бекбосын Кљмiс тљнде аспаннан Ай ћарайды, Ай сќулесi тастарда тайѕанайды... Бiр жас бейбаћ жуынса к з жасына, Бiр жас серi серiгiн аймалайды... ?тiп жатыр зiѓсiз ћамыѕып кљн, ?тiп жатыр зiѓсiз жабыѕып тљн... Бќрiн ћайтiп айтармын... еѓ аћыры жљрiсiѓнiѓ дыбысын саѕыныппын!.. Теѓге џрлап бейшара ѕарiптерден, Баласына аћ сарай салып берген... Кљнќњарлар к п ћой... к п... бiраћ бiздi Саћта, Ћџдай, саяси бќдiктерден! Тырп ету жоћ... ћойѕандай ћалбырѕа сап.. ?мiр боп па шаттыћћа ат шалдырмасаћ?! Тџтас баћыт ћимасаѓ, сараѓ Таѕдыр, Рахаттан да бiзге аздап ћалдыр масаћ?.. Ендi ћанша, ћараѕым, жљрер дейсiѓ, Жљрегiме сондыћтан бiр енгейсiѓ. Беттен ала бермешi?.. Кiнќм болса, Мен кеткеннен кейiн де тљгендейсiѓ... – Ей, ?мiр, датым – назар салшы маѕан: жанда сау жер бар ма сен жаншымаѕан?!. Мен неге тем стiп жолаушыдай, Амалсыз ауру атын ћамшылаѕан?.. Ћайѕыныѓ ћара жартас арасында, Жауыздыѓ ћысастыћ пен жаласында, Ћашанда ћалћан болѕан, ћайран љмiт, С ндiѓ-ау?!. Ќлде ќлсiреп барасыѓ ба?..

Фќнилiк драма Кљнде ертемен боћтасып, џѕынысып, Ћу нќпсiнiѓ сићырлы суын iшiп бауырларым, о Тќѓiр, жљрiп жатыр!.. Жанар жасып, бетi мен буыны iсiп... К рерiѓ тек тарихтан мыѓ жылдаѕан – Ћабырѕасы халыћтыѓ тыржыѓдаѕан! Ћиямет ћып мiрдi ћиянатпен, Орнатћан ба о баста бiр жынды адам?.. Айтћаныѓа айтћандай таћ тџратын, Сайтан болып кетсеѓ де жаћтыратын бар ма бiреу? Ол – зiѓ...Сондыћтан да саћта жанды сатћыннан тат ћылатын. Табыстыћ!.. Таѕдыр басћа бџрды арнаѕа, Ћош айттыћ ћос жљректен мџѓдарѕа да. Iлкi мiр – мiр емес, осы кљнге Жетуге ткел болѕан жылдар ѕана!.. Кез салатын к ѓiл жоћ ћыздарѕа да... Жан-жаѕыѓнан сезерiѓ – ызѕар ѕана. Жылынады байѕџс жан ендi ћашан? Тозаћ оты шоћтанып ћызѕанда ма?.. Кей бикеш бљршiк атпай аѕаш ћџрлы, Кей жiгiт баћ пен сорды таластырды. Ћыздардыѓ кiп-кiшкентай iздерi де О, ћанша таѕдырларды адастырды!.. Жылдам келiп жылмаћай џшћыр заман, Тереѓ сезiм – толћынѕа пысћырды адам. Ћайда ћазiр ћыз хаты – махаббаты, Ћаламџштыѓ џшынан џшћындаѕан?!

Арѕынбай Бекбосын Тiлеп ћайтем Тќѓiрден несiп б тен, Пешенеге жазѕанын кешiп кетем. Ал Ажал дейтiндерi немене зi?.. Басћа ќлемге бастайтын есiк пе екен?.. Ѕаламѕа сан дананы алып келген, Елдi кiм кемсiтедi ѕарiп деумен. Ал елдi ћалай дейдi даналары аспаса зiн зi дќрiптеуден?.. Сен бар жерде пейiштiѓ лебi ескендей... Леп ескендi жљрiппiн мен ескермей. Кешiр, жаным!.. К ѓiлден к шер ендi кейбiр бейне тљстегi елестердей. – «Жер ћылдым!» – деп сен оны кљлесiѓ бе?!. Ал бiраћ сен мынаны бiлесiѓ бе: Жаћсыны жарѕа жыћћан жауыздардыѓ – Халыћтыѓ ћарѕысы да љлесiнде! Ћарап тџрып ойлайсыѓ баз бiр жанѕа: «Бџл байѕџсты ћу заман аздырѕан ба?..» ?зiѓе де ой-жебе ћадалады: «?мiрiѓде ксiтпес аз кљн бар ма?» – Шын сљюдiѓ ћайѕысын жџттыѓ бџрын... – Бiраћ мына шындыћты џћћын, кљнiм: азат болып ткенше махаббаттан, Мыѓ есе артыћ мќѓгiлiк тџтћындыѕыѓ!.. Жан едi ол – ќрi жалын, ќрi дарын, Мерт ћылдыѓ, iштар неме, барып арыѓ! Лаѕнатты айтар-айтпас... Тек тiлер ел

з уыѓ з бойыѓа дарыѕанын!

Фќнилiк драма Ћамалмысыѓ алынбас тас бекiген?.. Ћџшаѕыѓды, ћалћашым, ашшы?.. ?тiнем?!. Кеудедегi жалѕыз-аћ жљректi де Сенiѓ љшiн бќрiбiр бќске тiгем!.. ?мiрiме ћарасам ћарашада: бейкљнќлiк бейнесi шала-шала!.. Шалалыћћа шаћырѕан кљлiмк здер, Жараса еттi-ау маћшарда арашаѕа! Бiресе от-жалынсыѓ, бiресе мџз... Сезiм-семсер сiлтенiп, тiресемiз... Мен жеѓiлдiм! Ћояйыћ!.. Бџ жалѕанѕа кљнде кетiп онсыз да жљр есемiз... Наћџрыстыћ – найзаны тасћа ћадау... Ћара алдымен шыѕа ма бастан анау бiр асыл ой?.. Ќйтпесе ћу жаћпенен ат шыѕару – атыѓды масћаралау!.. Ћаншама рет жаѕадан алды сайтан, Сайтандарѕа сан рет ћарѕыс айтам! Жџлћысуѕа зџлыммен уаћыт берген Џлы Тќѓiр – Аллама алѕыс айтам!.. – Таѕдыр ма екен, ќлде... ќлде ћу мiнезiѓ?. Жалѕыз кештiѓ от пенен суды да зiѓ. Жарасћанын жалѕыздыћ тек ћџдайѕа, Миыѓ болса бiлетiн туды кезiѓ! Шындыћ шыѕар бџл, бќлкiм, мыѓ естiлген: Џлты арћылы адамѕа џлы ес кiрген. Ћазаћ ћанша, ей, баурым, байћап к ршi, Бар мейiрiмiн ћазаћћа љлестiрген?..

Арѕынбай Бекбосын Мќѓгi сџраћ шыѕар бџл бiр ескiрген: Кiм Адал мен Арамды кљрестiрген?.. Кiм т релiк айтады бџл кљреске?.. Кљрес к рмей мiрi кiм ес бiлген?.. Кљндiз, мейлi тљнде де, таѓ атћанда, К рiспеуге зiѓмен таѕат бар ма?! Бiраћ шырын сезiмдер к п сияћты, К рiспеген екеумiз саѕаттарда... Мейiрiм жоћ – ол бiзде тљгесiлген, Байлыћ жоћ – ћол жеткенге љлесiлген. ?з кљнiѓдi зiѓ к р. О, бауырым, ?лмеу љшiн шыћпасын бџл есiѓнен! Тљк те емес мына фќни безергенi! Тљк те емес ерiнiѓнiѓ кезергенi! Мен бiлсем, еѓ сџмдыѕы – тiрiѓде ит боп, Соѓыѓнан лген соѓ да с з ергенi!.. Аћша – бљгiн бќрi де: махаббат та, Ћасiрет те, шаттыћ та, шапаѕат та!.. Ќмiрiмен аћшаныѓ ћан да аѕады, Аћшаменен шыѕып тџр атаћ-ат та... Бџ жалѕаннан бiржола безер ме едi, Ћаѓѕырып ќлде ќлемдi кезер ме едi!.. Арлы болѕан пендесi сорлы болды, Алла мџны сезбесе сезер ненi?! Мейлi, ол болсын Тќѓiрдiѓ сљйiктiсi, Ол да пенде. Пенденiѓ кљйiктi iшi. Айырмасы – ћандендер таласа да, Биiк болып ћалады биiк кiсi!

Фќнилiк драма Ажырамай бiр елi шалыћты ойдан, ?ззiммен сырласам, ћалып тойдан... –Џлы Омар! Мќѓгiлiк т рттаѕанмен Сенсiѓ менi азапћа салып ћойѕан!.. Бар жаћсысын жатбауыр алып ћойѕан, Жаћсылыћћа, ќй, бљгiн халыћ тойѕан! Надандарын нќн ћылып, мастандырып, Зиялысын зарлатып, арытты ойдан!.. Бiр ашылмай ћойды ѕой ћайран к ѓiл, Дауыл соѕып сойћанды жайдан небiр!.. «Ћимайтын не ћалды?!» деп ойлауым мџѓ – К з алдымда џршыћша айналды мiр. Тып-типыл... бiрi де жоћ таяныштыѓ... Мен сорлы адам емес – Аянышпын! Тоналдым неге бџлай? Ендi ћайттiм? Љмiт жоћ. Жоћ ондаѕы баяѕы џшћын... Махаббат, сый-ћџрмет те, зиярат та – Бќрi де Адам деген сияды атћа. Бiраћ та сол Адамныѓ шын таланты – Бiрiне бiрi жасар ћиянатта! Адамныѓ iшiндегi еѓ алтыны

зiѓ боп, тисе сыйдыѓ еѓ артыѕы – Емес ол оѓѕан баћыт!.. наѕыз баћыт – Паћырдыѓ ћуанѕаны сен арћылы! Демеймiн ззiмнен шiрiп лдiм, Жеѓiсi ол – сайћал заман, «iрiлердiѓ»! Ендiгi ем... махаббат па?.. Олай болса, Мен мљмкiн бiрте-бiрте тiрiлермiн?..

Арѕынбай Бекбосын – Џмытћам жоћ мен де, рас, ол кљндi ќлi. Есте жанѕа жас баћыт толтырѕаны... Ћайтарар ма ћайта оны к здiѓ жасы, Бiр к мген соѓ жылдардыѓ толћындары?! – Салбырайды соншама басыѓ неге? Болды ендi! ?й, жетесiз жасыћ неме!.. Жамандыћћа жалѕыз сен жазыћты ма еѓ?! Љмiттi оят! Кеп ћалѕан ѕасырды еле!.. Ћас тџтпа бiреудi, ол да згередi, Дос та згерер болмаса з дегенi. Кесiп айтпа ештеѓе ешкiм жайлы, Тљптiѓ тљбi зiѓе с з келедi. Керемет! Кiлеѓ ћџлћын iрiктелдi! Џмытћан елден ћорћып-љрiккендi. Ћџйынѕа айналсам-ау бiр алапат, Апарып тастар шетке шiрiктердi! Ел: «Ѕарыштыћ келiптi! Келiскен ер!.. Не маћсат бар, бiраћ, бџл келiсте?» дер. Кiм бiлсiн... Жер тамџѕын к ру љшiн, Бќлкiм, олар – кеп жљрген перiштелер?.. – Баста бiреу бiреудi демедi. Џшты!.. Демей алам мен кiмдi?.. Деме кљштi. Арлыны атћа ћондыру – аћырет ћой!.. Сџра, тiнем, ћолымнан келер iстi. «Жљресiѓ кейде жџрттыѓ езiменен! Досыѓ жоћ!..» – Кезде осындай с з iреген љнсiзбiн, кеп тџрса да айћай салѕым: «Доспын мен мынау елдiѓ зiменен!»

Фќнилiк драма Сыныћ с з, сыѓѕыр кљлкi жќне... мљсiн!. Жаным-ау, сен не деген ќдемiсiѓ! Кљнќњар бџл жањанѕа ћайдан келдiѓ?.. Сен б тен перiштесiѓ ќлем љшiн! – О достарым, бiрге ткен балалыѕыѓ, Селдiреп-аћ ћалыппыз – ћара, бљгiн. Арамызды аралап Ажал жљр ѕой! Ќне алды!.. Ал ертеѓ алары кiм?.. Демеймiн: баћ пен дќулет, шаруаѓды бер. Демеймiн: бал мен шекер, халуаѓды бер. Алысып арамдыћпен ќл кеткенде, Сќл ѕана демей г ршi, пќруардiгер?! Дей ме ел: «бџл фќнидi алдап тем», Жалѕандыћ болып алды жанѕа да теѓ... Ойнатћан сан миллиард артистердi, Кiм џлы режиссер?.. Алла ма екен?.. Ћайырымды не зџлым айлалы, ктем, Дљниеден, о, ћаншама байлар ткен! Жарлы Омардыѓ рубайы мыѓ жасаса, Ал байлыѕы байлардыѓ ћайда кеткен? Бiр керемет жљрмесе бола ћалып, Бiз байѕџсты дермiсiѓ оѓады аныћ. Тџѓѕиыћћа надандыћ сљйрелеп жљр, Сегiзаяћ секiлдi орап алып... Неге ылай мiрдiѓ бар аѕысы? Ризалыћтан неге к п наразысы? Неге лшеп бермейдi бџл тамџћты, Аћыл менен Ќдiлет таразысы?!

Арѕынбай Бекбосын ... Мына бџлт Колорадо тауларына, Н серлеп сондаѕыдай жаумады ма?.. Неге жат Америка саѕынтады?.. Саѕыныш сыя ма Жер аумаѕына?.. Бармын ѕой... тек бiраћ жоћ бойда жалын. Тыншытып ендi ћалай ћоймаћ арым? ?зiмнен зiм сџрап басым ћатты: Љмiт пе, кiнiш пе – ойлаѕаным? – Есiѓ болса сен мына тоћта сырѕа: барда тасып, баћ-дќулет жоћта сынба. Ал береке айналып бiр соѕады, Тџнып тџрса татулыћ от басыѓда. Алмасы жоћ Адамныѓ амал ѕылып, Амалменен ћаусатар ћамалды џрып. Бiраћ наѕыз Адамѕа бар тосћауыл – Џят атты киелi табалдырыћ! Оны ойлаймын, жайына бќрi ћалып. Елестетем... лќззат ап ќрi налып... Тiл сезiмнен осынша осал ма едi, Болѕанымен бiр жырдыѓ бары да аныћ!. Асаулыѕым неге осы бастыћпады?! Жас кљндегi ћоштасћан мастыћ па ќлi?.. ?зiм далмын! Кешiршi?! ?лсем еттi к з жасыѓды к ргенше жастыћтаѕы!.. Ауызбен бќрiмiз де «ел, ел...» деймiз, Ел жаћћа ертелi-кеш елеѓдеймiз... Ал ендi Ар алдында – ћане, кiм бар? – Ћайсымыз «жарылћадыћ!» дегендеймiз?!

Фќнилiк драма – Мен – ћџлымын ары – айдын, жаны байдыѓ. Ал сендейге?.. Жоћ... семсер жанымаймын. Елдi жеп кеп етесiѓ кљлiм-кљлiм,.. Жоѕал ќрi!.. сен иттi танымаймын!.. – Ћасћырсыѓ-ау сен адам таћылеттi, Мойыныѓда ћанша обал, аћы кеттi! Азу тiстi азайтып апсыѓ мљлде... Еѓ болмаса ендi ойла аћыреттi!.. Тљсiн к рiп сап-сары жарћылдаѕан, Ќшекей ѕып апты алѕаш алтынды адам. – Неге бљгiн ћайда да лшенедi ќшекеймен, о Адам, парћыѓ, баѕаѓ?! – Отыз жетi! Туѕан жыл зобалаѓмен! Сенде туѕан сормаѓдай со балаѓ – мен! Маѕан ћонѕан Аѕамныѓ шыбын жаны, Рухым да мќѓгi бiр ол Аѕаммен!.. Базар толы дљние. «Ал, сатамын! Асыл киiм!.. Машина!.. Мал сатамын!..» К п ћарадым – таппадым, ќттеѓ-ќттеѓ, Кiп-кiшкентай к к тасын фќлсафаныѓ!.. «Кешiр, жаным?!. Бiр кљнќм џмытылсын... Деп жалынып, махаббат ћџлы, тџрсыѓ... Кешiрдi ме ол сенi? Кеше алды ма?.. Ќйел – толыћ ашылмас џлы тылсым! Омар њќйям – Ћџдiрет! Мыѓ жџртын бой бергiзген бџл жањанныѓ бiр жыртынды ой!. ?зiм болып барады ћалайша ол? Арамызда, ћџдай-ау, мыѓ жыл тџр ѕой!..

Арѕынбай Бекбосын Ћасiретке айналып бiр тљн тљсi, Оянѕанда ойланар мљмкiн кiсi: «Сорлы басым сонда... ћап!» Жаѓѕырар ма џмыт болѕан бiр ћыздыѓ бiр кљлкiсi... Бiр мiнезi ћазаћтыѓ жалыћтырды!.. Не алыбын алысып алып тынды. Бiздей байѕџс ел бар ма жер-жањанда, ?зi зiнен ћызѕанѕан жарыћ Кљндi?! Кiл жемћор тойда отыр, жайнап бќрi, Айтары: «Бiз – осы елдiѓ ћаймаћтары!..» -О сорлы ел! Бетке џстарыѓ мынау болса, ?зенi мiрiѓнiѓ ћайда аћћаны?! Ћайтесiѓ, ћу таѕдырѕа к несiѓ де... ?мiрiм оѓбады деп лесiѓ бе... ?лме! Тек ойды, бойды тазарт удан, Ћалмасын тiптi тырнаћ к бесiнде. К зiѓде жас – ол ћазiр туатын ќн! С зiѓ де рас – шындыћтыѓ суатынан! Жуас жљрек боп кеттi асау тџлпар!.. Сезiмiѓнiѓ айналдым ћуатынан! Жаратса да жасыћты ћолда бар ѕып, Жљрсе де асыл жоћтыћтан жолда ћаѓѕып– Теѓгерме еш екеуiн! ?йтсеѓ оныѓ – Адамзаттыѓ намысын ћорлаѕандыћ! – Тышћанын да жалмайтын к рсеѓ iннен, Мына байѕџс жерге осы неѓ себiлген?!. Бiраћ сенiѓ еѓ басты жауыздыѕыѓ – ?лшейтiнiѓ бќрiн з лшемiѓмен!

Фќнилiк драма Ойхой, би к п! Ћол биi, кше биi, К з ћаритын ћарын-би, б ксе биi!.. Жас тояттыѓ табар-ау бiр амалын, Не болады бейшара кексе кљйi?! Ћырћыстырѕан ћашаннан љмбеттi не? Жерден бiр сќт шыѓѕырѕан љн кеттi ме? Адамзаттыѓ адамзат болуы љшiн, Миллиард жыл ќлi де мiндеттi ме?.. – Iшiс... мадаћ... маѕынасыз былжыраћ тљн. Мен байѕљс та мас боп ап былжыраппын... Ертеѓiне, ей, Намыс, џят – отпен

ртеп, iштей кiртiп бiр жылаттыѓ!.. Ту к тердiк жџлдызды шаћта! Бџлай ету ћалсын, о, ћайдан жатћа да џнай?! Мќѓгi-баћи зiѓнiѓ ћџлыѓбыз бiз, Ћџл болудан басћаѕа саћта, Ћџдай?! Безсем де ар-намыссыз, лi еттiден, Ќѓгiмем жараспады-ау к п «ептiмен». Ортаѕа зiм жљрген судай сiѓу орнына ой келедi рекпiген! Алланыѓ добы десем жеке басым, Сол допты ап, Таѕдыр, ћайда беталасыѓ?.. Жол ћылып ендi ћанша жљрер екем, Арћа мен Алатаудыѓ екi арасын?.. Аста-т к азыћ-аућат, асыл киiм, К п аћша, ћызыћ-думан, басыѓда љйiѓ... Бар мџрат осы-аћ па едi?.. Онда, байѕџс, Желге џшћан жылдар екен жасыѓ дљйiм!.

Арѕынбай Бекбосын – Ћалѕанша бiздiѓ ѕџмыр гљлi семiп, Ж н сџрап, ей, замандас, бiлiселiк! «Бабалар бiрiн бiрi бiлген» десiн, Бiрiне болар џрпаћ бiрi серiк... Деп ћалып ем баћыттыѓ таѓы атћан ба, Ћиыпты оны ћып-ћысћа саѕаттарѕа!.. Тќттi елес боп таѕы да ћаласыѓ-ау, Ћайттiм?! Таѕы тапсырдым Жаратћанѕа... – Сенi џћпаса налисыѓ к пке неге? К пке кпе жљрмейдi. ?кпелеме. К п iшiнде к к иттiѓ жљрерi аныћ,. Ћџйрыѕынан џста да теп т беге!.. Бiреудiѓ болса iзi ылай, сыз, ћан... Демегiн маѓдайына бџлай сызѕан. Бастауы бар бќленiѓ – ћџдайсыздыћ. Ћорыћсаѓ ћорыћ наѕыз ћџдайсыздан! Кейпiѓмен менi ешћашан сљймегендей, Жеткiздiѓ, бiлесiѓ бе, кљйге нендей? Тамџћћа тастап менi секiлдендiѓ, К кке џшып перiштемен билегендей!.. Жаратћанда сенi Алла лшеп тегi, Сенiмен шын к рiктi к рсеткенi! Жањандаѕы бар ћыздыѓ бар ажары – Сџлулыћтыѓ сендегi б лшектерi! Баћидыѓ ћаћпасы алдан ашылѕанда, ?лi тќндi топыраћ жасырѕанда, Ћайтiп ћиям мен сенi, сќулетайым?! Жоћ! Жырыммен ап ћашам ѕасырларѕа!.

Фќнилiк драма – Демi жџпар, жљзi гљл, жаным, нџрлым, Саѕан iѓкќр асау жан, арынды џлмын! Тiзе бљгiп тiрiге к рмеп едiм, Саѕындырдыѓ!.. Сен менi баѕындырдыѓ! Алатаудан алапат ћуатты алѕан, Басын ћосып бџлаћтар су аћтарѕан жаратыпты, о Талас, сенi еркем!.. Ал сен маѕан дарыттыѓ шуаћты арман!.. Азайса азап кей-кейде желiгерсiѓ, Желiктен де жел кпе жерiнерсiѓ. Бќрi ткiншi екен ѕой, о дљние!.. – Шаћыршы анау аруды, берi келсiн... Тљбiнде бейопа мiр тљѓiлдiрер, Ертеѓ-аћ аласарып бљгiндiк р. Ћанша арман аямастан алдап соћты. Болды ендi!.. Бiрдеме етiп кљнiѓдi к р. К горайын к терiп К ктем келдi, Жер тљледi. Ћџдайым к ктен бердi... Мџѓаямын оѓаша жылап жоћтап, Тљлей алмай дљниеден ткендердi... Таразда ертеден ел мекендеген Аѓыз к п. Аѓызды оймен бекемдеген. Бiрiнде: «Айшаны Омар армандаумен Аћынныѓ дљрi болѕан екен...» деген... – Ей, пiрќдар, иманыѓ, дiнiѓ барда, Рахым ѕып кешiрер мiнiѓдi Алла. Бiраћ зiѓ сот ћџрып, жауап алшы: беттiѓ арын бес т ккен кљнiѓ бар ма?.

Арѕынбай Бекбосын Жџлатын мойыныѓды бџрап тџрып – Зџлымдыћ! Мiне, ћуат, тџраћтылыћ! Миллиард таѕдырлардан џн тартса да, Алмапты бiр тiсiн де уаттырып!.. Жан-сарайѕа жол тартты бiр ќн тыѓнан. Жарћ еттi ќне к ѓiлiѓ тџман тџнѕан! Сорѕалауын к рдiѓ бе сансыз нџрдыѓ, Соѕылѕандай дљние кiл алтыннан!.. Неткен тќттi, лќззатты мына жас тљн! Ћџрсауынан ћџтћарѕан џнамастыѓ! Џлпа ќсердi мiрi љкiлермiн, Ол тџрѕанда мен ендi бџла жаспын! Азан-ћазан, мќз-мќйрам iѓiр шуы... Тал жiбек ќн... арудыѓ ыѓырсуы... Љзiк-љзiк, дљние-ай!.. Љздiктiрген ќрбiр сќтiѓ – жљректiѓ бiр ыршуы!.. Ћонбас едi соћыр баћ оѓбаѕанѕа, К нбес едi ќдiлдiк зорлаѕанѕа, ?мiр ѓi згеше болары хаћ, Шындыћ шiркiн жќйбасар болмаѕанда!. Мќн берме пџлыѓныѓ жоћ, мал азына. Ћџрсыншы!.. Болма ешкiмге наразы да. Ќй бiраћ... азаптайды-ау кљнде тљсiп, Намыс пен жоћшылыѕыѓ таразыѕа! Баћыт тапћан жљректi асыл достан, Айырылысу айналып жасынѕа осћан, Таѕдыр деген осы ма, о Тќѓiрi, Ћасiрет пен баћыттыѓ басын ћосћан?!

Фќнилiк драма Ѕџмырдыѓ ћџлап тљсiп мџнарасы, Баћиѕа жол тартты елдiѓ џлы аѕасы... Топан су басса да ендi ћайѕырмайды... Ћайѕыру – тек тiрiнiѓ сыбаѕасы! Шындыћ – От: шыжѕырады, кљйдiредi, Шындыћ – Кљн: баршаѕа бас идiредi... Кљйейiк! Иейiк!.. Тек сонда, мљмкiн, Бетiнен мына жалѕан сљйдiредi?.. Тiршiлiктi о баста жаратарда, К п болѕан-ау аѕынан ћара таѓба. Ћара таѓба – тљйiндi шешерiнде Адамзатћа бер дќйiм таѕат, Алла? Адамдарды айырар бiр айырма: мџѓды жанѕа ћараѓѕы Кљн, Айыѓ да!… Аяр болсаѓ, о Алла, Ќйелдi ая, Ќйел заты ќлсiздеу уайымѕа! Ѕашыћ болып ћалады демде кейде... /Жайдыѓ оты – ол сезiм рлегей де!/ Сезiмталдыћ туѕызып ѕашыћтыћты, Сезiмталдыћ оны ерте жерлемей ме?.. – Кешiр, Алла, кешегi ћалдыћтанбыз, Ћџдай деп бiр ћџдайсыз жанды џћћанбыз! Сенбей жљрсек ?зiѓе жќне кешiр: Сенiмсiздiк дертiне шалдыћћанбыз!.. Бiреу жайлы сырды ашпа бар аѓдаѕан! Шынды айтам деп аѓћаулар арандаѕан. Бiр ћуыѓ мен бiр сџмыѓ жаласса ауыз, Сен жексџрын боласыѓ «жамандаѕан».

Арѕынбай Бекбосын Мџз к ѓiлдi жылтуѕа жарамай Кљн, ?нбойымды бiр ксiк аралайды љн... Мыѓ жыл тiп кетсе де мџѓ шаћырар, Отырардыѓ орыны – даладаймын... Кљркiре, Кљн!.. Жай ойнат, кљркiрей тљс, Буаз бџлттар босансын, сiлкiлей тљс! Айналып ап Аспанѕа аћын жљрек, Жарћыратсын жањанды жыр – тљлей кљш!. Еске салып асыћтыѓ есiл кейпiн, Ыстыћ жаспен алатын « шiн» кей тљн... Ал мына тљн самалы-ай! – Аймалашы, Сенен басћа ешкiм жоћ есiркейтiн!.. Десек те «жеп ћоймайды адамды адам», Улы с з ћай жљрекке ћадалмаѕан?! Мерт болса сол жебеден – жендетi кiм? Iздеу жоћ. Iздесе де таба алмаѕан... Ћап-ћара Аспан рiп ап оттан ћамшы, Тiлдi жердi, ћадалды сотћар тамшы!.. Неткен ѕажап ѕаламныѓ ћањарлы љнi!.. – Ей, балалар, шуламай тоћтаѓдаршы... Дљниеге болса да жарымаѕан, Асыл Ердiѓ аты озѕан, арымаѕан! Бiр ћылыѕы мыѓ тљрлi бќле туар, Тќѓiр атсын дейтiндi «бќрi – маѕан!» «Ќлi тойым бар шыѕар тойламаѕан», Деп љмiтпен кљндерiн жойѕан адам. Жалпы мына тiрлiкте не маѕына бар?.. Басћа осындай кездерден ой ћамаѕан?.. Бџдан зге тейiн тiлемей тљк: Џрпаћ берсеѓ – бер, Ћџдай, бiрегей ѕып! Жљрегiне отын бер найзаѕайдыѓ! Отсыз мiр мiр ме?! Плебейлiк!..

Фќнилiк драма – Сен бекер мына ?мiрден шайлыѕасыѓ... Содан да с зiѓде ылѕи ћайѕы басым. – Ћайѕырсам – ћайѕы ћайта келмеуi љшiн. Ал зiѓ неге одан ћаймыѕасыѓ?.. Ел «тiлiм» деп тiрiле бастаѕанда, Кќрi сайћал Сатћындыћ басты амалѕа: зге тiлде с йлетiп з баласын, Ћазаћ тiлiн љйретпек басћа адамѕа! «Жљрегiѓнiѓ, бiлiп ћой, иесi мен!» – Деген сен – шын махаббат киесi ме еѓ?.. Онда болшы, лќззатћа шомылдыршы?! Ћџтылайын кљйкiлiк кљйесiнен!.. – Неге ашпадыћ ол тљнi ол жџмаћты?! ?кiнiштi! Айрылѕан жол жџбатты... Жџбанбадым. Ал сен ше?.. Мен бейбаћты

кiндiрiп мiрдiѓ он жылы аћты... Мiнез де – дерт. Ћайтемiз ем ћонбаса? Оѓбады ѕой оныѓ бiр ендi оѓбаса!.. Бiздi еншiлес ететiн не ћалды зi, Кљнде басып жљретiн жер болмаса?! Бџлаѓ басып б ксесiн ойнаттырып, Бикеш кеттi-ау тентек ой ойлаттырып: «Тiлiн емес б ксесiн с йлеткенде, Дегенi ме «Ер болсаѓ – ойнап, тыныћ!..» Айырма жоћ еш жерде елдегiден: тосады алдан аярлыћ сен жерiген!.. Бќлкiм, тауып ћаларсыѓ шын инабат, Шыѕып к ршi мына Кљн шеѓберiнен? – Не ћызыћ бар мiрде басћа мына! Ћџшаѕыѓды ашшы, еркем... аш таѕы да... Бiрте-бiрте биiктеп кетейiкшi, Тљпсiз, отты лќззаттыѓ аспанына...

Арѕынбай Бекбосын – Келмесе бќрiнен де суынѕысы, Жыћпайды ћџштарлыћтыѓ туын кiсi! Тiзеѓдi ћџштым, мiне! Рахым ѕыл, Тќѓiрдiѓ, о, ѕажайып туындысы!.. Кiмдер... кiмдер жљрмедi мына баћта, Баћыт ћџшћан бар шыѕар жылап ап та... Ал мен ендi ћашанѕы?.. Ќлде Тќѓiр

мiр бойы ксiтiп сынамаћ па? Кешегi бiр бќдiктi – сiлiмтiктi, Рухани џстаз ѕып бљгiн тiптi алуѕа осы, жќмиѕат, айтыѓдаршы – Мен бе, сен бе?.. Ћџдай-ау, кiм ынтыћты?! ?тiп кеткен жылдарым жырдан жыраћ, Елестетiп жетiмдi тџрѕан жылап – Мџѓаямын... љрлеймiн сезiм отын... Ал от берер жљрегiм жљр ћалжырап... Шорћаћпын ѕой о бастан мен есепке... Шорћаћ ойын жќмиѕат демесе кпе – бџл мiрiм к ѓiлiме ћонар емес, К шiп кету мљмкiн бе Келешекке?.. Жырдан, жаным, жанымныѓ бiл дерегiн: Сенiменен жљрегiм бiрге менiѓ!.. Тiлмен с зiн жљректiѓ ћайтiп айтам?.. Сондыћтан да ќдейi љндемедiм... Жарыћ ћылмас жањанныѓ кљндiз шамы, Туѕанында к ѓiлдiѓ бiр кљз шаѕы таћтыѓ, сќулем, жљрекке мына кеште, К зiѓдегi ѕажайып жџлдызшаны!.. К рiп жљрiп жљздердi кiл ћабарѕан, Кљн шуаћты аѓсауыѓ – ћџрѕаћ арман. Заман.. ћоѕам... ћайсысы?.. ќлде екеуi, Бiр жерлерiн, ќйтеуiр, былѕап алѕан!

Фќнилiк драма Жаралѕан-ау ћайырсыз, тапшы кљнi, Таѓдайына тамбапты баћ шырыны!.. Бастан ћџдай имеген бейшараѕа, Не бередi жорыѕан жаћсы ырымы? Кейде айналып беймќлiм бiр елеске, ?мiр бойы ќн неге жљредi есте? К ѓiл кљйге ћосыла ћџбылатын, Бџл не зi?.. Шыбын жан љнi емес пе? Ћаншама рет «Кел!» дедiѓ, ћолћаладыѓ?.. Тартћан жоћ па ќлi де оѓ ћабаѕыѓ?.. Аяћ-ћолды байлаѕан арћан-таѕдыр, Таѕы ойша ћуыртты-ау жол танабын!.. Бџздырмастан ћџлыптаулы ћџрсауыѓды, ?тiп жатыр бiр мiр... бiр сарынды. Ћарап жљрiп кейисiѓ з зiѓе, Бiлмеген соѓ кiмдерге џрсарыѓды... Еркелеуi – к ѓлiѓдi кљйттеуге теѓ, Ћџлыѕында ћылыћ жоћ титтей б тен, Жаћсы иттер адамѕа неге жаћын?.. Ќлде оны да зiндей ит дей ме екен? Кем-кетiгiн тџратын тасаланып, Кiм болса да тљбiнде ашары аныћ. Сонда ойлайсыѓ: «Неге лiпштiм бџѕан, ?з санамда жаћсы адам жасап алып?!» К зiм шуаћ к зiѓнен iздеп едi, Тапты атылар сџп-суыћ мџз жебенi!.. Сќл iлтипат ћимады-ау мына жалѕан, Ал ћџдайым бџйыртар бiзге ненi? Неге болсын демедiѓ болатынды? Ћорыћтыѓ сен!.. ?йткенi ол аћылды!.. Аћылы азап болды да аћырында, Жасыды ќне... кљйреп бiржола тынды...

Арѕынбай Бекбосын К рдiк деп аз жыл азап, аз кљн ћайѕы, Ћалайша иманымыз азѕындайды?! Ћайырлы заманѕа да мезгiл керек, Суыћ деп Алла ћысты жаз ћылмайды. Наѕыз азап саћтауыѓ асћаћ арды! Таѕдыр ћанша сол љшiн жасћап алды. Мына жалѕан Айѕа љћсас бiрдеме ме, Бiр бетi нџр, бiр бетi тас ћараѓѕы! Мџѓын айттым айтсам мен ѓ паћырдыѓ, Сен кiжiндiѓ, амалсыз мен де аћырдым. Кекшiл емен! Бiраћ та бiр келтiрем, Иттiгiѓдi алдыѓа сен кќпiрдiѓ!.. Ћызыћпай iздеп, ћынжылмай тастап к п ћызды, Жiгiттiк шаѕын кљнќнi кешiп ткiздi... Боздайды бљгiн з ћызы тљсiп тќлкекке: «Баяѕы кљнќм соћты ма ћайтып кеп бiздi?!» Жџптастырып жаратса жанды ћџдай, Екi сыѓар кез болып, алды ма џнай? Џнаса – ол махаббат! Џнамаса – Лќззат, баћыт дей бергiн ћалды былай... Жан кейiп деймiз: «Мына азѕын байды, Неге ешкiм еѓ болмаса жазѕырмайды?!» Асыћпа! Жазасы алдан шыѕар бiр кљн, Аз болса ол маћшарда да мќз ћылмайды!.. Тараздыѓ шайханасын кей кљн жљрiп, Таппадым... жоћтайды оны, ей, кiм бiлiп... Бљгiнде жоћ та шыѕар онда отырар, Баяѕы шапанды шал – мейрiмдiлiк... – Ата Тараз, тарихыѓ – мџѓды ертегi, Бiрде шсе, рлеген бiрде ркенi. Сенiѓ к шiѓ ћазiргi ћауымыѓнан, Кiмдi тастап, ертеѓге кiмдi ертедi?..

Фќнилiк драма Таразды ќулиелер мекендеген, Мекендеп киелi оны етем деген... Киелi жердi бассаѓ ойланып бас: «Таразѕа немен келдiм, кетем немен?..» Таразда згеше гљл гљлдесi де! Гљлгљлмен салады ескi мџѓды есiме: Мынау љй алды райхан, болып едi-ау алѕашћы махаббатым мљрдесi де... Кешке жауса кететiн кљндiз ћары Таразымныѓ аспаны, жџлдыздары... Бќрi ыстыћ!.. Аћк ѓiл азаматы, Мќѓгi ћалѕан жљректе гљл – ћыздары... – Ата Тараз, Ћџдайдан љмiтiѓ бар, Киелiсiн Иемiз тљбi тыѓдар. Мен тiлесем: аз болып алаяѕыѓ, Ћыз ћырмызы болсыншы, жiгiтiѓ – нар!.. Џмыттым... ћай жылы, айдыѓ нешесiнде... К к терек... К шенейдiѓ к шесiнде... Ћара меѓ аћ жљздегi... ып-ыстыћ дем... Дќурен-ай!.. Ћалыпты тек осы есiмде... Жер бетiнде жљрген соѓ к п ћырды астым, Елге жиi... кiм бiлсiн... кеп тџрмаспын... Бiраћ баћи кетсем де аѓсарым хаћ, Самалын бiр жџтсам деп Тектџрмастыѓ! Жаралауѕа жљректi сына ћаѕып, Ћандай шебер боп алѕан мына халыћ! Ќне кеттi бiреуi былапыттап... Боћтаймын ба, ћайтемiн, тџра ћалып? Ћџрысыншы кќуг рiк тарпаѓ желiк! Тiлерiм тек: жљрсем-ау арћам кеѓiп... Ћџдалыћћа келiп пе ем мына мiрге, Неге ылѕи тџрады арћан керiп?..

Арѕынбай Бекбосын Сенiп едiѓ – соћты алдап, оѓдырмады. Сљйiп едiѓ – ол да баћ ћондырмады. Ендi зiѓмен зiѓ боп к ршi, мљмкiн

мiрiѓнiѓ тљзелер сонда ырѕаѕы?.. Кљткенiм кљз едi ѕой ћыраулатћан, Аћырѕан аћ боран не?.. Мынау ма аћпан?. Амал не, жџмамын да мџѓлыћ к здi, Жас емес, мџзѕа айналып сџрау ћатћан... Тегiнде, ?мiр, сен менi к п сабадыѓ: азаптадыѓ, алдадыѓ, бопсаладыѓ... Арсызбын ба?.. Ќйтеуiр, сенде мiн жоћ, «Кiнќлi зiм бќрiне!» – деп санадым... Кiм сљрiнсе – ол бiз ѕой... К п сљрiндiк. Сљрiнгендiк тџрѕандай деп сырымды џћ: Ћоян болып жљрген соѓ Шындыѕымыз, Ћасћыр болмай ћайтедi Жексџрындыћ! – О, Талас, толћындан да жосыл, атыл, Шабыт бер шамаѓ келсе ћосып аћыл! Жолыѓа ћџрбандыћ ћып жауды шалѕан, Жетiншi атам менiѓ – Ћосы батыр! Ешћашан жыћпауы љшiн Туды ћасы, Шаѕылѕан кљнге семсер, дулыѕасы Бабамда баћытты кљн болды ма екен?.. Саћалын не кљн туып, жуды жасы?.. Ћандай суыћ аулыѓныѓ ћысћы лебi, Аязы да аяусыз љскiредi! Бiраћ, сќулем, ртенiп кљйiп барам, Неге осынша жџлдызыѓ ыстыћ едi!.. – Љстiѓдегi к йлектен љлбiреген, К рiнiп тџр к з тартып кљллi денеѓ... Базар бопты-ау, о ћайран, махаббат та, Шаћыруды бiлетiн кiмдi немен!..

Фќнилiк драма Тљсiмде сен жџмаћта жљр екенсiѓ... Хор ћызыныѓ сондаѕы бiрi екенсiѓ... Сiлiкпемдi шыѕарѕан бџл фќниден, Бара алам ба мен саѕан тiлесем шын? Жањандаѕы жандыны есептесек, Кенелесiѓ ћызыћћа кесек-кесек: о, ћанша есек жљр адам бейнесiнде! Жќне, ќрине, аз ћалѕан есек те – есек. Рахат, лќззат, ћызыћ т сектегi, Махаббат отын жатар к сеп тегi... Ал онсыз ию-ћию бџл мiрдiѓ, Нќрi жоћ. Ћџр кљйбеѓмен бос ткенi. Жан-сезiмiѓ толћымай тљнып тџру, Керек с зде келеѓсiз, кiл џттыру – Бџл лiм ѕой! Ал лмеу љшiн керек, Ой-сезiмдi лгенше шыныћтыру! – Сљюдiѓ, не екенiн сен бiлесiѓ бе?.. Бiлмесеѓ болсын дќйiм бџл есiѓде: Сљю – сџлу сезiмдi асћаћтату, Лаћтырмау оны ешћашан кљресiнге! Сљйреген ел рухын iлгерiге

ттi Ол!.. Зармыз ендi бiр демiне. Жалѕыз-аћ медеу – кiм кеп, кiм кетпеген Фќниге Ол кеп, мiр сљргенi де... Мерейтойда ћосылып шарапћа леѓ, Алысады саусаћ кљйшанаћпенен... Бќрi жаћсы! Бiраћ та неге Аярлыћ Инабатты ћинайды мадаћпенен?.. – О жљрек! Досым дедiм, сендiм ќрi, Ћалды ма сол достыћтыѓ ендi мќнi?! Сезiмге сен ердiѓ де кеттiк батып, Ѕашыћтыћ џйыѕына... Сен – кiнќлi!

Арѕынбай Бекбосын – Бiздегi махаббаттыѓ бiрдемесi жетпейдi! «Жеткiзейiн, жљр» – демешi. Салайыћ бќрiн сырдыѓ сандыѕына... Мен с ндiм... с нген отты љрлемешi?.. Не зi мына ?мiрдiѓ негiздерi? Неге жџп болады ылѕи емiзгенi?.. Ћашанда ћатар жљрер ћос перзентi Iзгiлiк пен Зџлымдыћ егiз бе едi?.. Тыныштыћ жоћ!.. Секiлдi тљктi кiлем ой ћаптайды. Сезiмге жљктi кiлеѓ!.. ?леѓсiз-аћ бџл мiр тер деушi ем, Алматыдан бiр «пќле» жџћты бiлем... Биiктедiѓ биiкке тљрлi «iс» ћылып, Ол «iсiѓнiѓ» бастысы – жылбысћылыћ. Аћылг йсу, к лгiрсу, жаѕымпаздыћ... Ал бџлардыѓ жалѕасы – ћылмыстылыћ! – Сенi бердi ћай ћџдай танысым ѕып?! Татып к ршi, жаныѓныѓ дќмi сџмдыћ:

секшiсiѓ, кљншiлсiѓ, жемћор... жќне еѓ сџмдыѕы – осыныѓ бќрi шындыћ! Iлбiп келем... ќйтеуiр жљрмiн ќлi. Сљйресе љмiт, тартады бiр кљн ќрi. Ћаламсаптан сия емес, у шыѕады... Бџл нелiктен? Бiлмеймiн... кiм кiнќлi? – ?зiмшiлсiз! ?згенi елемейсiз... «Неге олай ойлайсыѓ, неге?» – дейсiз. «Негесi» сол: кiшiнi кiшiртпеѓiз! Ћайта ертеѓнiѓ егесiн демегейсiз... – Сiз бастыћсыз, ќдемi ћызбаласыз. Жiгiттерге тек неге сызданасыз? – Жiгiт емес, «мќмбеттер» оныѓ бќрi!.. – Ал ертеѓ-аћ...жќ, ћойдыћ, сiз – данасыз!

Фќнилiк драма Мына жалѕан ћарасаѓ – тас ћабырѕа! Тыныс кеѓiр жер бар ма басћа мџнда?. Сонда да жџрт ћџмырсћа илеуiндей ћџжынайды... бќрi де бас ћамында... Ћџдiрет – ?леѓ деген. ?нер демен. Онсыз еш жан шын нџрѕа б ленбеген. Таѕдырдыѓ тоћсан тљрлi тозаѕынан, ?те алсам термiн тек леѓменен!.. «Баѕайын, – деп, – ќлiптiѓ артын ќлi», Батыл iстен тоѕышар тартынады. Ал абырой б лiсу кљнi туса, Кiл солардыѓ к кпары тартылады! К п сандалдым... бiр таныс ћауышпады, Естiлген жоћ бiр таныс дауыс таѕы. Тар к шесi Тараздыѓ танымады... Осы ма едi џрпаћтар ауысћаны? Кќне, айтшы: не iстедiѓ ћауым љшiн, Соћћанда дќуiрлердiѓ дауылы шын? Сенде бет болып па едi?.. Болмайды да! Себебi сен – бишiкеш тауыѕысыѓ! Тљсте к рдiм... Бџл аян бергенiѓ бе?.. Елесiѓмен «саѕындым, кел» дедiѓ бе?.. Сен де к ршi тљсiѓде менi жљрген Саѕыныштыѓ сахара ш лдерiнде... Кей кљн жылау, кей кљнi кљлкi басым... Шџбар жалѕан тыншытпай џмтыласыѓ. Тауѕа шыћ не сайѕа тљс, мќреѓ аныћ: ит талаѕан иттей боп бiр тынасыѓ! Секiлденсе сенiмдi сќл жљрiп кеп, Жар салыппыз «Мынаумыз мќѓгiлiк!» деп. Кiсi лшемiн неѕылсын Џлы Уаћыт! О Адамзат, осынша ќѓгљдiк пе ек?!

Арѕынбай Бекбосын Еркiнсiсе боп алѕан тќйтiкке теѓ Зџлымдыћты ћай ћоѕам ћайтiптi екен? Ћџдырет жоћ ћолымда, ќттеѓ!.. Бiраћ, айтарымды мен ќлi айтып кетем! Ћџр сљлдемiн... ћалѕанда жќй ћалдым ба, Артымда – мџѓ, ћараѓѕы ћайѕы – алдымда. Жерден џшћан аћ жаныѓ аспан барып, Бiр жџлдызѕа, жарыѕым, айналдыѓ ба?.. Ендi жоћ!.. Ол жанымныѓ ардаѕы едi!.. Ћаусаѕан кљйде кљтем алда ненi? Безбљйрек, безерген бет бџ жалѕанда, Мљсiркер бiр тiрi жан бар ма менi?! Саѕындым сенi... Мен мљмкiн саѕан елеспiн. Ќрине, ћазiр сондаѕы жiгiт емеспiн. ?ттi ѕой дќурен! ?ртедi рт боп кiнiш... Ћайтедi келсеѓ?.. Келедi ћайта кеѓескiм... Ажалды ћойшы!.. Келсiн тек бiраћ асыћпай. К ѓiлдi к тер, жiгердi босћа жасытпай! Кiм болсаѓ о бол, жаныѓ бiр жайнап ћалмай ма, Сџлуды сљйсеѓ, о шiркiн, алтын асыћтай!.. Адам да, аѓ да сџмдыћты небiр к редi, Бџлћынар, бќлкiм. Бќрiбiр тљбi к недi! Айырма жалѕыз – адамныѓ тапћан нерi – Ойланбай туып, ойланып барып ледi. Сџмпайыны сџлулап сџлтан ћылѕан, Џнамдыны ућалап џлтан ћылѕан Таѕдыр ма, не?.. Ал Алла пендесiнiѓ бас-басына таратар бiр таѕдырдан... Келсе егер меймандыћћа жерге кiсi, Не керек онда кљрес, сенделiсi?.. Ал жаны, рухы ћайда кеткендердiѓ? Мљмкiн ол мына ауаныѓ тербелiсi?

Фќнилiк драма Кырсыћћандай нбесе бiр iсiѓ де – Ћићарланба, нсе егер – iрiсiнбе. Ойлан, ойлан... ?йткенi барлыћ тљйiн аћыл-ойдыѓ мидаѕы жљрiсiнде! Жетпейтiндей Кљннiѓ де нџр-жарыѕы Бос налу ма деп «Ћане, кiм жарыды?!» Онда неге к зге џрып тџрады ылѕи жамандыћта таѕдырдыѓ мырзалыѕы? Сен «Кел!» десеѓ – жџмаћты да киып тастап келер ем, Келе салып, келген тљндi Мыѓ бiр тљнге теѓер ем! Амал бар ма?!. Аманатын ћайтып берiп Аллаѕа, Ћџшаѕыѓды ћимасам да... к рге ћайта енер ем... Терезе де аѕарды, ќне... Белгiсi ол таѓ атћан! Айырылып ћалам, тљсiн, таѓ атарда таѕаттан. Болшы, жаным... Менi Тќѓiр саѕан ѕашыћ болсын деп жаратћанда њќм шыдамсыз етiп те зi жаратћан! – Ей, т рдегi! Есiѓдi жи, к рк кiрек болма тым. Т рiѓ тозса – ел џмытар, шер мќѓгi сонда атыѓ. Келер кљнге керектi жан – жайып салып р жанын, С зiн айтар ќпенденiѓ не дананыѓ сорлы аћын! Ћыз да керек, џл да керек! ?мiр де жоћ бџларсыз. Ћайттiк егер болып кетсе ћыз џятсыз, џл арсыз? Жас скiндi азѕындыћтыѓ аспандаѕан ртi алса, Келешектi бiр ћџдайдан ћалай ѕана сџрарсыз?! Ќмiр Темiр тiрлiгiнде бетiне ешкiм келмеген, дептi былай баса алмастан бiрде ашуын кернеген: «Мына сџмды бiр лтiру – ќдiлетке ћиянат, Мыѓ лтiру љшiн неге мыѓ мiрдi бермеген?!» Ќмiр Темiр тiрлiгiнде бетiне ешкiм келмеген, дептi былай ксiп тџрып шаћта џлын жерлеген: «Сенiѓ ћазаѓ – менiѓ жазам емес пе екен, ћараѕым?.. Аћыретке аћсай басып барсам, барам мен немен?..»

Арѕынбай Бекбосын Жолыѕайыћ оѓаша тљнде мейлi, К рiсейiк к псiнбей кљнде мейлi – Сљйiсемiз... Ол неге ртемейдi? Неге жљрек бљгiнде љндемейдi?.. Тек Ћџдайым жљрмесе салып ћайѕы, ?ршiл жљрек, о шiркiн, шарыћтайды! Ал ћџлына айналса мiскiндiктiѓ, Ол жљрек боп ешћашан жарытпайды! Ћу кљйкiлiк кљйдiрiп тџр!.. Керек ћандай серпiлiс? Шарап iшу...ќйел ћџшу...таѕы басћа желпiнiс?.. Бќрi алдамшы!.. Тџншыћтым ѕой!.. О Жаратћан, таѓдаѕы Ѕарыш лебiн аѕындатып, ћџлыѓа аздап бер тыныс?.. Лќйлi болып, Мќжнљн болып Ай астында мыѓ ѕашыћ, Тџрѕан шыѕар аћ сќуленi жамылып ап сырласып. Ал мен тџрмын к леѓкеде џйыѕан ћан секiлдi, Сљю де жоћ, кљю де жоћ... ћорѕасындай мџѓ басып... – Ћойшы осы, туысћан, ћылжаѕыѓды, Ќѓгiме айт одан да бiр жаѕымды... Ой, мынауыѓ сек ћой!.. Ћџрсын, тоћтат! Онсыз да сек менiѓ жеп жљр жанымды! Шыѓѕыс бiр сыр ашыпты џрпаѕына: «Жарты жањан айналды џлтаныма... Жарты ќлемдi алудан ћиын екен Сџраћ: «Ие болады кiм таѕыма?» – Аярлыћпен алдап жљрген, арбап жљрген ќлi елдi, Ћаскљнем к п!.. Дос бар ма зi? Дќлелдешi, кќне, ендi! Ћандай дќлел? Дќлел бџрын тумаћ емес достыћтан, Шын жљректен туса достыћ – сол еѓ мыћты дќлел-дi! – Сенiѓ айлаѓ аярлыћта, айтары жоћ, тереѓ-дi... Даусыѓ да зор оятатын к рде жатћан кереѓдi. Бiр жексџрын жетпей тџрѕан мынау мiр-сахнада, Ролiѓдi, ойхой, шiркiн!.. Кќне, ойнап бер ендi!..

Фќнилiк драма «Отыз жетi» дейтiн ћарѕыс атћыр жылда мен келгем. Ћџдай куќ, бейнет кештiм, бiр кљнiм жоћ сенделген! Аћ ниетпен аћ тандарды, армандарды кљтушi ем... – Ћайдасыѓ сен, сенiм – серiк?! Неге болам сергелдеѓ? – Сен зiѓе берiп к ршi мен беретiн сџраћты: Сонымен... хош... саѕан жемћор, бiр жас пысыћ џнапты... ?сiрiпсiѓ. ?скен одан мыѓ момын жан жылапты... К р болса еттi зге к зден аѕызѕандар бџлаћты?! Наћџрыстыћ – арамзаны ћџл боп тыѓдар ћџлаћтан, К каттыны к сем к рер «К з» дейтљѕын шыраћтан! К з-ћџлаћтан айрылсаѓ да тек Ћџдайѕа ћџлдыћ ет, Адамѕа емес!.. Адам боп т – ћалсын тiптi бiр аптаѓ!.. —Жеткенше лшеулi мiр мќресiне, Тљсер-ау айтћандарым ќлi есiѓе... Беттен от шыѕарѕандай жерiм болса, Кештаѕы оны-шын дос кќдесi, де. Тљзесем деп талћан болѕан таѕдырымныѓ безбенiн, Сен кеткелi ћарс џрумен ћанша ќлемдi кезбедiм! Ќурешiлiк екен бќрi!.. Тыншыр емес бџл жљрек!.. Жљректiѓ де болатынын сен арћылы сезгемiн... Семiп сенiм, с нiп сезiм, алмас арман кетiлдi, Бiттi бќрi!.. Ендi ћайтып к рсетпесiн бетiѓдi! Аспан ћџлап, Ай, Кљн жылап, болсын тамџћ нетљрлi, Сенсiз к рсем – сол тамџћтыѓ зi жџмаћ секiлдi!.. – «Ћой!» деп ем, ћоймай таѕы ћозѕадыѓ ба... Тыѓда онда: шын жампозын боздаѕында аѕайын ардаћтамас. Ал, таныса, Асылын таниды ќбден тозѕанында! Ќлмисаћтан адамзат ћауымында, Туады адам ћала не ауылында. Тек аћынѕа ћатыссыз бџл ћаѕида: Аћын туар сезiмдер дауылында!

Арѕынбай Бекбосын «Соћћыларыѓ жыћпаса да дiр еттiм. Неге осынша ћастыѕыѓды љдеттiѓ?!»- десем, Таѕдыр, кешiр! ?зiм кiнќлi: тљсiнбеппiн тiлiн зге жљректiѓ!.. «Ѕашыћ едiм... ћайтейiн, ол џћпады!..» деушi ем... келем ендi џшып жолыћћалы!.. Неге жљрек тулайды? Ћуаныш па? Ќлде алдаѕы баћыттан ћорыћћаны?.. Телiп ћойып зiѓдi тектi алыпћа, Жљрсiѓ «бiлгiн, мен кiммiн!» деп ћалып та. Атыѓ шыћпас бар с здi ртесеѓ де, Ат шыѕару ћџћыѕы – тек халыћта! О, Тќѓiр, ол... ол менi... танымады! Тек сол деп жљр емес пе ем жарым ќлi!.. Жалѕанда жалѕандыћтан басћа не бар... Жо... жо... жоћ... жанардан жас жамырады!.. Ћарттыћтыѓ жљзi жљдеу, к ѓлi сыныћ, Алдында Аћырет тџр к рдi џсынып... Саулайды сар жапыраћ – џшћан кљндер, Соѕады Уаћыт дейтiн жел де џшынып... Жетпей таѕлым, ол жетсе – ћолым ћысћа, Таѕдырда да бола алмай болымды џста – Былѕаныппын! О Тќѓiр, неге йткiздiѓ?! Тазарайын тазару жолын нџсћа! Ћџлпыратын ћџбылып тљрлi џѕымда, Махаббат не? Сезiм бе?.. Бџл ѕылым ба?.. Ол Алланыѓ, менiѓше, ћџпиясы, Мљмкiн емес дќл бiлу бiр ћырын да! Тазармастай боп ќбден ылайланѕан, Џят, аят дейтiндер былай ћалѕан ћоѕамѕа да к ндiк бiз! Ал арман ше?.. Бџл тозаћћа ртенбей шыдай ма арман?!

Фќнилiк драма Мына жайѕа ћалам кейде ћарап таѓ: Неге адамды саз балшыћтан жаратћан? Неге бiздi жаратпаѕан жарыћтан, Кiшкене Кљн болар ма ек нџр таратћан? ?лдi Сџѓћар отанында болмай ћџны бiр шiлдiк, ?лтiргендер – Наћџрыстыћ, Кљйкiлiк пен Кљншiлдiк. Ал оларды есiмi етiп алѕан надан мыѓдардыѓ, Шылауында шынжырланып шыѓѕырумен жљр Шындыћ. Баѕзы тарих к рсем бiр терiп кенiн: Адамдары секiлдi... серiктерiм! Неге бџлай?.. Ќлде мен бџѕан дейiн талай рет дљниеге келiп пе едiм?.. Патша едi... Жљтты да лiм лебiн, Кете барды тастай сап к гiн, жерiн... Ќттеѓ, зi к рмедi-ау кiм жымыѓдап, Ћабырѕасы кiмдердiѓ с гiлгенiн... Ћайѕы-мџѓды басына ћуыс љй ѕып, Жаты тљгiл жљрегiн туысы и ѕып, Сергелдеѓдi серiк ћып жљрген жанѕа Шындыћ – шипа ќрi еѓ џлы сыйлыћ! Ол ќн салып, мен тыѓдап тљнiменен... О Тќѓiр-ай, теѓермiн мџны немен?! Тљсiм екен... тек бџлбџл анау баћта, Бибiгљлдiѓ сайрапты љнiменен... К рдiѓ бе, зiн зi он – сан адам, Ћџдайдан еш кемi жоћ зор санаѕан. Зор артыћ ћордан рас... Ал, не болдыћ, Тiптi, оныѓ оннан бiрi болса надан? – О азапты, лќззатты ескi Арманым, Жеттi, жетер осынша естi алѕаныѓ!.. Сен де бас и шындыћћа: Баћытымнан тiптi тумай тџрып-ак кеш ћалѕамын!..

Арѕынбай Бекбосын Мойынѕа ажал тџзаѕы iлiнер кљн – Шын баѕасы ?мiрдiѓ бiлiнер кљн! Ал ?лiмнiѓ баѕасы ћанша екенiн, Бiр де бiрi бiлмейдi тiрiлердiѓ! Ћанша ртендiк оттан бiз надан жаћћан, Десек те, бџл тiптi емес жалам жапћан: жаѕынѕанын к ргенде мыћтысына, Жиiркенiп кетерсiѓ адамзаттан! ?те шыћты-ау баћытты бастан аз кљн!.. Керегi жоћ к ктемнiѓ, басћа жаздыѓ... Бар келгенi ћолымнан – бiр есiмдi к з жасыммен кљйдiрiп тасћа жаздым... Тоѕышарлар дауылмiр толћынында жљзбеген, Жаужљректiѓ ќлсiз жерiн ќлсiн-ќлсiн iздеген.. Ќне кљйе жаѕып, кљйкi, кљлкi еттi де аћыры, Маймаѓдады майтабандар тоѕышарлыћ iзбенен.. Кљн кешсем «шыћпа, жаным, шыћпа» деумен, «Алдияр, итерсеѓ де жыћпа» деумен – Тамџћта жљрерiм хаћ тiрлiгiмде-аћ! ?йткенi љйренбеген ыћћа кеудем. Егделiктi бесiн де, кљз де, мейлi, Ш п басатын ертеѓ-аћ iз де, мейлi... Оныѓ есiл-дертi тек ескi доста, Жаѓа досты ...ћайтсiн-ќй... iздемейдi... «Баћыт деген, – дептi бiр тосын кiсi, – Талант пенен мiнездiѓ ћосындысы...» Екеуiнен маћџрым паћыр ћайтпек, Баћыт iздеп кеп тџрса жосылѕысы? Бiр iс тљсiп ћайысћан шаћта белi, Џмыт болѕан аѕаѕа шапћан едi. Дедi ол: «Керек кезiнде зат та сыйлы, Айналдырма, бауырым, затћа менi!»

Фќнилiк драма Жљрек мынау... жљдеген, жырым-жырым, Жемi болѕан жалѕанныѓ – жырындыныѓ. ?зiм де иттiк жасаппын, ит талапты... Кiмге обал?.. Тыѓдайды сырымды кiм?.. Тљстегенде тљктi бет тiршiлiктi, Љлпа жљрек дiрiлдеп тљршiгiптi. Iзгiлiктен iз ћалсын деп жандќрмен, Тiршiлiкке шаншыпты бiр шыбыћты... Бќрi де: ћызыћ, тозаћ... џмытылып, Ќз жљрек т релер-ау тљбi тынып. Жан ћалай пайыз табар зi тџрѕан, Ет ерiп, сљйек жатса љгiтiлiп?.. – Бќрiн бiлу ћолыѓнан келмесiне, Налып тџрсыѓ, ойшылым, сен несiне? Алла ќлемдi шексiз ѕып жаратћанмен, Шексiз аћыл бермеген пендесiне! Ойсыз с з – жеѓiл с з аћ ћалайыдан, Ауыздыѓ аћтарылар талайынан. Оны емес, естiсек ћой естi с здi, Жарћылдап шыћћан Сана сарайынан! – Оны тастап, сен маѕан несiне ердiѓ? Обалына ћалдыѓ ѕой есiл ердiѓ!.. Тџраћсызды кешпеушi ем, сенi... амал не, Сџлулыѕыѓ љшiн-аћ кешiрермiн! Баћ ћџсы ћонса – абайла, љндемегiн, Бiлсеѓ де ертелi-кеш бiр келерiн. Шошытпа шошаѓдаумен киелiнi... Ћолымнан џшћан, ќттеѓ, бiрде менiѓ!.. Жарћын даѓћ пен масћаралыћ болмаса да бiртџтас, Екеуi де – тек санада орнатылар ћџлпытас. Сќулетшiсi, мљсiншiсi – мiрбаћи зiѓсiѓ, Орнатушы – ел зердесi жалѕандыћћа ѕџрпы ћас!

Арѕынбай Бекбосын Есiргенде есектер елде кiлеѓ, Сотты ћойшы жем жеген жеѓдерiмен! Тќѓiр зi-аћ соттасын шыћћандарды, Адамдыћтыѓ еѓ шеткi шеѓберiнен! О ѕажап! Ћайда жанѕа батћан ћайѕым?! Тљн ѕайып! Таѓѕа айналып атћандаймын! Саѕыныш, лќззат оты... кешiр, жаным, Жарайды, арѕы жаѕын аћтармаймын... -Уаћтымныѓ жоћ басћа бiр данасы, Ћџдай љшiн, ћџлдыѕым, џрламашы?! Ћимасћа да ћиюѕа ћиналасыѓ... Неткен ћысћа жеке мiр жылнамасы! Ойлайтынныѓ тек з басын ћараћан, Деме бетiн жќмиѕатћа ћаратам. Бар ќлемнiѓ бар тауыѕы басса да, Шыћпайды тас жџмыртћадан балапан! Болѕан шыѕар дегенi Алланыѓ да:

ттi мiр таѕдырдыѓ ћармаѕында. Жалыћтырды, оллањи, мына жалѕан!.. Мен мџнда осы к п тџрып ћалмадым ба? Тљзуге тљкiрiп ап «бќлем!» демек, Бiз байѕџс ћисыћ айна – ќлемде ме ек? ?тiрiк рлеп жатсын –љндемеймiз, Ал шындыћ љшiн ылѕи дќлел керек! Љрлеуменен шылымныѓ тљтiн-демiн, Ей, пiрќдар, бљгiн тљк бiтiрмедiѓ. Кљндi осылай ткiзiп келедi ќ, Тыржалаѓаш тiрлiктi бљтiндегiѓ?! Маѕан берген Тќѓiрдiѓ батса Кљнi не iстеймiн?.. Естiлер маћшар љнi... «Екеумiзге елшi бол» десе ћайтем, Фќни менен Баћидыѓ патшалыѕы?..

Фќнилiк драма Жапа шексек жазыћсыз бiр шiрiктен, Бќрiн к рiп жатамыз тiршiлiктен. Тiршiлiктiѓ тегiнде тiнi дџрыс. Ал шiрiктi тегi ме... кiм шiрiткен? Ажалды ойлап апшыѓды ћуырмаѕын: жаћсы емес пе жалѕаннан ћуылѕаныѓ?! Несi жаман боп жатса шiлдеханаѓ: мџнда лгенiѓ – баћида туылѕаныѓ! Махаббат – сезiм емес бiр ткелек, Жљрме оны жљгенсiздеу тiлек пе деп. Ол – сљю! Ал сљюдiѓ ћорћынышын жеѓуге таѕы да сол жљрек керек! Атаѕынан тџрса да ћџлаћ тџнып, Адамдыѕын айћындар бiр-аћ ћылыћ: опалы ма немесе опасыз ба?.. Кiсiлiктiѓ шын аты – Тџраћтылыћ! – Неге ол байѕџс, ей, ќкiм, џнамады? Ердiѓ ћџны емес ћой сџраѕаны!.. Тќкаппарлыћ – таѕыѓа тiреу де емес, Тќкаппарлыћ – ћорлаудыѓ бiр амалы! Жљзiп жљр жљзi ќбден ћажалѕан Ай, Жер мљлгiп кљнќ менен тажалѕа бай... Жан шiркiн бiр жџбаныш таппай ћойды-ау!. Осы ма бар ћызыѕыѓ, о жалѕан-ай?! Ћап-ћара, салт ат мiнген ћола мљсiн, Ћарап-аћ ћабаѕына тоѓады iшiѓ... Шыѕарѕан к рден т рге к рдi ме ойлап, Баћида љкiм ћандай боладысын? Мейлi џнасын, џнамасын бџ тiрлiк, Пендесi еткен Жаратћанѕа шљкiрлiк. Алла алѕысты алар-алмас... Ал бiраћ, Рахымды баѕаламау – кљпiрлiк!

Арѕынбай Бекбосын Ел азып, кемiп кетсе келеден ес, Жалѕандыћ шындыѕыѓа бере ме дес?.. Шындыћ деп шырылдар тек бейшаралар, Кљштiге шындыћ мљлде керек емес! Бiр сќуле шашу љшiн адамдарѕа, Ойшылдыѓ жаны жџмбаћ ѕаламдарда сан сыннан ткен бе?.. Ќлде ол керемет Ай, Кљнмен ќрiптес боп жаралѕан ба?.. – Сџрап к ршi сен де з пайымыѓнан: неге осы жљрдаймыз ћайырымнан?.. – Себебi оныѓ: тќѓiрлiк жандарымыз Аћыл-ойдан тќѓiрлiк айырылѕан! Жел есiп айдарынан, тџрды иыћта десек те ћанша ел кеткен тџѓѕиыћћа... Ел емес, ѕаламѕа џл боп ћалѕандарда не сыр бар? Кiндiктерiн Кљн ћиып па?.. Бiтiрiп Залымдыћтыѓ тастаѕаны: Пќктiктен ћан аралас жас тамады!.. Залымды дарѕа аспайды-ау маћшарда да!… ?йткенi онда... зге ?мiр басталады... Ћу нќпсiнiѓ тыя бiл бќрi-бќрiн, Болу љшiн кiршiксiз жаныѓ, арыѓ. Бџл – бiреуге ћайырар ћарыз емес, Бџл – Адамдыћ ћалпыѓды таныѕаныѓ! Замандар ћатал, ћатћан мџртына мџз, Ћазаћтыѓ жасап кеткен жџртын абыз. «Мыѓ лiп, мыѓ тiрiлдiк!» Ол – ткен кљн, Ендi бiз Мќѓгiлiкке џмтыламыз! Неге осы жан жаралап, жыртыламыз?.. Жырт-жыртпа сен де, мен де бiр тынамыз. Ћазiргi кљйiп-пiсiп кљйзелгенiѓ болады кейде кейiн кљлкiлi аѓыз...

Фќнилiк драма Жасыћпын мен! Махаббат, кiнќлiмiн! Сондыћтан да ж нделмей жљр ќдiбiѓ. Айта алмай келемiн асыѕыма, Ћайырмасын жљректiѓ бiр ќнiнiѓ... Нысапсыз бен џятсыз сыбайласћан бџ жалѕаннан пенде к п жылай ћашћан. Жетi ћабат кљнќдан ћайысса да Жер шыдап тџр! Ал ћанша шыдайды Аспан?. Бџйыртпапты Тќѓiрiм дџрыс таѕдыр!.. Жан жаралы, ћалѕандай џрыстан бiр. Соѓѕы љмiтiм – сен ѕана, о перiштем, Лќззатпенен, тiнем, тыныштандыр?! Бiлдiрмес жаћсылыћ не арам iсiн, Кљдiкшiл к з жасырѕан жан аѕысын, Кеѓ маѓдай, сылбыр ћимыл, жџп-жуас љн… – Сен кiмсiѓ: Залымбысыѓ?.. Данамысыѓ?.. Жастыћ к ркi... махаббат гљлдеуi ме?.. Арманныѓ алыстарѕа љндеуi ме?.. Ќлде ала ж нелген тџлпар жанныѓ ештеѓенiѓ лшемiн бiлмеуi ме?.. «?згередi тiршiлiк ќлi» дестi... Тапћан екен алдайтын жарыместi! Адам ћџлћы ешћашан згермеген, Кљн астында тџрѕанныѓ бќрi де ескi! Тарихтыѓ ќр бетi – шаш жайѕан Ћайѕы... Ћарт Ћасiрет деймiсiѓ жайдан жай-ды? Ћайталанбау тетiгi сенде, Адамзат, Ал Жер Кљндi басћаша айналмайды! Шексiз билiк етем десе ћайбiр елдiѓ џлыѕы – ?зiне зi ор ћазѕаны, дей бер оны ћџрыды! Патша да аттап те алмайтын Шындыћ мынау бiр џлы: Ћџлдыћ ћџлыћ зегiнде жатар жаулыћ џрыѕы!

Арѕынбай Бекбосын Тљсiмде, жатћанда џйћы ж ргегiнде бiреу тџр: «Арман жоћ, – деп, – сенде мљлде!..» О сџмдыћ! Неге арман жоћ?! Арман... арман... О онда... онда менiѓ лгенiм де... Д п тисе титтей ѕана, тџтам ћайѕы, Санадан ажар тайып, жџтаѓдайды. О шiркiн, осындайда Аћымаћтыћ мiз баћпас!.. Жалпы, ол еш мџћалмайды!.. Найзаѕай ћара аспанды ртегенде – Шошыма. Ол – ризыћ ертеѓ елге. Ал ќзиз жљректе жай жарћылдаса, Бiр асыл сезiм лер ртенер де... – Ей, џлыћ! Тыѓдасаѓ – бар айтар сырым: бљк, шiктен басћа болар сићы алшыныѓ... Мысал бџл. Ал мiрде айыра бiл, Пiкiрiн халыћ пенен итаршыныѓ! Жердегi жауыздыћты џйымдасћан, Бiлмейдi тым болмаса тыюды Аспан!.. Рухтыѓ асћары мен ћу нќпсiнiѓ ћџрдымы ћалай-ћалай ћиюласћан?! Миллиард жыл... одан да бџрын, ќрi... Жанѕа ие болсаћ та џѕымы ќлi айћындалѕан жоћ оныѓ... Мен бiлсем, ол толћын-толћын сезiмнен ћџрылады! – Бетiѓе тура айтты деп с кпе, жаным: сыртыѓа теуiп тџр сыз, кпек арын! ?кпеден кпелессек от шыѕады, Сен де ескер менде де аздап... кпе барын. Деп жљрiп тек тџрмысты сќндi етемiн, Бiлдiѓ бе мiрден бар мќн кетерiн. Есте џста есiѓ болса: игiлiктiѓ –

ткiншi, ал iзгiлiк – мќѓгi екенiн!

Фќнилiк драма Басћа елдi ћырѕан, ћуѕан мљлде жерден, Ел ме екен десе де ол «iргелi ел – мен!» Ал тажал таѕылыћћа тљптiѓ тљбi – Не екенiн Атамекен бiлмегеннен! Ќмiр Темiр тiрлiгiнде бетiне ешкiм келмеген, дептi былай жџлдызшыѕа кезiнде оѕан сенбеген: – Жџлдыздардыѓ еѓ жарыѕы тџрса мына басымда, еѓ ыстыѕы – жљрегiмде, кљдiктенем мен неден?! «Ертеѓ не?.. бќлкiм, ѕљмыр ћиылады?..»- Сауал бџл ќрi ћатал, ћиын ќрi. Жауапсыз да ѕып ћойѕан ќдейi Алла... ?йтпесе – мiр бiрден тиылады! Аћк зденiп алысћа бастарда арман, Бас ћамшыны – асасыѓ асћарлардан! Ергежейлi боп ћалу – артыѓды ойлап, ?ткелiнен мiрдiѓ жасћанѕаннан... Не жетсiн болѕанѕа ќр жылыѓ ћџтты, болѕанѕа ћызыѓ гљлгљл, џлыѓ мыћты!.. Тек, Тќѓiр, саћта бiздi пендем десеѓ, Џрпаћ ћып ћалдырудан зџлымдыћты?! Арамдыѕын жасырып, тез жџмырлап, Боратты ма таѕы да с здi ћџрѕаћ?! Ћџрсын, ендi ћарама бет-жљзiне! Жанмен ћоса аларсыѓ к здi былѕап... Шатастырып аћыл мен ептiлiктi, Бiреуге «сен – данасыѓ!» дептi тiптi. Дана болу?! О-њо-њо!.. Ол паћырѕа Даналыћты тану да жеткiлiктi... Мейлi оѓаша, мейлi ашыћ жалпы сыр ѕып, ?мiр бойѕы айтћаныѓ – жарты шындыћ!.. Жарты шындыћ жайласа мына ќлемдi?.. Аћырзаман... ал оныѓ арты – Сџмдыћ!

Арѕынбай Бекбосын Талћысымен шын асыл кiл ездердiѓ, Дей алар ма «жеѓiлдiм, мiне, згердiм...» Дей алмайды! ?йткенi ол – ршiл мiнез. Мќѓгi шайћас – шайћасы мiнездердiѓ! Ћиянаттан к рмеген жоћ азабым! Бар ма араша?.. Анау ма?.. О да залым... Залымдарды, о Тќѓiр, тисаѓ еттi, Тым болмаса айында Оразаныѓ?! Таѕдырѕа тап болѕам жоћ ћалауменен, Сондыћтан деп сџрама «анау неден?» Ћайтесiѓ мен бейбаћтыѓ мазасын ап, К ѓiлiн жљрген кљнде жамауменен... Мейлi арбасын алаулап жљз џлы арман, Мейлi кљтсiн сићырлап ћызыћ алдан,- Саѕынасыѓ ткендi! ?йткенi онда сљю, кљю... бќрiнiѓ iзi ћалѕан! – Ћайран, к ѓiл! Сен бџрын ћџздан да р еѓ, Ћарушы едiѓ отпен не ызѕарменен! Су сепкен кiм? Басылдыѓ... ћызыћ та жоћ... Кеттi ме ол да ћыр асћан ћыздарменен? Ойлансаѓ ойыстырар ойдан мџѓѕа, Егделiк – еркелiктi ћойѕан жыл ма? Жас кљнде м лдiрейтiн Уаћыт та, Айналып кетiптi бiр ћоймалжыѓѕа... – Ренжiме, мен бiр жан назѕа сараѓ, «Сљйем, сќулем!» Осы с з аз ба саѕан?.. Жалпы, адамды алдамшы етер к п с з, Ал сезiмтал болѕаннан азбас адам! Сезiм жоћта м лдiреп тџнып тџрѕан, Махаббат та суалып, ћџрып тынѕан. Жљректерде перiште ѕайып болып, Бiр сџлуды бiр сџлу џмыттырѕан...

Фќнилiк драма – Еркелетсем – боп шыѕам олаћ кiлеѓ... Маћтауѕа да, тљсiншi, шолаћ тiл ем... «Махаббаттыѓ мќѓгљртi» десеѓ де еркiѓ, Сљйем сенi... Ќйтеуiр соны-аћ бiлем! Танымаппын, оллањи, ќлi оѓымды! Џћыпсызбын, бiлемiн ќрi онымды. Тым болмаса бiр гљлдiѓ теѓi етпеппiн... Кешiр, жаным! ?кпеѓнiѓ бќрi орынды. Ћаптаган мына жџртта кiм киелi?.. Жаѕып ап к рге кiрер кiм кљйенi?.. Ал зiѓ ѕайбаттама ешкiмдi де, Ар жаѕын Алла бiлер – кiмге иедi. – Сен жосылсаѓ, жылдарым жорѕа жылмаѓ, Табан кљйiп, ол тиген жол ћарылѕан. Кеше жас ем, шапшаѓ-аћ шал еткендей, Ћай жау ћуды соншама соѓдарыѓнан? Жџрт байѕџстыѓ демесеѓ аман басы, ?зiне емес, бџйырды-ау арамѕа асы! Бiр жалмауыз жемiн ап тайып едi, Ћайта шапты жебiрлер «командасы»! – Мљттќйiмдi ћосшы бiр ћалталыѕа, Параћорды љстiне сал таѕы да... Ћџймасы оныѓ не болды?.. – Ойбай, мынау Зџлымдыћтыѓ оћ тпес ћалћаны ма?!.. Тойдым мына фќниге!.. еѓ бiлерiм – Мендегi ендi жетпейтiн кемдiк – лiм. Ћиналам тек: сџм жалѕан «тљзелдi» деп, ?лгендердi ћалайша сендiремiн?.. Ћанша iѓкќрлiк соѕылып, жылап ћашћан, Сендiк жљрек жаралѕан шын-аћ тастан! Махаббатты маћтауыѓ маѓайлатпай – Кљндi џнату сќулесiн џнатпастан!

Жас та келдi талайѕа болар аѕа, Соѓѕы дауыл аздан соѓ соѕар ана... Кешегiмнiѓ кемiсiн ћайтсем екен?.. Тџра тџру керек пе лiарада?.. Аћ жазыћтар жасырып тџрса iреѓiн, Алатауды саѕынып кљрсiнемiн... Арћа жаћћа арћалар Толаѕай жоћ, Ћияр едi-ау Ата тау бiр сiлемiн... – Таѕыѓ кеттi бiр кљнде-аћ келмесiне, Кешегi џлыћ, не тљстi ендi есiѓе?.. Табам емес титтей де, ћџттыћтаймын: сен де айналдыѓ Алланыѓ пендесiне! – Бар ма осы мансапта бiр маѕына? Жалпы, ћалай ћарайсыѓ бџл баѕыѓа?.. – Мансап – баћыт демеймiн... тек шљкiрлiк мансапћордан биiктеу тџрѕаныма... Бос ћойып па еѓ, о Алла, албастыѓды?! Ћџртты ол бќрiн болѕанныѓ алѕаш ћџнды!.. Бекзат жанды ћџл тќнге жыѕып берiп, Махаббатты секспен алмастырды!.. Болса ќлемде Жаћсылыћ ћалѕан-ћџтћан, Шындыћ љшiн жан берер жан барлыћтан. Ал Жамандыћ ол да адам кейпiндегi Алтын, кљмiс жалатћан Жалѕандыћтан! Ћиырларѕа жетсе де ћиялдаѕан, Жауыздыѕын зiнiѓ тыя алмаѕан неткен жџмбаћ Адамзат!.. Жалпы, зiнiѓ аћылына аћыры сыяр ма Адам?.. Арѕынбай Бекбосын

…Я не рожден царей забавить Стыдливой музою моей… А. С. Пушкин А. С. Пушкин А. С. Пушкин А. С. Пушкин А. С. Пушкин Дей алмаймын: дарынсызсыѓ, кемерi тар, кем есiѓ. Сенiѓ сорыѓ – iштарлыћтан iшћџса боп келесiѓ! Ал ел соры – лсеѓ де зiѓ кезiп жљрер Жалѕанды Iбiлiске iнi болып алѕан сенiѓ елесiѓ! -Жер-Ана! Менiѓ жаным – кљпiр, џћтым, Ћараѓѕы тџрмаса да тџтылып Кљн: бетiне оѓбаѕанныѓ тљкiрместен, Киелiм, саѕан, – кешiр!? – тљкiрiппiн… – Тiлiѓ-бал, жљрегiѓ-у, жолыѓ-бљлiк!.. Жолыѓнан алдым ќбден соныѓды џѕып. Далмын тек: сен туѕанда туѕан анаѓ, Алды екен ћандай суѕа шомылдырып?.. Сљйген жарыѓ жаныѓды жараласа, Дос дегенiѓ аѕыѓды ћараласа – Жањан – саѕан ћџбыжыћ! Ал ондаѕы тау да, аспан да, адам да... – бќрi аласа! – Мен сырћатпын… ћџлаћћа сен сiѓiр де, Тiс жарма, дос… Емi жоћ емшiнiѓ де. Сырым-сорым: кеудем бос, жљрегiм жоћ!.. Ол ћазiр... бiр тасжљрек меншiгiнде… 

Арѕынбай Бекбосын – Мастанба алѕан анау атаѕыѓа, К зiѓ сал шыћћан Кљннiѓ батарына. К семiн к рден сљйреп жатћан да бар, Бџл Жалѕан мќѓгi с йтiп жатады да!.. Ћу едi айласы асћан, с зi де ептi, Дљйiм жџрт тљршiксе де т зiм еттi. Байѕџсты ћайтер екен анау жаћта? К терiп з шашбауын зi кеттi… – Мен мiр сљрдiм сенiѓ атыѓменен, Бiттi ендi!.. Атпас таѓды атыр демен… Бќрi шын! Жалѕан айтсам оны да шiр, Ант етем алѕаш сљйген сќтiмменен! – Ћџлаћ тос… сќл еѓкейiп… аласаршы… Деушi едiѓ: «бiр пайдама жарасаѓшы!» Баћида аянбас па ем аярдан да, Кете алмай жљргенiмдi ћарасаѓшы!.. «Кљйсiз ѕып кљрсiнбестi кљрсiндiрем, Мейлi, жџрт ћайыршы боп жљрсiн кiлеѓ!..» Осындай жоспар жасап ћойды ма екен, Дейтiндер «мџрным барда бiр сiѓбiрем!» – Ћысћа тљнде не кљннiѓ џзынында, Сен сыйлаѕан лќззаттыѓ ћызыѕында бiр тљйгенiм: О, неткен сљйкiмдi iс – Болу сенiѓ, тек сенiѓ ћџзырыѓда!.. – Мен лсем – сен желбуаз тiлге ермегiн. Ол – менiѓ мќѓгi мiрлiк тљрге енгенiм… Дегенмен… лер болсам… тiлеймiн тек, Сендегi махаббаттыѓ бiрге лгенiн!

Фќнилiк драма – Сџп-суыћсыѓ! Ћайда ртер саѕынышыѓ?! Ќлде ендi сен… басћаныѓ жарымысыѓ?.. Ќлде ойын ба… таѕы бiр сынау љшiн Менiѓ атом – жанымныѓ жарылысын?! Алдыѓда аћыры жоћ, мол кљн бардай, Боп соѕан басыѓ тљгiл б ркiѓ дардай Жљргенде жастыћ та мерт бопты-ау, шiркiн, Жартасћа соѕып лген толћындардай… – Сылтау етсек ќрдайым сќл сыныћты, Онда керек, о, бiзге ћамшы мыћты!.. Ћой, бауырым, одан да аћ ниетпен кел, Мен де iштегi ћџртайын ћарсылыћты!.. – Мџнша ћатты болар ма иттiѓ дiнi! Тiрлiгi анау… Тџнып тџр тљйткiлдiгi!.. – Оны «пќлен» дегенше демеймiсiѓ, «Балаћтан басћа шыћћан биттiѓ бiрi!» Отыратын атымен маћтанып ел, Бiр азамат шыѕуын баћ та бiлер… Ал ол Баћты ћондырмай љркiтуге, Жарап жатыр бiр ашк з атћамiнер! «Ќ, Ћџдай, елiмiздi, ќй, саћтады!..» – Деп ћап ек, жџрт ћайтадан тайсаћтады: бiрi џрлап, бiрi зорлап шыѕа келдi, Заманныѓ ѓ антџрѕан найсаптары! – Тљлендей тљртiп кететiн тџрлаусыз, тџлдыр арманѕа, Болайын сенiѓ зекетiѓ, Жас ару, жаным, алданба… Алдандыѓ, айым! Алдырдыѓ ћанды ауыз нќпсi – арланѕа… Бiр сџлу џрпаћ ћалдырдыѓ… ћош айтып бетсiз жалѕанѕа!…

Арѕынбай Бекбосын Сќулемдi ѕайыптан к з жазып ћалѕан, Сан жылдар саѕынумен ћажып талѕан – Тауыппын!.. Тљсiмдi осы ѓiм етшi, Жалынам жан болсам да жазыћты, Аллам! Баћ емес, бџрћылдайды сор-аћ тасып, Мен љшiн алдан ћара жолаћты ашып. Амал не, азаптаса махаббатыѓ, Тоѓмойын таѕдырыѓмен одаћтасып?.. Жаћсыменен табысып, тасып тсе бiр жаћсы; Жаманменен алысып, жасып тсе бiр жаћсы,- Бќрi жазмыш iсi ѕой. Шiркiн, сол бiр Жазуды, Жазса-ау ћайта жљрер ѕып, кiл жаћсымен кiл жаћсы!.. Жас келсе де бiр жалын бойыѓда рлеп, Салса шалћып ћџпия «ойында» рнек, Ол – жџмаћ сќт!.. Тек, ќттеѓ ол ткен соѓ… «Аћылыѓ – ашыѕан у, ойыѓ кермек…» Ћолпаштап жатыр бiреу аћшалыны… Барлар да маћталады баћ, шалымы… Ал бiраћ ћоћым-соћым соныѓ бќрi, Т лћџжат бермесе Рух патшалыѕы! Ћуатты, бiраћ ессiз бџла жасы, Ќлге зар ћарттыћ жеѓген ѕџламасы… Адамды ќлде осылай жарата ма, Боп жатсын деп ?мiрдiѓ драмасы? Кездесер кљн о ћандай алыс ќлi!.. Дегбiр кеттi, халдi айтпа ќрi-сќрi: Саѕынышты ћанат ћып Ой мен Сезiм, Менен бџрын жетердей жарысады…

Фќнилiк драма – Љмiттенбе жљрем деп тыныс кеѓiп, Бiр кеткен соѓ бiр жылпос тым iшке енiп. Жаћсылыѕын Жаратћан љйсiн, мейлi, Улы жылан етпейдi жiѓiшкелiк! Ћџс ћонды ќне жер сызып, ћџйрыѕымен… Мен… ћџс болсам Алланыѓ бџйрыѕымен – ћонбаспын-ау… жалѕызбын ћџйрыѕы жоћ… Џша беру… – Сен де Алла сыйлыѕы ма еѓ?.. – Кеттi екен деп бiреумен бiр аптаѕа, Жаздаѕаныѓ ћалай бџл жылап ћала? Ћабаѕыѓды аш, ћалћашым… Кќне, кљлшi?.. Сен – Кљн болсаѓ, ол – тљнгi шыраћ ћана… Ћайѕырып ем – оны ешкiм елемедi. Ћуанып ем – «Мќз болдыѓ неге?» дедi… Ерсi ме ќлде ћуаныш сирек келген? Сирек болса ол шiркiн не бередi?.. – Екеумiзде ешћашан да болѕан емес сыѓар мџѓ, Жыламашы!? Сен жыласаѓ мен ћалайша шыдармын?! Жџбанбасаѓ – Ћџдай куќ, шарт сынармын, ал лсем, Шаѓ-шаѓ болѕан кебiнiммен к рiмнен де шыѕармын!.. – Айтшы анаѕан: тоћтасын зарлыћ ќнi! Зарлыћ ќнi ћайѕым боп жаѓѕырады. Менiѓ шерiм от алса, о, ћасiрет, Жан ѕана емес, суды да жандырады! Лаћтырып Жан тозѕан соѓ Тќн–киiмдi, Сорлы Адамныѓ соѓында ћалды љйiндi… Ал сенi Жан ћанша ендi мекендейдi? Жџмбаћ… Жџмбаћ мiрде хал ћиын-ды…

Арѕынбай Бекбосын Бiреудi бљлiк болѕан жамаѕатћа, ?лгенде жуытпапты ел мазаратћа. Бќрiбiр жер баспайды ол к мбесе де, Тек, ќттеѓ, џрпаѕына азап-аћ та!.. Ћџрдастардыѓ шыны ма, кљлсiн, мейлi: «Ендi екеуiѓ бiргесiѓ, бiрсiѓ!» дейдi. Онда неге бiр жљрек лљп етпестен, Жалѕыз жљрек жастыћта дљрсiлдейдi?.. Келемiн жалѕыз шалѕынды кешiп, ћыр асып, К кжиек бџлдыр, мџнарѕа мџнар џласып… Баяѕы сљрлеу жљлгесiн жљрек таныды!.. Аулында болса-ау!.. К рiсермiз бе жыласып?.. Ћай ћџдай аћты аман ап ћалады?.. Ћайда да адалдыѕыѓ тапталады!.. Ал, ендi Аћыр заман болу љшiн, Шарт па зi Топан судыѓ ћаптаѕаны? – Жаћсылыѕы тџрса да тљгел есте, Ерегiстiѓ жаћсымен тљк емеске! Ойлап к ршi, о бейбаћ, бќлеѓ-жалаѓ – Жљрегiѓе жљз жылдыћ жљк емес пе?! – Бермедiѓ ѕой – кпе жоћ! – баѕыѓды, Алла, Тек нелiктен ћор ћылдыѓ залымдарѕа? ?теуiне тiнем: жанымды ал да, Айналдырып жiбершi саѕымдарѕа!.. Атаѕы сыймайтын з заманына, Шашылѕан к ктен жџлдыз табанына Талант та табынѕан соѓ ћалталыѕа… О Алла, не болды бџл Адамыѓа?!.

Фќнилiк драма Бiздi ќйтеуiр бiр жџрт ћой демесеѓiз, Бiр кљн тыныш жљрмеймiз – егесемiз! «Тату бол!» деп неге айтћан бџрынѕылар? Аћылды кiм: олар ма, немесе бiз?.. Мџз боп ћатћан, тќѓiр-ау, менi тiптi, Бiр жылы с з сел-сел ћып ерiтiптi! Еруменен жљремiн ендi ћанша?.. Бiр ћоштасу бiр жасты кемiтiптi… Егделiк – болса да зен жќй аѕысты, К несiѓ Пiрден тiлеп таянышты. Тек ћана арман – ару ажарыныѓ тозѕанын к ру неткен аянышты! С ксе с ксiн мынау топ кейiн менi: неткен сџмдыћ пенделiк пейiлдерi!.. Ќлде адамзат о баста-аћ ћџлћыменен Пейiш емес, тозаћћа бейiм бе едi?.. Жорѕасы жалаћордыѓ жосылѕанда, Жаныѓды не ћиямет тосып алда тџрса егер не iстеу керек?.. Аямау ма?.. Адамда аяусыздыћ осыдан ба?.. Бiлмеймiн: кiм перiште, кiм айыпты, Кiм ненi олай џћты, былай џћты… Бiраћ та бiр аћићат: џлтын сатћан, Тозаћтыѓ т рiне ќбден ылайыћты! – Ер Чечен, ел екенсiѓ мџѓы ћалыѓ, «Азаттыћ – лсек те!» – Осы џѕынарыѓ. Ћай патша ћай кљнi ашып айтар екен, Жерiѓде ћай ќкесi ћџны барын?

Арѕынбай Бекбосын – «Ќдепсiз» десеѓ де еркiѓ… кешiр, кљнiм: Мен сенi ойша талай… шешiндiрдiм!.. «Ћияли лќззат» деген азапты аттап, Аћыры бќрiнiѓ де кешiн бiлдiм… – Атар ма едiѓ сен мљмкiн болып таѓым, Ћараѕым-ай, неге ерте жолыћпадыѓ?! Жанарыѓда бiр жџмбаћ сыр тџр ма зi?.. ?зiѓ айтшы?.. Мен ж ндеп оны џћпадым… – Мыѓ ѕасыр бџрын, бќлкiм… дќл айта алман, Екеумiз еншiлеп нџр талай таѓнан жљргенбiз талай-талай!… Ќйтпегенде ћос жљрек бiр жљрек боп, жан айтар ма ќн?! Шаѓ басылып жас кљнгi жарыстаѕы, Ћимас достар сыйлас боп алыстады. Сљю, кљю…бќрi жоћ…бќрiнiѓ де Ескерткiшi – ой мен ой алысћаны… Бiр кљш бар талѕамы жоћ, аты – Байлыћ, Ћаншама ћарабеттi жатыр Ай ѕып! Жарлылыћ – жанѕа азап, ћолѕа кiсен, Ал бiраћ жексџрыны – жаћыбайлыћ. Ќжiм – саѕан танытар нала-мџѓын м рi ме екен пќк жаны жаралыныѓ?.. Ќлде Фќни рќмiзi?.. Мљмкiн… бiраћ, Ол iздерi – Уаћыт ћаламыныѓ!.. – Ћџлаѕыѓ сал, бауырым, бџл кеѓеске: Жар-жџрћ етiп шыћћанда бiр белеске, Шалса аяћтан бiр мќстек – ол заѓды де, Жарыћ пенен К леѓке бiрге емес пе…

Фќнилiк драма Хайуанѕа теѓеп ап к бiне бiз, Жексџрыннан жиренiп, жерiнемiз. Ойладыћ па мынаны: жазыѕы жоћ хайуанѕа бiз кiм боп к рiнемiз?… Есiнiѓ ескерiлмей кемiсi де, Жылћыныѓ тљсiп есек рiсiне, Шыѕарды айѕырларѕа аћыруды, Сыймай ѕап зi зiнiѓ терiсiне… – Сен жоћсыѓ… Мен љшiн не ћалды мџнда?! Не айтар Алла ендiгi жарлыѕында?.. Менде ендi бiр-аћ арман: рухыѓды Саћтасам жырдыѓ алтын сандыѕында!.. Балауса едiм… Бќрi де жамсады! Орды!... Ендi арманды жљргем жоћ аѓсап оѓды. Керегi жоћ тљктiѓ де! Жалѕыз тiлек: Таза жљрек, шыншыл тiл ћалса болды!.. – Ойнап кљл ќлi-аћ мынау тер кљнiѓ,- Дегенде демесеѓ де «бекер мџныѓ», Џћпадыѓ… Ендi ћалай џћтырайын, Жалѕанныѓ мљлде жалѕан екендiгiн?.. – Топан су ћаптап мезгiл белесiнде, Ћиратсын тiптi Нџхтыѓ кемесiн де!… Бќрiбiр сљйем сенi, сљйе берем, ?йткенi Жан мќѓгiлiк! Сенесiѓ бе?! Ћастерлеп Ел тџлѕаны, тектiлiктi, «К сегемдi к гертер» деп бiлiптi. Тџлѕасыѓ ба?… Онда еш џсаћтама. Џсаћ-џлаѓ сенсiз де жеткiлiктi!

Арѕынбай Бекбосын Бџйырсын деп тiрiнiѓ кiл сауабы – Онша асыћпа, ойланып тџр шамалы: баурыѓа сап ћаншама жылытсаѓ да, Жылан тљбi зiѓдi бiр шаѕады. – О, Алла! ?мiрiмдi наз, жыр ет те, Нџр ћџйшы, шипа тапсын ќз жљрек те!?. Таѕы да: пендем десеѓ, з ћолымды

зiмнiѓ кесуiме мќжбљр етпе?.. Бiр д кейдi бiр мешкей жљр ѕып пана, Астарында ал оныѓ џрлыћ, пара… Асыл ердi айћындар асыл маћсат! Онсыз мiр мiр ме?! Тiрлiк ћана. Адамтану: кiм мынау? Жаћсы адам ба?… Сџм ба?.. Мџны ойлайды ел батса лаѓѕа. Онда емес, менiѓше, пќн ѕып оны, Алу керек емтихан патшадан да! Бар дейдi Кеѓiстiкте талай ѕалам, Тiрiѓде-аћ к рiнсе ѕой бар айналаѓ!.. Аћыл-ой жетер-жетпес бiр ћиырда, Тџрса Џлы шындыћ шiркiн!.. Ћалай барам!? – Сеземiсiѓ с зiмнiѓ ћырсыћтыѕын?.. Алѕандаймын Айды да ћыршып, кљнiм! Ширыћтырды бiр аяр сљйреѓ тiлмен… Тiлiѓдi ќкел, табайын тыншып тыным… Кейде жоћтай ештеме бљгiн iстер, Ћарап тџрсаѓ – дау-дамай, жљгiнiстер… Перiштеге ит ћосып сахнада, Перiште боп ойнаѕан Iбiлiстер…

Фќнилiк драма Адамзат ткенi бар, кеткенi бар, Таѕы да жетерi бар, жеткенi бар… Санасы – ћазына толы џлы мџхит… Асылын аћыл тап та теп-тегiн ал. – К зiѓнен жас… жата ма ол жќй тамдыѕа?.. Ќлде анада… тџныѕыѓ шайћалды ма?.. Аумаѕан сен!.. Кеш, жаным!.. Бiраћ шыным: Сен боп тџрса сљйем-ау… шайтанды да!.. – Сен кеткелi, асылым, жылдан асты, Жылдан асты бергелi мџѓѕа басты… Мен жай табар жер бар ма, жарыѕым-ау?!. Ћайда барсам – ћайѕым «мен-мџнда» ласты… – Саѕындым… к зiмде жас жамыраѕан… Џшып жљр ћайда сенiѓ жаныѓ, Анам?.. О дљние бџ дљниемен џштаса ма?.. Џшайын – џштасса, айтшы, кќнi маѕан!.. Тќѓiрдiѓ бiзге тартћан сый кешiнде, Сен салѕан ќн, мен тартћан кљй де есiмде… Саѕынтты-ау сол алыс тљн, сол тљндегi перде ашћан жан мен тќндiк љйлесiм де!.. Бiреу жљр боп жалѕанныѓ кљлдiрерi, Бiреу жљр боп жалѕанныѓ бљлдiрерi. Бќрi де жансаћтаудыѓ амалы ма?.. Ал, жанды саћтаѕанда… кiм бiледi… – Сенi бiреу жџбатып жаћ ашты ма?! Жан жарасын жазам деп жаласты ма?! Жiгiт болсаѓ – жiгердi мiне шауып, Ћайѕы-мџѓды ћамшыныѓ ал астына!

Арѕынбай Бекбосын Халiм жоћ, заућым да жоћ кљресетiн, Бар амал – ащы ойдан жыр есетiн. Ћойылар оѕан ћашан соѓѕы нљкте?.. Ал мiр бiресе кљн, бiресе тљн… Жаратыпты-ау Жалѕанды тым-аћ тар ѕып, Жай таппады жан сорлы тџраћтарлыћ! Бiр жаћсылыћ бар ма алда, кетсем мына кљндерiмнен кљйдiргi бiр-аћ ћарѕып? ?мiр-дќрия дегенiѓ – кiл аѕыстар, Онда таѕдыр жасайтын бџла кљш бар!.. Ћастыћ туар зор шаттыћ тiлемей iн, Кеп тџрсыншы кiшкентай ћуаныштар!.. Намыстыѓ ћџны бiзде ћара баћыр! Сенбесеѓ, серт те берем, ћара да тџр:

з тiлiн зге тiлмен буындырып, Ћарашы, мына ел ћайда бара жатыр?! Баћытты џзарту не келтелету, ?мiрден кеш немесе ерте кету… Кейде осы жарыѓа да ћатысты ма?.. Ал оѕан еѓ керегi – еркелету! – Бiлмепсiѓ-ау бiр дауыл соѕатынын, Ћазан џрып, ажардыѓ солатынын. Бiлесiѓ бе мынаны: сенi сџлу еткен мендiк махаббат болатџѕын! Алмадым жауыздыћтыѓ жолын б гей, Не дейiн оны еѓ басты сорым демей! Алмадым жарылћай да жарлыларды: к зiм – бай, к птi к рген, ћолым – кедей…

Фќнилiк драма «Пендеѓдi жарылћай г р бљгiн, Алла», Азанныѓ с зi ћандай џѕынарѕа! Босайды жљйе-жљйеѓ маћамынан… Онда не… Пайѕамбардыѓ љнi бар ма? «Басыма баћ ћондырсам, – деп, – алтын-кљмiс арћылы», Ћанша бейбаћ бар мiрiн, бар аћылын сарћыды! Баћ емес ол – жын-шайтанныѓ жанарыныѓ жарћылы! Сол жарћылдан Жањан кљйген!.. Ќне, таѕы шарпыды!.. Таѕы бiр Кљн батты ќне ћџр сiлiкпе… Ћџтылмадым мџѓнан мыѓ кљрсiнiп те… Кiм езiп тџр еѓсемдi!.. Ой, енесiн!.. Ќлде… ќлде мына ћу тiршiлiк пе? Кљндер-ай кеш тљскенше алып-џшћан, Тљндер-ай тџрѕан сљйiс… жалыныштан!... Бiр белгi бiреуiнен ћалса неттi?! Ћапты тек к кiректе саѕынышты ќн… Ой тџтылып, тарылса байтаћ арман, Саналыныѓ кiмi бар жай таба алѕан? Тџнѕан тџйыћ домалаћ Жер-мекенде! Амал ћанша… бќрi де ћайталанѕан… Жалѕандыћтыѓ болды ма соты наћты?.. Жоћ, болмапты! Лаулап тџр оты ћатты. Ендi ћайттiк?.. ?ртенiп лемiз бе, Ћайта лтiрiп ћарт хакiм Сократты? Бџйыртса да заманы сыйды кiмге, Деп ћарама оны оѕан тидi мљлде. Бекiту не бекiтпеу марапатты, Уаћыт пен Џрпаћтыѓ билiгiнде!

Арѕынбай Бекбосын Бiздi алысћа ап кетсе де ай мен жылдар пыраѕы, Сенi еске алсам к зiме жас зiзiнен тџнады… Сенi ћайдам… Менi таѕдыр сџћћылайды сџраѕы: Жџлдызымыз жуыћтамай, неге ћашыћ тџрады? Бiрде сауыт киiнiп, бiрде жiбек, Ойлар келсе тулайды кљнде жљрек… Ой шайћасы жарћылдап басылѕанда, Алып-џшар не ћалар мљлде жљдеп… Жарбаѓдама шыѕам деп жар басына ќр, ?гiз лмей ћалса да арба сынар. Жалпы, ћандай болса да бар маѓдайдыѓ, «Таѕдыр» дейтiн тапжылмас таѓбасы бар… – Жеткенде жер ортасы – К ктебеге, Сен менi жер-жебiр ѕып с кпе. Деме. Кљнќдан зiѓдi пќк деп жљрмiсiѓ?.. Џћтыѓ ба?.. Џћсаѓ болды, кпелеме. Мына Аспанда жџлдызым бар шыѕар-ау… Жарћырай ма? Ќлде боз тамшы ма анау?.. Аѕып тљссе бљгiн тљн?.. Жоћ, аћпасын… Ћой! Мынауыѓ – Тќѓiрге ћарсы ћалау. ?кпеден ттi-ау заман желкпегi! Мыѓ жылдай келмей кљту керек пе едi?.. Онда да оѓалар ма?.. Ќй, мейлi, ендi, Шамасы, осы шыѕар менi пкенi… Кеттi ме тiп кљндерiм бiраз игi? К ѓiл елсiз жайлаудай ћџлазиды… «Кеткен к штен ћайыр жоћ!» деу мџѓ екен, Ескi елестiѓ бџрћ етiп бџлаѕы идi!

Фќнилiк драма «Ћой!» дейтiн жќмиѕаттан тоћтам азда, Ћалтаны ћалыѓдаѕан соћћан аз ба. Адамдыћ кейiптерi кетiп бiтiп, Аз емес айналѕаны к к ћаѕазѕа… Деме менi ћажыса сќл басылар, Тљспек емес ћолымнан алмасым – Ар! Ћиянатћа ћиѕаш боп туѕам баста, Шайћастардыѓ, о, ќлi жалѕасы бар! Џстап ап тџтћасынан бiр џстамды iс, Жљрсеѓ де баћа-шаян џрыстан тыс – Маза жоћ!… К ргенше ѓде ћияметтi, Шiркiн-ай, к рсем ѕой бiр гљлстан–тљс! Тiршiлiктiѓ мына џлы дауылында, Бiр пџл екен бiр келер сауыѕыѓ да! Туырлыћсыз киiз љй кеттi елестеп, Ол … ол менiѓ, жаным-ау, ауылым ба?.. Ыстыћ жас омырауды жуѕаны љшiн, Алтын Ай рас па алдан туѕаны шын?! С з емес – сену, сенбеу!.. Сен бќрiбiр Жанымныѓ бiр-аћ болар думанысыѓ! Б лiп-жарар халћыѓ менен санѕасырлыћ салтыѓды, Елемейтiн ешћашан да обал-сауап, парћыѓды Алтын дейтiн – Салтанат пен Зџлымдыћтыѓ ћџймасы! Не деу керек ашћан жанѕа алѕаш рет алтынды?.. Атаћ-даѓћтыѓ алтындаѕан, жарћылдаѕан шџѕласы ешкiмдi етпес ешћашанда Адамдыћтыѓ шыѓ басы. Жалпы, Шыѓныѓ басында да толы тозаћ, ћасiрет! Одан г рi сайда жљр де з Арыѓды тыѓдашы?

Арѕынбай Бекбосын Мџћаѕали… Жанартау ма жатћан жалын атћылап? Ћџдiрет пе берген елге жањџт жырдан баћ ћџрап?.. Солай шыѕар… Бiраћ менiѓ к з алдымнан кетпей тџр, Алатаудан аѕын-т гiн аћтарылѕан аћ бџлаћ! – Бџл ћџлыѓ тљнiменен к з iлмедi!.. О Тќѓiр, ћџдiретпен зiѓдегi оћуды љйрете г р iѓкќр еткен Арудыѓ сыр-сезiмiн к зiндегi! Келмеген соѓ мiрге мџз кеудемен, К ктем жылдар ттi, рас, ћыз деуменен. Сары кљзден не iздеп сарсыласыѓ?.. Жетермiсiѓ мџратћа iздеуменен? Ћџлдыћ дерсiѓ елге ердiѓ терi сiѓсе. Ал тонаушы с йлесе, серiсiнсе – Не айтарсыѓ?.. Туады арам аћша арам с здi. Немесе керiсiнше. Тым ћџрыса ашсам деп бiр ћатпарын, Мен ?мiрге кiмдер боп тiл ћатпадым?! Тљсiнбейтiн тљктi де тљлей ме едi, Ендi зiме ћџрѕалы тџр ћаћпанын… «Ћараѓѕы боп соншама кеткен, – деп, – ел», зар ћаѕамыз маћшарѕа жеткенде нер. Бќдiк боп па Платон мынаны айтћан: «Элладаны Эллада еткен – Гомер!» Сырѕытып сырдескi сќйгљлiкпенен, Ћаћ жарып ћара тљндi жљрiп келем… Ол жоћ ћой! Жолда ес бар ма?!. Сорѕала жас! Сорлым-ау, ћалып едi љмiтте неѓ?!.

Фќнилiк драма Џѕысса – балдан тќттi аралары, Џрысса – бiр-бiрiнен жан алады. Не деген шќлкем-шќлiс жуќрмектер – Адам мен Хауа Ананыѓ балалары! Ашылмай ашылатын есiк алдан, Ћор болды-ау к ктей солып есiл арман! Тоѓ ћабаћ, бiтеу жота к рсетердей, Бiлмеймiн мына мiрдiѓ несiн алѕам? – Ћалѕан екен ћолыѓа тиiп теѓге, Неге iштiѓ, iнiм-ау?.. Кљйiктен бе? Бiр кљйiгi жоћ бiр жан бар ма мiрде?.. Кљйiп жљрiп шыћћан бар биiктерге. Тљсiре алмай к ѓiлдi сабасына, Саѕан џшып келемiн таѕы асыѕа. Жџлћынады жљрек те ћысылып ћап, Љмiт пенен Кљдiктiѓ арасына… -?зiѓ бастап ћџтыртћан ћџтырмасты! Осы рас ћой?! Неге онда ћџтыѓ ћашты? ?мiр – ћџмар ойын да, сен – ойыншы. Ойыншыда к рiп пе еѓ џтылмасты?! Заман деп, мыѓжылдыћ деп, ѕасыр, жыл деп, Уаћытћа ен сап, айла асырдым деп Адамзат несiне мќз?.. Таѓба арћылы бiрдеме бiлсе, тек з жасын бiлмек. – Тџйыћталса кiсi осы тџншыѕады, ќ?.. Тџншыѕайын… Ал сен, дос, сыр сџрама. Сыр айтам деп бiр «досћа» алып ћойѕам, ?мiрiме жетерлiк бiр «сыбаѕа».

Арѕынбай Бекбосын – Бiл, ?мiр, маћсатымныѓ пќс емесiн: деп келгем риза боп ел «бќсе!» десiн. Тек ћана сен џсаћпен улай к рме, Алдыма тарт Мќѓгiлiк мќселесiн! Адамдыћтыѓ жыћпастан туын кiсi, Келсе егер рухани жуылѕысы – Ћџран ѕана – ем! ?йткенi жанныѓ емес, Ћџран – Ћџдай таѕланыѓ туындысы! – Мљсќпiрге садаћаѓ тидi ырымѕа, Дџрыс берген мешiтке сыйлыѕыѓ да. Арыл, арыл… Ал пиѕыл тљзелдi ме?.. Барлыћ кљнќ кiсiнiѓ пиѕылында. Жљрек – жалын, махаббат, аламан кљш! Жљрекпенен етедi Адам арлы iс. Ћањарланса ћалтырар ћара жер де, Бџл ћџдiрет тек неге жараланѕыш?.. – Ћызѕаныштан, ќне, жер ћџшты жарыѓ! Ћызѕаныштан ћанша отћа тљстi жаныѓ… Бiттiѓ, бейбаћ! ?лгенше сенi ртейдi, Махаббаттан кейiнгi еѓ кљштi жалын! Асыл екен ол бейне к нермейтiн! Жасћа шылап жастыћты к рем кей тљн… – Таѕдыр, тарлыћ еттiѓ-ау!.. –Жалѕыз медеуЅашыѕым бар бљгiнде… ?леѓ дейтiн… – Џмытпа кетерiѓде Жалѕаннан шын: артыѓда тым ћџрыса арман ћалсын. ?теусiз ешнќрсе жоћ дљниеде, Жанды да бiр Алладан жалѕа алѕансыѓ…

Фќнилiк драма Шаттыћ неге сыбайлас мџѓыменен? Бiрi-бiрiнiѓ рас па ћџны деген? Неге екеуiн Тќѓiрiм ћосаћтаѕан? Не бiлдiрмек болды екен мџныменен?.. – Егерде сол жолы бiр есiрмесеѓ, Жљрмес еѓ жексџрын боп есiмде сен… Ќттеѓ-ай, ќдетiм жоћ кешiрмейтiн, Ќйтпесе сенi ешћашан кешiрмес ем! – Саѕыныштан сартап болып, тљс к рiппiн бiр тљнде: сол жас сџлу ћалпыѓ, гљлiм! Жљрiсiѓ де, кљлкiѓ де! Ћайтсем екен? Мен – фќниден, сен – баћидан ћашсаћ ше? С йтiп жџмбаћ бiр ѕаламда жџпты жазбау… мљмкiн бе? Џйћыда ару… таѓ таяу… таѓ атар да… Ћолым созсам?… Жоћ! бергiн таѕат, Алла?.. Тќттi нќпсi неге ерсi? Ненi ойладыѓ алѕашћы ару – Хауаны жаратарда? Антџрѕан жаѕымпазѕа ћайран бар ма: џлыѕын џћсатты ќне Пайѕамбарѕа!.. Пайѕамбар ойыншыћ па осы иттерге, Шыѕатын жарбалаѓдап ћайдан да алѕа?! Бiр ћос с з «жаћсы – жаман» деп келедi… Ћалайша бџл екi џѕым теп-теѓ едi? Теѓ емес! Жаћсылыћ… ол – шексiз ѕарыш, Жамандыћ жауыздыћпен шектеледi. Бiтiрсе – тек арам iс бiтiрiптi, Сыйлауѕа тек «мыћтыны» кљтiнiптi… Ескерткiш ете ме ќлде ћайтер екен, Бетiне ел тљкiрген тљкiрiктi?

Арѕынбай Бекбосын Деген ой «?з заманым» бекiп едi, Ал ендi ћара: ћалай зекiредi! Амал не, к немiз де тулай-тулай, Бiз – оныѓ жетелеген жетiмегi… Пенденiѓ таусылѕанша дќмi татар, Сенедi деп «Жаћсылыћ таѓы да атар». Тек тiрлiк тiзгiн бермей ќзиз басы Ћатћан ѕой, ћатып та жљр, таѕы ћатар… Ћаншама бiзге дейiн ѕасыр ткен, Ѕасырлар адамзатты асыл еткен. Санасын сан биiкке самѕатса да, Не пайда, ћџтћармапты ћасiреттен! – Мен љшiн Сiз – ѕажайып бiр таныс Ќн, Сыртыѓыздан соны айтып тiл табысам. Мына жљрек жљрiстен жаѓылмаса, Мен Сiзбенен, iѓкќрiм, бiр танысам! Табанасты тайѕанап, сырѕып љмiт, Таѕы ћалдым айта алмай сырды бљгiп. Не деп ойлап кеттi ол?.. Ой, дљние-ай, Бiрдi бiлмей термiз, бiрдi бiлiп. – Тоћтай тџршы, кетпешi, асыћпашы. Жасып ћалам сен кетсеѓ, жасытпашы. Жџлдызымыз жараспай тџрса шыннан, Жџлдыздарша бiлдiртпей ћашыћташы? Тќубе ѕыл! Талайѕа ќлi жан да шыдар, Шошыма еш азаптан алда ашылар. Ал Баћыт не екенiн бiлмесеѓ де, Баћытты болѕан кезiѓ бар да шыѕар…

Фќнилiк драма – Неткен жан еѓ, кемелiм, кешiрiмдi! Сондыѕыѓнан ћанша иттiѓ есi кiрдi. Сен менi де бiр жолѕа кешермiсiѓ, «Данаг й» деп џзартсам есiмiѓдi? – Ћаѕаз, ћаѕаз… кей-кейде мќѓгiрiп мен сенен безгем!.. О, сџмдыћ ќѓгљдiк пе ем? Безу ћайда?! Ѕаламѕа айналып ап, Сыбырласып жатсаѓ сен Мќѓгiлiкпен! Оѓашада жуытып тап шенiне, Айналдырып аћ толћын – аћ селiне алѕан Шабыт алдай сап, к зден џшты… – Бiр келерсiѓ осыдан!.. Ћап, сенi ме!.. Хас надан жатћызатын жќй ћалдыћћа, Жеттi ќне жетiскеннен тайтаѓдыћћа! Осылай Адамзатты мазаћ етер, Бiр ћыры бџ Жалѕанныѓ – сайћалдыћ па? Бiр тыным бермей ћуып тазы-жалѕан, Болдырдым жалын с нiп, ћажыды арман! Тек Љмiт жетелеп жљр шаѕымда да ?мiрдiѓ к бi кетiп, азы ћалѕан… Егерде к рсеѓ ћорлыћ бiр ездерден – Деме одан. Барлыћ бќле – мiнездерден! Ал мiнез згермеген Адамзатта. ?згерсе тек киiмнiѓ тљрi згерген. – Сен жоћсыѓ!.. К з жасымнан сел ћаптасын! Сен жоћсыѓ!.. Мен љшiн таѓ ендi атпасын! Тљкiрдiм сџм таѕдырдыѓ бет-жљзiне, Ашса ашсын ендi Баћи кеѓ ћаћпасын!..

Арѕынбай Бекбосын – ?ртенсе де кљймейтiн алпамыс – Кљн, Жарыћ ћылшы бќрiн де ћалтарыстыѓ! Адастырды бiтпейтiн бал-маскарад, К рсетшi ѓiн таныстыѓ, сќл таныстыѓ. – Кљншiлдер к п кљйдiрген, – бiлем, – ерсiѓ! Кек алсам деп те кейде тљнерерсiѓ! Кљншiлдiѓ кљнi де – тљн, тљнi де – тљн, Ћайтесiѓ, тљндерiнде жљре берсiн… – Бќйек боп оранѕанѕа љлде-бљлде, Адам деп менi џћпап еѓ бiрде мљлде… Ал ћазiр сенi ћалай ќлпештермiн?.. Осылай ћинарыѓды бiлмедiѓ бе? Кљн батћанда немесе таѓ атћанда, Тек Болашаћ – бар себеп алаћтарѕа… Соѕан бџрып ћойѕан ба бетiмiздi, Бiздi адам ѕып еѓ алѕаш жаратћанда? – Батпаса бiр сџмдыћтар жаныѓа шын, Сен неге осы жиi тарынасыѓ?.. Елеме ештеѓенi майда-шљйде! Жалѕанныѓ жаѕымсыздау жаѕы басым. – О, ћандай ќдемi едi ќн салѕаныѓ!.. Осылай ќр таѓыѓды ћарсы ал, жаным. Жасыма! Жер мен Аспан екеумiзге Салѕан жоћ, салмайды да бар салмаѕын. – Сџћтансам бiр сџлуѕа ренжiме. Болѕанмен тiптi зiѓнен реѓдi де – Елес ол естен шыѕар… Сен де џмыт, Санай сал тљсiне бiр гљл ендiге…

Фќнилiк драма Жиырмасыншы… дегенмен џлы ѕасыр, Мќѓгiлiкке тљспейтiн жљгi масыл. Ал Ћазаћћа ћайта алѕан азаттыѕын, Жаѕасынан г рi оныѓ жџлыѕы асыл! -Алланы толыћ тану… лайыћ па? Ал оѕан ой жетпесе… бџл айып па?.. Кљнќњар ћџлымыз ѕой, ей, хазiрет, Ћџлшылыћ ћылумен-аћ тынайыћ та? ?мiрдiѓ жљздескенде жљз ћарыѕан, Оллањи, ыѕыр болдым ызѕарынан!.. Кенеттен жетсе-ау, шiркiн, ып-ыстыћ дем, Жас кљннiѓ зi ап ћалѕан ћыздарынан… Бџрын елден алѕанын жасыратын, Бљгiн џры боп алды басынатын. Бџл да мына заманныѓ толћыны ма, Бiр жартастан таяћ жеп басылатын?.. Безiп достан жќдiг й, жалѕан iшi, Адыра ћап арманы – алдаѕы iсi, Ыстыћ жљрек, отты љмiт арандаѕан… Орта жастыѓ осы ма даѕдарысы? Ала-ћџла, кљнќњар бџл ѕаламда, Бќдiк с збен аузыѓды былѕап алма. Айшыћты с з – анасы аћыл-ойдыѓ, Сондай с зден туады Тџлѕалар да! – Ризамын мен саѕан!.. Бар сџрарым: к здi жаспен мен кетсем малшымаѕын. Бейуаћытта бейiтке жалѕыз келiп, «Толћыманы»… аћырын салшы, жаным!..

Арѕынбай Бекбосын Сыйлар деп сынѕа тљссем Сиынѕаным, Ћаѓѕырып ћанша лкенi шиырладым. Жетпедiм, жеткiзбедi елес–арман!.. К рем де ендi амалсыз бџйырѕанын. Замандарѕа айтылса тiлеу, баѕа, Бiрi аћымаћ айтћанныѓ, бiреу – дана. Бiраћ к бi кпелеп тедi екен, Риза болса – iлуде бiреу ѕана. – Е, ананыѓ, мынаныѓ… тапшы мiнiн… Тапсаѓ оѕан жалѕан с з жапсыр, iнiм… О, мынадан тым кљштi жала шыћты!.. Ал ендi айтшы: бар ма бiр жаћсылыѕыѓ? – От-сезiм! Берiп суыћ ћалпыма тљр, ?рлей тљс, рте, мейлiѓ! Шалћы да тџр! Тљлейiн, тљгендейiн жан-жљректi, Жљдеткен жљкке айналып салћын аћыл! – Берсе егер рухтастар ћайталана, «Ѕасырлар б лiп тџр» деп айта ала ма? Айтпайды!.. Џлы њќйям – шайыр жезде, Жљрiѓiз, кеттiк ана мќйханаѕа!.. Достыћ – к пiр адамдар арасына, Достыћ – дќрi жанныѓ да жарасына. – Ћу Жалѕан-ай, бџ да бiр шындыѕыѓ ба: «Дос азайса артады баѕасы да»?! «?мiр» дейтiн мына бiр борасында, ?ткен бе ќлде ертеѓгi жол асыл ма?.. – Ес жиѕанша, ей, Уаћыт, толасташы, Сен де демал сол тапћан толасыѓда…

Фќнилiк драма Ер серi Петруччио жолыћпастан, К лденеѓ к каттымен солыћ басћан бикештер ћаптап кеттi-ау!.. Пќк аруды, Ћџдай-ай, жасаймыз ба жонып тастан? К рiнсе де зiме ерсi, мейлi, Асыл арман жас кљнгi «келшi!» дейдi. Љлгiрем бе Ћџдай-ау, бiлмеймiн ѕой: ћай жыл менi мќѓгiге еншiлейдi? Ћарап жљрiп кейде мен љрейленем. Бiраћ бiлмей дал болам: љрей неден? Заманнан ба ќлде ол адамнан ба?.. Адам болса «Бџл сонша кiм-ей?!» дер ем… -Сенде мыѓ-сан џрпаћтыѓ нќрi ћалѕан, Ар-намыс, Арман, Азап… бќрi ћалѕан. Аћырып Аћырет кљн кеп ћалмаса, Тоймассыѓ, о тойымсыз кќрi Жалѕан! – Болды ендi, боздай берме, жарыћтыѕым! Бџл нарыћ ћылады ќлi нарыћтыѕын. Балћытып бас – ћазанда айла ћорыт, Айласыз ћашан, ћайда жарыпты кiм?! Улансаѓ, абайсызда арам астан, Жеѓiлер емнен ауру жаѕаласћан. Ал санаѓ сауыѕар ма улап ћойса, Жалѕанмен аздап шындыћ араласћан? Тарихта: алса бiреу патшалыћты, Бiреулер ар-џятты аћша ѕыпты. Не болды аћырлары?.. Ал, Тарихтыѓ Басын тек арлы арћылы Баћ шалыпты…

Арѕынбай Бекбосын – О Алла, ћарашы мiр аѕысына: тиым ћайда адамныѓ таѕысына?! Адам жанын алады неге адам? Бџл – Сенiмен жауыздыѓ жарысы ма?.. Ай сљйiп аћтыћ рет аћ тастарды, Ћара тљн ћамалына жапты асћарды… Ѕарыштыћ геометрия сабаѕы ма, Жџлдыздар сызѕылайды таћта–аспанды… – Бiлмеген соѓ лшеудi немен ненi, Сен емессiѓ кер заман кемеѓгерi! Ќлде зiѓе згеше лшем берiп, Iбiлiсiѓ бiрдеѓе деген бе едi?.. ?мiр не? Арпалысу?.. Кiл баћ сынау?.. Итшiлеу?.. О, неткен к п жџмбаћ, сџрау!.. – Кљлсек те, жыласаћ та бiз бейбаћтар, Бќрiбiр, сен бќтшаѕар, ћымбатсыѓ-ау! Ханныѓ да, ћараныѓ да жолы мына, Бастайды ертеѓ баба ћорымына. Тiрлiгiн тiрiдегi сарапћа сап, Жайѕайды еѓ лайыћ орынына… «Ћџлдыћ!» дермiн жазаѕа ж н, бiлiктi. Жазыћсыз да кейде, ќттеѓ, к ндiрiптi… Ал намысћа, ћанеки, тиiп к рсiн, Онда, оллањи, к рсетем к ргiлiктi! – Антџрѕан, есiл-дертiѓ, бар џћћаныѓ: алуѕа болатынныѓ алып бќрiн – Есiру!.. Ал нелiктен т лемейсiѓ, ?мiрге келу кеден салыћтарын?!

Фќнилiк драма «Баћи жоћ! Одан, ћане, кiм келiптi?!»- деп бiрде бiр имансыз тым желiктi… Келмейдi! Кљнќњарлар Тозаћта отыр, Пейiштен есi болса, кiм жерiптi?! ?ткен мiр алдында аћталуѕа, Жарар мљмкiн кейiнге ат ћалу да. Ат шыћпаса – оћа емес, Атышулы Замандаспен болады маћтануѕа! Сџмпайы – сџлуды, ал тџл кедейдi – бай бiткен маћтамайды, тiлмелейдi. Даналыћ ћџнын бiлмеу – ћандай ѕажап! Дананы дараћылар кљндемейдi. – Аттамасам ешкiмнiѓ ала жiбiн, Бар таѕдырым тiлiндей таразыныѓ ћалтылдауы дџрыс па?! Кiм йткiзген?.. Кiм болса да айта бар: на-ра-зы-мын! – Бiр жанѕан жоћ, сенсеѓiз, баѕым ќлi!.. Неден осы адамныѓ жарымаѕы? – Дџрыс жолды тауып па еѓ?.. Дџрыс жолѕа Шындыћ, Болмыс… бќрi де баѕынады! – Айналар алыс сапар ќлi аѓызѕа, Саѕынсаѓ, сќулем, сабыр… алаѕызба… Ћџшар ем сенi армансыз… амал бар ма, Бiр мџхит, љш ћџрлыћ тџр арамызда! – Босатпастан ћиялмен ол кљндi ќлi, Таѕы ксiп саѕыныш солћылдады!.. Жљректе – ?зiѓ!.. Ћџлаћта шуылдайды Атланттыѓ аћ сабын толћындары…

Арѕынбай Бекбосын Џрыстырар серiнi серiгiмен, Жџлыстырар ененi келiнiмен – Жын ба?.. Ойбай, џстасты момынныѓ да астыѓѕы ернi љстiѓгi ерiнiмен!.. Жазѕы кљн. Бџлаћ басы. Ертеѓгiлiк. Келедi, келе жатыр еркем кљлiп!.. Тљс екен… ортамызда отыз бес жыл… Ањ, дљние!.. Лап еттi де ртендi љмiт… Замандар таѓдаѕанда керек шерiк, Ћаншама халыћ, џлыс, ел екшелiп, Iшiнде Ћазаћ ћапты жылы жљздi… Ћалѕай да мќѓгi боп сол ерекшелiк! Шаѓ ћаптырып «мыћтыѕа» баста шала, Бiр жас тљлек ж нелсе тасћа шаба – К рге тыѕа жаздайды жазѕаныѓды… Бџл солай ѕой?.. Ќлде ендi басћаша ма? ?мiрiм – жылдар жџлћып љзiп алѕан, ?ѓшеѓ бiр рiмталдай љзiк арман. Бiреуi ќлi кљнге елеуретсе, Бiрiнiѓ мќѓгi мџѓ боп iзi ћалѕан… – Болмаса да алдыѓда кiшiргенiм, К ѓiлiѓе титтей даћ тљсiрмедiм. Айтшы, айтшы, жаным-ау, жазыѕым не?.. Жаћпай ма ќлде мен сенi… тљсiнгенiм? Толтырѕандай Аћыл, Ар кемiстiгiн, «Уаћыт аз!» деседi тегiс бљгiн. Адамѕа, Алла, билеуге бере к рме, Уаћыттыѓ, Ѕаламныѓ кеѓiстiгiн?!

Фќнилiк драма – Уа, жарандар! Шарап iш, астан да алшы, Болсын думан, бiр жаћсы ќн бастаѓдаршы!.. Ал мен тосын тост-тiлек айтам ендi: -Ћойындаѕы тастарды тастаѓдаршы?! Бiр ќулие ќз Тараз – мекенге кеп, «Ќулиеата» десiн бе бекерге елеп. Бiр имансыз «Тараздыћ» десе зiн, Ћорћам суып Тараздан кетем бе деп… К рiнiп Таразда алѕаш жљзi Жалѕан, Есейгем аспанында жљзiп арман. Екiншi Меккем де сол лгенiмше, Анамныѓ еѓ аћырѕы iзi ћалѕан… Ќкетiп к зк ргеннiѓ к бiн ептеп, Жљргендей Ажал менi т ѓiректеп… Жалѕанѕа жаутаѓдауда ћала ма мќн, К рiсер жан ћалмаса еѓiреп кеп? «Осы ссiн, сенейiк!» – деген елдi, Кетсе џмытып ертеѓ-аћ елегендi – Кiм болѕаны? Кiсi емес кiм болса да!.. Кiсi болып ћалуѕа не кедергi? – Љмiттiѓ бiр сќулесiн алѕа сап ап, Фќниде iзгiлiктi барѕа санап, Келем, дос!.. Ќйтсе де сен шыныѓды айтшы: мен осы жљргем жоћ па далбасалап? – Ќ, ќлгi Баћтыѓ ћџсы ћай ћџс деп еѓ?.. К рмеппiн. Тљсiмде де жай ћџс к рем. Жетедi маѕан фќни мџхитында, Ћџс емес, ћылт етсе де байѕџс т бем.

Арѕынбай Бекбосын – Ей, Ажал, тљсiп кетсе к зiѓ маѕан, Дермiсiѓ «бџл не деген т зiмдi адам?!» Тiрегiм – бiр љмiтiм тiрi ћалѕан, Ол лсе, оллањи, мен зiм барам!.. Сќскеде, аћ нџрѕа ќлем б ленгенде, Шырылдап дљниеге мен енгем де. Ћалдырсам титтей сќуле теуiне?.. ?йтуге бола ма зi леѓмен де? Жарћылдаѕан жањџтты к мдi к мiр!.. Бебеулейдi, боздайды шерлi к ѓiл… Несiне ендi соѕады сорлы жљрек, Несi мќндi Ол жоћта ендiгi мiр?! Бiреу аћыл сџраса егер менен, Бiр шындыћты айтар ем к нермеген:

лелгенше iзгiлiк iзiн ћалдыр, Басћа жолмен к сеге к гермеген. – Бiр жалын жљрегiмдi жаласа да, Сыр ашу, бiлмей тџрмын, жараса ма?.. Сенде ерiк жер ѕылсаѓ да, ћалћам, менi мамырын iздеп жљрген ћарашада… – Сен сыйлап мына мiрдiѓ соны ырѕаѕын, бу болып џшып кеттi сорым ћалыѓ! Ендi тек тiлерiм сол – ертелi–кеш к ѓлiме к л-дария шомыл, жаным! «Таѕы бiр кљн ттi!» деп тыз етемiз… Дџрыс емес!.. Ал ћалай тљзетемiз? Кљн тпейдi! Кљн керек кейiнгiге, Жерге мiнiп, жер болып бiз темiз.

Фќнилiк драма Елге Ердiѓ еткен ерлiк, жаѕып iсi, Алса алѕыс – сол ѕой наѕыз баћ-ырысы!.. Жоћ! Одан мыѓ есе артыћ ол кеткен соѓ, Елiнiѓ салћындамас саѕынышы! Батћан соѓ балалыћтыѓ iзi ћџмѕа, ?ртелдi жљрек жастыћ ћызыѕында. ?ттi ѕой бастан бќрi!.. Бќрiнен соѓ саймыз ба Адам деген бiз џѕымѕа? – О достым, шын сезiмдi ая, саћта, Жетпейсiѓ арманѕа оны жая сап та. Шын сезiм – Алла берген бiр асыл сый, Салынбас сауда менен саясатћа! Баѕзыда о ћаншама асыл ћалѕан! Ћалып-аћ замандардан асырды арман. «Сана» атты жалѕыз љйдi жабылумен ћалапты-ау тастан емес, ѕасырлардан… Џлы-кие!.. Тек артыћ дќрiптеме. Дќрiптеу жат адамдыћ ќлiппеге. Џлыда да џсаћтыћ жоћ деймiсiѓ, Кейде џћсаѕан шыѕар-ау ѕарiпке де… Ал жiбердiм арманды, аѕып џшсын! Аѓсаѕанын алѕаусыз таѕы ћџшсын!.. – Бiраћ, кiмсiѓ, ћайдасыѓ, о Перiштем?.. Мљмкiн мќѓгi жолыћпас Саѕынышсыѓ?.. – Ей, досым, бiр хат жазшы, тiнемiн. Ќзiлде, мазаћта, тек к кiмегiн. Сќлем айт балалыћћа: келiп кетсiн!.. Келмейдi-ау… сен де алыссыѓ… кiнемiн…

Арѕынбай Бекбосын – Сырдескi болмасаћ та, мейлi, ќлi бiз, Ћџдаша, ћалай-ћалай дейдi ќнiѓiз?! Тым ћџрса, ћиыѓызшы ћайырмасын, ?мiрдiѓ сiз де, бiз де мейманымыз! Бiр саѕымнан џрынѕан бiр саѕымѕа, Мен бiр бейбаћ адаммын бџл шаѕымда. К ѓiл кљптi таѕы да не жатыр деп, Алаћолдау таѕдырдыѓ ћџрсаѕында… – Менi осы кљндеушiлер ептi тегi! Жан тџрмаћ тарылып та кеттi терi… – Ћиналма, кет олардан. Сен кеткен соѓ

здерi-аћ бiрiн-бiрi жеп бiтедi… – Заманныѓ, ей, ордалы жыландары, Ћан сора беремiсiѓ бџдан да ары?! Есiѓде болсын бiраћ к зiѓдi ояр, «Ќдiлет» дейтiн де бiр ћыран бары! Дќметiп бiр Ћџдайдан кљнде медет, Кейiнге кетсем десем бiрдеме деп, Жалѕыз ой жалѕыз оћтай ћадалады: «Жазѕан-ау, жазѕандарыѓ кiмге керек?!» Махаббат ћой – к ктемiѓ! К ктемгi оћћа џшты ћанша жљректер, ртендi отћа! Мейлi Жањан сол оттан жанып кетсiн, Махаббатсыз к ктем де к ктем боп па! Махаббат, достыћ та зiн аћтамаѕан, Мен ћалай шаћ мiрде шаттана алам?! Кљлмесхан боп туге таѕым жоћ ћой, Бiр аћыл айта г ршi, Хаћтаѕалам?..

Фќнилiк драма Жылдардыѓ, ћайѕы-мџѓныѓ салмаѕы артып, ?з тљсiн саћал-мџрт та алды аѕартып. Ажармен ћоса џрланса пейiш к ѓiл, Амал не?.. Жоћ па шыннан алданар тљк?.. – ?лтiрдiѓ ѕой зарыѓмен мљлде менi! Ойласаѓшы: тљннен соѓ кљн келедi. Ол аз болса таѕат ћып таѕы да ойла: болады да Алланыѓ бiр дегенi!.. Жоћ болса да ћастыѕы тасалаѕан, Толыћ достыћ ешкiм де жасамаѕан. «?зiм!» дейтiн рия бар бќрiнде. Жалпы, « зiмнен» зќуеде аса ма Адам? «Iске асты, – деп, – ћашанѕы ћай талабым?!.» Ћажыдыѓ-ау, ћайран дос, байћаѕаным. Шыѕармас па ем џшпаћћа!..Бар тапћаным – Сен айтћанды мен де iштей ћайталадым… Бар ма осы Бар мен Жоћтыѓ салмаѕы ара?.. «Мќѓгiлiк» дейтiндердi… ал, баѕала… Кљн де шiп, Ай да ѕайып болар бiр кез, Мќѓгiлiк болса, тек ол – Алла ѕана! ?зiмдi бiлдiм: аз кљндiк ?мiр – мекеннiѓ, Ћадiрiн бiлмей ћаѓѕыѕан бейбаћ екенмiн! Амалым ћайсы?.. ?кiнсем неге жетермiн? Бџлт болып ш гiп, жел болып џшып кетермiн… К ѓiлдi бос жiберiп, бiрде байлап, Жљрсем де ћу жалѕанда iлдебайлап, «Сол асау бастыћпас-ау!» деп ћорћамын, Ќзрейiл ќкеткенше «жљр!» деп айдап…

Арѕынбай Бекбосын – Ќлi де сенi аћылды, естi де дер, Ал сонда не ѕибарат естiмек ел? К к ћаѕаз к кейiѓдi тескендей-ау?… О, онда адыра ћалсын ескi бедел! – Соћпаѕы соћћы жей-жей тар шатћалдан, ?зi де сол соћћыдан шаршап талѕан менен не кљттiѓ, еркем?.. Бiлмеймiн ѕой

зiм де дќметудi ћанша аћ таѓнан… Жуымай ештемеге оѕаш, арам, Былѕанбай бар ойыма ћожа-санам, ?ттi кљн кiнiшсiз. Тќубе, тќубе… -Рахымыѓ бџл да сенiѓ, о Жасаѕан! – Туѕан кљн бе?.. Онда џмыт сорды, мџѓды! Жаса тойды, мына мiр сонда џѕымды. Ал мен бiлсем сќл бџрын ткерер ем, Бiр керемет думан ѕып соѓѕы кљндi! – Жастыћта жас болуѕа неѓ жетпейдi?.. Жалында, бетке џста да жел беткейдi. Махаббат балын жџтып, уын да iш, Еш сезiм сенi мќѓгi тербетпейдi! Сџлулыћтан к рсе к з асћаћ Айды, Неге кейде ол к здi жас ћамайды?.. Сићыр болса Сџлулыћ з жендетi – Уаћытты неге тас ћып тастамайды?.. Ћаншама ћатерлерден т нiп келген, Аман ћап мына халыћ рiптi рден! Ел Ерге борышты ма?.. Бџл да шындыћ: бiр Адам бiр Халыћћа к рiк берген!

Фќнилiк драма Неге енжармын?.. Жан-жљрек ћажыды ма? Байлаѕан кiм кљйкiлiк ћазыѕына?.. – О, Жаратћан, жалын бер, жанайын бiр, Айналѕанша Ажалдыѓ азыѕына!.. Ќурелiк-ау Адамзат ѕџрпы наѕыз: Жерде туып, Аспанѕа џмтыламыз. Ию-ћию кљн кешiп, К ктi џмытып, Жерге кiрiп, жай тауып, бiр тынамыз… – «Теѓ тапсам!» деп соћса да басын жарѕа, Айын тапћан, айнам-ай, асыл бар ма?.. Таба алмасам мен сенi, ал сен менi – Тљкiрермiн жыл тџрмаћ ѕасырларѕа!.. Таразда ылѕи жљргем жоћ кљнеспенен, Талай мiр рiлген кљреспенен. Баянсызѕа базар боп ткен кљннiѓ, Бодауына ћалса еттi бiр естi леѓ!.. Шындыћ љшiн ћаншаныѓ басы кеттi?! Басы ћалса, басылып жасып ттi… Несi дќрi?.. Ќлде ол Алла таѓар ћасиет пе адами ћасiреттi? ?зiне етiп ћойѕан мыѓды ѕашыћ, Мына ?мiр бiр кљн мџнар, бiр кљн ашыћ. Мџнарда мџѓѕа к здi толтырсам да, Ашыћта нџрѕа жанды жљрмiн ашып… Ойлай ма Адам батћанда ойы мџѓѕа: ћанша обал, сауап жљр мойынында? Ойласа онда неге к п ћасiреттер, «?мiр» дейтiн ѕаламат ћойылымда?

Арѕынбай Бекбосын ?мiр бойы тљзде де љйде менiѓ, Ќйтеуiр, бiр ауыр жљк – сљйрегенiм. Жас жеткенде «Рахат кеш!» десе Аллам, Оны ћалай мен байѕџс љйренемiн?.. Анарында арудыѓ бiр аласы бар кљндер-ай, ћайдасыѓ?!.. Сџрамашы! Бiр жаулыћты бiр љмiт жаѕып кетсе, Елту ме едi егделiк сыбаѕасы? – Сен кейде жосыласыѓ желеѓ жљрiп… Жоћ та емес «денi сау ма?» деген кљдiк… – Ол рас, шабыт келсе Жер тљгiлi, К сiлтем к к Аспанда леѓ мiнiп… – Ашып ћап ем бой бермей толћын iшкi: кей шындыѕыѓ не деген ћорћынышты!.. Аћыры алдап жљрсiѓ ѕой, алдай бершi, Екеумiзге ендi, ?мiр, сол тыныш-ты. – Ћиянатшыл ћаралап атаѕанѕа – Ћапаланба. Таѕы айтам, ћапаланба! Ћиянаттыѓ ћиюы ашылар да, Ћиянатшыл ртенер шатаћ – алда! – Кљстќналап кљнiѓдi бас аманда, Ћолдан кљнќ ћосымша жасап алма. Пенде пейiш, тозаћћа шыдар ма екен?.. Сынау керек шыѕар да Жасаѕанѕа… – Саѕан сенсем: ѓ тљгiл тљсiѓде едiм. Дерегiѓ жоћ, ћайдасыѓ?.. Тљсiнбедiм. Тљсiнiксiз сарѕайтып, темiр тордай тќулiктерге тџтћын ѕып тљсiргенiѓ…

Фќнилiк драма Сљйiп тџрып сљймеген боп, сџлыћ ћана ћараѕан, Сыр ашуѕа ынтыћса да љндемеудi ћалаѕан Ќйел заты неткен берiк! Сол берiктiк бар Адам бас иетiн Махаббат боп мќѓгiлiкке тараѕан! Алапат ћой мына Аспан кљркiреуi!.. Ќлде ћџлап бара ма бiр тiреуi? Жарћылдата от жаћса – з тiлiнде мљмкiн тљнек Жалѕанѕа нџр тiлеуi? Аћын елдiѓ алдында батырсынѕан, Батыр байдыѓ алдында ћатынсынѕан Заман ба бџл?.. Ќйтеуiр, талай мыћтыѓ тоѓћалаѓ асып ћџлап жатыр сыннан! – Неге љздiктiѓ лердей ашынаѕа?! Љздiгудi алмайсыѓ жасыра да. Лќззат ш лiн жастыћта баспап па едiѓ, Басылмаса ол ендi басыла ма?.. – Жљзiѓ гљл, демiѓ жџпар, аћ тамаѕыѓ, ?н бойыѓ лќззат – толћын, аћћан аѕын! Тек, ќттеѓ, неге жќннат жан-тќнiѓдi, Сипатпай сићыршыѕа саћтамадыѓ? Бiр уыс боп бљрiсiп жан жабыѕа, Жасты к збен ћараймын жан-жаѕыма… Ќппаћ арман, жас к ѓiл ћайда, ћайда? Алтын кљндер алыста ћалѕаны ма? «Болды ендi!.. К зiѓ сљзбе ћалћа жасћа. Балама бар ћызыћты тарћамасћа», – десеѓ де есер к ѓiл к нер емес. Сонда бџл… жастыћ љшiн жанталас па?

Арѕынбай Бекбосын – Топан су – тозаћ емес барда ћайыћ, сондыћтан сары уайымды салма жайып. Болдырсаѓ болмашыѕа – бор кемiксiѓ! Жљрмiз ѕой таѕдырмен-аћ алмаѕайып! Бой бермес ем дџшпанныѓ бiрiне де, Тек тљрлi боп келедi тљрi неге?.. Ћџлым десеѓ, Ћџдайым, саћта жалѕыз кљле кiрiп, шыћћаннан кљѓiрене. – К рдiѓ бе: к зiѓдi жас бџлаѕаны, Мџѓ-шерiѓ… бќрi де оѕан џнамады. Џћпайды сенi есiрген ергежейлi, Мџѓлыћты мџѓлыћ ћана џѕа алады! – Бiреу сенi жаѕадан алып жатса, Таѕы бiреу аяћтан шалып жатса – Шира, шыраћ!.. С йттiѓ ѕой, ендi к ршi: Мыѓ кiсiлiк кљш бiттi! Халыѓ жаћсы,ќ?!. – Шыѕарудыѓ амалын кљйiктi iштен, Таппаѕан соѓ, о, ћанша кљйiп пiскем!.. – Кљйiп пiспе, ћадiрлiм. Тiлiмдi алсаѓ, Кљйдiргiнi кљйдiргiн сљйiктi iспен! – Жолдар-ай, жолыћтырѕан елдi елменен, Арманѕа жеткiзер-ау сендер деп ем. Жетпедiм… ендi еѓ ћџрса демеѓдершi, К ѓiлдi дџрыстап бiр демделмеген?.. – О жолдар, жадаѕай не тас табаныѓ, Сандалтып менi ћайда бастамадыѓ?! Жан сорлы жай табатын бiр жер болса, Бiржола неге апарып тастамадыѓ?

Фќнилiк драма Заманды iздеп зќмзќмдай зарыћтырѕан, Ентелеймiз жолды да салып тыѓнан. Жалаѓт стер љмiттi љкiлесе, Жалмауыздар аларын алып тынѕан… Ол кезде бiз жас едiк, баћытты едiк, Не к рсек те – бќрiн де «баћыт» дедiк. Бiлмеппiз ѕой! Сџр жылан – баћытсыздыћ, Ортамызды орда ѕып жатыпты енiп! – Абайсыз ашып алсаћ араны бiз, Жаппайыћ екеуара жаланы жљз. Бар себеп: семсерлесер кейде, тiптi, Екеумiз екi Заман адамымыз. «Жан сќуле»… айтып едi осы ќндi кiм?.. Дариѕа-ай, таѕы оянды-ау осалдыѕым! Сџлу ќн, Жас келiншек ерке назды – Нелiктен сонша ыстыћ бџл ћосарлы џѕым?.. – ?ткен кљндер! К п пе, аз ба к рсеткенiѓ?.. Ќй, бќрiбiр бермессiѓ лшеп кемiн. Ендi айналып алдыѓ-ау саѕынышћа, Ап ћалсаѓ да мiрдiѓ б лшектерiн. Iзгiлiктiѓ солады гљлi неге? Зџлымдыћтыѓ жайнайды тљрi неге?.. Осындай ой ћамаѕан бiр байѕџспын, Ой жететiн секiлдi тљбiме де… – Таѕдырымныѓ бiлiп пе ем ћырсыѕарын, Кљндi кљтсем – тљнерiп тљн шыѕарын. Саѕан ѕана керекпiн… рас па осы? Рас ћой,ќ?!. О, ендi тыншыѕамын!

Арѕынбай Бекбосын – Жасыма, жаным. Жасыѕан жетпес мџратћа, Заѓдары терiс жазылѕан Фќни–тџраћта. Сен де iсте керi: Фќнидiѓ зiн џнат та, Кљлкiѓдi естiрт сыѓѕыры џћсас бџлаћћа! «Керiп тастап мiрде желкенiн Ар, Жљзгендерге жљлде бар! Кел, тегiн ал!»- Дей ћалса да Ертеѓiѓ – ентiкпегiн. Елде жалѕыз сенбiсiѓ Ертеѓi бар?! Жарылћауѕа жарлыны онѕан амал таба алмасаѓ – ћџрметте! Ол баѕалар. Ћорлама тек, аз ба оныѓ ћасiретi?! Бiр шыбын жан сендегi онда да бар. Жауабын таппай сџм Жалѕан ћойѕан сџраћтыѓ, Аша алмай к зiн жљрекке тџнѕан бџлаћтыѓ, Сансырап жљрген сорлыѓныѓ соры аз ба едi, Тќѓiр-ау, неге оны алып, менi жылаттыѓ?.. – «Болѕанѕа болаттай бол… сiлкiн!» деп еѓ, Ћайдаѕы… мiр – ћџса кiлкiлдеген! Жарыѕым, жќннатта зiѓ ћарсы ала г р, Жалѕаннан жолѕа шыћсам бiр тљнде мен! Кљн де гей, маѕан нџрын бџрынѕыдай шашпайды, К ѓiл кљйдi бiр ћџдырет кљресiнге бастайды. Жанымдаѕы жаућазындар жау тигендей жайпалса, Желкiлдейдi жас топыраћ – жас ћабырда жас ћайѕы… Басынан-аћ мен байлыћ жинамадым, Бейнетiме берiлген сый да мќлiм. Бќрiн ћойшы… тек аздап тљсiнбеймiн, Титтей баћыт Тќѓiрдiѓ ћимаѕанын…

Фќнилiк драма Тарта џстаѕан ел шiркiн ауыздыћты, Жанашыр деп жалпылдап жауызды џћты. Кейiнде не боларын итiм бiлсiн, Ал ћазiр жеп љйренген ауыз мыћты! Жолыѓ боп ел-жџртыѓды деме мейлi, «Бџл бiзден асып кеттi неге?!» дейдi. Сљрiнсеѓ сљдiгерде жолыѓ болмай, Оллањи, ел дегенiѓ елемейдi! Бiрi шсе, бiрi жанып алдан шыѕып, Аћыры алдап соћты алдамшы Љмiт. Ендi де еремiн бе?.. Амал ћанша… Ћайтем тек Сенiмiмдi ћалѕан шiрiп? -?мiрден сен де тесiѓ, мен де темiн, Ћараћшы, ћайтарып кет елге темiн! Есепсiз ештеѓе жоћ дљниеде, Еспейдi еѓ аћыры жел де тегiн. Елекпен тотияйын, тџз елеген, Тљзудi ћыѓыр ћылѕан тiземенен Зџлымдар – шын ћџдырет, бiр де бiрiн мыѓ жылда мыѓ хакiмiѓ тљземеген! – Опасыз дос жапса да он жаласын, Парыћсыз жан салса да, он жарасын – Сауап саѕан, о Жљрек! Тапћан зiѓ. Болды, жетер!.. Сен бекер долданасыѓ. – Азабым к п т бемнен т не ћысћан! Амалым не, мендегi к недi џстам… Ал, Баћыт-ћџс ћонып жљр, сќулем, сќтте сенi ћџшћан жќне де леѓ џшћан!

Арѕынбай Бекбосын Мџратћа жеттiм десем бiр шын кљткен, Жiберер емес жџмбаћ тылсым, тiптен! Тќѓiр-ау, жазыѕым не?.. Ќлде ћырсыћ аѕайын айтпай iстер кљншiлдiктен?.. Заманѕа ћџл болѕан соѓ жалдамалы, Белгiсiз не кљтедi алдан ќлi… Не кљтсе о кљтсiн, тек кiнiштi – Аяйтын бiр адамныѓ ћалмаѕаны! Сљйе алмайды сџмпайы! Жалѕан iшi. «Махаббат» деп жљргенi – алданышы. Шын махаббат – алауы асћаћтыћтыѓ, Самѕап џшћан екеудiѓ жан жарысы! Џлттыћ намыс… неге одан алыс ћалдыћ, Ойын-пойын ћойсаћ та алысћан ѕып?.. Мiнез жоћ ћой, бауырым, мiнез жоћ ћой, Аћырусыз болар ма арыстандыћ?! Мiнгенде Ер шешендiктiѓ тџлпарына, Бас идi басћа елдiѓ сџлтаны да… – О, Баба – билер, ќлi бабында екен, Ћалдырѕан жалѕыз мџраѓ џрпаѕыѓа! – Мен iздесем сенен де iзгiлiктi, Сен соћтырдыѓ арам с з – ызѕырыћты. Бiр жаћсысы – ертеѓ-аћ жоћпыз бiздер: бќрi жаѓа, бќрi де бiздi џмытты… – Баћтыѓ ћџсын Алла да аз жасаѕан. «Сонда, – деген шыѕар-ау, – азбас адам». Мiселi бол. Ћасыѓ да ћызыѕарлыћ ?зiѓ барсыѓ!.. Ал осы аз ба саѕан? – Жљрсiн, дос, жќй ѕана бiр есеп есте: Баћ ћуып бойлап кетпе бос елеске. Денiѓ сау, жарыѓ сџлу, жаныѓ жарћын… Баћыттыѓ бiр сипаты осы емес пе?!

Фќнилiк драма Тљк те емес мына ?мiрдiѓ ћиын iсi, Тљк те емес жындылардыѓ жиылысы. К ктегi к ѓiл ћџлар еѓ сџмдыћ жер – Шындыћтыѓ Ћиялменен ћиылысы! Тарс шыѕып сатћындыћтыѓ ћатерi естен, Мен байѕџс ћалай ћатты ћателескем?! – Ей, Жалѕан, сендегiнiѓ бќрi жалѕан!.. Жел екеш жел де неткен жат едi ескен… – Заманныѓ, ей, алтайы тљлкiлерi! Сендер боп тџрсыѓдар ѕой бџл кљн ерi. «Келешек» дейтiн де бiр ћызыћ жџмбаћ: Кiм бiлсiн – кiм жылайды, кiм кљледi? Бар ма маѕан бљгiнде «кiмсiѓ?» дерiѓ, Жапыраћсыз дараћтай ћџр сљлдемiн. Мџѓ шаѕатын жањанда жан табылмай, Тџншыѕады кеудеде кљрсiнгенiм… – Сен менi iшћџса боп лсе деп еѓ, ?лгем жоћ!.. Ендi тiптi ршеленем! Таѕы да ћателестiѓ сен наћџрыс, Мендегi iшкi кљштi лшемеген. – Дауылдап ћоѕам–теѓiз тербелгенде, Салынба сары уайым – сергелдеѓге. Осы ѕой ?мiр деген. Есiѓе алшы: Ол џйыћтап жатыр ма едi сен келгенде?! Айћассыз, алданышсыз ай, кљн аз-аћ… Жалпы, ?мiр туралы к п айту – азап… Шын азап – ћорланѕаны ѕазиз жанныѓ. Ћорлаушы… таѕы да сол сайћымазаћ! – Сен, ћалћам, несiне оѕан тесiлесiѓ?… Кетпесiн ителгiге есiл есiѓ. Албырттыћ аз шыдасаѓ те шыѕар, Сџѓћардыѓ зiне ћи несiбесiн…

Арѕынбай Бекбосын Ћалт-ћџлт еткен ћайыѕы ћайраѓдаса, Пенде бiрден мына бiр жайды аѓдаса: – ?з ћамыѓды сен зiѓ ойламасаѓ, «Ел ойлайды» дегенiѓ – жќй далбаса!.. С зi менен бейнесi – кљѓкiл елес, Тындырары – тынымсыз, кљн-тљн егес боп жатса да жџртыѓнан безу бекер. Бiр мыѓ болѕыр болмауы мљмкiн емес! Жљрек толы запыран, жљрегiм мџѓ… Тауып берер, Тќѓiр-ау, бiр емiн кiм? Жљрек-шер мен шаттыћтыѓ џясы дер, Ал нелiктен болады жiгерiм ћџм? – Кiмiѓ бар, Ей, сџржылан, ћас ћылмаѕан?!.. Жалаѓды мыѓ жерден жап тасћындаѕанШындыћпен – Жай отымен жайратармын!.. Намысты мен ешкiмге бастырмаѕам! Уаћыттыѓ арыстанжал толћындары, Соћћанда сорлы Таѕдыр солћылдады! Iнжу боп кешегiнiѓ Кейiпкерi, Ж нелдi тџѓѕиыћћа… ол – тынѕаны… ?мiр-ау бџл: тiрлiгiѓ оны-мџны, Сљю-кљю, пенденiѓ соры, мџѓы… Ал лiмi жаћсыныѓ – з к гiѓнен Аѕып ткен жџлдыздыѓ жолы-нџры! Жаћсылыћ к рмедiм деп бiреулерден мџѓайма. Мџѓ–жараћат бiлеуленген. Тiлесеѓ тiле бќрiн бiр Тќѓiрден, Мен бiлсем, бiр аты оныѓ – Тiлеуберген! Туыѓ џшса биiктен, ќттеѓ, iлген, Ћош айтыссаѓ еѓ тќттi сќттерiѓмен – «?мiр заѓы» дей салѕын. Ал ол заѓды к шiрмеген сенiѓ к к дќптерiѓнен.

Фќнилiк драма Тау теѓселiп барады к к тiреген, К к орманды бџлт орап от тiлеген!.. Бџл не?.. Iшкi дљлей ме ћайта соћћан?.. Жаѓылдым ба? Жап-жаѓа « ттi» деп ем… – Сеншi, сќулем, бџл сертiм татиды ыћћа: сырды шашу – емес ол сахилыћ та! Ћызыѕымыз ћалса да бџл фќниде, Ћџпиямыз кетедi баћилыћћа!.. Жалѕанда жалћы есiмi ћалѕанда Адам не таппаћ? Ћай кљнi бар алданбаѕан… Ќлде љрей мџхитынан Уаћыттыѓ?.. Ќйтеуiр ќрекет к п тал ћармаѕан. – Сол ћалпы, сќулем, мџнда ћала, далаѓ, Баћтар да бiз екеумiз аралаѕан… Саѕынсаѓ жарыћ дљние сыр-сипатын, Сабыр ет… мен зiммен ала барам… – Бљгiн тљн тљсте зiѓдi к рдiм, жарыѕым, Кљлiмдеп келiп, к зiѓдi жасћа малыдыѓ… Тљсiнбей ћалдым, келесi тљсте тiл ћатшы: саѕынып па едiѓ немесе неге налыдыѓ? Асса да мейлi, тiптi, бастан мiнiѓ, Сол баста жатсын мына астарлы џѕым: Елiѓнiѓ жаћсысына ћастыћ ћылсаѓ – Ол сенiѓ з елiѓе ћастандыѕыѓ!.. – Айтшы, дос, осы сенi не меѓдеткен? Бiреудi атаѓ деп пе еѓ, енеѓ деп пе еѓ?.. Жауыздыѓ жаласы не, бќлесi не?! «Пiшту!» де… Оныѓ бќрi менен де ткен. – Жаста леѓге кпелеп ћџр ћалѕасын, Ендi ешкiмнен тљспейсiѓ жырдан басым. – Басымдыћ та маћсат па?!.. Айту – маћсат, Жљрiп тџрѕан жљректе кiр ћалмасын!..

Арѕынбай Бекбосын Шыћса леѓ Айдай болып д ѓгеленiп, Аћынныѓ асау жаны ж нге к нiп, Жай табар… Шын тќѓiрлiк сќтте мџндай к зде-нџр, к ѓiл-пейiш, ѓде-к рiк!.. Бiр баянды iс бiтiрмей ерек, бекем, «Кет» дей ћалса ?мiрден не деп кетем?.. Мќулет берсе Тќѓiрiм рахым ѕып, Бќрiн ћайта ойлану керек пе екен?.. ?мiрдiѓ шешпеген соѓ бiр кљрмеуiн, Керек пе ендi «неге жљрдiм?» деуiм?.. Таѕы да жанталасам, амал ћанша, Ќйтпесе ќбден мљмкiн љлгiрмеуiм. Бiтпей кетсiн бiтпесе кљй келiскен, Керек десе айырсын сљйген iстен, Шљкiр ћылам жџпыны тiрлiгiме, Келе сала ?мiрге љйренiскен! Болмастай еш жџмыс та, демалыс та, Тiрлiкте тура, яки керi аѕыс та, Керемет орнай ћалып адам бiлмес, Ап кетсе-ау мезi болѕан менi алысћа! – Саѕан тџнѕан сџлулыћ ћызыћтырып, Асыћ жљрек сыр ашћан ћызып тџрып. Љндемедiѓ… Тџр ма ќлде жауабыѓды Сендегi жаз, мендегi кљз џћтырып?.. Таѕдырмен пешененi м рлегенге – к нiппiз. Не iстер едiк к нбегенде?.. Неге ащы болады ендi ?мiр дќмi, Бiр џрттап тџзын Тќѓiр к рмеген бе? Ћайырсыз тiлек, жалѕан љмiтпенен, ?ттi ме мiрiм деп кљдiктенем. Кљдiктiѓ кљрсiнуi кљшейсе де, Ќйтеуiр сќлемдi елге кљлiп берем…

Фќнилiк драма Ай жарыћ. Жарыћта џйћым келер емес, К залдым – топырлаѕан нелер елес. Елестен туѕан ойлар алысты, ќне! Бiтедi мына тљнде немен егес?.. – Айтайын ба «дертiѓнiѓ» бiр емiн мен?.. Тiлектi тый бикешке ћџр емiнген. Сабыр ћыл да, сабазым, сабаѓа тљс, Жасыѓ ћџрдас емес ћой тiлегiѓмен! К рмесе де ешкiмдi ћалѕан мќѓгi, Ћоймайды ешкiм Жалѕанѕа алданѕанды. Бiле тџра алдарын мен де келем, Жолсерiк ћып шаршаѕан армандарды. – Еѓбегi оны ћойѕан соѓ сљйiктi етiп, Сљйiктiсiн ќкеттi ел биiктетiп. Биiктеген оны сен кљндей-кљндей, Кљннен кљнге барасыѓ кљйiп кетiп!.. Бiл мџны: Алла о бастан ћасыреттi, Сананы сынау љшiн басым еттi. Саналы Рух атты џлы кљшпен, Сан рет ћасыреттi басып ттi! Жаћсы, жаман ашылса аралары, Болар мќлiм данышпан дара бары. Дарада да, ќй, бiраћ жоћ деймiсiѓ, Ар-џяттыѓ жазылмас жаралары. Ћџлап тљсiп iштегi небiр тiрек, Боп кетсе де к гiлдiр к ѓiл тљнек, Тљнерместен Аћын жљр бiр Тќѓiрден, ?зiне емес леѓге мiр тiлеп… – Бќлелiктi от жаћ та ћуыр таѓнан, Ћосып жiбер, бар шыѕар уыѓ ћалѕан… Есесiне менiѓ тек тiлейтiнiм: кезiѓ келсiн кезiме буырћанѕан!

Арѕынбай Бекбосын – Бiлмеушi ем ќсерiнен ызѕардыѓ сан, Нелердi санайтынын ћыздардыѓ сќн. Сондыћтан сыйлыѕым жоћ, кешiр, ћалћам, Ћайтедi жљрегiммен iз ћалдырсам?.. – Ћиыр кетсем, туѕан жџрт, тљсiмде едiѓ, Бейнет етсем бќрi сен љшiн дедiм. «Ћош!» деп тџрсам – кiнќлi мен шыѕармын, Бiраћ менi сен неге тљсiнбедiѓ?.. Тљн басып дала т сiн бiрсiн-бiрсiн, Дейдiмау к кiрекке «кљрсiн, кљрсiн…» – Гљлi еѓ ѕой бџл даланыѓ, айналайын, Бар болсаѓ, ћай ћиырда жљрсiѓ, Гљлсiм?!. Бџзды ма Ѕалам шартын бљгiн алѕы, Тарћамай ћызыл арай тџрып алды? Ѕарыш жаћ ќлде осылай ћџрметтей ме, Баћиѕа аттанатын џлыларды? Зауалын к рсем-ау деп жџртты осћанныѓ, Санасам – о, ћаншама жыл тосћанмын?! Жќ, жетер!.. Ендi бетке кљлкi жамап, Тойларын тойлап жљрмiз жылпостардыѓ!.. ?мiр зi к ѓiлдi ћалѕан ћатты, Жџбатћансып, о, ћанша алдарћатты! Жас балаша, шiркiн-ай, жџбансам ѕой, Жџбанып ап жыр жазсам балдан тќттi! Адам… ћоѕам… алады ненi есепке? Есептессе табылар берешек те. Берешектi берместен кете ала ма? Кетем десе кедергi – Келешек пе?.. – Сенi iздеумен шарћ џрдым, ћиялдандым, Ћиялданып басћамен жиi алдандым. Таптым, жаным!.. Бџл кљннен айналайын, Жљрегiме еѓ џлы сый алѕан кљн!..

Фќнилiк драма Бiр бикеш айдай зi кеп саѕан џрынды, Ѕашыћ па шыннан, машыѕы ма ќлде бџрынѕы?.. Ћойныѓда жатыр… Ал сенi сџраћ ћинайды: «Кљнќ ма осы?»… тарћата бердiѓ бџрымды… Небiр сџмдыћ бљгiнгi басынѕанда, Кетер ме едi кешегi ѕасырларѕа?! Бiраћ онда кiм кепiл тџрмасына, Заманаѕа сыймаѕан басыѓ дарда? Десеѓ де « сегi ѕой осы елдердiѓ», Сау дейсiѓ ћателiктен – кеселден кiм. Сол кесел кейде кiсi кейпiне енiп, Серiгi болѕан, тiптi, к семдердiѓ. – Балалыћ – барып тџрѕан алдамшы ма? Ал жастыћ жалт бердi ѕой алдан шыѕа. Егделiк ерте келдi емеурiнiн… О, ?мiр, сен шыннан-аћ жалѕансыѓ, ќ?.. – Айтпашы бџл ћураѕан тiршiлiктi, Тап-таза кљйде одан кiм шыѕыпты?! Бiр кљнде он кљйдiрсе отына орап, Селiнде сан перiште тџншыѕыпты… Бердiм талай адамдыћ ћџрбанын да, К рдiм талай тозаћты, гљл баѕын да… Бџл ћазiргi ой. Ал ненi ойлар екем, Тџрѕанымда Ажалдыѓ тырнаѕында? Артыћ кеткен кезiм к п, кем де шыѕып, Џялдым да кетердей жерге сiѓiп… Жиi айырып екiге жалѕыз жанды, Ит ћылдыѓ ѕой, ќй, сен-аћ Пендешiлiк!.. Заманда жоћћа айналѕан шарасы Аћтыѓ, Санаѕа не берсе де ала саппын… О, сџмдыћ! Мџнша ћоћыс… Тоѕышарлыћ… О да тџр б ркiн киiп Парасаттыѓ!

Арѕынбай Бекбосын Бар ѕаламныѓ бар салмаѕы бiр басыѓа тљскендей, Жанџшырдыѓ… не тек жљрдiѓ ћос алаћан кљстенбей… ?теуi не? ?лiмiѓ бе? Ќлде тесi ?мiр ме, Тџѓѕиыћта ѕайып болар ѕажайып бiр тљстердей! Сенiѓ бейнеѓ… ол менiѓ жљрегiмде, Ол жљрекпен мен мќѓгi жљремiн бе… Кетем ертеѓ. Кеткенше жыр жазамын, Сен ћалсаѓ деп, жарыѕым, Жыр Елiнде. К зћалтасы ћџрттаѕан ћџлыћтардыѓ – Жандайшапты туса ѕой ћџрыћтар кљн! Бiр кiсiге тиiсте бiр к леѓке, К леѓкесi неге к п џлыћтардыѓ?! – Ей, балам! Нешетљрлi бќлеге ерме. Келедi бќлелiнiѓ ќлегi елге. Кљнќѓдi кешу, кешпеу – Ћџдай iсi, Ал Халыћ кешедi деп дќмеленбе! – Тќѓiр-ау, сџмдыћ ћашан тиылады? Адамныѓ боп кеттi ме тиын ары?.. Ћайтемiн жљрегiмдi? Кљн-тљн оѕан запыран ћан орнына ћџйылады… – Ортайып оралмайтын жаз барады, ќ?.. – О, жалѕан! Онда ћызыћ аз ѕана да… – Ћџйынын ћу нќпсiнiѓ ћайтпек керек?! – Кљз бар ѕой… ал, ар жаѕын ћазбалама… – Аћылды бiр-аћ с збен айран ћылдыѓ: ќпсќтте-аћ жазды ћысћа айналдырдыѓ. Бџлбџлдыѓ љнi шiп, гљл љсiдi… Айтшы, айнам, сићырды осы ћайдан бiлдiѓ? Ћастыћ ћолдан келсе де жасамаѕан, Ызаны да жљзiмен тасалаѕан, Iзгiлiктi iздеусiз љлестiрген Жаныѓ к п пе?.. О, онда жаса, Ѕалам!

Фќнилiк драма – Сол иттi ћойшы, тљге!.. Бетi ћалыѓ. «Ћџдайы» деп сойса да жетi малын – Ћџдайсыз ол!.. Ќншейiн ел к зiнде бљтiндеу ѕой маћсаты кетiк арын!.. – Кеп ћаппыз бiрге Ѕалам – Кеѓiстiкке, Тепе-теѓ мџнда оѓ мен терiстiк те. Тек терiс келмейiкшi бiз екеумiз... Осыѕан, ей, пiрќдар, келiстiк пе? Жалѕанды ќшкерелеу – бџл кљнi айып болса, онда бџл кљнiѓ – тек ћџлѕа ылайыћ! Ал Шындыћ аспанѕа атып шыѕу љшiн, Ћанеки, ћай Каспийдi бџрѕылайыћ?.. Деуменен «Ћџдай зi берер ендi», К п бейбаћ з к ѓiлiн демеген-дi. Ал Алла мiр љшiн жан бердi ѕой, Сол жанмен жалындауѕа не кедергi? – О, Алла, дананы ерте шiрмешi, Ћайта оѕан «Ой-санада к сiл!» дешi. Жабайы жалѕаннан ол зi безсе, Ћалсыншы, тым ћџрса, дќл к шiрмесi? Ћџлап тљсiп бiр кезде бiр есiмге, ?лелгенше пiр тџтып жљресiѓ де… Жљз жыл, мыѓ жыл шыѓына шыѕа ала ма ол? Шыћпаса – кiм аћымаћ? Бiлесiѓ бе?.. Аћирет кљн – бќрiн де теѓгерер кљн, Алдыѓа кеп бќрi де пенделердiѓ, Жалбарынар, Жасаѕан, жасын т гiп… Кљнќњар ем… япырай, мен не дермiн? Ћорѕансыз ћалса ?мiрде – дауылда адам, Тќн тљгiл шыбын жанын ауырлаѕан. Жаутаѓдар жан-жаѕына жасты к збен, «Неге жат, мейрiмсiз, – деп, – ћауым маѕан?!»

Арѕынбай Бекбосын К зiм жџмсам – ол тiрi!.. џмсынамын… К зiмдi ашсам – ол ѕайып… тџншыѕамын! ?т дейсiѓ бе к з жџмып ендi, Тќѓiр, Жљруi љшiн жанымда гљл шыраѕым?!.. Кездессе де ћандай сџм ар аттаѕан, Алыспастан ћай бетпен ћарап ћалам?! Алысуѕа керегi жљрек болса, Менi де Алла жљрексiз жаратпаѕан! – К редi екен, к рместi к зiѓ кiлеѓ. Ол азап ћой!... Осынша т зiмдi ме еѓ? – Ой берген соѓ к рем де. Ал аясаѓ – Ойдан арылт. Ар жаѕын зiм бiлем… Деп ћалсаѓ кейде ?мiрдi «ћара ѕажап!», Ќпсќтте-аћ алћымыѓнан алады азап. Ермек ћып бiздi бiреу ойнай ма осы, Ќйтпесе неге тiрлiк алабажаћ?.. Жас жљрек жас арманмен тасћа шапћан, О Жастыћ, отыѓ басым басћа шаћтан!.. Ќттеѓ-ай, бiзден мына не шыѕады, Десе де «Серпiл, мџѓды таста, шаттан!» Неге ол бейбаћ жалѕаннан жасћанады? Неге к зден жамырап жас тамады? Ойладыѓ ба осыны?.. Таѕы ары ойла: Топан су да тамшыдан басталады. Керек кезде жалындау… жалынсыздыћ ћаншалардыѓ жiбердi жанын сыз ѕып. Жалын жоћта дарынныѓ орнына ойнап, Жатыр ќне дарылдап дарынсыздыћ! – Шыћпаса да маѓдайдан шљпiлдеп тер, Жан жарасы ћинады!.. Бљтiндеп бер?.. Сџраћ та бар, кеш Тќѓiр; нелiктен жоћ Сџѓћар тљгiл ћанаты бљтiн кептер?..

Фќнилiк драма – Хан-ћазына мен сенен тiлеп тпен, Ћалтасыз-аћ ћалыѓ жџрт тљлегi еткен. Тек, Тќѓiрiм, ойды азат ћылсаѓ болды, Кљйкi кљйден џстаѕан тљпетектен. К сем топћа ћараулыћ кљшi џнаѕан, Жљйе џнамай тџрѕаны љшiн адам ћарѕыс алѕан. Ал заман аунаѕанда, Ћарѕыстар да ћарѕысћа џшыраѕан… Жанарыѓ-ай!.. Жанармен жан арбайсыѓ, Арбап алып алыстап, таѕы алдайсыѓ. Алданатын зiѓсiѓ: бiр кездерi Жер бетiнен менi iздеп таба алмайсыѓ! Демiнен теѓiз тулап, тау ыѕатын, Емiнен лi жан да сауыѕатын, Џшырар кљйкiлiктiѓ кљлiн к кке, Келсеѓшi, ей, ћараѕым, дауыл – аћын?! Кернеп кетiп кеуденi бiр жылы аѕын, Алѕаш мќз боп, артынан тџнжырадым… Алдай салмай арзанмен, Ћџдайым-ау, Неге џсындыѓ мџраттыѓ тым жыраѕын? К ктеменiѓ ћосылып дљрмегiне, Бiз еккен гљл – райхан гљлдедi ме?.. К ктем таѓы мен болып жетсе саѕан, Сен болып кеп оятып жљр менi де… Арћаныѓ аћ бораны ћар суырѕан, Жаѓылып џлуы мен арсылынан, Сап тынды.. Саф таза ауа, аћ дљние!.. Айбатсыз келсе де кiм ћарсы бџѕан?! Айтып едiм ќдiлiн – келiспедi, Оћша атылып к зiнiѓ терiскенi. К лгiрсiп ем – к з кљлдi, ауыз љнсiз, Љндемеуi… шамасы, келiскенi…

Арѕынбай Бекбосын Айналса ол салѕан жол – азыѕыѓа, Тќлiмi – таймас Темiрћазыѕыѓа, Кљйiнбе ћап ћойдым деп к леѓкеде, Дананыѓ дана болу – жазыѕы ма?! Кљндiзгi ой тљйдегiмен тљнге асады, Жалаћтап жалѕыз жанѕа кiл ћасабы. Талыћсып кеткенiѓмен сыртыѓ бљтiн… Ал iштi неге, неге зiл басады?.. Бiр бала бiр кездерде майшамменен, «Хат танып, мен де неге жайсам» деген… Ел оны бљгiн «хакiм, дана» дейдi, Мен оны оѕан ћоса «ћайсар» дер ем… Жан емеспiн, иншалла, жым-жырт ары, Намысымды демеймiн кiм жыртады. Намыс мендiк йткенi. Ал Заман ше?.. Осы сџраћ… бiртљрлi ћынжылтады… – Кемдi кљн жљрiп ?мiр базарыныѓ iшiнде, кетпесе асып таза мiнiм, Ей, џрпаћ, кешiр менi, мен де адаммын, Iшiнде Адамзаттыѓ ћазаѕымын. – Ћџлдарыѓа, о Алла, ћарашы аныћ: аузы љлкейген, ой-сана аласарып. Таѓданба тек бiр кљнi жебiрлерiѓ, Жер шарын да жеп жљрсе ала салып… Ћайтедi ћџрлыћ, мџхит к лемдерi? Тiршiлiк ненi саћтап, к мер ненi? Аман ба жалпы Адамзат, з Ћазаѕыѓ?.. Бiр келiп мыѓ жылдан соѓ к рер ме едi! Аћыл айтса бiр дана к л-к сiр ѕып, Маржанын ал кегжимей к р де сљѓгiп. Жаратарсыѓ кќдеѓе, жаратпассыѓ, К рсоћыр боп ќйтеуiр лмесiѓдi џћ!

Фќнилiк драма – Беймќлiм пайдасы мен берерi де, Пайымдау ћиын ойдыѓ керегi не? – Дананы кеще деп пе еѓ?! Еѓ асылын к медi сананыѓ еѓ тереѓiне! – Зарыѓды айттыѓ отбасыѓ, жџртыѓ жайлы, К зiѓде тџр ртеген кљн-тљн ћайѕы… Жеткiзер ем бќрiне жебе с збен, Мансабы жоћ байѕџсты кiм тыѓдайды?! «Жалѕанныѓ мыѓ ћџбылѕан тљсi, iреѓiн, Санаѕа сан бояумен тљсiремiн!» – деп жљрсем, ол ќулекi ћиял екен! Мен ћазiр тек осыны-аћ тљсiнемiн… ?зiѓмен бiрге туып, бiр ћалса да, Тозаћта ?мiр дейтiн бiр жанса да, ?лшейдi сенi ќуелi баћпен, таћпен… Мiне осы, бљгiн би боп тџрѕан сана! – Тљспестен Мезгiл дейтiн торѕа сџмдыћ, Сапардан келдiѓ, Омар, он ѕасырлыћ!.. Џлы Џстаз! Менi де ендi ерте кетшi, ?зiѓе айтарым бар жолда сыр ѕып… Бiреудi к рсеѓ тџрѕан тым ћџлазып, Жылы с з айт, жылы с з – бiр кљнге азыћ. Ал зiм жылы с зден дќрi жасап, Жарасын жљрегiмнiѓ жљрмiн жазып. Торыћтым-ау!.. Тыѓдайды кiм шерiмдi? Таба алмадым дос iздеп бiр сенiмдi. Ќлде оны да орѕан ба озбыр заман, Ћиѕаш келсеѓ ћиятын тiрсегiѓдi? Адамныѓ к рсем де к п пiратћанын, Жоћ, тќубе, ќлi ешкiмдi жылатћаным. Жыласа ол ћайда ћашып ћџтыларсыѓ, Ћџлаћты кессеѓ кетпес ћџлаћтаѕы љн!

Арѕынбай Бекбосын Бiреудi ћанша џлыѕа баласаѓ да, Алдында аѓћау баспен аласарма. Ћџдайдыѓ ол да ћџлы, сен де ћџлы, Ћџлшылыћ ћџлдан ћџлѕа жарасар ма?! Кљнделiктi жљретiн ћолданыста ћулыћтан-аћ ћџлаѕан жолбарысћа – Жарбаѓдама! Жараѕа шыдаса да, Жай отындай атылар ол намысћа! – Кљйiп тџрып бiр жолы былай деп ем: «Естiмесе бџл зарды Ћџдай-кереѓ!..» Кеш тљсiндiм, кеш, Алла? Жарылћадыѓ!.. Ендi ртенiп кетсем де шыдай берем! – Таѕдыр айдап апарып таѕы сынѕа, Ћџлап тљстiѓ, мертiктi намысыѓ да. ?зiѓнен де бар шыѕар… Ал зор себеп – Заман менен Заманныѓ алысында! – Сићыршы жалѕан! Мен саѕан ћџлшынып не етем? Сайћалдай елiктiрсеѓ де тљршiгiп кетем… Ќлде к з жџмып салсам ба екен сайранды, Ћойныѓнан сенiѓ бќрiбiр бiр шыѕып кетем?! Ойлай ма екен шпеуiн тџл Ѕасыр да, Ћалдырѕанда сџлбасын Тџлѕасында? Ѕасыр – ћазан ћайнаумен суалса да, Бiр асыл зат тљбiне тџнбасын ба… – Ћатырушы еѓ ћалжыѓды тойда тџрып, ?леѓiѓде жоћ ћой тљк ойнаћылыћ? – Жас кљндегi тойдан соѓ бџл дерт пе екен, Ћала берем ћоймалжыѓ ойѕа тџнып… – Дос… деушi ем… сырды ашпастан бљгiп ћалдыѓ… Бiлем ѕой… бiлем жайын џлыћтардыѓ. ?кпе жоћ… ?йткенi мен… о ћашаннан… Бiреуге кпелеудi џмытћанмын!

Фќнилiк драма Бiр ойды айтсам – кейiн мљрдеме кеп, Ел дџѕа оћудан да љрке ме деп – Тосылып тџрмын… Ќлде кетсем бе екен, Тљбiнде тљсiнердей бљркемелеп? Бџл мќѓгi есеп кез келген к нер пенде: ?мiрден алѕаныѓ мен т лем теѓ бе?.. Ћарѕыс атсын демесеѓ ћарызды бер, Ћазiр ћайтар! Ертеѓ жоћ к леѓкеѓ де! – Болсаѓ да тџлѕа емес, бiрi к птiѓ, ?мiрдiѓ балын жџттыѓ, гљлiн птiѓ. Тек ертеѓ не болады? Ит бiле ме... Ал мен з тозаѕымды жљрiп ттiм… – Алаяћты пiр тџтпа! Тќйт, таста емiн! ?ткен ттi. Жыласаѓ – ћайтпас кемiѓ. Ћџлшылыћ ћыл Ћџдайѕа… Ал басћаша?.. Жолын бiлсем, байѕџс-ау, айтпас па едiм?! Сынаса тек ћулыћты елеп сынар, Шыдаса тек бiр елден ерек шыдар Фќниге бiр тљкiру?. Кiм бiледi… Мљмкiн, сќл кiдiру де керек шыѕар?.. Таратса желге талдар жапыраѕын, Тљбiнде бџлаћ жатыр, жатыр аѕын… Жансызѕа жан бiтiрген осы љйлесiм, Жандыныѓ бiр ораса-ау атырабын! Арамдар аттаса Ардыѓ ала жiбiн, Адалдыћ арћалаѕан, ћара, жљгiн!.. К здi к з к к сљѓгiмен тљйреп жатса, Осыныѓ ашпаудан ба аражiгiн? – Кiм осы махаббатты тыћпалаѕан?! Ол берген азаптан не џћпаћ адам? – Џћпасын! Сезсiн!.. Азап мыѓ есе артсын! Сљюсiз ћалай жетпек ћџтћа Ѕалам?!

Арѕынбай Бекбосын Iѓiр туса тiршiлiк сап басыла, ?ткен кљннiѓ параѕын жаппа асыѕа. К кке к з сал… к ктегi ћызыл арай, Кiм бiледi… О дљние ћаћпасы ма?.. – Неге аѓсадыѓ, ћџлыным, биiктiктi, Зар болам ѕой алуѕа сљйiп, тiптi? – Бассауѕа ѕой, анашым, жердегiнiѓ ћаѓћу с зден ћаншасы кљйiп бiттi! Ћарасам мiрiмнiѓ iзiн баѕып, Ћыс келер, те шыѕар кљзiм де аныћ… Алладан алѕан басты баѕым шыѕар, Кiнќм жоћ жџрт алдында, жљзiм жарыћ! – Бiр сауал Сiзге, њќйям – табынарым: бiлсеѓ де рубайыѓныѓ баѕы барын, бiлдiѓ бе мыѓ жылдан соѓ iзiѓ ћалѕан Тараздан бiр жоћшыѓныѓ табыларын? Бiлер ме ек жиылѕанда кейде есiмiз: Жан жайлы мидаѕы не дейдi есiл iз? «Адам» деп зiмiздi кљпiнгенмен, Мљмкiн, тек Жанныѓ сыртћы бейнесiмiз? Тоћтамай Ѕарыш толы ћџйындарѕа, Тќѓiрдiѓ Кљнiнен нџр ћџйылѕанда, ?зiѓдi патша тџт та нџрѕа малын!.. Пендеге басћа теѓдiк бџйырѕан ба. Неткен ащы байѕыздыѓ љнi тљнгi! Ащы љннiѓ ащы ой ма тљбi тљрлi? Ойы ћџрсын!.. Одан да љкiлейiн, Сќл тентектеу сљткенже љмiтiмдi… Ќдiлеттiѓ аныћ боп ћашыѕы шын, Ћиянатћа ћан ћайнап, ашып iшiѓ тџру-тамџћ! Ќлде… бџл-Алла амалы? Адамдыѕын Адамныѓ ашу љшiн…

Фќнилiк драма Соѕысында Зџлымдыћ – ескi љрейдiѓ, Семсер сынѕан деп жљрiп «кескiлеймiн!» Ћџлаћ тџнѕан Жын-шайтан шуылынан… Ештеѓе айтпа. Бќрiбiр естiмеймiн… – Махаббат? О бастан-аћ заты – тылсым, Мџѓ сыйлар, деп к ѓiлдiѓ шаты тынсын… Мџѓ тљгiл мыѓ тозаћћа к нем, ћалћам!.. Бќлкiм, сен – еѓ баянды баћытымсыѓ?.. – Кешiр менi, ћайѕы-мџѓ тiзбектерi есiмдi алып, сенi ерте iздетпедi. Ендi райхан атар ма гљл-шешегiн, Суыћ лептен сезiлсе кљз жеткенi?.. – Айтсам, ћалћам, тым тосын тiлегiмдi, Љркiтер ме деп ћорћам жљрегiѓдi… Айтшы: љрку айналса аянышћа, Перiште боп жасар ма еѓ бiр емiѓдi?.. Быћсыћ с зге Шындыћ с з ћол жайды ма?.. Онда жатћыз жаѕдайды оѓбайдыѕа! Мыѓ желдеткiш мџндайда орнатсаѓ да, Ауа таза болмаѕан. Болмайды да. ?мiрiѓнiѓ ќр кљнiн, ќр аптасын, Мќндi етсеѓ – жатпайды ћарап ћасыѓ. Несiн алдыѓ?!. Ћорѕар кiм?.. Ќй, бiраћ та, Кљнiѓдi Алла ешкiмге ћаратпасын… – Тартћанда таѕдырыѓныѓ ћыл ћобызын, Ћайтер еѓ ћићу салса кiл долы ызыѓ? – О, онда ол ћићуѕа ћићу ћосам, Баћиѕа бастаѕанша бiр жол џзын! – Билiк, байлыћ, таѕы да басћалары… Баћыт, мљмкiн, солардан басталады? – Бiр жаманы – бiр ћолда болса олар, Алтын бас та, обал-ай, мастанады!

Арѕынбай Бекбосын – Азабы аћылыѓа сыймаса да, Пiрќдар, ќр кљнiѓдi сыйѕа сана. Бџл жаћћа кейiн ћайтып келе алмаспыз, Тозѕан тќн асћаћ жанды ћимаса да. – Ћасым жоћ! Ойлап ћайтем босћа мџѓды ой… Бќрi жќй сенiѓ ќзiл-оспаѕыѓ ѕой! – ?зiѓдi ћаралаѕан ћараулар ше? – О, олар – менiѓ байѕџс достарым ѕой!.. – Тыѓда, достым, ес-дертiѓ ауып тыѓда: есiѓ барда сџлуды жауыћтырма. Бiр жалт ћарап жљрекке жљз оћ атса, Пайдасы жоћ сан ћабат сауыттыѓ да! – Ћастыѕыѓды аћтарсыѓ не деп, тегi?! – Болѕан шыѕар бќрiнiѓ себептерi… – Себепсiз-аћ iзгiлiк жасамасаѓ, Сенiѓ, жалпы, тууыѓ керек пе едi? – Ћарамай телiсе де кiмдi кiмге, Сљйiп ћал шын асылды тiрлiгiнде. Ћызѕанба кейiнгi оѕан ѕашыћ болса, Уаћыттыѓ «жљз жыл», «мыѓ жыл» бiрлiгiнде! – Масайрап кемдi кљнгi салтанатћа, Кљншiлдiѓ к зiн, байћа, ћанталатпа. Ћызыл ит – ћызѕаныш та, амалыѓ не, Сыйса егер «?мiр» дейтiн жалпаћ атћа? Ћџрѕатса да к з жасын жел есiлген, Шыѕара алмас ћу Жалѕан сенi есiмнен! Ал кездесу љмiтi тек Баћида, Кљн кешермiн ќзiрге… елесiѓмен… Жастыћта бџлбџл џшып бџлдыраѕан, Армансыз ќнге ћостыћ гљлдi џнаѕан. Ал бљгiн ћаѕып ћалсаѓ мџѓ шыѕар ѕып, Ћџлаѕын домбыраныѓ кiм бџраѕан?

Фќнилiк драма – Ей, џлыћ! Зќрiѓ шашпа кемнесiпке, Онсыз да ол азапты кем кешiп пе?! Бетiне ћай бетпенен ћарауды ойла, Екеуiѓ тербелгенде жербесiкте… – Шошымашы, тљнгi ћџс, ол – байѕыз да… – А… а, тоћта, зiм… екенсiѓ сондай ћызба… – Ш птiѓ шыѕы тљк етпес… ћараѓѕы, ешкiм… – К рмесе ешкiм… кљнќњар… болмаймыз ба? Толћынынан тудым да Таласымныѓ, Олћы-толћы кљн кештiм. Аласџрдым. Аласџрып асыл тас iздемедiм, Iздегенiм: Жалѕанда жаны асыл кiм?.. – Аћыл тек еншiсi ме аћылманныѓ? – …Дегенмен, сен шындыћћа жаћын ћалдыѓ. Ал, жљрек… ќр кеудеде тџрѕанымен, Меншiгi ол Батырлар мен Аћындардыѓ! – Мен сенем: тљбi ел сенi айтар, аѓдар, Жалѕандыћ сыныћ белмен ћайћалаѓдар. Тiрiѓде тiл-аузы жоћ, сен кеткен соѓ, Тiлiнен май тамызар майтабандар!.. Мыѓ iзгi ойдыѓ бiрi iске аспаѕанда, Бiр сџмдыћ ой айналар тас ћамалѕа: «Жердiѓ, ћойшы, ћырсыѕын!.. Тџншыћсын деп, Аспанды да тастан сап тастаѕан ба?!» – Бiр туар дљниеге ажалды Адам, ?з атын, затын немен ажарлаѕан? – Ќуелi с збен!.. Жќне с з болѕанда, С збенен бедерi ешбiр ћажалмаѕан. Тљсiмде ќлгi, Тќѓiр-ау, не дедi, не?.. Бар айтћаны – Баћидыѓ дерегi ме? «Ертеѓiѓ…» деп бiрдеѓе мыѓћылдады… Ертеѓi жоћ ?мiрдiѓ керегi не?!

Арѕынбай Бекбосын – «Жаћсы с зi жаћсыныѓ – дќрi» десек, Џлыћћа айтсам болмас па халiме сеп? – Барѕын. Бiраћ, тљгел ме iшкi есебiѓ? Кљлу, маћтау, ќзiлдеу… – бќрi де есеп! – Дерт болып асыл ќрi кљйiктi арман, Жан ем ѕой зi зiмен тџйыћталѕан! Неге сен кенет кез боп, шiѓ бар ма, Жљректi жџлћып кеттiѓ џйып ћалѕан?.. – Ћазiрде де аулаћпын немкеттi ойдан. Ћинамашы?! Ћинама. «Сен» деп тойѕам… Мљмкiн дџрыс емес те шыѕар мџным: к п ауырѕан к ѓiлдi жерлеп ћойѕам… Кљтсем де аћ ниетпен ќр аћ таѓды, Ћу таѕдыр талай итке талатћан-ды. Мыѓ тќубе, ћайсар жаным жасыр емес, Медеу ѕып жалѕыз ѕана Жаратћанды! – Ћабаѕыѓнан, жас перi, ћар тљсiрме! С зiме баћ маѕнасын сќл тљсiн де: Батћан Кљндi, ќнеки, к рмеймiсiѓ, Ешкiм тџрып ћалмайды талтљсiнде!.. – Ал мына тост… сендей «достан» ћџтылѕаным љшiн, Сенiѓ ткен шаѕымызѕа жџтылѕаныѓ љшiн, Жаннан артыћ к рген жаннан опа таппай менiѓ, Сџм Жалѕаннан таѕы да бiр џтылѕаным љшiн!.. – Ей, досым, ажалды ойлап алаѓдама, Алаѓда алмасам деп жаман баѕа. Адамныѓ Алла љшiн лгенi жоћ, Санайды лдiге оны адам ѕана! Ќдемi ойдан бiр Ќлем ћџрсам деген, С йтiп соны мекен ѕып тџрсам деген, ћайран Арман!.. Ћайтейiн, ћажыдыѓ-ау, Кљнде алысып кљн бермес мџршамменен!

Фќнилiк драма – Арманыѓа жетiпсiѓ талайдаѕы, Кiшкене љйден аћ арай тарайды ќлi!.. Тамџћтанса таѓ ћалма бiр кљнi анау, Арамдыћ пен сџлулыћ сарайлары… – Мейлi, есiѓнен кетсiн-аћ к шiп есiм, Ол – тџѓѕыш жар… сен бекер шiгесiѓ. Алѕашћы сљйiс – м р ѕой жљректегi, Ал оны ћалай, немен шiресiѓ?.. Тљн. Шипажай… Џйћысыздыћ – жай бiздiѓ… Сџѓћылдайды сџрћия љнi байѕыздыѓ… К ршi б лме сыћыр… сыћыр к шердей… Соры ма ќлде баѕы ма екен… ћай ћыздыѓ? Џшты деп ћџдай берген бастан баѕым, Басылып асћаћтаѕан аспанѕа арын, Алыстап з зiѓнен бара жатсаѓ – Басћаныѓ емес пе Ажал баспалдаѕын? Демеген соѓ мына елдiѓ бќрiн кереѓ, Жеткiземiн жанымныѓ зарын немен? Ќлде мен… мен – сорлыныѓ сотанаѕы?.. …Тљнi бой тiлдестiм арымменен… Бiлегiнен џстап ап ќѓгi љмiттiѓ, Жљре-жљре жан шаршап, мќѓгiрiппiн. Мазаћ с з бе: жанды да мќѓгi дейдi, Белгiсi не сол шiркiн Мќѓгiлiктiѓ? Бiр жалѕандыћ iсiнiп жарыларда, Шынмен тљйреу – тљк емес ары барѕа. Ал тек шынмен кљн кешу?.. Ћапас орнар, Кеѓ дљние пендеге тарылар да. – Жерiмiз жоћ, о, Таѕдыр, кпелескен, Айтшы, бiраћ: мiрде кпек ескен, Бар к ргенiм бiр џзаћ ћыс секiлдi, Џлы к ктем кете ме к ктеместен?..

Арѕынбай Бекбосын – Тарих ћана аныћтар дананы шын. Келiстiѓ ѕой?.. Берсе атаћ аламысыѓ? – Ойыншыћ та керек ћой ойын љшiн, ?мiр-ойын… џћпайтын баламысыѓ… Маћтама ешкiмдi де тым асырып, Даттама бќрiн оныѓ кљнќсi ѕып. ?йткенi зiн толыћ бiлмейдi ешкiм. Ал сенiѓ бiлем деуiѓ?.. Бџл – асылыћ! Жер Ана ма, ћазiр лас жаман шал ма?.. Жоћ, ол емес б ктiрген арам шаѓѕа! Бiз ылайыћ болмадыћ!.. О, Жаратћан, Айдау да еркiѓ басћа бiр Ѕаламшарѕа… – О, Мџћа, Мџћаѕали, џлаѕаттым! С зiѓдi «бауырым» деген мџраѕа аппын. Жасаудыѓ тар заманда кеѓ ќлемдi тќсiлiн, ќттеѓ, сонда сџрамаппын!.. – Iзетсiз деп менi сен тасырлама: аћ жљрекпен тџта алам асылды аѕа. Аяћ-табаћ айлаѕа айналмайды!.. Пейiл берем. С йткенмен басында да. – Ћазiр де арын ћорѕап з басымныѓ, Тџрса да келмей бастан с здi асырѕым – Мен кештiм!.. Кешпеуге ендi амалым не, Дќмi ртеп кеттi, жаным, к з жасыѓныѓ. Арсыз алса ?мiрден жџлып, кесiп, Арлы алдында ќрћашан – ћџлыпты есiк. – Олжасы оныѓ сол болсын, ћорѕа, Ћџдай, Тым болмаса жљрегiн шџрыћ тесiк?! – Жалѕа алѕандай Жалѕанныѓ айтаћырын, Кљндiз-тљнi ћу дљние – айтатыныѓ. Сќл демалшы… ќлде, дос, шыћты ма естен, Жалаѓаш кеп, жалаѓаш ћайтатыныѓ?

Фќнилiк драма К зiмдi ашып к ргенiм – аћ ћар едi, Аћтыћ – пќктiк! Теѓерсiѓ аћћа ненi. Алатауым секiлдi-ау десем ?мiр, К п жерi оныѓ неткен ми батпаћ едi! Жас балаша жаћсыѓа ћуанбаса, Ћайѕыѓды естiп ћџп-ћу боп ћуармаса, Дос дегенiѓ дос па зi? Ќлде… ќлде… Ќй, дегенмен мќн берме бџѕан да аса… Туыс болса-ау жол жљрсеѓ – жолѕа алаѓдар, Дос болса ѕой сырыѓды сол ѕана аѓдар!.. Болмаса да жаћынды жамандама, Одан да ткен, йткенi, оѓбаѕан бар! – Мен таѓдаѕан талай гљл… солып тынѕан. Содан ћорћам! Таѕдыр да соны џћтырѕан. Аяр ма ендi сол Таѕдыр жалбарынсам, Тљс ауѕанда сенi, еркем, жолыћтырѕан? – Ћадiрлiм, бiр сыр айтам – алсаѓ аѓдап: тек Рух ћана Ертеѓдi ћарсы ала алмаћ. Кљйретсе кљйкiнi ?мiр, ршiл Жанныѓ алдынан шыѕар иттей арсалаѓдап! – Ћараѕым, ћайѕы кептi!.. Тым жасыма, Ћайрат ћып, кљт жаћсылыћ кљндi асыѕа… Ал, жалпы, ћайѕы-уайым паћыр тљгiл, Жетедi патшаныѓ да бiр басына. – Тарылды ѕой жанымныѓ кемерi шын! Жалынайын – кешiрiп, келемiсiѓ?.. Баяѕыдай баћытты ете г ршi, Сен – баћытты етудiѓ шеберiсiѓ!.. – Бљгiнде ќр нќрсеге тым кљдiктi ел, ?мiрдi мќѓгiлiк не бiр кљндiк дер. Жарты кљн боп кетсе де, ей, Уаћыт, Айтайын айтарымды – мљмкiндiк бер!

Арѕынбай Бекбосын – Тџрсаѓ да тобырыѓмен топшыланып, Табылмас мына жџрттан жоћшыѓ аныћ! Жџћсыздыѓ бар мџраты – келу, кету, Бетiнен бекзаттыћтыѓ от шыѕарып. – Ћадiрлiм, сџраѕым бар – алсаѓ аѓдап: Тамџћ ћой – Жаныѓа Арыѓ салса ћармаћ! Ал ћалай шыр-пыр Жанды жџбатасыѓ, Баћилыћ жолдастыћћа ћалсаѓ Арды ап?.. – Дљние бас иедi бџл дарынѕа! Ћарашы ойындаѕы нџрлы аѕынѕа!.. – Саѕан да Алла разы – дќл танысаѓ, Аѓыз боп кетпей ќлi ол тџрѕанында. – О, Тќѓiр, айтшы аћыл ћазiр наћты: саѕым боп саумал к ктем, жазым ћапты. Кљз мынау… ендi ћайттiм, Таѕдырымныѓ бiрталай бетi дџрыс жазылмапты?! – Аћсаћалѕа таѕдырдыѓ тоѓын к рген, Кебiс тџрар орыннан орын берген, Тойѕа «рахмет» айттаѕы ћайт љйiѓе!.. Адаспайсыѓ. Жатыр ѕой жолыѓ келген… Жалауы боп жалтылдап таѓдаѕы арай, Атойлайды Уаћыт алѕа ћарай. Сол шiркiнiѓ бiр мезет керi айналса-ау, Бiр жарћ ету љшiн-аћ ардаћ Абай!.. Немене зi ?мiрдi кешу деген?.. ?ткiзу ме ћызыћпен не шуменен? Ќлде лгенше тљйiндi тљйдек-тљйдек, Жљруi ме пенденiѓ шешуменен? Бiлгендей Тарих ртеп, жоймасын да, Мыѓ жылдар жатыр оныѓ ћоймасында. Безбендеп ќрбiреуiн к рер ме едi: Таѕылыћ ќлде Адамдыћ ой басым ба?

Фќнилiк драма Сезiлгенi болмаса к ѓiлменен, Ешуаћытта ешкiмге к рiнбеген – Ол не?.. Ќлде мезетi жеткен кезде, Ћоштасу ма зiѓмен – ?лiм деген? Мейлi, Жер мен жарылсын оттан Аспан, Келген Уаћыт кетедi тоћтамастан. Ћайдан келдi Ол? Кетедi жќне ћайда?.. Ќлде оныѓ мекенi жоћ па бастан?.. Ћарашы, мына ?мiр, бџл Ѕаламыѓ, Адамѕа айдап салѕан шырѕалаѓын! Шырѕалаѓ шырылдатпау љшiн Жанѕа ћорѕан ѕып т рттаѕаннан жыр ћаладым… – Ол жiгiт, ей, аѕасы, аћтар љмiт! Ат-шапан љшiн жљрме саћтап iлiк. Ал, жалпы, атта тџрѕан не бар, тќйiр, Баћиѕа аттанбайсыѓ атћа мiнiп. Ћызыћ ћайда, Тќѓiр-ау?!.. Ол сап тынѕан… Махаббат ше – м п-м лдiр моншаћ тџнѕан?.. Бќрi ткiншi болса, онда несi кiнiш?.. – Жалѕыздыѕым жасасын ћоршап тџрѕан! Тоћталса аћырындап бiр кљнi дем, Саѕынып менi еске алар кiмдi бiлем?.. Тып-тыныш ћиса џйћыны – сол да жетер, Тiрiлер жљре берсiн тiрлiгiмен… Жатыпты-ау бiр сџр жылан уын жиып, Барады жљйке ртенiп, жџлын кљйiп!.. – Ћолыѓда жаћсылыѕыѓ аз ба, Тќѓiр, Бiреуiн ћимауыѓ не, бiрiн ћиып? – Ау, бџл ћалай, к ѓлiѓнiѓ жасыѕаны? – Бiр к кiрек менi ылѕи басынады… – Тастан Тќѓiр к кiрек жасамаѕан, Аз шыдасаѓ зi ит боп басылады!

Ойрандамай тџрмайтын бiрдеѓенi, Сљйiктi iсi – сџрћия тiлге ерерi, Жџмаћ болар Жањанды Тамџћ етер – Ћайдан келген Фќнидiѓ кiрмелерi? – Адамдыћ – ќлмисаћтан тџраћты џѕым, Тџратын жанныѓ, тќннiѓ ћџрап тљрiн. Неге онда ит ћыласыѓ бiр байѕџсты, Сен оныѓ бiлесiѓ ѕой бiр-аћ ћырын?! – К зге тосса бiр ару гљл – реѓiн, Жљз шарпыѕан сыйлады бiрi лебiн. Ал сен болсаѓ лљп етiп, тулап кеттiѓ, О, Жљрегiм, ќлi де тiрi ме едiѓ?! – Кљнi ћайда Арћаныѓ?.. Ћыр ћызбады, Жылдаѕыдай гљлiн де жџлѕызбады. Айы адасса, барады бџлтћа сљѓгiп, Жас жеѓгедей жџмбаћк з жџлдыздары… Бџл не зi кiсiге кiрiптарлыћ? Таѕдыр тiккен шоћай ма бљрiп, тар ѕып?.. Шоћай болса, шоћаймен жљрiп келем,

зге тљгiл зiмдi… кљлiп таѓ ѕып… Мен де кетiп ћап жљрсем бiр кљндерi, Ќркiмдердiѓ ќртљрлi кљѓкiлдерi: «Саѕан ѕашыћ едi!» деп бiр сыр ашсаСен сене г р! Басћаша мљмкiн бе едi?! Тастасам да жауапсыз сан сџраћты, Жџмбаћ – Жалѕан шаршатты, сансыратты. Ал бќрiне себеп Ой, Сана болса, С ндiрерсiѓ ћайтiп ол шамшыраћты?!.. Арѕынбай Бекбосын

...Ћайнайды ћаныѓ, Ашиды жаныѓ, Мiнездерiн к ргенде... Абай Абай Абай Абай Абай. Ћџдайлардыѓ деймiсiѓ бќрi аћылды, Бќрi ќдiл ме жаратын ћара ћылды?.. Љйлесiмсiз љрдiстi љлгi еткен-бiз! Ал Љйлесiм Ѕалам боп жаратылды. – ?зiне оныѓ тџрсаѓ да боп керегiѓ, Сырт бергенге сыр берiп кпеледiѓ. Ал дџрысы – зiѓе кпелеу ме?.. Сырттан ћарап к ршi мiр ткелегiн. Тџр ма мiрiм алдында екiндiнiѓ? Жеп тынардай желкiлдеп жетiлдi мџѓ! Ынтыѕу жоћ, елту жоћ ештемеге, Бќрiн к рiп, баз кешкен секiлдiмiн… – Мќстек топћа р тџлѕаѓ симады да, Таѕы сенi таѕылар ћинады ма?.. Ћџрсын бќрi! Жарћ етсiн десеѓ к ѓiл, Ћара арудыѓ кез келген дидарына! – Ќлi ешкiмнiѓ алѕам жоћ киiп кебiн, Ќлi ешнќрсе ћалѕан жоћ тиiп тегiн. Ал iздесеѓ, ћараѕым, ескi ћоныс – Адамшылыћ дейтiн сол биiктемiн. 

Арѕынбай Бекбосын Ата болса арсыздыћ, сек-ене, К геретiн, Ћџдай-ау, к сеге ме?! Адам ћылып жаратћан талайларыѓ, Неге ит болып кетедi се келе? – Билiкке келген байды рк кiрек, Ешћашан, ей, пiрќдар, к рме тiрек! Жансебiл iздеп одан бiрде мен де, Шыћћамын шыћћандай боп к рде тљнеп. – Мен сенi демесем де к кте Кљнсiѓ! Жете алмай кiнiшпен ткенiм шын. Жљрсем де ћазiр кљзде ћырау кешiп, Сен, еркем, мезгiлi тпес к ктемiмсiѓ! Ауылда ашамайлы атћа мiнiп, Шќњарда ћџрбылармен баћта кљлiп, Жљретiн кљндi о кiм алмастырѕан, Кљндермен iште тек мџѓ жатћан џлып?.. Тарихтыѓ мџхитында буырћанѕан, Ѕарыћ боп ћанша џрпаћ, буын ћалѕан… Ал iзсiз-тљзсiз кеткен заманыныѓ, Ап шыѕар желбiретiп туын Тарлан! Ћџрметтер ћџраћ џшып жатын ардай, Ћонаћжай дейтiн де бiр аты дардай Ћазаѕыѓ ќлi бейѕам… ертеѓге арнап, Алладан алѕан сенiмхаты бардай… – Сен жарысыѓ басћаныѓ, мен басћаныѓ… Бџлтћа алѕызып к ѓiлдiѓ ендi аспанын, Жљру ж н бе, асылым?.. Неге сонда белдi буып беймќлiм белдi аспадыѓ?..

Фќнилiк драма – Тасыма бiреу сенi Ерсiѓ! десе, Жасыма бiреу сенi менсiнбесе. Бќрi де тер-кетер, џмыт болар… Бџ жалѕан оѓайлыћпен берсiн бе есе. Бастан-аћ бос емес-тi тiптен де iргем, Неге онда тљк таппаймын кљткен кљннен?.. – Алладан басћасына бас игiзбес, Мiнез-ай, сенен бе екен сљтпен кiрген? О да пенде. Жiбердi бiр ќбестiк. Џят iсiн к з к рдi, ћџлаћ естiп. Кешiре сал. Сен де ертеѓ, кiм бiледi… ?мiр деген осы ѕой, тџрады стiп… Жањанды жатћан жырмен жайлап алып, Џлы Омар тiптi бiр жайѕа налып: Дљние-ай, сырыѓды ашып љлгiрмедiм!.. Ешкiм де љлгiрмейдi. Айдан аныћ. – Неге сонша бљлiндiѓ шатћаяћтап, Саудайыны сабардай аћ таяћты ап?! Аћ таяћтан ешкiмге ес кiрген емес, Ал шатћаяћ шатаћпен жатты аяћтап. – К ргеннен-аћ ћараѓды ћараѓѕы љдеп, Ћастыѕыѓнан, жасырман, ћалам жљдеп. Келсем кекпен ашулы?.. Бiраћ, ћайтем, ?з жендетiѓ зiѓде: арам жљрек! – Ей, ркен! Бiз осы азат бола алдыћ па? Азатпыз! Ендi елге обалды џћ та, Ардаћта Ана тiлдi!.. Жеттi, шыраћ, Болуыѓ жанды ескерткiш бодандыћћа!

Арѕынбай Бекбосын – О, Сџлулыћ тџнѕан тљр, ћылыћћа да! ?тiнемiн: тџтћын ѕып ћџлыптама? Махаббатпен ртеме… ртелгенмiн… Мен отызда емеспiн, ћырыћта да… Заманныѓ тар ма сонша к шi, легi? Даналар неге зара шiгедi?.. Ал Тарих оћып Заман шежiресiн, Ћалдырса бiрдi, мыѓды шiредi… – Алдаспандай шарћ џрып ћан ћылатын, Болмаса бос сенделiп, ћаѓѕып атыѓ,

ттi ме мiр?.. Ей, бейбаћ, теуiне бар ма ырымѕа бiрдемеѓ ћалдыратын?.. Таныѕышпыз жаћын мен алыстарды, Айырѕышпыз сљйем мен ћарыстарды. Б рiбасар деп ћойып шќулiмiздi, Майлыаяћ деп атаймыз арыстанды!.. Ћош айтып жастыћ-ћџсћа џшћан алдай, Сондаѕы к рген ћызыћ-тљс таралмай, Жљргенде сен жолыћтыѓ!.. Мен хал кештiм, Шџѕланы уысымда џстаѕандай… Бџрын с з жан кљйдiрсе шоћтай жанып, Ар-намыс атысатын тоћтай ћалып. Ал ћазiр ќз жљрекке еш ћалћан жоћ, Ћарау с з жарып жатыр оћћа айналып!.. – Ќзiлмен ќдiптелсе жолы ќрненiѓ, ?мiр де, тiрлiгiѓ де оѓарI дедiѓ… Таѕдыр ѕой… ол сќл кљле ћараѕанда, Мен наѕыз езужимас болар ма едiм…

Фќнилiк драма Десек те елмiз – мына бiз атаћты, асћаћ, ?з ойыѓ мен з ойыѓ шатаћтаспаћ: неге мќзбiз жат жабы тыртаѓына, Т л тџлпарды тас ћылып матап тастап?! – Ей, жарћыным, барасыѓ не деп тегi?!.. Жаћсы болсаѓ кiм сенi елетпедi? Бар мiндетi ќлде елдiѓ: сенi мiрi, Алаћанѕа салуы керек пе едi?! Болмаса болашаћсыз, соћыр жандар, Сананыѓ самаладай отын ћамдар… Ал, ертеѓ ћайтер екен ћарабет боп, Ћыранын ћуырып жеп отырѕандар? Алла мiрдi сыйлыћ ћып џстатарда, Кеѓ болѕанмен бџ Жалѕан ћысса – тар да. Тойлаѕан к п сонда да тайраѓ ћаѕып, Ал мен кеппiн бiр ћиын iссапарѕа… Тќубе Аллаѕа! Бердi мiр – еѓ керектi, Абыройдыѓ – мыѓ алѕыс! – ел теѓi еттi. Ал алаћол фќни сќл еркелетсе, Тек ата-анам арћылы еркелеттi! Зарлай берме! К р жињан к рiнiсiн: кiм не iстемей жатыр з мiрi љшiн. Аѓ, ћџс, аѕаш…бќрi де бейiмделген, Ал йтпесе кљттiрмес лiмi шын. Ћоѓырт бе жарыћтыћ…тљу сондаѕы ћалпында екен! Жуасы, жусандары… «Бала кљндi ћайтаршы, айналайын?!» Џялды ма, о несi – бусанѕаны?..

Арѕынбай Бекбосын Ердана с з ћатса ?мiр ќр ћырынан, Љркiп кетпе кетер деп шарпып ылаѓ. С з емес ол – сќуле џшћан Болашаћћа, Санадаѕы жарылыс жарћылынан! – Кљнќњарсыѓ! Алмайсыѓ тым аћтала. Кљмiлжуiѓ содан – к п сџраћћа да… Арыл, арыл! Кеш емес… мына Жалѕан – Мќѓгi мiрге ткiзер сынаћ ћана! – Таѕдыр таѕы не деп тџр жарћылдарыѓ? К п к рдiѓ бе сќл ѕана жан тынѕанын?!.. Жебе џстатћан жоћ еѓ ѕой, неге керек Адырнадай таѕы да тартылѕаным?.. Тiрлiкте сатћындыћты саудалаѕан, К зде жас, к ѓiлде мџѓ ћаумалаѕан, Тiлейсiѓ зiѓ еткен жаћсылыћтан: «Жамандыћ жауыны боп жаума маѕан?..» – Ей, шыраћ! Мен де жастыћ желiкпенен, «Болсам, – деп, – пќленшедей!» елiктегем. Болѕам жоћ! Ћырыћ тљрлi ћылыѕымныѓ жемiсiн ащы-тџщы терiп келем… – С зiм емес, сенiѓiз, уытты ктем: жљрек гљлiн ашћанда туып к ктем – к рмедiѓiз!.. Жасанды гљл џсынбан… Кешiрiѓiз, мен сiзден суып кеткем… – Ассаѓ да асу сљреѓ сап, сен барлыћпа, Ћоспа зiѓдi аспасаѓ еѓ ћалдыћћа. Бар кiлтипан Баћта ѕой…Ол ћонбаса, Ешек базар да алмайды делдалдыћћа!

Фќнилiк драма Мына ?мiр – шын ?мiр ме?.. Немесе бiр ћиналып ћиял тљѕан елес– ?мiр?.. Сарѕайтћан санаѓ толћып саѕымданса, Шын тџрмаћ елеспен де кеѓесе бiл… – О, Алла! Менi азаптап сабылтћандар бiле ме: ћанша алдымда ћауырт таѓ бар?.. Бiлсе де, бiлмесе де дешi оларѕа: «Жќ, жеттi!.. Жанын ендi ауыртпаѓдар!» – Кешiр, с зiм к ѓлiѓе салса мџѓды: џмыт менi – сандалѕан сар саѕымды!.. Ћайтiп айтам, перiштем, сенi ћџшып, Ћџдайѕа аян – басћаны аѓсарымды? – Ей, мiскiн! Сен неге осы шiренесiѓ? Мљмкiн ћазiр шыѕалы-кiрелi есiѓ?.. «Кљрсiнiѓ кљшi мќѓгi» деп кiм айтты?! Мќѓгi еместi мќѓгiлiк кiм елесiн… Бiр надан оѓды-солды ћџлаштаѕан, Жер ѕып тџр деп байѕџсты «тiлi ащы адам!» Ол тiлдi ащы ћылѕан зi емес пе?.. – О, Жалѕан, есiгiѓдi кiм ашпаѕан?! – Кљнiм еѓ ѕой, ћараѕым, кљлiмдеген!.. ?зiѓ бар да еш тамџћ бiлiнбеген. Ендiгi сый – ћиямет ћићуы ма?.. Бiртљрлiмiн, ќйтеуiр, бљгiнде мен. – Аѕасы! Аулаћтама… Жаћын келгiн. Оллањи, кеп тџр саѕан аћыл бергiм: саћалдыѓ киесi атар сыпырѕанды Онымен табанжолын ќкiмдердiѓ!..

Арѕынбай Бекбосын Ќне, « стi» бiр ћуыѓ бџлтыѓдаѕан, ?мiр бойы берген тек ћџлћынѕа мќн! Осындайды нелiктен жаратады?.. Ќлде бџзу љшiн бе сџрћын ѕалам? – Бџл бќлкiм, менiѓ мќзiр-љзiр љнiм: Уаћытты ткiзбешi, жљзi гљлiм?!.. Амал не, оныѓ бiз де еншiсiмiз, Онда да бiр-аћ тџтам љзiгiнiѓ. – От боп жандыћ сол бiр тљн тап келгенде, Желдей есер с з шыѕып жатты елден де… Сондаѕы алау ћайда, айым?! Неге жатсыѓ? ?зге жљрек зiѓе сап берген бе?.. Жарлыѕа бiр бай былай деп кљлiптi: – О, байѕџс, менде бќрi жеткiлiктi!.. – Оттапты! Жетсе осыны айтар ма едi, Ћай аћыл отыменен кеп кiрiптi?! – Ойламап ем деп стiп алдайды арман, Арман емес, шыѕып тџр сан ћайѕы алдан!.. – Небiр жiгiт сџлтанын ксiткен ол!.. ?ксiгендер жџлдызы жанбай ћалѕан. – Деймiсiѓ «ћиянатћа тџрам ћарсы!».. Таба емес, тек сауалдан сыр аѓѕаршы: ћолыѓда ћарсы тџрар ћай кљшiѓ бар?!.. Жќ, болды… одан да анау сыраѓды алшы… – Сенiѓ бейнеѓ тљсiме кљнде енедi: сылтауратып жатћаныѓ бiрдеѓенi… Сен де арман боп ћалѕалы жљрсiѓ бе, айым?.. Сенсiз де арман болѕандар тым к п едi…

Фќнилiк драма Сенi еш к рмесем де сен деп теѓiм, Iздеумен бiттi ќлiм, селдеп терiм. Жер-к ктi сан жыл кезiп, таппадым-ау!.. Ќлде ќлi…дљниеге келмеп пе едiѓ? Дќрiгер лшеп ќлек ћан ћысымын… Кiм лшер ћанды ћысћан жан ћысымын? Ал жанды кiм ћысады? Мына жџрт па?.. Ѕалам ба бљккен iшке мќѓгi сырын?.. – Беттiѓ бќрi кеткен жоћ ауыз болып, Жџрттыѓ бќрi кеткен жоћ жауыз болып! – Болмаса осы Шындыћтыѓ титтей дќнi, Мына ?мiрде ћалар ма ек ћауыз ћорып?! – Сенен де бар! Ойѕа у сепкенге ердiѓ. Ал соныѓды кпе ѕып, кектенген кiм?.. Жауыѕу ма?.. Жоћ, ертеѓ кетудi ойла, Iзiменен iзгi боп кеткендердiѓ… Жер дейтiн ѕаламшарлыћ бџл аралда, Астам ел астам билiк сџраѕанда – Аптыѕын зiѓ баса г р, о, Тќѓiр?.. Астамѕа салсаѓ – тозаћ тџрар алда! – О, Жалѕан! Жарылћадыѓ елеп кiмдi? Кiм сенiѓ жќрменкеѓе не деп кiрдi?.. Мен байѕџс бiлмей тџрмын тљс ауса да: таптым ба, таппадым ба керектiмдi?.. – Ћойсын анау!.. Ћоятын бiрдеме де. Ћџлаћтан шу кетпейдi кљнде неге?! Тыныш жанды неге ?мiр тыншытпайды, Шын тыныштыћ тек ћана мљрдеде ме?..

Арѕынбай Бекбосын – Ћабыл ал бџл ѕажайып, џлы сыйды: ћарашы, дем бiр суып, бiр ысиды!.. Ѕашыћтыћ – сен деп келген ѕарыш лебi, Ойланба: «бџрыс па ќлде дџрыс, игi?« Бџл не хал? Ояуда елес – тљс ћаптайды!.. Жанымды мџѓ жайлаѕан, ћыстап ћайѕы бiр аћ нџр бџлыѓ-бџлыѓ ораѕандай… Џмтылсам – к зден ѕайып! Џстатпайды… – К рсетпе, Алла, батћанды жон арћама кљншiл итке!?.. К рсетсеѓ – болам таба. От жљректi шiрсеѓ бiрден шiр, Айналдырмай кљл-ћоћыс, ћоламтаѕа. К ѓлiѓде дауыл ма ќлде тыныштыћ па, Аяз ба ќлде сананыѓ кљнi ыстыћ па?.. Апаратын апатћа ауандарды, Баста, Ћџдай, бастай г р дџрыстыћћа!.. – Жала-жара жанымды барады ойып!.. Зор тџтуын мiскiндi ала ћойып! Жамандыћта алдына жан салды ма ол?!. Туа бiткен ауруы – параноик. – К зiѓде жиiркенiш жарћыл басым… Тљсiнем љсiк џрѕан жан тынбасын… Фќниге Опасыздыћ рќмiз болса, Амал не?.. Аман болсын алтын басыѓ! Баћыт ћџш яки жљр зорѕа ћаѓѕып, Жаныѓды зар илетер жолдан аѓдып – Сол ѕой, сол! – Ойламаудан баћи барын кљнде егiз туатџѕын Оѓбаѕандыћ!

Фќнилiк драма – Кљншiлдiѓ к ѓлi – тљнек, тљн де мейлi, Жаћсыѓды к ре тџра љндемейдi!.. – Асылы, асыћпау ж н аћићатћа. Кейiнгi зi жоћты кљндемейдi… – ?ткен дќурен, кеттiѓ бе шым батып-аћ, Таптыѓ ба ќлде бiр жџмбаћ шыѓда тџраћ?.. Саѕындым ѕой!.. Ал алда кљнiм бар ма? Бар болса, ол секiлдi… ћымбатыраћ… – Сџсты ма едi бџл ѕасыр – ћырћа мына, Неге асыћтыѓ жџмаћтыѓ нџр-таѓына? Ќлде сќл-пќл ѕасырда жылу болса, Тљгел тисiн дедiѓ бе џрпаѕыѓа?.. – Сџрайтындай сендейден тым сызданѕан, Сорлы емеспiн мына мен дымсыз ћалѕан! Уќде берсеѓ де алман, керегi жоћ, Сендейлерден уќде ћџнсызданѕан! Таѕдырды таѕлым болар жамаѕатћа, Кезiнде кемеѓгер жан ћалап ап па? Ћаласа, ћалдырса еттi кетерiнде, Кейiнгi бiр жаћсыѕа аманатћа! – К к шалѕында шалћитын бар шыѕар кљн! – деушi ем… Ендi шындыћты аршып алѕын: егде бопты сан сџлу сарсаѓ ћылѕан, Мљмкiн мен де… ћарашы, шал шыѕармын?.. Кљлкiсi мен к з жасы араласып, Ѕџмыр шiркiн к к белдi барады асып. Асса ассын…тiлерiм – жљрмесiн тек Бљгiнiм мен Ертеѓiм жаѕаласып…

Арѕынбай Бекбосын Кемдiкљн мастыѕымен к ѓiлдестiк, «О, ћандай ѕажап мына ?мiр!..» дестiк. Ќуенiн ќуейiлiк бiз жерлеген Махаббат не дедi екен к рiнде естiп?.. – Деп ћалып «Мынау сонша асты неѕып?!» Саудаѕа сала к рме басты ѕарiп. Асћам жоћ!.. Мен – бiр тал ш п, таћсыр Таѕдыр, Шыћћан з жазуыѓмен тасты жарып!.. Желкiлдесе жас кљнде асыл арман, К п арманныѓ к п мезгiл басын алѕан… К з жасымен толар ма ѕџмыр – зен, Су суалып, табанда тасы ћалѕан?.. – Заман ортаћ… Ал оны еншiлесек: сенiкi –ау ол! Менiкi – кемшiн есеп… Ћайтемiз…сен шалћи бер! Мен оѓалам

лгенге де Уаћыт – емшi десек!.. Келбет бермей Тќѓiрiм аћыл берiп, Жаратћандар айланы маћџл к рiп, Сџѓћар шыѕар биiкке сџм боп шыћса, Не жындыѕа ћор болып жатыр к рiк! Ескi кiтап… ?ткенмен аралыћты жалѕап, жанныѓ талайын дана ѕыпты… Мен мџѓдана сипаймын мџћабасын, К ргендей боп к к мџнар – балалыћты… – Мейлi, мџны мџѓдыныѓ мџѓы деѓiз, Мейлi, мџны жыршыныѓ жыры деѓiз: ћазып алар ћазына емес ћой ол, Неге, неге жетпейдi жылы лебiз?!..

Фќнилiк драма – ?мiрдiѓ жыл да он екi ай шырынын татпасаѓ – кiнбе. Ол – жќй шыѕыныѓ… Сџмдыћ сол – кљндiз-тљнi ћићаласа, Жаныѓды iшке бљккен ћайшылыѕыѓ! – Ћарама, ћалћам, кљйiме менiѓ ћазiргi, Ескерме, тiптi, мџѓымды яки мќзiмдi. Лебiзiѓ сенiѓ – жџмаћтыѓ лебi мен љшiн, Жалѕашы, жаным, љзiлiп кеткен ќзiлдi?.. – Тыѓдар ма ем сенi кљн-тљнi, ћџмыр бџлбџлым!.. ?лсем де менi тiрiлтер мљмкiн нџрлы љнiѓ!.. Амал не, айдап, мазаћтап ћор ѕып барады, Тiршiлiк дейтiн тепкiсi темiр ћџрѕырыѓ! – Жеткенiм шын ба арманѕа аћыр сендей!? Быт-шыт боп љмiтсiздiк жатыр сеѓдей… Куќ етшi ћџшаѕыѓды тџрѕан шаћта, Жљрегiм сенгенiмен аћыл сенбей?.. – Сенi шын иманды деп бiрде естiп пе ем?.. иќ, естiп, дќметкем љндестiктен. Тiрiдей отћа сапсыѓ бiр паћырды!.. Маћтаѕан елде ес жоћ бiлместiкпен… Ћампайттырѕан ћалтасын кљнде љрлетiп, Жемћор лiп, тыншыды ел кљѓгiр кетiп… – Марћџм Тозаћ т рiнен жер алыпты, – дейдi, – сарай салуѕа дљмбiрлетiп!.. Тектi, тектi… маћтан с з «тектi» деген, Заман илеп, тектi де тепкiлеген! Баяѕы Аты ћанынан ћалса тамшы џрпаѕына не кљйде, жеттi немен?

Арѕынбай Бекбосын – Кетпе, тiнем, ћасымнан бiр кетпешi?! Ќлi-аћ жетер ѕџмырдыѓ «Жљр!» деп кешi. Ћоѓырлатты аћ жанды мына Жалѕан, Жайнатпасаѓ сен оны, кiрлетпешi? Заманныѓ кљрт згерiп кљй ырѕаѕы, Сыр бердi кiмнiѓ ала ћџйында ары?.. Бiреуге-у, ал бiреуге шќрбќт тисе, Оны да деу керек пе «бџйырѕаны»? – Ертеѓ…ертеѓ?.. Ћасымда бљгiн барсыѓ! Кљлшi, сќулем, оны К к ырымѕа алсын. Сыбырлашы, сыбырды саѕынушы ем, Ыстыћ деммен ысытып сыбыр ћалсын… – Шыда! Шындыћ бљтiндер шырћын ќлi, Аярлыћтыѓ тиылар тыртыѓы ќрi. Жетi басты айдањар боп кетсе де ол, Жетi басы бiр кљнде-аћ ћырћылады! – Айырам деп мерт болды Ер аћ, ћараны! Ендi енжар ел ћай бетпен аћталады?!.. -Кешегi љшiн кешiрiм сџрамай-аћ, Ћабiрiне шоћ-шоћ гљл ап барады… – Тоћта, айтып болѕам жоћ айтарымды: неге шалдыѓ меселi ћайтарылды?.. ?тем десеѓ осылай асып-тасып, ?мiр шал боп ћаѕады шайтаныѓды! Небiр жаћсы, арам да ар аттаѕан, Ћызыћ iздеп, олжа iздеп алаћтаѕан. Беру емес, тек алу болса мџрат, Менi неге басћаша жаратпаѕан?

Фќнилiк драма – Елдiѓ мљлкiн, ей, сџћ ит, к рiп тегiн, Алдыѓ аћша, љй-жайын, к лiктерiн! К ген к здiѓ к з жасы ћорћытпайтын, Дљние-боћтан соншама лiп пе едiѓ!?.. Жањанда жоћ сол нџрлы к зге сенсеѓ, Жалѕандыћ жоћ сол сырлы с зге сенсеѓ – Баћытыѓ жљр ћасыѓда!..Бiраћ, байћа: Ѕашыћтыћта – ћашыћтыћ згеше лшем! – О, Жаным, от сезiмдер салѕан ойнаћ, Атар таѓ ћай мџратты алѕа ћоймаћ?.. Жалѕанныѓ бары-азап, жоѕы – рахат, Жоћћа емес, барамыз-ау барѕа бойлап!.. Хызыр кеп Жер-жањанныѓ нџр-таѓында, Таћ тџрмаћ алтын болсын џлтаныѓ да – Баћыт па ол? Болса, оныѓ – шартты баћыт, Бiр кiлтi тџратџѕын џрпаѕыѓда. – Бiлем, ћалћам, жат жљрек жазалады!.. Жыласаѓ, ол-жас емес азадаѕы. Ол – т гiлген махаббат маржандары, Маржан ћайта ћџлпыра тазарады!.. – Сен-аѕашсыѓ, дос, бџтаћ жайѕызбаѕан!.. – Ћарап жатыр, айтшы зiѓ, ћай ћыз маѕан?! К рiне ме сџлулыћ мына беттен, Жоћшылыћтыѓ соћасы айѕыздаѕан?! – Жањанды жайлап алды-ау жаѓа саѕым! Асћаћ еѓ… бар ма алдыѓда таѕы асарыѓ? – Шыѕармын бќлкiм биiк бетегеден, К р, мiне, к к жусаннан аласамын!..

Арѕынбай Бекбосын – Шырћа, сќулем! Ћой босћа ќѓгiменi! Мойыныма оралсын ќн бiлегi. Тоћсан толћын арћылы ќн тулатћан, Мына ?мiрдiѓ ѓiне ќр кiредi! Бiр ћаскљнем ќлгiнде ћан ћайнатты! Ашу шыѕып, серiкке алды айбатты… Айбаттан Ай батћан жоћ, ћаскљнем сау, Ал ашудан зiмдiк жан жайрапты… – Айтшы зiѓ, айыбым ба, Ѕашыћ кљнiм: алѕаным дљние есiгiн ашып бџрын?.. Жетейiн желге мiнiп, еркiѓде ѕой, «Жоћ!» дешi сен Уаћыт ћашыћтыѕын?! – Љрейiн к рмесем де љркiндiнiѓ, Тежеумен келдi мiрi кљлкiмдi кiм?.. ?теуiне, тiнем, бер, о Тќѓiр, Баћытты боп лудiѓ мљмкiндiгiн? Шын џлыны џйытса љмiт, ћайѕы, Саудайылыћ сайћалды џлыћтайды! Жаћсылыѕыѓ ертеѓ-аћ естен шыћса, Жасап к ршi жамандыћ?.. Џмытпайды! Баћиѕа ж нелгенде батып т бем, Љкiмiн айта жатар Уаћыт т рем. Баћытты болдым ба зiм болмадым ба?.. С з емес! Ћалса болды Баћытты ?леѓ! Адам ћџлћы, о, ћашан оѓалады? Дос дегенiѓ неге жау боп алады? Ажалдылар тататын бар тќттiлiк, Неге ащы боп не мџѓ боп жоѕалады?..

Фќнилiк драма Туѕан соѓ жатћа тiзе бљккен елде, Армандап Азаттыћты кџткен ем де… Ендi ќр кљн мыѓ ћайтара тќубе ћылам, Еѓсесiн еркiн Елiм тiктегенге! Деп тџрсыѓ: «Неткен топас албасты едi!..» Кейiмеу – бџл халiѓнiѓ бар басты емi. Адамзат бќрi оп-оѓай тљсiнiссе, О баста-аћ пейiш орнап ћалмас па едi?! – Маѕан деген к ѓлiѓде мџз бар неге? Мџз ћатыра соѕатын ызѕар неде?.. Мен де саѕан жай отын жарћылдатсам, Таѕдыр ћайтпек сап жљрген бiздi ќрнеге?.. Бозторѕай шыр еткенде бџтаѕынан, Ж нелдi тобылѕыдан тџтанып ќн! Сол ќнмен ћоса жусан исi елтiттi, Жџмаћтыѓ дќметсем де жџпарынан… Ћџрыћ жоћта бейбасћа салатын Ар, О, неткен к п даѓћты дараћылар!.. Ал Бљгiндi кеудеден итерсе Ертеѓ, К пiршiген к бiктiѓ шары атылар! Иман тапсаѓ ћадiрiн шапшаѓ џћ та, Жоѕалтпа оны, ап жљрме аћша ѕып та. О дљниеде болмайды мемлекеттер, Тљкке аспайды ол жаћта патшалыћ та! Адамдыѕыѓ адамѕа танылѕанша, Арпалыспен атады таѓыѓ ћанша?! Сонда пќле к зде ме тiмiскитiн: «Мансап бар ма, бар болса малыѓ ћанша?..»

Арѕынбай Бекбосын Небiр сџмдар арыѓды былѕаса тым – Дерт емес пе?! Ал дерттi бiр басатын амал – доспен сырласу?.. О, бармысыѓ маѕан шын дос тiрi жан сырласатын!?.. – Жарасым… ?мiрде оныѓ бќрi асыл ма? К рсеѓ сен тљсiп тџрып дара сынѕа жалѕандыћ жарасћанын бџ Жалѕанѕа, Не дер еѓ?.. – Лаѕнет ондай жарасымѕа!.. – Сџмныѓ с зi сџр жебедей тисе келiп жљректен, Жарамайды, ей, жарћыным, жаныѓ шошып дiр еткен. Сџмныѓ зi аћымаћ боп бiлмей отыр, ќйтпесе ол «Берiк болсын, асћаћ болсын» деген ѕана тiлектен! …Ќппаћ ару алаулайды…атып ћалды тау таѓы, Неге жљрек туламайды, таусылѕан ба ћаућары? Ќлде iѓкќрлiк кереметi кеттi ме екен келмеске, Ќлде жанныѓ толћын атар бола ма екен наућаны?.. Талайѕа тапшы болса азыћ, тџз-дќм, Талайлар жапа шеккен жазыћсыздан… Неге љйiр бар жамандыћ бейшараѕа, Неге йтiп пешененi жазып – сызѕан? Кiсќпiрге кез болып шетiн iсте, ?тпей ћалса еѓ ќдiл тiнiш те – Ћорлыћ емес!.. Шын ћорлыћ – зар болѕаныѓ «?зiмнен де болды-ау!» дер кiнiшке! Заманда да тџратын тљгi инеден, Кей џлт, шiркiн, ќз басын тљк имеген! Ћатаймастай ћайтадан етiп бiздi, О, Тќѓiр, ћай талћымен кiм илеген?..

Фќнилiк драма – Ащы с зден кету бар ел елдiктен. Ащы айтћандар, еске алшы, немен бiткен?!.. – Дќрi бар ма тќп-тќттi?! Мен ащы айтсам, «Тќттi болса-ау мына ?мiр!» дегендiктен. «Штраус… биледiк, бiлесiѓ бе!.. Баћытты ек ћой!.. Сен шатсыѓ, кљлесiѓ де…» – Тљсiмде айтћан сырымныѓ бџл љзiгiн, Ћалдыршы, Алла, ѓiмнiѓ љлесiнде!? «Мен! Мен!..» деп ћанша кеуде ћаѕылса да, Ћоймайды ћарсылыѕын Сабыр, Сана. Бiрi аѓ боп, бiрi Адам боп арпалысћан, Ћоѕамды ћолѕа алар Кiм жанын сала?.. – Кiмде аз дейсiѓ, ћараѕым, бастаѕы мџѓ, Ћайѕы шоѕын ћып-ћызыл баспады кiм?! Џмыт бќрiн, Баћыттыѓ сезгiѓ келсе, Мыѓ кљнiѓе татырлыћ ћас ћаѕымын! Аћымаћтар – есеп емес! Салып есi барѕа лаѓ, Билiк ћџрса, ол – жалмауыз жан жарыѕын жалмаѕан!.. Уаћыттыѓ жендет бола аларына – мыѓ шљкiр! Ал Уаћытты айтшы, ћќне, ћашан алдай алды Адам?! Жаратћаны-ай оны ару асылы ѕып, Ажарынан кетердей жасын ыѕып!.. Тек «кiшкене кљнќлар» амал тауып, Аћ тамаћћа жљр ме екен жасырынып?.. Келешектi бiлсе де бiр – аћ Алла, ?леѓ – љмiт, џстайтын шыраћ алѕа! Ќлдећашан ћџм болып кеткен кезде, К ркем бiр с з к рiмнен шыѕарар ма?..

Арѕынбай Бекбосын Жабыса берсе улы с з љпелегi, Жан бiткен жараланып бiтер едi… Сабыр ѕып ћара Дала – Анамызѕа: гљлiнен мыѓ есе к п тiкенегi! – Жљргенiѓдi сан к рiп сайранменен, Ћызыћћаннан ћызынып «Ћайран!..» деп ем. ?зi зiнен џйыѕыш ойѕа б гiп, Шыћсын бiраћ сауыћшыл ћайдан менен.. – Оян, оян џйћыѓнан, жарыћтыѕым, Кешегiден мына Кљн жарыћ бљгiн! « Бiр к рсем,– деп армандап кетпеп пе едiѓ,- бодандыћтан босаѕан халыћ тљрiн!..» Кљйiп-пiсiп бiр кљншiл еѓiрейдi, «Ћысылѕаным – кер заман керi!» дейдi… – Iшi тарѕа бџл Жињан ћашанда тар, Жалѕыз зi ћалса да кеѓiмейдi! – «Тым болмаса жырыммен жаћындармын,» деп љмiтпен ћанша таѓ атырѕанмын!.. Мiне, сџмдыћ!.. Тек сенi жырлаѕандай, Бџрын-соѓѕы барлыѕы аћындардыѓ!.. Бiлмеймiн, сорым ба ќлде iрi мiнiм: Ешкiмнiѓ к термеппiн «iрiлiгiн». Тiл емес, к кiрекпен с йлескiсi келгеннiѓ «сыбаѕа» алды бiрi бљгiн!.. Ерiтпесiн арудыѓ ернi мейлi, Баћ-дќулет те ћонбасын ендi мейлi… Бќрiне де к нуге бейiл ем ѕой, Тек нелiктен к ѓiлiм сергiмейдi?

Фќнилiк драма Ћара бас ћара жерге кiргенiнше, Аћирет бiр сќтке алдан бiр к рiнсе, Ешкiм де перiште боп кетпегенмен, Жљрер ме жын-шайтан боп бiлгенiнше?! – Ћџрбылар ма?.. Бар ѕой, бар ћџрбылар да!.. Iшiнде к п жљрегi нџрлылар да. Ћџлћынына ћџл болып кеткен де бар, Санаймыз ба, ћайтемiз, ћџлды барѕа?.. – Тiстеп ап Таѕдыр таѕы ћыршып тџрып, Жасыѓды таѕы кеттi-ау бiр сыћтырып!.. Кљт, кљнiм, Кљнiѓ сенiѓ туары хаћ! О, сонда ћайѕы кљйрер, ћырсыћ тынып! – К ркiѓ, кљнiм, сырлы едi, ей, не деген!.. Бояуды ойша бiлмеймiн кейде немен. Тек жџбаныш: йтудiѓ керегi не, Жљрек љшiн жаралѕан бейнеменен?! – Сен бар кезде зiме сенiмдi едiм, Сенiмдi едiм жоћтай еш жерiмде мiн. Ендi езiлiп барамын, аясаѓшы, Ауыр зiл боп, ауырлап жеѓiл дерiм!.. Десе Тќѓiр «Ойда не, сџра, сџра…» Жалынар ем: «Бiр жылым-бiр асу, ќ?.. Олай болса, ћайтаршы бар жылымды, Ессiздiкпен етiлген iрќсуќ?..» – Дџрыс па осы: Жалѕанды желеѓ кешкен, Мџћаѕали ттi деу еленбестен?.. – Еленгеннiѓ бќрi џмыт боп кетсе де, Оны ешћашан шыѕармас ел ендi естен!

Арѕынбай Бекбосын – Бiр ауыз с з айттыѓ да тыншып тџрдыѓ. Сайрамайтын… жоћ па едiѓ шымшыћ ћџрлым? – Жендет боп ем мен ћашан?! Ешкiмдi де к бiк с збен келмейдi тџншыћтырѕым! Аярды ќркiм айыра ала ала ма, Содан кљйiп, ћалѕанмен жалаѕа да?.. Iшке кiру ћиын ба кер жыланѕа, Жаѓалаѕан терiсiн жаѓа ѕана?! Болмысыма бљгiнгi сия алмаѕан, Кезiмде мџѓ басады, ћиялданам. Жљрек жылап, егiлем ескi Елеске, Ћиып тџрып амалсыз – ћия алмаѕан!.. Тоты ћџсты айырѕан аспанынан, Асћынѕанныѓ басына тастап ылаѓ, ?зiн торѕа сап ћойып к рер ме едi, Ћалай сайрап, салѕанын мастанып ќн! Адал-арам, оѓ менен терiстiктi, Бiлмей Адам билесе Кеѓiстiктi, Ѕаламшарлар шашылып ћала ма деп, Шаманы Алла шамалы кемiс ћыпты… Мезi болдым! Сџр тiрлiк, сљреѓсiздiк… К рiк емес к рерiѓ – кiл ѓсiздiк! Кiм мџѓымды молынан кесiп-пiшкен, Ал шаттыћты шоп-шолаћ, тым енсiз ѕып?.. Кљздегi еншi, – ћалѕан соѓ жаз арыда, – Ћызыѕу ма басћаныѓ базарына? ?з базарыѓ тек ћана тљске кiрсе, – Егделiктiѓ еѓ басты азабы да!

Фќнилiк драма – Мамандыћ? Мамандыѕым… журналиспiн. Кќсiбiм?.. Iшiндемiн тљрлi алыстыѓ! Маћсатым?.. Ћџлћын тљзеу замандастыѓ. Сол љшiн бiрде паћыр, бiрде арыспын! С з Адамѕа аћыл-ой ќзiрлесiп, Жљрсе де онда сџрау жоћ мќзiр-несiп. Тек мiнезi ћџбылѕыш: кейде мџздай, Кейде алѕанды ћалайды ќзiлдесiп… – Сен Жалѕанды басыпсыѓ жалпаѕынан, Ал мен Оѕан таѓданам, аѓтарылам: «Кенже џлындай кекiлдi шолжаѓдатып, Дќмете ме-ау Ол да аздап ћалталыдан?..» – …«Жоћ» десеѓ… ћала ма деп тiл, жаћ сынып… – Айт, ћанша? Мџныѓ ћалай, тым жатсынып?... – Аћша емес, ойбай, оныѓ не болады, Ћарызѕа сџрап келдiм бiр жаћсылыћ?! К ргенiм к з ашћалы – жџмыс ћана, Жеткен жоћ одан ћолым ырысћа да! Ќуелi сол ырысыѓ керек пе екен, Жан-жљрек таппай жљрсе дџрыс пана? Ата Ћазаћ – намысшыл, тџнжыр дана, Ћарамастан шырмаѕан шынжырѕа да, «Џлтараћтай демесiн!» дедi ме екен, Жер ћалдырса тарылмас мыѓ жылда да? …Дќмi де жоћ ауыздыѓ…бџл ас у ма?! Iшкi дерт пен сыртћы дерт џласуда… – Мќулет бере г р, Тќѓiр, сайланайын, Баћиыма бастайтын џлы асуѕа?

Арѕынбай Бекбосын Отћа, о, неткен, т зiмдi жљрек едi! Ћанша кљйдi, ртендi – жљдемедi… Ендi зi шiп барады Таѓшолпандай, Ѕашыћ оты бџрынѕы љдемелi… – Сол ћайѕы…ћонбай ћойѕан бiр де бiр ем, Уаћыт та салмады оѕан мљлде жљген! .. Бар амал – сенiѓ соѓѕы iзiѓ тљскен Есiлдiѓ жаѕасымен кљнде жљрем… Бiр Алла шаћырѕанда пендесiн ќр, Аманат жан, аћырѕы дем де шыѕар. Ал оѕан жету тыныш нелiктен жоћ? Таѕдырдыѓ неге мыѓ-сан кермесi бар?.. Зќуеде ел аузына iлiккеннiѓ, Барлыѕын ћалай екшеп, iрiктер кiм? Мыѓнан бiр шыћса, мiрi ћаралар ма: к п пе елмен жан-жљрегi бiрiккен кљн?.. – Осы сенiѓ кљйзелгiш неменеѓ бар? – Ћайда, ћане, «обал-ау» деген ел бар?! – Џмыт бќрiн! .. Перiштеѓ келдi, ќне, Емiѓ сонда – ћолыѓа немереѓдi ал!.. Шыда згеге сен шыѕар т р берiлсе, Шыда ессiзге сендiк сый ѓгерiлсе. Шын иманныѓ анасы– шыдамдылыћ! Шыдамды бол, жарћыным. ?лгенiѓше. – Неге залым к п шыћћан мќстектерден? Нелiктен к п мќстектер ќспеттелген? – Бой орнына ш алсын деп оларѕа ћџмырасын ћулыћтыѓ «бас» деп берген…

Фќнилiк драма – Дљние, бетiѓдегi сџсћа ћарап, Тљршiгем сенi ылѕида ћысћа балап! Ал ендi ћыстан соѓѕы жазыѓ ћайда? Бар болса, неге оныѓ ћысћа ѕана-аћ?! – К рсем де кљнде, ћарак зайым ћараѕым, Жџмбаћсыѓ мљлде, бiлмеймiн: кiмдi ћаладыѓ? Сезiмтал жаныѓ сезiнiп жљрсе не дейдi, Аѕаѓныѓ iште бљгулi жљрген алаѓын?.. Ћуам деп жљрiп ћуѕанмен жетпес саѕымды, Бџлт жоћта-аћ т бем отына жайдыѓ шалынды! Жай оты бiраћ еткен жоћ жарыћ жанымды, Сен жаћшы, сќулем, жаѕылмай келген шамымды… – Айналайын аманбысыѓ, бiр кездегi ћџрбы ћыз! Рас, ћазiр ќке-шеше, шљкiр, ћызды, џлдымыз. Назыѓды айтшы баяѕыдай, именбестен Уаћыттан, Уаћытћа ћайда згерту Ћџдай iсiн: ћџрбымыз! Бала басты алаћан зипа, жайлы, Сипаса одан бiр ерке сый тарайды. Содан ба љлкен џмытар еркелеудi – Бурыл басты ешкiм де сипамайды! – Сатћынды мен кешiрiп, сен кешiрiп, Дей салу дџрыс па iсiн «пендешiлiк»?.. Кешсеѓ кеш. Бiраћ оѕан ендi сенбе, Ешћашан к нген емес емге шiрiк ! – Мекендi ќйтеуiр, дос, Кљн асты ѕып, Бiр шаѓды бiр шаѓыма џластырып, Жљргенде тiрлiк ћапты ашыћ-шашыћ… Ендi оны љлгiрем бе ћџрастырып?

Арѕынбай Бекбосын – Сен џлы едiѓ, бќрiне кенен де едiѓ, бар кемдiгiѓ – кезiнде еленбедiѓ! ?кпе айтпадыѓ. Ћош айттыѓ: «Бiр заманда к гiѓе, елiм, жџлдыз боп келем» дедiѓ… Бiр арамза мџћатса бiр еѓiсте, Неге џйыѕан запыран жљредi iште? Жанѕа обал ма? Кiм бiлсiн… Ал шын обал – Уаћытћа! Уланѕан iренiшке. «Њќйям, шарап iшiп жљрсiѓ, оѕан да мыѓ шљкiрлiк, Њќйям, сџлу ћџшып жљрсiѓ, оѕан да мыѓ шљкiрлiк!..» – деген џстаз с зiн џћпау – мыѓ мќртебе кљпiрлiк. Шљкiр орнын кљпiр алса?.. Адыра ћалсын бџ тiрлiк! – Тљрмеден бџйырарын несiбенiѓ, Естiп ап: «Жаман оныѓ несi?!..» дедiѓ. Тозаћы !.. Ойладыѓ ба соны айтћанда, ?лiмге сорлы анаѓныѓ кесiлерiн?! – Ашыћ айтсам к рме айып мџны, шыраћ: бiр к ргеннен тџрсыѓ ѕой жылы џшырап! Ендi ћайтып жолымыз тоѕысар ма?.. Дќл осы сќт, – ойланшы, – џлы сынаћ!.. – С збен рт салѕанда бiр ћићар ерiн, От шалѕан жљзiмдi сен сипап едiѓ – Сауыћты!.. Ендi оѕан нџр бiтуi љшiн ћайтесiѓ?.. Сљйемiсiѓ, шипагерiм?.. Кеудемдi жљрсем де ылѕи ћаусырмалап, Жљрекке к зделген оћ таусылмады-аћ! Достiкi неге ќрћашан д п тиедi, Жаудiкiн деп ем ћашан: «жаусын жанап»?

Фќнилiк драма Аћты к мiп, к рсетiп залымды рден, Бџрмаланѕан Тарихыѓ – арыѓ да лген! Ћараулардыѓ ћаламын ћаѕып тастап, ?зi жазса-ау ћара Жер бќрiн к рген! Мљттќйiм ой џшына iлсе кектi, Туѕызар бiр себептен бiр себептi. Себептен селдеп б тен к здiѓ жасы, Жуарын лгенде умен бiлсе неттi ! – Бiлсеѓ, айтшы: мына ?мiр мќнi неде? – Жермен, К кпен, Адаммен мќмiледе. – Ешбiрiмен олардыѓ штескем жоћ… – Ойлан, еске ал..кеш емес ќлiде де… Ћонаћтауѕа бiреуге џшћан ћџтты, Љркiтуге бiреудi ћџштар ѕыпты… Ѕаламды Алла шексiз ѕып жаратћанда, Неге керек дедi екен iштарлыћты?.. – Тџр, ќне, Далаѓ жайнап, Кљнiѓ кљлiп!.. Бiлмеймiн, жљр сенi не тљѓiлдiрiп? – Ол да ќлем – Опасыздыћ, мыѓ бейнелi! Басћа ертеѓ – таныѕаныѓ бљгiн бiлiп… Ќмбеде бар «Мен» деген џѕымды айып к рмесек те, алса ол тым џлѕайып – наѕыз тажал! Айналып к леѓкеге, Адамды етер зiнен бџрын ѕайып! – Есiѓде ме: «?зiѓе ћара» деп еѓ, Иншалла, иманымды шала демен. Жаѕдайым анау айтћан жаман да емес, Десем де… ћатты ойланып ћала берем…

Арѕынбай Бекбосын Мен, жалпы, бќрiнен де кеш ћалыппын, Елесiн кеш ћалѕанды еске алып кiм… Елесiн, елемесiн – бќрi ткiншi. Келмейдi ткiншi љшiн еш тарыћћым! – Мен бљгiн, дос, – о ѕажап! – к ѓiлдiмiн. Бџл кљйiме бар ма едi к рiмдiгiѓ?!. Тек тiкенек тиетiн уысыма, Уыстатћаны шын ба зi ?мiр гљлiн? Ќн салып, мќз-мейрам боп ћџстар таѕы, Атты таѓ, бар љмiттiѓ ћџштар таѓы! Ал љмiт аћталса – ћџт, шсе-тажал, Онсыз да ћысћа мiрдi ћысћартады… – Ол саѕан неге сырттай џнамады?.. Пенде, рас, ќреѓ жљрген ћџлаѕалы. К зiне к зiѓ салшы?..Мљмкiн ертеѓ табарсыѓ табынатын ѕџламаны?.. – Япырай, мына ћия беткейлерден, Ћалайша аман ткем!? – деп кейде мен шошынсам – алѕыс айтам бiр Аллаѕа… Ондайда, кќпiр ме анау, етпейдi елеѓ… Ќдiлетiѓ жатса да лiп тегiн, К нбесе де iш, кеткен ѕой к нiп терiѓ. Содан бљгiн бiр надан оћытады мыѓ дананы!.. Не ћалды, к рiпкелiм?! – Ќр кљнiм, ќнбiсiѓ сен ћайталанбас, Арман да, кљйiк те бар шайћаѕан жас?.. Шырћармын шыћћанынша аћтыћ аккорд, ?йткенi оны еш џрпаћ айта да алмас!

Фќнилiк драма – О, Тараз! Туѕан атам, аћсаћалым, Балаѓ мќз жаћсы болып жатса халiѓ!.. Ћайтсе де кљнде зiѓдi ойлауым хаћ, Кљнiге Ћџдай сыйлап атса таѓым… Тыѓда, ќлеумет! Тарихтан жолдаѕан жар: – Тойдан аулаћ арамза оѓбаѕандар!.. Т рге шыћсын жанын сап жиырма ѕасыр, Тасын ћалап, Таразды ћорѕаѕандар! – Ќкiм бардым… «ертеѓ» деп ол алдайды. Сотћа бару?.. Парасыз оѕан жайды… – Айтпа!.. Ћара: ћоѕамда иман бар ма?.. Ол жоћ болса ештеме оѓалмайды! Аумаса да мiрiм ырѕаѕынан, Мен басћамын, жарандар, жылдаѕыдан. Жаћсылыћћа жаныѕып кете алмастан, Жамандыћћа жабыѕып, тым ћамыѕам… – «Таста, – дейсiѓ, – тас жарар ршiлдiктi, Сенен бљгiн ћойторы к ршiѓ мыћты…» С з екен-ау!.. Болмасаћ бiз – бейбаћтар, Бiржолата жџтпай ма к р Шындыћты?! Ала-ћџла бџл не жџрт ћаумалаѕан, Саясаттыѓ базарын дау ћамаѕан?.. Саћал да жљр беделiн бетперде ѕып, Тулаѕын да тџлпар деп саудалаѕан… «Жаѕымпазѕа нелiктен ай, кљн ћџтты?» – десем, жџртты жљзетiн айдын ѕыпты!.. «Адам шыћћан маймылдан» деген шын ба? Шын болмаса, кiм тыяр маймылдыћты?

Арѕынбай Бекбосын Бiлгем жоћ ѕџмыр ћалай басталѕанын, Сезгем жоћ к зден алѕаш жас тамѕанын… Бљгiнде жылап келген мына ?мiрден, Кљѓiренбей, кљлiп кету – басты арманым. Алмастан-аћ Адалдыѓ сыйѕа лаѕын, Арамдыћты, о, ћанша ћидаладым!.. Жер тљбiнен бiр Шындыћ шырылдаса, Љйге сыймай ћазiр де ћиналамын… – Бiр келер мiрдi ткiз сауыћпенен! Сауыћтан жанѕа лќззат тауып келем. – Сауыћтан сауап сауѕан пенде бар ма?.. Ќй, ондай жоћ шыѕар деп ћауiптенем. Бiр љмiттi сабаћтап, бiрiн кескен, «Уаћыттыѓ ќр сќтi – бiлiм» дескен. Сол Уаћыттыѓ ѕџмырды џрлауы аныћ, Тонар ма едi зiн де бiлiнбестен! – Жалѕанныѓ не тљнегi, не жарћылы, Тауфих пен талайдыѓ да кем – артыѕы… – Ол Таѕдыр. Ал дљниеде рахат барын, Сезем тек, жан серiгiм, сен арћылы! – Езiлген емешегi кiл гейге, Мына жџрт з ертеѓiн тiлемей ме? – Тiлер-ау… бiраћ кейде жљргенi рас, Алмасып бiрегейiн шљрегейге! Ћылыѕынан ћырыћ тљрлi кљнќ ћалар, Џрпаћ ссе, оны аршып кiм ала алар?.. Баба рухы?.. Ал Баба тљсiне енсе, Тiлдесе ме ымменен дљбќралар?..

Фќнилiк драма «Iѓкќрлiк айтпайды-ау, –деп, – ћайталап ќн» жљрiп пе ем…Ћалай Сiздi байћамаѕам?!.. Сырлы џшћын нџрлы к зден – жеттi ртеуге!.. ?ртенiп жљрiп ћалай жай таба алам?! – Жљректi жыртып оѕыѓ бiр кеттi де, Д п тидi! Ойлап ћалсам: «Тым кектi ме?» Кек емес, сљю екен!.. Сљю љшiн, Жаным-ау, жаралау да мiндеттi ме? Жан да лас, Жер-топан су, Аспан да лас… Аяѕын Аћырзаман басћан ба рас?.. Адамды аћыл берiп жаратсаѓ да, О, Алла, бермеуiѓ не асћанѕа бас? – Мен зiмдi, ей, iнiм, кљйрек демен, Сондыћтан да бiр аћыл љйретпек ем: бiр бљйрегiѓ ћашан да елге бџрсын!.. Жљргендер к п жалѕыз-аћ бљйрекпенен. Тљсе-тљсе суына Таласымныѓ, Мен де ћызыћ…толћында таѓ асырдым. Салћындамау нелiктен? Саѕыныш па?.. Белгiсi ме басталар… жаѓа сырдыѓ… Десем «Неге басымда баћ тџрмайды?» Аѓѕал екем!.. Сонымнан таптым ћайѕы. Арамѕа айтшы, сенбесеѓ, адал жайын, Ата жауы – дќл сенсiѓ! Жаћтырмайды. – Рас, рас, о , кљнiм, сезiгi елдiѓ: сенi мендей жаным деп сезiнер кiм?! Кейiн мќѓгi мекенiм пейiш болса, Сенсiз, тiптi, одан да безiнермiн!

Арѕынбай Бекбосын Жастыћ шаћ – махабаттыѓ базары ма, Ћарайтын алдыменен ажарыѓа? К кке џшћан ћуыршаћтыѓ бќсiн к рiп, Тартатын iшi алтынныѓ азабы ма? – …?мiрдi айттыѓ…ал оѕан элексир ше? – Еѓбегiѓ елге елден ерек сiѓсе, Балай бер бiр кљнiѓдi мыѓ кљнiѓе. Тiрiсiѓ – лсеѓ де жџрт керексiнсе! – М п-м лдiр болып жатсын Есiл, мейлi, Бќрiбiр жљзе алмайтын шешiнбейдi. Ал, кљншiл…сен ол љшiн лiп-тiрiл, Бќрiбiр…мќрттiгiѓдi кешiрмейдi! Адал болдым мезгiлдiк сертке де мен, Ендi аћбозын серiлiк ертте демен. Ќттеѓ!.. Талай алауды аѓѕармаппын, Ару жанын неге мен зерттемегем?!.. Саудагердей базарѕа мал айдаѕан, «Не таптым, – деп, – ?мiрден?» санайды аѕам… Мен паћыр ше?.. Ортамнан озѕындамай, «Бiрге к рсек бќрiн…» деп ћарайлаѕам… Шындыћ – жаны Жањанныѓ, ћай нудыѓ да! Неге ћиын оны айту айбынды џлѕа?.. Ћалмаћ сарбаз салѕанда ћылбџрауды, Шыѓѕырмаѕан Шындыћша Тайбурыл да!.. Уаћыт, Жањан, Сана…кеѓiстiктер… Аћ-ћара, таза-лас, оѓ-терiстiктер… Шексiздiк…Тек бiр меже ћойса неттi, Адамзат Ар-џятты тегiс тiктер?!

Фќнилiк драма Мыѓ жыл бџрын дќм айдап аялдаѕан, Џлы шайыр шќњардан аянбаѕан. Ширазды емес, Таразды аѓыз еткен, Тойѕа келсiн, хабар бер, њќйям данаѓ! – Шыѕардыѓ-ау, ћу тiрлiк, сiлiкпемдi, Кљн кешсем де мiсе ѕып iлiккендi… Ћоспа, бiраћ, тобына тойымсыздыѓ, Ол шiркiндер здерi-аћ iрiктелдi! Сол баяѕы Ай… таѕы да туды ырѕалып, Ж нелдi ой-ћыр, к к майса бурылданып. Ши тљбiнде аѕарѕан аћсљйек пе-ау!?.. Жоћ… Жастыћтан кетiппiн ћуѕындалып… Љзсем де, рас, жалѕыз-аћ райханын, Гљлзарына Тараздыѓ жыр айтамын. Саѕынышым жџпар боп тарасын деп, Гљл iшiнде ћарсы алдым бiр ай таѓын… – Ћуантпаса, оћа емес, еш кљткенiѓ, Жасыма тек, ширап баћ, ес тiктегiн. Асан-Ћайѕы атамыз болѕан бiздiѓ, Асан-Думан дегендi естiп пе едiѓ?! – Сенi еске алсам келедi ой кiл к ѓiлсiз, Сен де менi жљрсiѓ-ау тiлдеп љнсiз… Келiспеуге келiсiм жасап па едiк, Кеш, дос!…Жан жоћ Жањанда мљлде мiнсiз. – Фќнидегi аяз бен аптаптардан, Небiр ћорыс, от пен су, батпаћтардан ћайтiп ттiѓ, ћымбаттым?!.. Ћандай сыйћыр Тазалыћты сќбилiк саћтап ћалѕан?..

Арѕынбай Бекбосын – Сол жылпыѓѕа, жарћыным, тым елiкпе, Мейлi, тџрсын таѕдырыѓ тiрелiп те. Таѕы барѕа таѕзым ѕып, санап жљр ол баѕы тайѕан досын да тiрi лiкке!.. – Ќкiм жатыр той жасап, бљгiн ќн сап… – Соћырыѓныѓ к р онда тљрiн аѓсап! – Соћырыѓ не, жанары жайнап тџр ѕой?!.. – Бiрi– доллар ћос к здiѓ, бiрi-мансап! – Ќр ткен кљн тљсiрер торѕа айналып, ?термiн-ау жыр-сырды толѕай барып. Ћашан табам мен сенi?.. Жљз жылдан соѓ?.. Кљтер ем ѕой!.. Тек уаћытым болмайды аныћ… – Ћазiр, џры ит, не тiле – соны аласыѓ. Атаћ-даѓћ па? Иiп тџр о да басын. Мљмкiн, жын боп к рерсiѓ, мќѓгiнi ойлап?.. Жерге ќйтпесе лыпасыз ораласыѓ… – Таѕдыр саѕан ћайѕысын љйiп-т ктi, Ажарыѓ да кљйiктен кљйiп кеттi… Бќрiбiр сен – асылсыѓ!.. К ршi, алтыным: Азап та асћан-тасћаннан биiктеттi!.. Ор болып ћаск й ћазѕан ћџба белдер, Жасырып жасын ћанша жылады ерлер!.. Кiм бiлсiн, мына ?мiрдiѓ заѓы сол ма: ћџлаѕан… ћџлайды ќлi…Ћџлагерлер… Мыѓ кљн болды…Жањаннан сен кеткелi, Мыѓ кљн болды менi мџѓ тербеткелi… Кљтiп ћалѕан жоћпысыѓ?…Мiне, кеттiм, Дџѕамды оћып, шерiмдi селдеткелi…

Фќнилiк драма – Туып келе жатћанда бiр џлы Аћын, Оѓды-солды сойылмен џрылатын. Аманбысыѓ сен одан ќлi, iнiшек?.. «Данћ» дейтiнге бермешi сџѕына тым. – Шындыћ десеѓ ертеѓнiѓ еѓ керегi, Неге бљгiн к мудi ж н к редi?.. – Мысыћ ћаѕын мыѓ жерден жасырѕанмен, Ашылады бќрiбiр «к мбелерi»… Ќр беретiн ќлемге нќзiктiктi Деу ќдiл ме «Бљгiнде азып бiттi!?..» Сотталмай ма бџл заман, таппаса оны ћазымырлар кейiнгi ћазып, тiптi?.. – Ей, кќззап! К зеп ру тайталасын, Маћсатыѓ ћоспау ма оныѓ ћайта басын!? Ћырыћ жiлiк ћып отырып бiр ћазаћты, Ћай бетпен «ћазаћпын» деп айта аласыѓ?!.. К к аспанда аћћу-ћаз, аћ шаѕала… Ќлеумет мќз…гљл жайнап жатса дала… Бейнесi ме фќнилiк пейiштiѓ бџл, Ќзiрге арман елге де, патшаѕа да… – Сiз ѕажапсыз! О, неткен сiз ѕажапсыз! Ѕажаптыћпен ендi сiз – бiзге азапсыз!.. – Арылтар ем азаптан!.. Бiраћ, аѕа, Отау тiгiп ћол жетпес ћџзда ћапсыз… Ћысћа мiр ћас ћаѕымдай ћиылѕанда, Бардан жоћ ћылу бар ма сыйыѓды, Алла? Ќкеткен жел џшырып даусы анамныѓ, Жљр ме, айтшы, ѕарыштаѕы ћџйындарда?

Арѕынбай Бекбосын Ћџштарлыћ атысымен сырнай таѓы, Арналѕан тек бiр жанѕа жырды айтады! Жањаннан џшатын кез келерiнде, К лемiн кешкi Кљндей џлѕайтады... –Бџл суретке... паркте жљрiп келiп, Тљсе сап ек кiл ћџрдас iрiктелiп... Саласындай бiр ћолдыѓ сол достардан, Мен-аћ ћаппын!.. соѕысћа кiрiп пе едiк?! – Заман мынау, ћараѕым... Тџрмыс ћандай? – Тiрлiгiм бар, аѕасы, тырмысћандай... Бiзткiншi, ел-мќѓгi. Мќѓгiлiкке пайдам тисе болды да бiр мысћалдай!.. Тарихта адамзаттыћ асылдардыѓ, Жайратћан талай жџртты жасындардыѓ – бќрi тџр! Бќрi жым-жырт... Сонда тарих мљлгiген мљрдесi ме ѕасырлардыѓ? Сана да Кљндi, Жердi, Суды ырысћа, Ѕџмырдыѓ ќрбiр сќтiн ту ѕып џста. ?мiрдiѓ теуi сол кiнсек те, Ертеѓ-аћ сљйек ћалар бiр ћуыста... – Ойсыз к зге к рiнбес ћиыр ана, Ал еѓбексiз аћыл-ой бџйыра ма. Беттiѓ ќрiн бџлдама, ол-бейнетсiз, тегiн келген Тќѓiрдiѓ сыйы ѕана Жуытпайтын жаныѓа еш сљймесiѓдi, Ћарастырар еш отћа кљймесiѓдi,- Жљйе ћџру?.. Мљмкiн, бiз љйренермiз, Ћџмырсћадан ћоѕамды љйлесiмдi?

Фќнилiк драма Жалѕанныѓ басћа тљскен салмаѕынан, Салмаћтыѓ санама еткен салдарынан, Жанды аяп, аямасам Ар-ождандыкеш, Алла?! Жарылћаушым, жалбарынам... Ден ћойсаћ мына мќѓгi тљсiнiкке: Адамныѓ басты мќнi – кiсiлiкте!.. Даналар ѕџмырына ћойѕаны аныћ, Арналѕан кiсiлiкке iсi нљкте... Жалѕанда ары бар кiм, баѕы бар кiм, Кiмдер жљр табынында таѕылардыѓ?.. ?мiрде екшесем де мен бейшара, К рiмде бќрiн, бќлкiм, саѕынармын?.. – Дљниеге келерiмдi, келмесiмдiСен шештiѓ!.. Ата-анам жерге сiѓдi... Ендi не берсеѓ де, Алла, разымын, Ендi де сџрамаймын бермесiѓдi... Бiреулер салып басћа жанѕа лаѓын, Жаѕалап Тозаћ жаћтыѓ жар ћабаѕын жљргенiн бiлмей ме ќлде... ќдейi ме?.. Жарандар, мен осыѕан таѓ ћаламын!.. –Мейлi, сен келiс яки келiспегiн: Адамзат-ћоспасы жын, перiштенiѓ! – Шџп-шџбар мына Жањан шошытыпты-ау!.. Келiсем... кеп тџрса да терiстегiм. К нсе де, к нбесе де оѕан iшiм, Сан жылым сарп етiлдi ћоѕам љшiн. Бар болса ћалѕан-ћџтћан ендi зiме, Ћаншасы маѕыналы болады шын?..

Арѕынбай Бекбосын Ћуаныш ћуѕандай жау бiр жасаѕы, Нелiктен жылдам џзап ћырды асады?.. Иесiз ен жайлаудай жан шiркiндi, Мџнардай кешкiтџрѕы мџѓ басады... Баћ ћџсы џшар мљмкiн ћона сап та, Сен оны к ндiрмейсiѓ оѓаша ап та. Одан да кейiн алдан шыѕар-шыћпас, Жаћсылыћ жолдай бергiн Болашаћћа! – Жастар жаѕы, байћаймын, тљсiнбейдi. Љлкенге айтсам – «Бџл ћайбiр кiсiм?!» дейдi... – Љлкенде де љлкен бар... Кљншiлдерi ыћыласын, дќметпе, тљсiрмейдi! Ћайтесiѓ кпелеп сол ћандендерге, ?кпелеу жараланѕан жанды емдер ме. Дљниеде ћанден иттi жоћ сана да, Сќлем бер Ата салтын арда емгенге! – Жастыћ шаћ, ћайда кеттiѓ, шџрайлы шаћ, Ћайтер еѓ ћуып берсек ћџмай ћџсап?.. – Бос ќуре! ?ттi, кеттi... ендi отыру – соѓына есте ћалѕан кљн, айды сап... Бiр сџраћ жанды кљндiз-тљнi џѓѕылар: «Џрпаћтар арман-маћсат, мџѓымды џѕар?..» – десе, љмiт аћталды ма, аћталмаса, Не кљйге тљстi екен бџрынѕылар?.. – Салдырдым сарайларды, саяжайды, «Џмтылѕан, деген рас, – алады Айды!» – Ал џят, нысап жаѕы ћалай едi?.. Нысапсыз Анасын да аямайды!

Фќнилiк драма Заман желi толтырып ћос кпенi, ?кiнiштi-аћ к п жылым бос ткенi!.. Алѕы мiрде бiлмеймiн не кљтiп тџр? ?ртенбесiн, ќйтеуiр, осы ткелi... – Аманбысыѓ, Алатау, к к белдерiм! Кешiрiѓдер, кiнќм бар-к п келмедiм. Сарыарћаѕа сыйласам бљгiнiмдi, Сендерде ѕой саѕыныш – ткендерiм... – Бар жазѕаныѓ болса да бiр-аћ шумаћ, Талай баста кеттi ѕой ћџлаћ шулап!.. – Ћџлаћ емес, бас шулау керек едi... Онда жазам орман, тау, бџлаћ-суды-аћ... – Ћолдашы оны! Дљние тарылардай досым љшiн жљргенге баѕы жанбай!? – Мiндеттi емес – баћ жану, адамдыћ –шарт!.. Бџйымтай бар, айта бер, таѕы ћандай… С з едi бџл естiген бiр кiсiден: – Жер жаралѕан Жџмаћтыѓ љлгiсiмен! Ал Адамзат пейiшке кпелi ме, Жерге тозаћ орнатпаћ тљрлi iсiмен?.. Сенгенде адам фќниде жљрмесiне, Ћимастыћпен алады кiмдi есiне? Сол ћинар-ау... ќйтпесе сџм ажалдыѓ кљндiзi не болмаса тљндесi не... Ол не пќле, заман ба азѕындаѕан, Ћуаныштыѓ ћџлашын жаздырмаѕан?.. Бќрiне де «Рахмет!» деп кетейiн, Бершi, Таѕдыр, алаѓсыз аз кљн маѕан!

Арѕынбай Бекбосын Баћытты iздеп басћа жол бастаѕалы жљрсем, ћара мына бiр масћараны: «Бќрiн Таѕдыр шешедi» дейдi маѕан!.. Менi менсiз Ол неге басћарады? Бой тартћам жоћ бошалап мен iрi iстен, Тартты талай сазайын небiр iскен!.. Жеѓiсiмнен не таптым желкiлдеген? Ал жљректе сау жер жоћ жеѓiлiстен... Ќуенiне сап жљрiп ќѓгљдiктiѓ, ?кiнбестен ткенге сан кљлiппiн... К рсем еттi, ћџдай-ау, ќр кљндегi кiп-кiшкентай б лшегiн мќѓгiлiктiѓ!.. – Ћайда барсам – ћарсы алдым ћасарады! Жоћ па деймiн оѓ iстiѓ аса мќнi... – Ћайдаѕы мќн?! Ћазiргi зор жетiстiкТаѕдырлар да парадан жасалады! – Тигенде Арѕа бiр мiскiн кљле кiрген, Ћайтiп тџрсыѓ жџлћынѕан жљрегiѓмен?!.. Намыс лсе – сен лдiѓ! Неге џћпайсыѓ: бiр пендеге – бiр мiр, бiр лiмнен!.. Аруѕа, Айѕа, Кљнге... ћараѕаныѓ, Ойлауыѓ елдiѓ, жердiѓ, бала ћамын... – бќрi де тљптiѓ тљбi бiр-аћ маћсат: тануды Жањан жанын ћалаѕаныѓ! Тынып тепеѓ Тiрлiктiѓ шоћыраѕы, Арман ћалса…ол ћалай оћылады? Оћылмайды-ау!.. ?йткенi ?мiр дейтiн, Арман емес, Болмыстан тоћылады.

Фќнилiк драма Ќйнек мџнар. Љй жылы. Тыста ћырау… Жарћ-жџрћ еттi к кте не?.. Ћџс па мынау? Кљзгi ћџстар…Ћыс жаћын…ћысым келсе?.. Уай, Жалѕан, бiр самѕап џшпадым-ау!.. – Кеп тџрсыѓ, бiрге скен дос, дара теѓiм, Ж ндеп бер деп бiр iстiѓ шала, кемiн. Мџныѓ њќм дќлелдеу ме мына ?мiрге, Менiѓ де керегiмнiѓ бар екенiн?.. – Сџлу еѓ…сџлуды айтар кљпiр деп кiм… Жљдеттiѓ жљректердi, лљпiлдеттiѓ! Талайы ћалды шор боп… Семсерiѓнен жалѕыз мен, сенесiѓ бе, бљтiн кеттiм?!. Алдымды орай берсе бiр сџмырай, Демеймiн неге: «Аулаћ, тџршы былай!» Нелiктен ол Фќнидiѓ кейпiне енбек, Мен љшiн Кљн тџтылар, кљрсiнiп Ай?.. Ѕашыћтыћ дегендi Адам тапћан ћайдан? Ћџрбандыћ тiлеп мќѓгi жатћан майдан!.. Сол љшiн дiннен безсе небiр софы, Сљлеймен патша алтын таћтан тайѕан!.. Тџрѕан иман бiз љшiн тым алыста, Келуi љшiн еѓ керек – жылы аѕыс па?.. Ћоѕам жаны тас болып ћатып жатса, Ћайта балћыр ол ћанша «градуста»? Заман салѕан дертiмнiѓ ж нi шер ме?.. К нбей ме деп ћорћамын к бiсi емге. Жасытпа тек, о, Алла?! Келер кљнмен жасыѕан жан жарћылдап к рiсер ме…

Арѕынбай Бекбосын – Сабыр ет, дос!.. С зiмдi елеп, тљсiн: Жасады, рас, бiр иттiк керек кiсiѓ! Жамандыћћа жамандыћ сен де жасап, Бiрдеѓе оѕан љйретем демекпiсiѓ?! Себепте сќт болѕан ба сќл именген, Жан байѕџс салдарынан сан иленген. Ал ешбiр себепсiз-аћ шаттануды, Љйрену керек, бќлкiм, сќбилерден?.. ?ткелi ћашан жастыћ ћџйтыланѕан! Бџл шаћта бой ауырлап, џйћы ћанѕан… Ќйтсе де кейде елегзiп, ес кетедi, Шыѕардай сылаѓдап бiр сићыр алдан… Дљниеге неге келдiм, не бiтiрдiм? Мќз болдым неге, тџттым ненi кiрбiѓ? Алдандым, азап шектiм, лќззат алдым… Жќ, жетер…келмейдi ары ебi тiлдiѓ!.. Асћанда кейде к ѓiл кљйi арнадан: «Аћтыѕым љшiн аћ нџр ћияр маѕан!»- десем де, ?мiр жиi ћоѓырлайды. Ќйтеуiр, жалѕыз мен бе, жиi алданам… Жауап iздеу сауалѕа: «неге?», «несi?..» – Осы ма ?мiр азапты ережесi? ?згергенiн ћалар ма ем ол ћайтадан, Таѕдырымныѓ тартылса жеребесi?.. «Ендi еѓ дџрысы, – деп, – жоламаѕан!», Безсем де бiржола одан, ол арадан, Тљсiмде ылѕи жылап к рiсемiз… Тљсiнде неге ерiксiз болады адам? – Бџйыртары к п мейлi, кемiс мейлi, Талай пенде заманын терiстейдi… – Келтiрерде дљниеге пенденi Алла, Заман жайлы онымен келiспейдi!

Фќнилiк драма – Мен љшiн шыћпай ћалып Кљн тереѓнен, Сен кеткен Баћиѕа, ќке, бiр келем мен. Бас ћатты: басћа ћандай ћџрметiм бар – Атыѓды з атыма тiркегеннен?.. – Жер, Алладан бiр заѓ тез арнатып ал!.. Ќйтпесе ќлi тырнаѕын сан батырар кейде ћатын, кейде еркек кейпiне енiп, Заманаѕа кљйлеген салдаћылар! – Байћаймын: к ѓлiѓ сыныћ, кейпiѓ адал, Фќнилiк саѕан жат-ау бейпiл амал. Ћарашы, сен де аныћтап мен паћырѕа, Екеумiз егiзбiз бе, ей, пiрадар?.. К рмесем де таяћ жеп к рiнгеннен, К шiре алмай ќлекпiн к ѓiлден мен бiр хауiптi: ћашанда ћорћып жљрем, Ой мен тiлi екiге б лiнгеннен! Кiсiге бiр тергеудiѓ керегi шын: Љстiнде џсаћ тiрлiк, келелi iсiѓ кљнќњар болсаѓ – басты куќ зiѓсiѓ! Шылп етпей Шынѕа шыдас беремiсiѓ?.. – Ћарсы кеп абыз-аћыл жарлыѕына, Жол салѕан, о Жљрегiм, таѕдырыма, Ћарашы, ћанша ртендiк, не кљйдемiз?!. Не таптыћ, ?мiрде не ћалды мына? Ажалдыѓ бiлемiз ѕой бiр аларын, Бiлген соѓ к лбеѓ ћаѕар кљнќларыѓ. Бќрiн де мойындауѕа жете ме ерлiк? Жетпейдi-ау… «Мен» дейтiн бар. Бџ да мќлiм… – Жерден зге ѕарыштыћ бiр алыпта, Ел бар дейдi, сол с здiѓ тљбi аныћ па? – Бар болса олар ћайда жљр?..Жерде ћыз к п, Ћол ћусырып келмей ме ћџдалыћћа?!

Арѕынбай Бекбосын – Естуге асыѕымныѓ асыл ќнiн, К руге к ѓлi оныѓ тасыѕанын, Сезуге бетке ыстыћ дем басыларын… Кешiр, дос, кеттiм! Соѕан асыѕамын!.. Ел з жерiн зi љшiн бiр саумаѕан, Елдi аспанѕа зар ћылѕан нџр саулаѕан, Кезеѓ кеттi деймiз ѕой…Десек те ойды ћалай-ћалай жалтаћ ћып ћџрсаулаѕан?! «Ћџдайѕа не жаздым?!» деп тым асыѕып, Жамандыћты Жаббардыѓ кiнќсi ѕып, Шатпа, шыраћ! Мљмкiн ол жаза шыѕар?.. Болѕан шыѕар бiр кезде бiр асылыћ?.. Бiр кезде асау бџлаћ ем – жылѕа ћалды, Бар нќрiмдi кiл жыртћыш жылдар алды. Ал олардан алѕаным – ащы сабаћ. Оны ћайтем?..Бџл жаѕы…тым ћараѓѕы… Тџрса да алда ћџрулы ылѕи ћаћпан, Асыѕамын! Таѕатты кiм ћиратћан?.. Ќлде ?мiрдiѓ рден соѓ ылдиы ма, Ћолды аяћћа тигiзбей ћџлдилатћан? С йлесе маймыл маѓдай, торѕайбастар, Айналып аярлыћћа оѓбайды астар! С йлесе с зi шыншыл, жљзi нџрлы Ер, К ркейген к ѓлiѓе Ай, Кљн орнай бастар! – Шын талантћа ћуана бiлмегендер – Аурусыѓдар! Ћызѕаныш мљлде меѓдер. Бiр жылы с з шыћпаса тiлдерiѓнен – Љндемеѓдер! Шыдаѓдар. Кљндемеѓдер. Тќѓiрiм рахым ѕып таѓ атырып, Босанѕан бiр тљнектен Дала тынып, Даналыћ нџрын кљтсе, шырыћ бџзды-ау, Даѓѕырлап дауасы жоћ Дараћылыћ!

Фќнилiк драма – Ћџлымыз ѕой тiрлiктiѓ, ћџт ћасымыз, К п те шыѕар џћћаннан џћпасымыз. Кеп-кетермiз елеусiз ?мiрге де… Сонда да, дос, мына елдiѓ тџтћасы – Бiз! – Замандас, есiѓе ќр кез мџны саћта: Адамзат тџрмаса да џлы сапћа, Бљгiнде тџлѕаланды тџтас Таѕдыр. Ортаћ ол бар болсаћ та, ћџрысаћ та… – Неге љзiлiп адалдыћ ала жiбi, Неге ауырлап барады нала жљгi? – Барлыћ пќле, мен бiлсем, ашылмаудан, Iзгiлiк пен зџлымдыћ аражiгi! – Боп жљргенiн бiлсе де жан, ас ћайѕы, Ћџр ћол барсаѓ – бiткенiѓ, аластайды! – Жерiк шыѕар…Дљниеге жерiк болу жынысымен адамныѓ санаспайды! – Ей, найсап! Тыѓда, болсаѓ с здi џѕынар: «Жљз жылдап ћорлыѕыма т здi бџлар», Деп ќлi тiлдейтiндей тiл, дiлiмдi, Бiзде осы ћай ќкеѓнiѓ к з ћџны бар?! Кеткенде елдiѓ Баћиѕа естiлерi, Еѓiреген љн к ш жерге естiледi. Барында кiм парћына жетiп едi?.. Ес кiредi… Неге тек кеш кiредi? Ћиялдан алдыѓды орап созалаѓдар, Бiр арман туып едi… О да заѓѕар! Жетем бе мџратыма, жетпеймiн бе?.. Жете алсам оѕан дейiн не заман бар?! Болѕанмен б лек-б лек ћџндаѕымыз, Бауырмыз, бiрге iшемiз ћџмда ћымыз. Ал џрпаћ ћайтер екен жљз жылдан соѓ?.. Бiз болсаћ, бiр атаныѓ џлдарымыз.

Арѕынбай Бекбосын – Џдайы аћпаса да Далаѓда айран, Деушi ме ек «Ћолдыѓ џшын алам ћайдан?»?! Ал бљгiн неге тап-тар жџрт пейiлi?.. Жарандар, мен осыѕан ћалам ћайран. Алѕан беттен шегiнсек ћарыстай да, Ћорћам: «Ћайта азаттыћ алыстай ма?» Неге таѓсыћ болады сасыћ ћолтыћ?! Алатаудай аталыћ намыс ћайда?! Сџм шындыћты Тарих та жасырмапты: Пайѕамбарѕа еш патша бас џрмапты! Кљштi ме ќлде таћ кљшi ар-иманнан?.. Тљсiнбедiм…К п ойлап басым ћатты… – Бiр с з айтћам анада, ойыѓда ма: маћтап жатса – алѕыс айт. Мойындама. ?зiѓдi зiѓ бiлесiѓ. Ал мадаћтау – ?згеруi ыћтимал ойын ѕана! «Айдыѓ жљзiн кљндес Кљн тырнап алѕан!..» – Сќби кезгi аѓыз бџл ћырда ћалѕан. Ћазiрде де ћарасам толѕан Айѕа, Џйытады уыз мџѓ, жџмбаћ арман… – Бiлсе де жињазсыз к р – тџраѕы аћтыћ, Дљние десе болды – тџрады атћып! – Арзиды тек сџлулыћ ћызыѕуѕа, Басћаѕа жексџрын iс – сџѕанаћтыћ! – Жанарыѓнан жас болып ыршып ћайѕы тџрсыѓ, кљнiм…Ћабаѕын кiм шытпайды. Кешiр оны, ол иттi!..Кешiре бiл. Кешiрмеу де кiсiнi тыншытпайды. – Џстатпайды ол! Ћаћпанды сан ћџрѕанмын, Айласы бар жауызда ќртљрлi аѓныѓ! – Жерiк асы не болѕан ол туарда, Анасынан сџрашы антџрѕанныѓ?!

Фќнилiк драма – Дауды ћой, дос! Мен былай тљйiндер ем: Рух-мќѓгi, кљнќ – оѕан сљйiнбеген! Тќн енсе де ќрдайым жер ћойнына, Љстiне рух топыраћ љйiлмеген. Иманнан имансыздыћ басымдыћта, Кљнќнi халiмiзше жасырдыћ та. Ал ћазiр «Ћџдай кешер» деп ћойсаћ, бџл – Љмiт пе ќлде Аллаѕа масылдыћ па?.. – Не ћалды?!..Бiткен жоћ па ендi есебiѓ? Зџлымныѓ сенен к рдiм еѓ кесегiн!.. Дљниеге ћашан келу болса еркiмде, Оллањи, сендер барда келмес едiм! – Дџрыс. Алдыѓ шаѓымды ћаѕып-ћаѕып. Ал зiѓдi алып па еѓ аныћ танып? Лайыћ болсаѓ – датым жоћ. Басћа болсаѓ?.. Талай жерге жљрмейiк барып ћалып! Тќубе, тќубе дљниеге келгенiме, Ризамын Алла мiр бергенiне. Атымды Адам – з ойым– былѕаѕам жоћ, Ойлансам да: «Мен жайлы ел дедi не?» Неге азаппен сорѕалап ћоса жасы, Жас отаудыѓ босайды босаѕасы? Ћосћанындай Адам мен Хауаны Алла, Ћосылса ѕой!..Ћиыны – осы арасы. – Тљйе ћылмай, ћойшы, дос, шымшыћтайды, Пейiлi тардан ћанша Баћ ыршып, тайды?!.. Жамандыћ та – адамдыћ к леѓкесi, Айта берсеѓ таѓ атып, кљн шыћпайды. – Кљресiѓ не?!.. не кљрес, кљрес кiммен? – Мансап мiнген аярмен тiрестiм мен. К кейi зге, с з басћа – жан сатады!.. Кiм бџларѕа сансыз жан љлестiрген?!

Арѕынбай Бекбосын – Рас, досым, шаршадым, жљрмiн ќреѓ… Ќлi згерген жоћ сол жас кљнгi мќрем: танып кетсем деушi ем ѕой Адам затын! Ендi ћайдам…ќр пенде – бiр-бiр ќлем… Айтћаны бџл, џѕып ал, џлы аѕаѓныѓ: – Тапса ѕана кiсiсiн – сџраѕанныѓ к ѓiлi тынар. Ќйтпесе, ол – тiленшiлiк. Тiленшi боп тiрiге џнаѕан кiм?! Дљние-ай…тџнѕан тiрлiк ћайталама… Тынды деп бќрiн бiреу айта ала ма? Баяны, байлауы бар болса олардыѓ, Барыѓда бермей ме ќлде байћала да?.. Махаббат дейтiн жџмаћ гљлi елiнде к п жљрдiк. ?ттi дќурен!.. Ћџр егiлме. Жарћырап жањџты боп мiрiмнiѓ, Ћаласыѓ, ћалћам, мќѓгi жљрегiмде! Жампоз Ер алау болып Џлы арманѕа к з жџмды!.. к п болар-ау жыларман да. Жоћтасаѓ ендi, ќлеумет, жоћта љлгiсiн, Дџѕа ѕып, Мќѓгi мiрге шыѕарѕанда… – Мџны да айтћам анада, ойыѓда ма: жамандаса – жасыма. Мойындама. ?зiѓдi зiѓ бiлесiѓ. Ал жамандау – Соѕу љшiн сiлтенген сойыл ѕана! Жалѕанѕа бiр кљн ашыћ, бiр кљн мџнар, Пендесi бiр кљн азар, бiр кљн ћџмар, Кейде зiн ћџдiрет к рiп мќз болады!.. Алдамшы сќт те… керек. Џмтылдырар… Ар-иман, аћыл келсе с з тљрiнде, Айналар рухћа тек з тiлiѓде. Туѕан тiл, туѕан жердi жџтатћаныѓ – ?лгенiѓ бiрте-бiрте к з тiрiѓде!

Фќнилiк драма Сыйћырласа – ткiншi ћџяр шаттыћ, Жалѕан иба, жасанды џялшаћтыћ, Ысћаяћ т с, ысытпас салћын жљрек?.. – Тый нќпсiѓдi, сорыѓнан тый алшаћ ћып! – Неге суыћ ћарасыѓ тљнгi ызѕардай? К ѓлiѓде де шџбартћан тљрлi iз бардай… Кешiр, сќулем?…Кел, ћайта жарасайыћ, Мына мќѓгi жарасћан жџлдыздардай… – Бiр шындыћ: тудыѓ, стiѓ…тџлѕасындыћ. ?тесiѓ ертелi-кеш. Бџл да шындыћ. Шындыћта жалѕандыћпен мiр кешу?.. Осында бар ћасiрет, тџр ма сџмдыћ? «Аз кљн Жалѕан…несiне безектермiн?!» – Деп зiмдi мiрi тежеп келдiм. Тек кiнiш: к п тоћтап к леѓкеде, Кљншуаћтан нелiктен тез ткенмiн?.. …О, дќурен-ай!..Тау таѓы бозаѓдады… Суысыппыз…ћџштарлыћ ћоза алмады!.. Жасћа айналды аћ жљзге бљрки ћонѕан, Аћ кљмiстей Таластыѓ тозаѓдары… Тџманѕа сљѓгiп жатыр жол бљктелiп, Жќй митыѓ. Жљре алмайды орѕып к лiк. Оѓ жаћ-ћџз, тљпсiз ћџрдым – сол жаѕымыз… – Жљрме, Алла, келер шаћты сор ѕып берiп?.. -Љмiт сол ѕой, алѕашћы шаћтаѕы iзгi! Етуге алау оны, дос, тап тамызѕы. Ћџрсын, ендi к рмейiк ћапас, тљнек! – О, Жасаѕан, саћтай г р, саћта бiздi? – Тљссе де ћолѕа кiрген гљл тљсiѓе, Не бiттi?!.. Ћалдыѓ бикеш кљлкiсiне!.. Ћансонар кiмнен тпес – ћанаѕат ћыл, Жетерлiк ћызыћ к рдiѓ бiр кiсiге.

Арѕынбай Бекбосын – Жабырћап, «к рген ћызыћ келте-ау!» деме, Барлыѕын асћаныѓныѓ бел, тау деме. Адалдыѓ екi дљние – еншiсiнде. Соны ойла. Кеш ћалмай, дос, кел тќубеге! Ар-намыстыѓ шыѓѕа шыћћан шынары, Ќдiлдiктiѓ жанып тџрѕан шыраѕы дегенiѓнiѓ кейбiреуi – о, сџмдыћ!- Жќй ѕана бiр…тiлемсек боп шыѕады! Деу бекер «жанашыр жоћ, ћас айналам!» Досты да ћџлћыменен жасайды адам. Тљѓiлсеѓ тљрлi иттерден, Жањан бар ѕой, Ой – сана сонымен-аћ масайраѕан! – «С здерi ћџрћџлындай ћџр кептердiѓ, Иман бар ћайсысында бџл бектердiѓ?..» – Деп шаршап отыр ем ѕой…жќ,жарайды… Кеттiк, дос! Сезiп тџрмын: «жљр» деп келдiѓ… Кљнi кеше басћаша бџл ел едi… Бљгiн аћша, тек аћша тiлегенi! ?су, шу, махаббат, салтанат та… Бќрi кеп сол жџћсызѕа тiреледi! ?рге, рас, домалады жаста тасыѓ. Ћу ћџлћын…Жоћ, шын одан басћа ћасыѓ!.. Мыѓ ћабат ћабыѕыѓды алтындап ал – Бќрiбiр Кiсi емес, сен –тасбаћасыѓ! Сол-аћ екен, азалы ас берiлгенi: к л-дария к лгiрсу ерiндегi… – Жљрек ћайда, жџртым-ау, жљрек ћайда? Ћу ерiнмен ћай ћайѕы жеѓiлдедi?! Есуас жел ќлi де соѕады мыѓ, Ћасћаймасам ћарсы кеп – о да мiнiм. «Етекбасты к п к рген» небiр Џлы, Менi ћойшы…мен-заман боданымын.

Фќнилiк драма – Жеткiншектiѓ сен деушi ек аѕасы нар… Кейiнгiнi шалдыѓ ѕой?!. Кќне, есiѓе ал!.. Бетке басу ойда жоћ. Бiраћ, Шынныѓ ћарамайтын жас-пасћа пќлесi бар! – Ѕџмырдыѓ к рiнгенде шетi кљзден, Мќуесiн адал пенде жетiп љзген. Сен, найсап, Фќнидi алдап, Баћиѕа да баратын ойыѓ бар-ау екiжљзбен?! «Мен осы зџлыммын ба, iзгiмiн бе?» – Осыны ойлаймыз ба бiз бљгiнде?.. Ойласаћ, жаћсы-жаман неге ауылдас? Љмiтiн неге кей жан љздi мљлде?.. – Еткен не бiздi бодан, згенi љстем? – Ши шыћћан еѓ ќуелi с з бен iстен. Соѓѕы сор – замананыѓ лебiн сезбей, Ат-тонды ала ћашу згерiстен! – Неге «ћорћаћ таѕдыры –жеѓiл» деп еѓ?.. – Мерт боп жатса батырлар елiм деген, Ћорћаћтар еш шайћаста жеѓбегенмен, Есесiне ешћашан жеѓiлмеген! – Нарыѕынша «зиялы» зџлымдардыѓ, Ћџны ћанша Џят пен бљгiнгi Ардыѓ? – Ар тепе-теѓ еѓ соѓѕы сорлылыћћа! Џят – ћџлы џятсыз џѕымдардыѓ… Бiр кљнiмнен бiр кљнiм бiр аумайды, Тљс пен ѓ боп т секте тљн аунайды… Уаћыттыѓ жљрмiн бе ћџрсаѕында? Ћайтiп шыѕам?..Шыѕу жоћ. Бџѕаулайды… Шатаѕыѓды кермеде ат ћып џстар кез ттi ѕой, туды деп шаћ тыныстар – дамылдасаѓ, дауыл боп соѕатын не?.. ?ззiѓмен, мљмкiн, ол ћаћтыѕыстар?

Арѕынбай Бекбосын ?рге сљйреп жљрген бџл жљрек едi, Шаншыѕаны – шыѕар-ау жљдегенi. Дерттен ћорѕау ћолымнан келмептi ѕой, Ћараулыћтан саћтап ем љдемелi… Ћџл-ћџтан, мас пен жќлеп, жырбаѓ аћын… Џрылар џлыѕа теѓ ћылѕан атын… – О, Тќѓiр, бџ дљниеѓ немене зi?! Мекен бе ќркiм кеп бiр жынданатын? Љмiтiм: о дљние ќрiде тџр, Тќѓiрдiѓ жолыћпаспын кќрiне ћџр… Сљйенiш: сљйген жан мен сљйiктi леѓ, Олардан айырылсам – бќрi де тџл!.. – Маћтасаћ – мойындайды ќлем сенi, «Ћазаћтыѓ пќленшесi», нары еѓселi!.. – Осылай ен салмасаћ ћџлаћ кесiп, Басћа жџрт ап ћоя ма «пќленшенi»?.. – К п сџрасам, Рќббiм, салты деме, Бiлмек љшiн ол: «?мiр парћы неде?» Ал зiме жаћсылыћ к п жасадыѓ, Артыћ болса, тiнем, тќркiлеме. Ћџшаћтап ап толыћсып тџрѕан Айды, Бџлаћ бџла екпiнмен сырѕанайды. Тљу т меннен табардай оѓашаны… Тљн џйћыда, џйћыда кiм ћарайды. – Жљрушi ем Баћыт жайлы сџраѕалы: бар ма зi соныѓ оѓай бiр амалы? – О да асыл тастан тџрар тќж секiлдi, Сќттерден асћаћ, шырын ћџралады! Махаббат…Сезiмдегi еѓ к ркем есiм!.. Мейлi ол еркелетсiн, еркелесiн, Сџмдыѕы – Тозаћ оты онда да бар, Онда да он ћайтара ртенесiѓ!..

Фќнилiк драма Баћиѕа кеткен џзап iрiлердiѓ, Соѓынан созылмалы бiлiнер мiн. Ал оны кешу-кешпеу ћџзырында, Кейiнгi толћын-толћын тiрiлердiѓ. – Сенен гљлзар пейiштiѓ лебi ескендей, Сен с йлессеѓ – перiште кеѓескендей!.. Кеп тџршы ендi осылай, перизатым, Анда-санда алыстан елес бермей?.. Б лiп ћарау Жањанда тек тiрiнi – Шексiз ойдыѓ болар ма шектi мiнi?.. К з жас-жаѓбыр, ћањар-ћар, махаббат – от!.. – Дљниенiѓ, мiне, бiртектiлiгi! Сен туѕаннан нышанды, баѕы бар еѓ: аћыл, к рiк…бар едi таѕы да неѓ? Суыћ жљрек…ол жџртты жылтпады да, Толтырмады-ау тџлѕаѓды маѕынамен! – Ата, апа! Тљсiме кiресiѓдер… (жалѕыз ћалѕам сендерден – бiлесiѓдер). Жасым асып кетсе де здерiѓнен, Неге ќлi панам боп жљресiѓдер?.. Мыналар мына бетсiз беттерiмен оѓдырар кiмдi?!. Ћара, шеттерiнен

здерi зек жарып шыѕа алмастан, бiреудiѓ шыћћан ћасаѓ шекпенiнен!.. Ойламай сќтсiздiктi ћџз деп тереѓ, Ћыста iстеп, бiр тiрлiктi кљзде етпеген, К ѓiлдiѓ ћанатына мџз ћатса да, Жер-к ктен iзгiлiктi iздеп келем! – Алѕысым бџл, мљлде емес маћтанѕаным: борыштымын сендерге, аћ таѓдарым. Кљнде ертемен к ѓiлдi тазарттыѓдар, Содан-сау боп, таза боп саћталѕаным!

Арѕынбай Бекбосын – Ескi дос, ес бiлгелi-аћ ертеменен, Табаныѓ сайѕа тимей ентелеп еѓ. Ћџдайым ћуат берсiн, ќлi солсыѓ… Соѓыѓда сол Уаћыт желкелеген… – Кешiр?..Аудар айыптыѓ к бiн маѕан, Ћысылмаѕан дќл бљйтiп мiрде аѕаѓ! Жалѕыз тљндi жџмаћ тљн ете алмадыћ… Сезiм селкеу болѕан соѓ к ѓiлде алаѓ… – Ульянов…Џлыжан да шыѕарсыѓ, Баћи жаћта сен де ќдiлет сџрарсыѓ. Сауабыѓды ал – картасы љшiн Ћазаћтыѓ, Ћуысы жоћ ћу тџмсыѕын сџѕар сџм!.. – Жап-жас боп-аћ айтарыѓ: «Ћџрып барам!» Кiм таѕдырды туа сап ћџрыћтаѕан?! Ћайрат,жiгер дегендер неге керек?.. Кiм болады, бiлмеймiн, мџны џћпаѕан. Жалмаѕан ћырћын ћызыћ, бiрiн егес, Кљндердiѓ к бi ќншейiн бљгiн елес. Солардан сџлулыћты ап ћалар ма едi!.. Ол да, ќттеѓ, ћолѕа iлiгер мљлiк емес. Кiшi ме, љлкен бе ќлде ћатарыѓ ба, – Ћарама Аћићаттыѓ сапарында, Шындыћты айт! Ќйтпесе Уаћыт жазасынан, Алмайды арашалап саћалыѓ да. – Елеусiздеу ћарттыћ пен балалыћта, Таѓѕажайып даналыћ бары аныћ па? – Кейде солай…Ал ылѕи бар ѕџмырдыѓ бар мазмџны сол екi аралыћта… – Бойлай беру тегiѓнiѓ тереѓiне, Ойлай беру о жаѕын…керегi не? – Керек. Мљмкiн мыѓ жылдар ашса сырын, Мен –џрпаѕы Саћ-Љйсiн патшасыныѓ?..

Фќнилiк драма Армандарым болса да к к тiреген, К п ћалмаѕан мiрге к п тiлемен. Кеткенiмде ел бiр с з айтса болды, «Бiр адал жан дљниеден ттi» деген. Бџѕан жас кљнде к ѓiл тљсiрмеп ем, Ћалпым сол ћазiрде де тљсiнбеген: Ѕаламда еш теѓдессiз сџлу етiп, Тќѓiрiм неге ћызды мљсiндеген?.. – Жастыѕыѓнан жазира жолдар ћалды, Айтшы сонда сљйiктiѓ болѕандарды? – Ол –ћџпия кететiн зiмменен! Айтсам…кейiн айтармын соѓѕы арманды… – Атаћ-даѓћћа ќбден-аћ кеткен есiѓ… Онсыз лердей елге кектенесiѓ. Неге џћпайсыѓ: бќрiне шын Џлыныѓ «Адам» деген бiр ѕана жеткен есiм?! – Саћта, Ћџдай, Кљндi де ћара даћтан, Ќлеуметтi саћтай г р жаман аттан! Тќнге жылу тараса нџрлы Кљннен, Жанѕа жылу жайылар жамаѕаттан. Аяр зiн к рсетсе хас арлы ѕып, Бџл –ћасћ йлiк, ћашанѕы ћасаѓ ћылыћ. Ал ћазiргi еѓ жойћын ћару-жараћШебер жебiр жасаѕан жасандылыћ! – Сен – береке, ел, жерге кљш, панасыѓ, Ћањарлансаѓ ћылпыѕан џстарасыѓ. Жаѕаѓ толы зектес з ркенiѓ, Тыныштал да сабаѓа тљс, Таласым!.. К п пе ескермес ертеѓiн аћымаѕы, Толмапты ѕой Адамзат аћылы ќлi! Неге ћарау, айлакер АЋШ-тарѕа, Пенде тљгiл елдер де сатылады?

Арѕынбай Бекбосын – Таѓда еске алдым. Ж нелдi жарысып ой!.. Жастыћ ткен. ?ткеннiѓ бќрi – сыр, ой… … «Таѓ ат-ћан-да гљл баѕын су-ара-мын…» Есiѓде ме?!.. «Махаббат вальсi» ѕой!.. Бiр мљттќйiм бiр с зден ќзiрлеген удан лу оп-оѓай ћазiр деген!.. Оны iштей оѓдырмай сыбап ал да, Дауасы сол – уды айда ќзiлменен. Жер – еѓ алып, еѓ даукес елдi мекен. Не бiтiрем деп мџнда келдiм екен?.. Тљк бiтiрмей кетсем де жљрген жерде Ќдiлеттiѓ аћ туын желбiретем! Сџраћ к п: тџра ма мiр келте кљннен? Жалпы, онда теле ме тер т гiлген? Кешегiѓ кешiрiмшiл сияћтанса, Еседi неге ызѕар ертеѓiѓнен?.. – Ѕалам шексiз…Оѕан не теѓдеседi? Адам десек…?лшеусiз кем бе есебi? – Балаѕа Ана мейрiмi Ѕаламменен, Шексiздiгi ж нiнен шендеседi! Ќмiрiмен Тќѓiрдiѓ келмек сый-кљн: «Ѕашыѕыѓды тљс емес, ѓ деп сљйгiн!»- десе, аѓсаулы бџл жљрек шыдар ма екен?.. Ал, ќзiрге…таѓ алды…д ѓбекшимiн… …Неткен ѓ, не деген к з м лдiреген!.. – Бекер с з сенi, еркем, лдi деген!.. Суреттен шыѕып к кке самѕады, ќне, Екеумiз к п айтатын сол бiр леѓ… – Тљсiмде айттыѓ: «Боласыѓ несiне алаѓ…» Ж ндi аялай алмаппын – кешiр, анам? Ќр кљнiѓдi баѕыма баласам ѕой!.. ?кiнiшпен ртенем… есiме алам…

Фќнилiк драма Таразымныѓ тџтасћан тал-дараѕы, Гљлзарында бџлбџлдыѓ салѕан ќнi… Жќне ѕажап – Тараздыћ бќйтеректiѓ тамырлары тарихћа жалѕанады! Уаћыт дейтiнiѓ де бiр «жынды» џѕым, Бiлмейсiѓ кейде жылдам, мылжыѓдыѕын. Содан ба кейде љн ћатћым кеп тџрады, Џрпаћћа тым бейтаныс мыѓ жыл бџрын… – ?кiнiп тџр байѕџсыѓ, байћадыѓ ба? – Аяр итке сенбейдi сайтаным да! Ќуелi еске тљсiрсiн ол антџрѕан, Адамдыћты атћанын ћай ћалыѓѕа! «Жљрекке салмасаѓдар бiрiѓ ќлi iз – Ћџрыѓдар! Жат жырѕа да жылынамыз!» – Деп ћап ем, шумаћтарым шулап кеттi: «Наћаћтан наћаћ неге ћырыламыз?!» Ћызылдыѓ батћаннан соѓ «кљн» – Кеѓесi, Алланы хаћ деп танып, кiрген есi џрпаћпыз! Ендi осымен тсек болды, Таѕы да тап болмастан бiрдеѓесi… Таѓ кiрдi љй iшiне аѕараѓдап, Сыртта ќппаћ гљл ашыпты жаѓадан баћ. Хош иiс. Тымыћ к ѓiл… Бiраћ, ћайдан… Тiршiлiк к зiн ашты таѕы алаѓдап… Ћџлдыћћа ћџлдиласа сана сырѕып, Жалѕанды жалпоштайды дана, шын ѕып. Жалпошсыз, кейiп айтћан Абай с зiн, Не сыр бар деуiнде жџрт жанашырлыћ? Беттi жылтып ћойѕанмен жылтыратып, Бiр-бiрiне iштерi мылтыћ атып, – «Сыйластыћтыѓ» аярлыћ осы сићын, Бiр к ргенде жатћаны жџрт џнатып…

Арѕынбай Бекбосын Ќдiлiн айтсам болды – жау табамын! Айтпасам Адамдыћтыѓ тау талабын аћтармын ћайтiп, Алла?..Ал, аћтасам – Жаулыћтан ћайда барып сау ћаламын?.. – Арам басћыш сен скен баспалдаћта, Болмаѕандай жљрсiѓ дос-ћасты алдап та. Есекдќме!.. Сенiѓше, арсыз жалѕан Аћиретте ашылмай тасталмаћ па?! – Тегеурiндi кез емес жанѕан жалын, Емеурiннен сездiѓ бе арман барын?.. Атыѓды атай алмадым…бiлшi, аћылдым, Iѓкќрлiктiѓ тек саѕан арналѕанын! – К ѓiлмен кеп тџрмын кљн, ай тынбаѕан! Етпестен к птiѓ бiрi жќй тыѓдаѕан, ?тiнем: џћшы, ћалћам, с зiмдi емес, Астарын айып к рмей айтылмаѕан?.. – Болмасам Алматыѕа кеше келген, Жар етiп сенi мiр кешер ем мен! – Жасымда асау болѕам, к нбей жљрсем?.. – Онда мен келiспес ем пешенеммен! Бiр џсыныс астамшыл зорѕа, масћа: «Алла салса сол жолы жолѕа басћа, Бар болмысым басћаша болар-ау» деп, Неге кейде ткендi болжамасћа?.. – Неткен улы еѓ, он жерден опын, аћта! Жаназаѓа жалаѓды оћымаћ па?! Ал мќйiтiѓ бейiтке барып жатса, Кљйетiн шыѕар-ау жас топыраћ та!.. Ћайткен ж н?.. ?мiрiмнiѓ с лi сiѓген, Тљк таппай таптаурын з рiсiмнен, К лгiрсiп к зге маћтап к рсем десем – Бар бќйге баяѕыда-аћ б лiсiлген!

Фќнилiк драма – «?ркениет» деп жљрiп ненi љлгердiк? Ћиянаттыѓ ћаптаѕан селiн к рдiк! – Кљнi ертеѓ-аћ адамзат есiн жияр… – Сенiмсiзге сену де, тегiнде, ерлiк! Сатћындыћтан сен тљбi бiр лесiѓ, Ал ќзiрге сау ћалдыѓ, тљгел есiѓ… Тек ыстыћ жас шыћпастан жанды шаяр, Дар жiбi боп жиренiш, тљнересiѓ… – Бџл не?.. Таѕы ћу Таѕдыр аларѕан ба, Ендi жеттiм дегенде аћ арманѕа?!.. Шеке шаѕып барады мына шићыл, Шымшыћтар да темiрден жаралѕан ба? «Жаћсылыћ жасаѕаным љшiн кей сџм, Ћадады к к найзаныѓ џшын!» дейсiѓ. Бiр соры-сол iзгiнiѓ пешенелiк. Ал басћа болуды сен… тљсiнбейсiѓ… – Тiрлiктiѓ тiлеймiн деп оѓды, расын, О, Тќѓiр, сан соѕылды сорлы басым! Барады шаш та сиреп, бурылданып, Бџл басћа баћты ћашан ћондырасыѓ? Тџрѕан Баћ келе сала жайнаѕалы, Бiр сџмныѓ тiлiмен-аћ байланады. Сонымен те шыѕар мiр шiркiн, Жер дейтiн диiрменше айналады… Уаћыт па џлттарды ћалыптаѕан, Кескiн-кейпiн, тiл, дiлiн аныћтаѕан? Бiздi арлы, мейiрiмдi дейтiн едi… Жџрттанудан мљмкiн мен ћалып барам?.. Кљндерiм тiп жатыр ћџрысћан бiр… Тќѓiрiм ћимаѕан ба дџрыс таѕдыр? – Келшi, еркем! Ендiгi љмiт тек зiѓсiѓ, К ѓлiмнен Кљн шыѕар да тыныштандыр.

Арѕынбай Бекбосын …Теѓiзге алып анау – Кљн ћџлады. Ћызыл шоћ – толћын тасты џрѕылады… Алысћан, жџлћыласћан, беу, дљние-ай! Бџл алыс бќрiн, бќлкiм, ћџм ћылады?.. Баѕа бермек боп жауыз, арамѕа да, «Ит!» деп байѕџс иттердi жамандама. Адам болсам деп еш ит таласпайды, Иттiкке де таласар – адам ѕана! – К п сџрапсыѓ ћазiргi халiм жайлы. ?згерген жоћ ол арман. Жалындайды!.. Жџлдызым еѓ неге сен алыстадыѓ?.. К кте еш жџлдыз жолынан жаѓылмайды. – Жаѓына нџрлы сипат жапсырыпты Ар! Сен оны кейiнгiге тапсырып ћал. Тек сонда бiз кетсек те келе берер, Бiрiнен бiрi асар жаћсылыћтар. – Мен деп жљрiп, мен љшiн оћћа џштыѓ ба? Лоћсып жљрiп Жалѕаннан от ћџстыѓ ба?.. Сенсiз менен бљгiнде халi жаћсы, Ћос ћанаты тљбiнен жоћ ћџстыѓ да… Бiреу: «Жолыѓ болмауы,-десе, –неден?», – Бќрi де шыѕар, сiрќ, пешенеден, – деп ћойып, ћайыѕымды ћайырлатпай, ?мiрдiѓ дариясында есе берем! Таптырмастан ешћашан Уаћыт тыным, Бейнетпенен таѓ атып, батып кљнiм, – Ћалжырадым, ћанша рет ћапа болдым!.. Дегенменен мен аздап… баћыттымын… – Елестеп сен тек алыс, жат т рiѓнен, ?термiн «Ќттеѓ, дљние!», ќттеѓiммен… Ћойныѓныѓ бџйырмады ћызыѕы! Ендi табылсам болды ћойын дќптерiѓнен…

Фќнилiк драма Ол алѕыс айтты жанын жайып-аћ тым! Мќз болдым «Ћайтћаны-ау, –деп, – ћайыры аћтыѓ». Кеше де естiгенмiн жылы лебiз, Ал бљгiн кешегiден байыраћпын… – Халыћ сенi санаса аныћ тџлѕа, Ћабаѕына ћараѕын халыћтыѓ да!.. Ќлде зiѓдi лмей-аћ к рге тыѕып, ?зге болып жљруден жалыћтыѓ ба? Бiрте-бiрте бiр сићыр балбыратып, Жан да, тќн де тџѓѕиыћ халдi џнатып, Келедi џйћы кљндегi…Ал , мќѓгi џйћы – Бiз бiлмейтiн керемет, мќѓгi баћыт?.. – Бiлмеймiн, тџрасыѓ ба ћылымсып шын, Бар с зiѓ – болар-болмас жыбыр сыпсыѓ… Iшiѓде бiр емес жљз ит лердей, Ћараѕым, неге мџнша тымырсыћсыѓ?.. – Елу жыл бџрын жыртћан тыѓ даланы, Дастан боп бiздiѓ ерлiк жырланады! – Елу жыл џшћан шаѓ да жыр болып па?!.. «Ќркiм з бiлгенiнше жынданады». Бiзде осы жасыѓ, басыѓ ћайда екшелер?.. Орын ап босаѕадан жќй кекселер, Тойда да, азада да т р басады, Кљрсiде кљпiнетiн майб кселер! Бiр жаћсыѕа тќѓiрлiк нџр сауларда, Ћызѕаншаћтыѓ басынан бџлт аунар ма. Ћызѕаныштан туады к рсоћырлар, Соѕан перзент жасанды мылћаулар да! – Арсыз сџм, жалмауызѕа кенелгенде ел, Мейлi атаѓ яки, тiптi, енеѓ деѓдер, Ќйтеуiр бордай тозып кетпеу љшiн, Бiрдеѓе десеѓдершi, кемеѓгерлер!

Арѕынбай Бекбосын – Ѕафу ет, жетпейдi екен т зiм кейде, Мџны рас ойлаѕаным к з iлмей де: Сенде бар, ћџдай куќ, шалћар аћыл! Сол аћыл неге жау дќл зiѓдейге? – Тџрмыз ѕой к к т бе-жер ортасында, ?лiмнен, шыныѓды айтшы, ћорћасыѓ ба? – Жаѓа хал ѕой ол бастан кешiрмеген, Судан да тайынбай ма шешiнбеген… – Кеттi ѕой небiр асыл достарымыз!.. Ж н ендi ћандай тiлек ћосћанымыз? – Бас ћосу жазсын кеткен аѕайынѕа, «Пейiштiѓ гљл жамылѕан сарайында»! – Рас, Шќке, ќн-Шќмшi, ерте кеттiѓ, О да рас – сан сџлуды еркелеттiѓ!... Ал љшiншi мыѓжылдыћ г зќлдерiн, ?зiѓ болып аялар з ќндерiѓ. Џйыћтасам ылѕиында тљс к ремiн, К бiне љлгермеймiн тљстеп ѓiн… Бџл не? Ќлде болѕаны ма жанама мiр, К ргенiѓ – б лшегi сол љстеменiѓ? …Опасыз таѓ… к рдiѓ бе аѕарѕанын… – О, ћу нќпсi! Таѕы арбап, таѕы алдадыѓ!.. Сол екен ѕой сљйiктiм!..Ал мынаѕан ћызыћсам да тљк ћызыћ таба алмадым… Бљтiн мiр менде жоћ…жамау-жамау, Бљтiн к ѓiл о да жоћ…алау-жалау. Сџм дљние су ћџйып с ндiрдi отты, Ћалѕаны ендi…баратын анау жаћ-ау… – Кљйдiрсiн, мейлi, iшiѓдi кљйiк тљрлi, С йлегiн с кет с зден тиып тiлдi. Онсыз да сызды ћабаћ бџ Жалѕанда, Абайсыз ћарып тљспе сљйiктiѓдi.

Фќнилiк драма – Ћалѕандай ћара басып бiр айыпћа, Жабыѕа беру жанѕа лайыћ па?! Адамѕа алау керек, лќззат керек, Ал, кеттiк, аздап сауыћ ћџрайыћ та! – Бќрi бар: бой да, ой да. Наѕыз дана! Шешен тiл берген Тќѓiр ауызѕа да. Мына елге бџл кiсi де жаћпас па екен? – Жаћтырмас жаћтырмаса жауыз ѕана! С з де ќдемi ќдеппен ќдiптелген, ?зi де ќбден ќдемi дќрiптелген… Жалѕан кљлкi жалѕыз-аћ жасырмай тџр, Залымдыѕын заѓды ѕып алып келген… Сџп-суыћпын…суитын кез келдi ме? Ќлде жљрек – мќѓгi дос… згердi ме?… Џмытыппын… бќрiн де. Џмытыппын Ѕашыћћа айтар демi ыстыћ с здердi де… – Бiлмеген соѓ лшеудi немен ненi, Сен емессiѓ кер заман кемеѓгерi! Ќлде зiѓе згеше лшем берiп, Iбiлiсiѓ бiрдеѓе деген бе едi?.. – Баћытыѓ да бар едi жолыѕатын, Дќулетiѓ де бар едi молыѕатын… – Бљгiн соныѓ бiрi жоћ! Сонда бџл не? – «Таѕдыр» дейтiн шыѕар-ау оныѓ атын. Иманды болмасаћ та ћџлай бљгiн, Иншалла, кеѓейтуде дiн айдынын. Тек ендi мљттќйiмге ћарѕыс атћан, Ћџдайым к рсетсе ѕой ћџдайлыѕын! Тљсiмдегi мен паћырды аямастан ћинады, Азаптаушы жендеттердi Тќѓiрiм де тыймады… Оянып ап ѓiм басћа екенiне ћуандым, Жеткiлiктi болѕанымен мџнда да ќлгi «сыйлары».

Арѕынбай Бекбосын Алса да љлкен тiзгiн кiметтен, Ордада отырѕандар отыр еппен. Кiшкене мекемеде бiреулер жљр, Бастары аласа боп к кiректен… – Болсада ортаћ мiр, ортаћ леѓ, «?ткендi сџрап, салма ћолћа» деп еѓ. Ќйтсе де кешегiнiѓ к леѓкесi, Ертеѓге тљсе ме деп ћорћа берем… Болмайтџѕын жайсызы не жайлысы Ћасiреттен аман дейсiз ћай кiсi. Мыѓ есе ауыр соѕады екен сонда да, ?з ћайѕыѓнан сљйiктi жан ћайѕысы! Бiр байѕџс жiгiт айтты: «Пешенеме – Жазыпты долы ћатын, есер ене. Љй-тљнек, тљзiм-жарыћ, жаным-жара, Жарандар, мендiк мекен к шеде ме?!..» – Бауырым, айналайын, ћазаѕым-ай, Жљрсек ћой дос пейiлмен, таза… былай… «К р менен орды зiѓе зiѓ ћаз!» деп, Кескен бе жаратарда жаза Ћџдай?.. Шындыћты салып тсе дойыр бастан. Жалѕанѕа жаћсы атаулы ћойынды ашћан… Бџл солай болѕан ќлi болады да, Тџрѕан да ?зiмшiлдiк жойылмастан. Талайлар сыйлы баста баѕыменен, Байлыћпен сыйлы…таѕы, таѕы немен? Ћарттар да сыйлы бiзде… тек кейбiрi Саћалдыѓ жеткен дейдi аѕыменен… Наданныѓ бiрдеменi бiлем деуi, Шымшыћтыѓ ћаршыѕаны iлем деуi – Кљлкiлi. Ал еѓ наѕыз кљлкiлiсi – Аярдыѓ аярлыћћа кљлем деуi.

Фќнилiк драма Шыѓдарын Алатаудыѓ аралап таѓ, Жолдары жосып бердi бар алаптан. Жер-к ктi кернеп кеткен бџл ћџдiрет – Моторлы адам емес. Заман аћћан! «Алмайсыѓ бџл елдi ендi кљшпен џрып, iрiткi салсаѓ жатар iштен iрiп» – ћаны ћас десе осылай, ойландыћ па, Азаттыћ жљрмеуi љшiн тљске кiрiп? – Кеш, еркем…асыћпашы…олай емес… Шын тќттi лќззат жолы оѓай емес! ?йткенi тсе дќурен ћалады есте, Алѕашћы отты сќтке орай елес… – Ќр с зiѓде жљректiѓ жатыр мџѓы, Мџѓда ксiк пе…ќлде айћай, аћырѕы љнi? – Оны естiген жалѕыз жан сен боп тџрсыѓ… Жылы жауып ћояйыћ, батыр, мџны. – Сорлы емес рух, иман, тљр-ажардан, Амалдап аман ћалѕан мыѓ ажалдан, Елiмнiѓ ертеѓiн де саћта, Тќѓiр, Сџћтанса сџмпайылау мына Жалѕан?! – Ћапа боп ћастыѕына кiл шiрiктiѓ, Безiнбе бiржолата тљршiгiп тым. Бќрi де ауысады алмакезек! – Бџл заѓы шет, шегi жоћ тiршiлiктiѓ. – Баяулап келiп, зымырап кеткен жылдар-ай! Кейбiрiѓ кенiш, кейбiрiѓ жылтыр, жылмаѕай… Тасып та жљрдiм, жасып та жљрдiм. Сендерге бќрiн де бердiм. Бермедiѓ бќрiн…Бџл ћалай?.. – Дуылдап жатћан дљние тљскен жоћ ќлi ћалыпћа, Бќрiне мџныѓ кiм ие? Адамдыћ бары аныћ па?.. Бесiкте жатћан немере…шоши ма зi, немене?.. Толћындар толћып басылар…Ќжесi, тыншы. Ћамыћпа…

Арѕынбай Бекбосын Ћарашы, ѕаламшардыѓ кеѓдiгiне!.. Кеѓдiктен таѕы бiр ой келдi, мiне: Ѕаламныѓ Адам титтей моделi ѕой, Тарылса, ол пенделiк кемдiгi де. Ентелеп естiлердей алда бiр ќн, Жљргенiѓ, жљгiргенiѓ – бар маѕынаѓ… Саѓѕырлап тџратџѕын жансарайлар, ?ткеннiѓ арылсаћ ћой салмаѕынан! Џмыт болып ќп-сќтте-аћ тасыѕаны, Су сепкендей бџл к ѓiл басылады. Тек ќдетi – кљнде елу жыл бџрынѕы, Ћара жолмен ауылѕа асыѕады… Шќмшiнi ойлантћанда «кљнќлары», «Болар-ау, – дедi ме екен, – бiр амалы»?.. Сол амал – елi елтитiн ќнi емес пе, Елiнiѓ ќнге айналѕан дџѕалары? Талантсыз-аћ талпынып, тырмаланып, С здiѓ дќмiн бiлместен жырѕа барып, Џятсыздыћ ћылѕандар ертеѓ ћайтпек?.. Ал ћазiрше ћалћиып тџрѕаны аныћ. Бiр ћаскљнем бiреудi жылатады, Бiреу келiп ѕайыптан жџбатады… Бџл не? Адамзат балалыћ шаћта ма ќлi? Олай болса, ол ћанша саћталады? Ћџдай-ау, шын-аћ бастан ткен бе едi, Мезеттер о да ртеп пкен менi?!.. Бљгiнде тек iште ойнап иiрiмдер, К ѓiлдiѓ к зден џшты-ау к к белдерi!.. – Аћыл бершi: жаныма бойлап ћайѕы, К залдымда бџ Жалѕан ойнаћтайды!.. – Жынданба, дос!.. Ал менiѓ к ѓлiм алаѓ… Алаѓ к ѓiл аћылды ой ойлатпайды.

Фќнилiк драма К з с йлеп тџр: «Жанѕа жоћ ем ћонар кљн! Љмiт те лген – демеймiн ендi оѓармын!...» Аяп кеттiм…Ал неге ол менi аяды?.. Мљмкiн оѕан бiр серiк мен болармын?.. Кљн туса жоћ бќленi туыс тiзген, Таппассыѓ паналайтын ћуыс тљзден. Жылатћан Абайды да заманы емес, Замандас запыран мен у iшкiзген! Ќн асып ћџба ћырдан алты ћатар, Кеѓейiп кеттi мiрдiѓ ћалпы да тар!.. – Ћарашы, ћалћам, љнiѓ нџрѕа айналды, Аралап жансарайды жарћыратар!.. -Алып еѓ ѕой ќр кезде-аћ алынѕанын, Ќлi де аздыћ ћылды ма баѕыѓ, барыѓ? Неге атыѓды таѓбаћсыѓ Келешекке, Жљрiп оныѓ кескiлеп тамырларын?! Сайлау келдi!.. Ендi жџрт таласады, Теѓгерiп ап асћарѕа аласаны. Тџлпар, тџѕыр тоѕысћан бiр аламан… Мљмкiн бiзге осы да жарасады? Кез болса сџлу к ѓiл пќрiн ашћан, Ћџмарлыћ ћџрыћ бермей ќлi ћашћан, Бџл не хал?.. Ћџштарлыћ па аћырѕы рет Шырћауѕа махабаттыѓ ќнiн асћан? – Сенуменен сенiмге ел сенбеген: Фќниден де бiр жџмбаћ к рсем деп ем. Бейкљнќѕа мџнда оны ћимайды екен… Осындайдан шыћпай ма лсем деген? – Дейсiѓ бе саудайылар мiз баѕады?! Ал залым сенен бќрiн ћызѕанады. ?зiѓмен зiѓ бол да iсте iзгiлiк, Ћайтсе де iзгiлiктен iз ћалады…

Деместен «баћида ылѕи жай табалыћ», Фќниге келсе Лџћман ћайталанып, Таныр ма ек?.. Танысаћ та бiр наћџрыс: «Несi артыћ менен!» деп те айтары аныћ. – Сен айналсаѓ ћарсы емен сыйласыма, Тек кљтпегiн жљректей сыйды асыѕа. Тљске де енбе. ?йткенi ол арналады, Баћиѕа озѕан менiѓ еѓ ћимасыма! – Аћын жанды айтшы зiѓ, шалсынар кiм?! Олай десеѓ, оллањи, арсынармын. Кел, iшейiк француз бал шарабын, Райханын ћабыл ал парсылардыѓ!.. – Бiр шындыћ бас игiзер џѕымдыны (Бiлдiрдiѓ, сќулетайым, бљгiн мџны): К ркем ѕой К к те, Жер де! Бiраћ, бiраћ, Ќлемнiѓ тќжi – Ќйел Сџлулыѕы! – ?зiѓ еѓ ѕой «жанымыз љндес» деген (Ал мен сенi бџл жаѕын бiлмес деп ем). Бар айырма – жас болса, нартќуекел!.. Тќуекелсiз ѕашыћтар кљн кешпеген!.. Шарт сынып бiр кљндерi мiр-шынар, Шаћырып аћиретке зор љн шыѕар. Бiтер-ау с йтiп мендiк драма да, Аћырѕы актын ойнап ћорымшылар… Кљнi ертеѓ болу љшiн ѕажапстан, Кемдiк жоћ таза алтын, таза мыстан. Кенделiк – ћу заманныѓ аѓћауы бiз. – Айла тап, айналайын Ћазаћстан! Арѕынбай Бекбосын

Жырым, сырым – екеуi егiздерiм, Екеуiн екi б лiп емiзбедiм. Жатсам-тџрсам мџѓ шаѕып дќптерiме, Жабырћаѕан жаныма ем iздедiм. Мџћаѕали – Мќз боп баћћа, к гендеп естi iргеге, Сырдыѓ суын сираћпен кештiм, деме. Сенен де ткен талай зор болѕан џмыт, Керекпiсiѓ сен ертеѓ?.. Ешкiмге де. – Сџрап жатсам, О Алла, «несi, ненi?..» – Сенгендiктен деп зiѓ кешiредi. Айтшы: арам ћџлыѓныѓ бiр с зiмен, Неге пќк ћџл таѕдыры шешiледi? Кiсi к рсем бейтаныс иманжљздi, «Ћасиеттi, – деп, – кiлеѓ жиѕан ба iзгi?» ойѕа кетем… Неге аз ћазiр мџндай? Неге ћысћан бџл џлы сыйдан бiздi?.. Балалыћ, жастыћ, ћарттыћ, – сатылаѕан ѕџмырым тсе, ћалар аты маѕан. Ал заты елiктiрiп келiп неге, Ћазандай сусыз отта шатынаѕан? Бiрi болып жљрсем де жќй халыћтыѓ, Заманаѕа тас тљйiн байланыппын! Ерiксiз боп сотсыз-аћ ткенiм бе?.. Келер дейсiѓ дљниеге айналып кiм.  

Арѕынбай Бекбосын Кљрес дќйiм кљнеске ап шыѕар ма, Ћастыћ ћылса ћаскљнем баћ сынарда? Алысуѕа аз жылды ћайтiп ћиям?! Бiр Аллаѕа, амал не, тапсырам да… С здi уќжге бiр момын iндеттi ме? ?йтсе ћџптап ойдан бiр мiн кеттi де. Ал сол момын болуѕа дуалы ауыз, Биiк мансап болуы мiндеттi ме? Ќйелдiѓ де, еркектiѓ де к ктемi бар, жазы бар, Ћоѓыр кљзден соѓ аћ кебiн-аћ боран да азынар. Бiз нќпсiнiѓ ћџлы емес, патшасы да болайыћ, Ал патшалыћ лќззатты жоћ ћылса, кiмнен ол айып? – Екеумiздi еркiн кезде џѕыстырмай, о Таѕдыр, Деп пе ек саѕан «жљректердi жџптастырмай от алдыр?!» Ендi бiздiѓ жолымыз тар ћияметтiѓ ћылындай, Айта аламыз емiн-еркiн махаббаттыѓ жырын ћай?! – Бар ћылыѕыѓ – ћџдырет неткен жаным, Бой балћытып, жљректi еткен жалын! Жер-жањанда мен љшiн сен-аћ барсыѓ, Мен рттемiн!.. Мiне, осы жеткен халiм. – ?зiѓ кеттiѓ, соѓыѓда сџраћ ћалды: неге арамыз, асылым, жыраћталды?.. Мыѓ тљнiме џйћысыз кiнбес ем, Сен к збенен атырсаѓ бiр-аћ таѓды! – Асылым-ай, сен тегi нџрданбысыѓ?! Рас па осы к руiм тџлѕаѓды шын?!.. Рас болса, дљниеге келмей жатып, Сенi кљткен – алдыѓда тџрѕан кiсiѓ!

Фќнилiк драма – Бџлбџлым болмасаѓ да баѕымдаѕы, Љнiѓнен жанда жалын аѕындады! Ћалћам-ай, ћайда жљр еѓ… О, не заман, Мен де дќл зiѓдейдi саѕынѕалы! Туѕан зен аѕады ќлi асыѕа, Сондаѕы ну сќмбi тал арасы да… ?ткен шаћћа тiнiш жолдай бердiм: «Келшi, жаным, Таластыѓ жаѕасына!» Џялап ап, ћайта џшты жљректен кiм?.. Ћайсысынан сљрiндiм кiл ткелдiѓ?.. Ойлап ћап ем, о, Тќѓiр, ми айналды! – Ћойшы, бќрiн!.. Кейiн бiр реттермiн… – Ей, кќпiр! Алау-жалау шаћтан астыћ, Мен болсам жасамаппын аћћа ћастыћ. Сен болсаѓ желбiреттiѓ ћара туды, Ендiгiѓ… аћтыѕыма баћталастыћ? Арыз айт не жанды жеп тосын ћайѕы, Iстi айттыѓ не – жоћ, ж нге ћосылмайды. Тек ћоћаѓдау! Ќлде ќккi д кей бiткен ит орнына џстай ма осындайды? Тез ттi-ау деп жљргенде к ктемiмiз, Жаз тџрмаћ тыпыршып тџр ткелi кљз. Дќурен-ай… бар тынѕаны – кейiнгiнiѓ

тетiн келешекке ткелiмiз. – Жайсыздыћ жан-жаѕымды жайлады аныћ, Бiлмеймiн оѓаламын ћайда барып?! – Iрiсiѓ… сыймайсыѓ-ау ешћашанда, Мiнезi кеткен жџртћа майдаланып.

Арѕынбай Бекбосын Ол рас, мiр заѓы ћатал шыѕар… Бќрiбiр ћисынсыздыћ заты аршылар: бекзаттыћ бетiн басып бел асады, Неге той жасайды ѓкей баћалшылар? Ћайран жџрт ћорѕаса ѕой з намысын! Ќлде ар-намыстыѓ да тозѕаны шын?.. Намыссыз, тiлсiз, дiлсiз ћџр далбаса, Тарихтыѓ тљзеймiн деу ћозѕалысын! – Келшi, еркем! Тљске айналды ћџшћан кљнiм, Сол кљндi аѓсап жљрмiн џшћан мџѓым. Ќттеѓ-ай, сенде ерiк жоћ кешiре г р, Сабырдан асып кетсе ћџштарлыѕым… Рас, рас ыстыћ та, сыз да ткенi, С йтсе де мiр нелердi iздетпедi?! Лќззат тџнѕан шаттыћ шаћ желге џшћанша, ?ртенсе еттi кiнiш тiзбектерi! – Ћу нќпсi ойды ораса – жан сауѕала! Басћа ойѕа айырбаста, сал саудаѕа. ?йткенi тояттан соѓ ћалатыны – Одан да зорын кљн-тљн аѓсау ѕана… – Алѕашћы кљннен бастап кiрген есiм, Кездестi ћадам бассам – бiр б гесiн!.. – Бќрiнен те бiлгiн жеттенiп! – Басћаша, айтшы, саѕан кiм не десiн?! Мiндет к п, ћарыз да бар ћайтаратын, Ой да к п айтылмайтын, айта алатын… Сонда орын фќни емес, тек пейiш пе, Жан байѕџс, бџйырса Алла, жай табатын?

Фќнилiк драма Жалѕызы болдым жљре бiр атаныѓ, Содан ба… саяћтыћты џнатамын. Кей кезде демеу таппай торыћћанда, ?зiмдi «Алла iсiн деп жџбатамын…» – Не келiп, не кетсе де мына басћа жљрмiз ѕой… Сен де мџѓды тџр, аласта! Ћапасыз ћай адам бар?! Бќрi егiлсе, Жер шары тоћтай ћалып жыламас па?! Бiреуге џнармын не џнамаспын, ?йткенi мыѓ ж н тауып, мыѓ адастым. Ћџрметтеп бетке айтћанды жек к рсем де, Аярдан кеп тџрады тџра ћашћым… – Сырыѓа ћандым, ћалћам, бџл аћтарѕан: самѕаѕан, сан биiкке ћџлапты арман!.. Сабыр ет! Бќрi орнына келедi ќлi. Жер де сан сiлкiнiп ап тџраћталѕан… – Алдыѓа келсе пенде кей ћысылѕан, Ћарсы алѕын iлтипатпен, ей, мџсылман! «Адамды шафхат ћана ап шыѕады, Фќнилiк, баћилыћ та, – дейдi, – сыннан.» Бiрiмiздi бiрiмiз скен бiлiп, Мен ћџласам – «достар» бар б скен кљлiп. К кiрегiмдi тексерiп, тќубе ћылдым: Жиренiш бар, жоћ екен шпендiлiк! Кљнќнi ћанша ћымтап жасырыѓыз, Бейкљнќ бола алмаспыз, асылы, бiз. Жџмаћтан кеткен Адам Хауаны ертiп, Бiз болсаћ, сол жџбайлар нќсiлiмiз!

Арѕынбай Бекбосын Хаћ лiм ерте яки кеш келедi, О, да хаћ: ќкетпейсiѓ ештеѓенi. Iзгi бiр iз ћалды ма тiрлiгiѓнен? Маћшарда, дейдi, соны-аћ ескередi. Деместен «к рген михнат бастан асты!» ?термiз жалѕауменен жасћа жасты… Басћаны ћайдам, зiм деп кетермiн: – Аман бол, Жер љстi мен Аспан асты! – Жылдар-ай, ћайда кеттiѓ буырћанѕан, Жљректiѓ желбiреткен туын таѓнан?! Бљгiннiѓ мына љкiмi соѓѕы љкiм бе: «Дќуренiѓ ттi, кеттi… Суын, тарлан!» – Жоћшылыћ жон арћамнан тiлдi менi! Бейнеттен зейнет ћайда?! Кiм бiледi? – Береке беттемейдi кей ауылѕа. Аулыѓныѓ ћандай едi дљмдiлерi?.. – Адал ем туѕаннан-аћ мен анадан, Бљгiнде т мендейдi неге баѕам? – Адалдыѓ парћын бiлер бiр бiлсе егер, ?зi адал, аћынжанды кемел адам! Ћу нќпсi талайлардыѓ есiн алѕан, Ћайтесiѓ?.. Ћџлдарыѓды кешiр, Аллам. Пќк кљнде, бала кљнде соны аѓсап па?!.. Ћор болды-ау мќкљрiк боп есiл арман! Еш сырын бiлмеу ?мiр тљкпiрiнiѓ… Содан ба, нелiктен к п кљптi кљнiм? Шырмалып шыѕа алмаймын з ойымнан, Мен, жалпы, з зiмнiѓ тџтћынымын.

Фќнилiк драма – Бес жыл бопты-ау, ћалћам, сен ткелi де… Нелер келiп, бџл бастан тпедi не?! Мен бiр ћалѕан жапанда жалѕыз аѕаш, Жат ћыс пен жаз, кљз бенен к ктемi де… Тiрлiктi ойлап алып, еппен кiсi, Атћарса ќсте зая кеткен бе iсi. Ћойылса оларына сџраћ, нљкте, Жан љшiн керек, керек леп белгiсi! – Туѕан жер, сенен таптым бар асылды, Асылмен асау жылдар баћ асырды! Ћарызыѓ ћайтар, ћайтпас… Тiлей берем, «Сау ћыл, – деп, – Тараз бен Шу, Таласымды!» …Бџл ћартты к рсем болды телмеѓдеген, Џяттан бетiм кљйiп, мен жерге енем. Жазыћты зi емес! Бiлем! Заман… Жiгiттiѓ сџлтаны едi-ау еѓ «Мен!» деген! – Аурудыѓ да деймiз ѕой емi – ас, тамаћ, Осында да жџмбаћ бар, кел, аш ћарап: аш жљргендер азды да мiсе тџтса, Тойынѕандар келедi неге ашћараћ? – ?ткiзбей кейде љмiт сќулелерiн, Кљйзелтiп, Таѕдыр, ћанша ќуреледiѓ!.. Ќйтеуiр, денiм тетiк, к ѓiл бљтiн, К п к рме. Осыѕан да тќубе дедiм. Бiр аныѕы: Уаћыт озады екен, Адам тозбаћ, ал жањан тоза ма екен? Тозѕан шарлар толтырса Кеѓiстiктi, Одан ќрi оны Алла соза ма екен?

Арѕынбай Бекбосын Ал мына тост сџлулыћ ћџрметiне, Сџлулыћты ќмбеге кљнде тiле! Бiраћ… жџлћып жљру де ќр жљректi, Сџлулардыѓ, ћџдай-ау, мiндетi ме? – Бџл – керемет! Бiр џтса iрi џтады, Келмей ћалса «дќу» iшiн џлытады! – Ойбай, оныѓ пара ѕой! Ќрi ол – отын, Тасжљректiѓ жљрегiн жылытады. – Ей, таћпаћшыл, таћ-тџћћа кќнiгi аћын! Тие берме џлыныѓ артына тым. ?лiде де намыс бар! Ал, сен лсеѓ – Мџћаѕали емессiѓ саѕынатын. – Ћане, шыраћ, бќрiн де таста, тыѓда: Данышпан да, патша да, хас батыр да тiзе бљккен заманѕа!.. Сен олардан артыћпысыѓ?!.. «Ћайтем?» деп бас ћатырма. Бiр ащы ойлар мендесе кейде менi, Елестейдi бетсiздер бейнелерi! Келбетi ме ћоѕамныѓ сол жебiрлер? Ќлде даћ па ћоѕамдыћ жейдедегi? Аярлыћпен даѓѕаза сыйѕа алаѓдап, Ћылт еткендер ћап жатыр ћиралаѓдап… Еркiн бермес ешкiмге џлт Уаћыт, Бiр иланса, тек Шынѕа илана алмаћ! – Лас ћала, келiмсек к п, суыћ ћала… Ћарашы, Ай да терiс туыпты ана! Кетер ем!.. Ќттеѓ мџнда сен барсыѓ ѕой, Сен мќѓгi дей алмассыѓ: «Жуыћтама!»

Фќнилiк драма – Болсаћ егер мен – шiрiк, сен де шiрiк, Дей ћоямыз неге оны «пендешiлiк?..» Жалтарамыз жауаптан! Ойлаймыз ба: ћоя ма екен Ћџдай мен Ел кешiрiп? Ћиянатћа ћанша рет т збеп едiм, К зден џшты сонша рет к здегенiм!.. Ендi ћайтiп, ћџдай-ау, згеремiн, ?мiрiм де жоћ ћой, жоћ зге менiѓ?! Сорѕалады, к зден жас сорѕалады! Шер жљректiѓ дiрiлi, соѓѕы амалы… Жылатуды бiлетiн жќмиѕаты, Жылатпауды бiлмептi – сорлаѕаны! Тiлеп кейде аћ ћаѕаз, џшћыр ћалам, Бiр ћиянда туады ой џшћындаѕан! Жазылуѕа жеткенде жалт бередi, Арман – ару секiлдi ћџштырмаѕан… Шыѕартып ап кљндiзге сiлiкпемдi, Тыншырмын деп тљнге де iлiккем-дi. Бiраћ тљнде тљспестен ертеѓгi жљк, Ойша таѕы Тiршiлiк жiлiктелдi. – Ћоя сап џят пенен ж ндi ысырып, Жайѕастыѓ џры ћалтаѓ т рдi џсынып. Кеткенде т рден кие, есiк ћайтпек?!.. К нiмпаз к ген к здiѓ к ѓлi сыныћ… Шын асылын алыстыѓ санап жоћћа, Жасыѕы љшiн жаћынныѓ жанады отћа!.. Шын даналыћ ћыбласы – адал жљрек, Арам жљрек аћылман дана боп па?!

Арѕынбай Бекбосын Сайысћа да сан тљстiм сайлана ћап, Жљрген кез де аз емес жайбараћат. Бќрiнде де жан тыншып, жай таппадым, Бар ма зi, Тќѓiр-ау, ћайда рахат?.. «Кiм бiлiп жатыр дейсiѓ iштегiмдi!» Деуменен не сџмдыћтар iстелiндi! Осыдан iзгiлiгiѓ iздеп iндi, Зџлымдыћ Жер-жањанда кљшке мiндi! Тiлесе «Шаттыћ бер, – деп, уа, маѕан!» Ћайѕысын сол шаттыћпен жуа ма адам?.. К рген соѓ к п астарды к з шошынѕан, Мен ендi не нќрсеге ћуана алам?.. – Ћой, ћараѕым, сабыр ћыл, ањылама, Таѕдыр алмас ћайѕыны аћыѕа да. Уайымнан табарыѓ – зiѓдегi сенiм с нер… болады аћыл ада… – Болмаса, болмай кетсiн басћа шарам, ?нерiм болѕанда ѕой тас ћашаѕан – бейнеѓдi салар едiм, мыѓ жыл бойы, тљкiрер етiп кќрi, жас та саѕан!.. …Желмен билеп зекте жџлћынып ћау, Ала шатыр аспанѕа тџр тiгiп тау… Жасты жанар шалмаса бџѕан дейiн, Ендi ћара, дљние ћџлпырыпты-ау! …Ћарсы алса бозторѕай ќн салар таѓын, Кљн де асыѕыс атойлап алар таѕын! Аћ селеумен желпiнiп манаурайды… Сабырлысы-ай мына сал Сары Арћаныѓ!

Фќнилiк драма Арамнан жиѕан бљкiл мал-мљлiктi, Бiреуге бiр ћу тiлдi шал кљлiптi: – Немене арам деген, бiлемiсiѓ? Боп тџрмын бiлерiѓе сќл кљдiктi… – Ћаланыѓ ћамшысы да ћатты рiлген, Ол кезде, бiлем, саѕан баћ к рiнген. Шекеѓе тиген жоћ па?.. Ћайт, ћараѕым, Айтады аулыѓ сќлем аћ к ѓiлден! Дерттi болсам, бiлем ѕой, дќрi барын, Татып к рдiм талайын, бќрi-бќрiн… Айыћпадым!.. Сенерiм – сен ѕана, Љмiт, Жанѕа жарыћ бере г р, сќруќрiм! Алѕыр едi жоћћа да барѕа – ћыран, Жљйрiк едi беретiн алда ћылаѓ. Бiраћ жџрты жатсынды… Ћџлап тљстi, Тќкаппарлыћ тауыныѓ салмаѕынан… …Ќреѓ жеттiм тау асып, шеттегi елге. Тџнѕан байлыћ! Ешбiр жан кетпеген де. Ырыс сыры – iскерлiк? Ќлде… ќлде, Жалмауыздар аяѕы жетпеген бе?.. – Хабарыѓды ћџдайдыѓ кљнi кљттiм… Серттеспеп пе ек… сен неге мџны џмыттыѓ? Серттiѓ соѓы сергелдеѓ болѕаны ма? Љнi љмiттiѓ барады ћџмыѕып тым… Тараздыѓ саѕындым-ау тар к шесiн!.. Жастыћ шаћ сонда тiп, алды есесiн. Арћада бiлмей жљрмiн не дерiмдi, Таразым «Ендi зiмде ћал!» десе шын…

Арѕынбай Бекбосын – Кел, ћџрбым, кел екеумiз сырласайыћ, Жас кљнде гљлiн терген ћырды асайыћ. Толћытса еске тљсiп тќттi сќттер, Ешкiм де… ткен љшiн ћылмас айып… Мойынын Азаттыћтыѓ жџлып алѕан, Љш ѕасыр тас т беѓде тџрып алѕан Жаулыћтыѓ еѓ соры не? Ол… – к п ћазаћ! Ћазаћ боп тек, ќйтеуiр, тљрi ћалѕан. «Сџр бџлт тљсi суыћ ћаптайды аспан…» С з – сурет. Авторы – Абай. Жаттай жастан

скенге к рiнедi кљздiѓ бќрi, Сол кљздiѓ баласындай ат байласћан. Ћарсы алса кiмдер ћџшаћ жая ћасты, Жар салса «Бауырым!» деп аямасты, Оѓбастай опыћ жеген елi ћор боп, Жерi сор, ар-намысы аяћасты! – Жасытар жасыѓ тљгiл кќрiнi де, ?мiрдiѓ к п к рсетер жќбiрi не? – Жќбiрдi жасап жљрген зiмiз ѕой, Бiреудiѓ бiреу жетпей ћадiрiне. – Дќлелiѓ ћайсы Ћџдай елерiне, Кепiлдiк берiп пе едi келерiѓе?.. Жоћ ћой, жоћ! Онда тулап ала тайдай, ?мiрге кпелеудiѓ керегi не… Ол екеумiз… ћабыл боп бар тiлегiм, Ойламай деп «бџл – басы, арты ненiѓ?» ткiзе сап жџмаћ сќт ћайта аѓсадыћ!.. – Шын лќззаттыѓ, о, Аѓсау, шарты ма едiѓ?!

Фќнилiк драма Шартылдап жаѓа ќлгiнде жат к рiнiп, Бiр ћамшы жай отынан жатты рiлiп… Тырс еткен бiр тамшы жоћ!.. Ћалѕаны ма ћаѓсыѕан ћазан – Аспан ћаћ б лiнiп? Кљзгi кеш… Оранѕандай тылсымѕа маѓ… Алтынмен Алатауды Кљн сырлаѕан… Ћос т бе сарѕаяды ћомаћтана, Т сiндей жас жесiрдiѓ тырсылдаѕан… Бiреу таудай байлыѕын ћомсынады, Бiреу бiр кљлше нанын молсынады. Нысап пенен бейнысап… Осы арадан мљмкiн пейiш, тозаћћа жол шыѕады?.. Екi иыѕын жџлып жеп жџлћынѕан да, Ћой аузынан ш п алмай ћџр тџрѕан да, Ћойындасћан ћоѕамѕа ћона ма баћ?.. Ћайдан шыѕар сiлкiнiп џмтылѕанда? – Ажарыѓныѓ еш мiн жоћ кезi екенiн, Бiле тџра мџны мен с з етемiн: Уќде естен шыћса да џмытпашы, Ќйел жазы ћысћа ќрi тез терiн… – Жалпаѓ ћаћпай, даћ салмай намысыѓа к рiп едiѓ… Баѕыѓды таѕы сына. Ал «ептi» спек љздiксiз бiр тљскен соѓ, Мансаптыѓ гольфстрим аѕысына. Баћ-дќулет дейтiн зќулiм келiстi љйден, Несiбе ќлеуметке тегiс тиген кез ћашан болып едi?!.. Болмаса, онда Замандар бас киiмiн терiс киген!..

Арѕынбай Бекбосын Џстадым ниет ћылып оразаны, Исламныѓ ћасиеттi о да заѓы. – ?ткенiм љшiн кешiр, о, Жаратћан, Ол – бiзге кќпiр таѓѕан жол азабы! – Жетер, тiлдi беземе, желгiзбе де, Тљс шайыссаѓ, дейдi анау ел бiзге не?.. Екеумiзге, бiлмеймiн, не жетпейдi, Мен жау iздеп жљргем жоћ. Сен де iздеме. – Адамдыћћа ќрдайым бейiмдiктен, Сiзде бџрын кеѓ едi бейiл, тiптен! Ћазiр ћалай, ћџдай-ау, згергенсiз?!.. Мына кеуде, шамасы, кейiн бiткен? Бљгiнгi жастыѓ жоћтай ж ндiрегi, Кейбiреу кейде ќрненi т ндiредi. Бiлмеймiн. Бiлетiнiм: Ћџдай куќ, Бiз ткен ћайран жастыћ м лдiр едi! – Сенде мiн жоћ! Бќрi де дџрыс, кљнiм! Жџлдыздыѓ да сыйлапты тым ыстыѕын. Содан ба екен... Оны зiѓ бiлесiѓ бе: алып жљрсiѓ аѕаѓныѓ тыныштыѕын? – Басћа шыћћан балаћтан бит бљгiнгi – Сенiѓ кљнќѓ демеймiн иттiгiѓдi! Менiѓ кiнќм дос к рген к рiнгендi!.. Болды ендi, к лпалдау к ѓiл де лдi… …Айналам кiл найзатас мыѓ ѕасырлыћ, Ћџлаѕан ћџз-ћия ма, шыѓ ба сырѕып?.. Ћџтылсам деп тљсiмде жанталастым!.. ?ѓiмде баттым тљпсiз мџѓѕа сџмдыћ…

Фќнилiк драма Џятсыздыћ, данѕойлыћ жљгi аздаѕан артылса, сол салмаћтан кiм азбаѕан?! Бала болып оѓдырмай з џлтына, Ата болуды ойлап жљр бiраз надан!.. Етуге жљйе, џлыћ џлтараѕы, Сан сынѕа салды мiрдiѓ бџлталаѓы! Одан тљк шыћпаса да бџл Жалѕанда бет бар ма?! Дiѓкемiздi ћџртады ќлi… Бiр кљн кетсе жанымды жарыћ ћылып, Бiр кљн ттi ћапа ѕып, ћамыћтырып. Неге бџлай дљние?.. Солай ендi… Басты ауыртпай б лмеѓе барып тыныћ… Заманныѓ шаѓы к мiп шын асылды, Жасыћты жел к терiп тым асырды! Ћџдай-ау, мџнда ћандай љйлесiм бар?!.. Бџл ћыры бџл заманныѓ – кљнќ сынды. – Пiр тџтып бастыѕыѓды жљрсiѓ ана, Топас ол – ойша ойына бiр сыѕала. Сенбесеѓ с йлесiп к р: быды… быды… Кљштiсi – астындаѕы кљрсi ѕана! Тiршiлiктiѓ басталѕан басы да – аѓыз, Адамзаттыѓ жасаѕан жасы да – аѓыз… Бiр алыстан жас дќурен саѕымданса, Айналды о да аѓызѕа!.. Жасымаѓыз. – Сезем, сенi ћартайтћан мезгiл емес, Мезгiл бљйтiп кiсiнi езгiлемес. Дерт ћой ескi! Iштен бiр, тќуiр шыћса, Соны ћџртпай тынбайтын ездiк егес.

Арѕынбай Бекбосын – Жаныѓ – жомарт, тљсiнген кенiш пе дер, Биiкте ќрi жљретiн перiштелер. Жалѕыз сорыѓ – жљрген соѓ жерде зiѓ, Жердегiге жерiѓ к п терiс келер… – Ћалсам да кiнiш жоћ бљгiн кетiп, ?мiрдi ткiздiм-аћ дљрiлдетiп!.. – Дљрiлiѓ дџрыс шыѕар… Бiраћ, кетсеѓ, Баћидан жљрмесе ащы бiр љн жетiп… – Сенiѓ к зiѓ – жљзiмдi жарыћ ћылѕан, Сенiѓ с зiѓ – шаттыћћа ћарыћ ћылѕан! Бљгiн, жаным, мен шексiз баћыттымын, Кеше ѕана мџѓлыћ ем барып тџрѕан. Бала боп, кќдiмгiдей ес кiргенде, «Адам бол!» деген с з сан естiлген де… Ћазiр кей ересек те ескермейдi, Адамдыћ туралы џѕым ескiрген бе? Не болѕан к ѓiлiме? Зiл басћан ба-ай?.. Меѓiреу Ай-жџлдызсыз тљнгi аспандай… Тљн де тер… тќѓiрлiк нџр тарар жанѕа, Иншалла, ол ќйтеуiр жљр ласталмай… Батыста басым бастан батыл аптыћ, Ћыѓырлыћ ћынѕа сыймай жатыр атћып!.. Аћырып ћанша тџрмаћ ћыс ортасын, Жыл басы деген баѕзы аћымаћтыћ? Ћалдырып бар ћызыћты жаз баѕына, Салдырып саѕыныштыѓ саздарына, Ендi ыстыћ сќттердi емес, пешенеге тек сырттай сырласуды жазѕаны ма?!

Фќнилiк драма – Жайым жоћ бiр бiрiѓдi шаѕыстырѕан: жандары бастан басћа, алыс тџрѕан сендердi ћосты Таѕдыр!.. Алдаѕы мiр – аламан сор мен сорды жарыстырѕан… – ?ѓешпенен жалѕанѕан жолы жалѕан, Нќжiс едi-ау жалаѕа ћолы малѕан!.. – Тљрмеде жљретiн-аћ… Заман басћа, Ол сџмыѓ… «демократ» болып алѕан!.. Мейiрленсе тасты да ерiтедi, Бейiлденсе Жањанды кеѓiтедi. Сол бейiлмен тамџћ та орнатады, Адамзаттыѓ немене кемi тегi? Жайына ћап к п жиын, кеѓестер де, Егделiктiѓ ермегi – елестер ме?.. Елестейдi оралып тџѓѕиыћтан, Арулар да, онша ару еместер де… К ргелi бџл ?мiрдiѓ келiп iшiн, Жетерлiк жеѓiсiм жен жеѓiлiсiм. Сенi iздеп, сенi таптым, сенi сљйдiм, Сол менiѓ баћытым њќм еѓ џлы iсiм! – Ћолыѓ лас. Ондай ћолѕа алма Ћџран! Жолыѓ лас. Жеттiѓ ћайда?. Алда – тџман… Жауыздар жарысында жљлде алушы еѓ, Ертеѓнiѓ еншi аларсыѓ лаѕнатынан?.. Бiлмейтiн ћай жерiнде ћаларымды ѕасырдан ала алам ба аларымды?.. Бџл ендi маѓызды емес… Еѓ тiлерiм: «Жас џрпаћ, жайдары еткей заманыѓды!»

Арѕынбай Бекбосын Тай тџяћтан џшћан шаѓ бџйраланып, Сан ћызыћты ауылда сыйлады аныћ… Жас дќуреннiѓ, шiркiн-ай, бiраз сыйын, Саћтауѕа да болса ѕой жинап алып! Осы дљние едi ѕой кљлiмдеген, Ћџбылардай ћџлћы еш бiлiнбеген. Ћазiр неге тым сџсты? Мен не жаздым?! Ћайта естiрек шыѕармын бљгiнде мен… Боз тџманды оятып ойпаттаѕы, Кљнi кеттi к ктемнiѓ ойнап таѕы! Дљркiретiп бiр дљрмек келетiндей… К ѓiл содан басћаны ойлатпады. – Елдiѓ бќрi сен итке ш дейсiѓ бе?! Бќдiгiѓнен болды ой мен т скей сiрне. Аћиреттi ойласаѓ еттi, антџрѕан, Ќлде Баћи жаћћа сен к шпейсiѓ бе?.. – Есеѓ болса менде, айым, алып тындыѓ – кљткендеймiн дќл мыѓ жыл, зарыћтырдыѓ!.. Бар амалым – еѓ алѕаш бiз кездескен саябаћћа сандалып барып тџрмын… Ел азат, ендi к ѓiл жасымас ћып, Жаѓаша жап-жаѓа бiр ѕасыр астыћ. Љмiт зор!.. Тек ћоѕамнан ћџрыса екен, Бiреуге бiреу жаны ашымастыћ! Зорлыѕын бiр халыћћа бiр халыћтыѓ, тарих ћып, ћалай-ћалай жљр танып кiм? Кешiру, к ну ѕана – iсi ќлсiздiѓ… Баѕасын, Алла, зiѓ бер бџл тамџћтыѓ?

Фќнилiк драма – Ћайѕы-мџѓда пана iздеп бџлћынатын, Жауыз к рсе жоярдай жџлћынатын Жљрегiм, дос, сен жетсеѓ – демалады!.. Кез де келер, ќрине, шын тынатын… – Бџл мiрдiѓ мќнi не сен болмасаѓ? Бџл ќлемнiѓ сќнi не сен болмасаѓ? Сен болмасаѓ бќрiнен де безiнер ем! Сен ћайтер еѓ, асылым, мен болмасам? Кљн тамбай тџр... Беткейдiѓ ауды раѓы... Деймiз ћашан «Ћџдайдыѓ жауды наны!»?.. Далада мџѓ... Ћалада кљнде мейрам!.. Мына ел неге мџншама даурыѕады?.. – Ћыс та кеп, мезгiл жетсе, ауысар кљз, С йтiп, дос, џлы жолды тауысармыз… Жасыма! Оѕан дейiн ќлi талай, Ып-ыстыћ ћуанышпен ћауышармыз. Елдi емiп ап, ерсiнiп желiгетiн, Ќр мыћтыѕа ќр жолмен телiнетiн, Арамды ары ћылсаѓ ћыл, о Тќѓiрiм, Бџра к рме, ќйтеуiр, берi бетiн! – К п жљрдiѓ к пшiлiктiѓ к з алдында, К п iсiн iстеу – iсi зi ардыѓ да. Ар жљгi – Алла жљгi! Адалыѓды айт: Сен соѕан жанды аямай т зе алдыѓ ба?.. – Датым бар, ей, аѕайын! Џлы деген џлыѓды жiберiп з мџѓыменен, Бiр жылы с з айтуѕа жарамадыѓ!.. Болады тљсiнуге мџны немен?

Арѕынбай Бекбосын Доспын деп, туыспын деп ћџры алдаѕан, Бiлер ме бiзге оларды кiм арнаѕан?! Дос болу – iсi ыстыћ жљректердiѓ, Туысћан, бауыр болу – бiр Алладан… – Келген соѓ болмаса да келу арман, Дљниеде кљнде кљтер шеру алдан. Шегiнбе з шебiѓдi алмайынша, Су емес сор кешсеѓ де белуардан! Айбынып ай мен жылдан ентелейтiн, Егдемiн десем еркем «Ерте!» дейтiн. – Ћџдай-ау, егде емей мен ендi кiммiн, Алдымда ћалмаса ешкiм еркелейтiн?! – Ћиналсам тљсiме, Анам, сен кiресiѓ, «Ж нделер бќрi ќлi» деп сендiресiѓ. Тыншышы Мќѓгi жайда?.. К рiп алдым, Бџ жалѕан к рсетсе де ендi несiн! – Ћарашы, ћарын жапћан пiшiндi ана, Туѕандай тек жеп-iшу љшiн ѕана! – Ол – бiреудiѓ ћадiрсiз асыћ етi, Ал бiреудiѓ сен айтћан ћасiретi! Тљсiмде бала кљнiм оралды да, Жљр екем Баск л менен Тораѓѕыда. Шанаѕа жљзген артып, деймiн: «Апа, Бiздiѓ љй ендi елемес боранды да…» К ргенде батар кљннiѓ ћызарѕанын, Мџѓаям бiр батардай жљз арманым. Арманѕа жету – ћамал алѕандай боп, Ћажыдым, к п ћамалды бџза алмадым…

Фќнилiк драма – Мына ?мiр аяз болып ћаћаѕанда, Ћадiрлiм, ћасћая бiл, ћапаланба. Бџ жалѕан жџмаћ емес бџрыннан-аћ, Аз ба едi к рген азап ата-анаѓ да?! Тќжiне баћытымныѓ алмас етем, Жљрегiн жљрегiмнiѓ жалѕасы етем, Дегенiм – далбаса екен!.. Ендi ешкiм, Есiме оны ешћашан салмаса екен!.. – Ћош, ћалћа!.. Жастыћ к шi к шедi рге, Биiктеп, Алла жар боп с нерде! Шомылып шџѕылаѓа жљрген жерiѓ, Гљл бiтсiн љйге, тљзге, к шелерге! – Заманда деп жатпайтын «итiм», «кiсiм», Зая боп кеттi бейнет, љйтiлдi iсiѓ… Берсеѓшi беретiндi!.. Сонда, байѕџс, Сљйiктi болмасаѓ да сљйкiмдiсiѓ! – Жетелеп ап кљндiзгi тљрлi љмiттi, Думандата, ћарашы, тљн кiрiптi… – ?мiр ћызыћ дейсiѓ ѕой… Ал, ?лiм ше? – Ћорћынышты!.. Дегенмен, кiм бiлiптi… Биiктеткен сананы бiр сатыѕа саѓлаћсыз бџл дљние – тџл сахна! Ћайта келу љшiн зар болмаћ па олар, Тiрiлердiѓ бљгiнгi пџрсатына?! – Айтпашы сол иттердiѓ жайын мљлде!.. К ѓiлiм – олар љшiн дайын мљрде. Одан да айтшы ауылды?!.. Аман ба зi, Оранып тџрмаса да дќйiм гљлге…

Арѕынбай Бекбосын – Адамшылыћ… Бiл, шыраћ, оныѓ шартын: саћта ќрдайым џлтыѓныѓ жолын, салтын. Дќстљрiнде ћазаћтыѓ кеѓ тыныс бар, Тау самалы секiлдi ћоѓыр салћын! Бiр сыр айтсам, оныма ел сенер ме: к п ойлаймын керектi еѓселi елге. Ћоя алмаймын десем де зiме зiм: «Ойлайтындар отыр ѕой кеѓселерде!..» – Ћанша ойладым, аћылым џѕынбады: Заман неге болады ћџбылмалы?! – Ойламаушы еѓ заманды… Сен ж нiнде тџр-ау, сiрќ, бастыѕыѓ ћџбылѕалы! – Кеѓ дљние кедейге жарасар ма, Адам таппай ћор болса ћарасарѕа?!.. – Мџѓ-мџћтажды айтсаѓ айт аћк ѓiлге, Арамѕа айтпа. ?лсеѓ де аласарма! – Кiсiлiкке келмептi-ау ћалпыѓ ќлi!.. К кiрек бар… к зсiздеу, артыћ ќрi. К рдiѓ бе анау к лкiген к к зендi? Бџл кљйiнде тџрмайды. Тартылады… – Шындыћ дейсiѓ… Киелi ол ћызыл жалын, Шарпып кетсе, шамданып ћызынбаѕын. Ал мен зiм оны айтып тапћан пайдам – Ћџрметтiлеу тiзiмнен сызылѕамын. – Бџйырмай саѕан, сорлы, болмысы аћтыѓ, Нќпсi љшiн ќдiл, адал жолды саттыѓ!.. Кешер ем сенi, жалпы сатћындыћты, Ќттеѓ, сен емессiѓ ѕой соѓѕы сатћын!

Фќнилiк драма – К лденеѓ келедi, – деп, – кiл баѕыма?! Ћадiрлiм, ћарауды айтып, тым налыма. Т бе би бола алмайды т решiктер, Тџрмайды жќне олар тырнаѕыѓа! Бердiм бе дауысымды к п iрке мен, Естiмей заманалыћ к ѓiл кереѓ, ?ттi мiр… Мейiр ћанар мезет бар ма?.. Жандаймын суда жљзiп ш лiркеген… – О, заман, тљлкi ме едiѓ, таѕы алдадыѓ! – Обал жоћ, сен тазы боп шала алмадыѓ! – Тазы да асыранды ит емес пе, Ит болу болып па едi бар арманым?!.. – Сен оны к ргеннен-аћ кљндеген еѓ… Ендi ж н тiс жармаѕан, љндемеген. Ал анау жаѓѕыртса да жер-жањанды, Бола ћал су ћараѓѕы, мљлде кереѓ! Аласартып барады тџрѕысын Ай, Аћ сќуленiѓ аћырѕы мџѓдысын-ай! Мџѓды сќуле жџп-жџмсаћ жљректегi, дiрiлдетiп ћояды ћылды сынай… Таѓ атты. Шыћты алтын Кљн ол да асыѕып, Тiршiлiк Уаћытты ћолбасы ѕып, Салды атой!.. Аћ к ѓiлдiѓ алдын орай, Барады Аярлыћ та жолѕа шыѕып… – Хал сџрапсыѓ… Жаћсы емес жалтарѕан да… Жаман емес жаѕдайым жалпы алѕанда… Мџћтажым бар, мџѓым бар… Ал, мљкќмал?.. Айналмайды мен љшiн ћалта арманѕа!

Арѕынбай Бекбосын Пќрмен ап ре жетпес љстем заѓнан, Кљйдiрсе мына кљйiп-пiсiп жалѕан, Сырты сыр берер-бермес сорлы Адамныѓ, Ол љшiн еѓ тозаѕы – iштен жанѕан! – Сен келер деп к рiнген жанѕа алаћтап, Отыр ем ѕой, жеттiѓ бе ћанѕалаћтап!.. Ћапалыћтан ћџтћар, дос, ћџдай љшiн, Сенi тейiн шыбын жан барда маћтап! – Боп бљгiн мен ертеѓнiѓ арасы дау, Дау iшiнде дауасыз жан асырау, Ылѕи умен сусындау – бџл сџмдыћ ћой!.. – Жасћаншаћ боп, жарћыным, барасыѓ-ау… – Азап аз ба к ретiн ер кiсiге, Ал солардыѓ арѕы емес, бергiсi не? – Жљрек лљпiл ћаћпауы алѕаш рет, Iѓкќрiнiѓ сићырлы белгiсiне. – Мљрде болѕан мќѓгiлiк љй-тџраѕы, Аруаћты шаћырма џйћыдаѕы. Мќмлеге кел здi зiѓ. Бџл дљниенiѓ кеткендерге керексiз сићы, лаѓы! Бiр топ бар тљспейтiн ел аћпарынан, Соѕан с з арналады, жатталып ќн. Жайсаѓы жалѕыз-аћ топ халыћпыз ба?.. Ћаѕаз да жауыр болды аттарынан… Жџртым деген ниеттi ћараласа, Џлтым деген жљректi жараласа – Бiреуге емес, халыћћа ћастандыћ ћой!.. Ћастандыћты тыяр кiм, ћане, араша?

Фќнилiк драма – С з с йлеуiн ћарашы, ары бардай! Пара алады, алдайды… таѕы ћандай… – Ж нге оларды бiр салса сен салар еѓ, Ќттеѓ, ћалѕан жансыѓ ѕой баѕы жанбай… – Шала азат, шала тiлдi, шала иманды… Басћа не бiзге сонша дари ћалды?! – Бiлмедiм… Бiлетiнiм – жарлы боп-аћ, Ћоймаймыз астамдарѕа далиѕанды! Ѕарышта жолмен Алла аныћтаѕан, Жер дейтiн нќн кемемен ћалыћтаѕан жџрттардыѓ жаны неге б лек-б лек?.. Маћсат па опат болу ћалып ћаран?! Т р берердей адалѕа аћылы бар Заман десем, жатыр ѕой атылып Ар! Ал арсыздыћ ап жатса алтын таћты, Бiзге ћоѕа жетедi жапырылар! Ќлбетте, Ажал жетсе жан шыѕады, Ћимас к з ыстыћ жасћа малшынады… Тек сџраћ: оныѓ с лi кiмге керек, Жан неге тiрлiгiѓде жаншылады? – Бiр аѕаѓыз зейнеткер бопты асыѕа… К п достары џмытты, жоћ ћасы да. Еѓiреген елiм деп есiл ерiѓ, Керек екен… керек тек отбасына… Зџлымдыћ бiткен былай, жолай ћалып, Адамѕа Адам болу оѓайланып, Бџ Жалѕан жаћсарѕанша, бiз паћырыѓ, Шыѕармыз о Дљниенi он айналып!

Арѕынбай Бекбосын – Шындыћты айттым. Сен оѕан келiспедiѓ. Бастан аяћ кеп тџрды терiстегiѓ… Менi ћойшы… Ал, шындыћ – алмас тљбi талай к здiѓ сылиды терiскенiн! Ћара жол ѕой баяѕы ауылдаѕы, Секiлденiп жолдыѓ еѓ «бауырмалы» саѕынтады… Ал, ћазiр тас ћапталѕан жолдан к ѓiл бiртљрлi ауырлады… – И-иќ… сен жар ћадiрiн бiлмеушi едiѓ, Марћџмды кейде аямай, тiлдеушi едiѓ… Ћалдыѓ-ау табасына кљншiлердiѓ, Барда ерiѓ к зге оларды iлмеушi едiѓ… Бiреулер ћойса ќкесiн малып ћџтћа, Мен к ргем жоћ оны ешбiр ћарыћ ћып та. Артында тоѕыз жасар жалѕыз џл ћап, Љмiт пен уайым кеттi-ау жарыћтыћта… – Семiз ћаздай жџп-жуан топшылары, С зге сенсеѓ, елдiѓ шын жоћшылары! – Аштан аћыл сџрама деседаѕы, Тойынѕандар тоѕышар боп шыѕады. – Деушi едiм сенi дана, дара батыр, Таймайтын боп кетсе де заманаћыр. Жоћ, тайдыѓ тар ткелде бас ћамымен! Ћџныѓды айт!.. Ендi мљмкiн… ћара баћыр? Шџѕласын џзын-џзын Ѕарышћа атып, Кљн туды! Не ќкелдi?.. Таныс татып. Аныѕы – Баћи жаћты жаћындатты, Бiр кљнге Фќниiѓдi алыстатып…

Фќнилiк драма Ћаћсап тџр: «Бџл дљниеден ћажеттi ала, Iш те же! Мол болса – оны аз ет, тала!..» Бџл итке мына жањан болыпты-ау тек асхана ќрi… ќрине, ќжетхана! – Тату еѓдер туѕандай бiр анадан, Ендi араѓды не бќле сыналаѕан?.. Екеуiѓнiѓ бастарыѓ сыймайтындай, Ћазан ба екен, ћарашы, мына Ѕалам! Келгендей бiрден еѓбек еткелi бiз, Сыбансаћ аз ба, к п пе жеткенiмiз?.. Аныѕы – адал болдыћ бар парызѕа! Љйреткен едi-ау солай мектебiмiз… Кiм бџларды аспаннан ћџлаттырѕан, Тырс-тырсынан тљнiмен ћџлаћ тџнѕан?.. Ќлде тамшы – ћуаныш хабаршысы, Кiруге љйге рџћсат сџрап тџрѕан? – Ћадам басса адамнан ћалыспайды iз, Сезем: iз де, бiз де ертеѓ алыстаймыз. Жеткiзбешi… ќлi де бiр кеш бар ѕой… деуге кейiн: «Ћџдай-ау, таныс ћай ћыз?» – Ж н сџрадыѓ – ћазаћы ауылданмын, Денсаулыѕым? Џлтым деп ауырѕанмын. Ел бiрлiгi?... Онда мен – Т ле бимiн. Ел намысы… Онда мен – Бауыржанмын! – Саѕындым! Сќулем, оны сезесiѓ бе?.. «Кљтiѓiз» деген жалѕыз с з есiмде. Кљтемiн, тiптi, соѓѕы демге дейiн, Ал зiѓ кљттiруге т зесiѓ бе?

Арѕынбай Бекбосын ?з зiн лiпшiп дќрiптеген, Кездесiп ћап «мырза» ќрi ѕарiппенен, С йлессем – бiр ќрiп те бiлмейдi екен, Адамдыћ ќдеп жайлы ќлiппеден! – Кљн-тљнi дќулет жию жайын аѓдып, Тегiнде дџрыс шыѕар байыѕандыћ? – Дџрыс ћой… байлыћ егер тапса адамын, Таппаса тарайды одан хайуандыћ! К рген сайын бiр сџмдыћ бiр дiр еткен, Ћалды ма екен сау тамтыћ бџл жљректен?.. Жаратћанѕа таѓданам, берiк етпей, Неге нќзiк ћып оны љлбiреткен? – Жау к рiп Шындыћты айтып сынаѕанды, Ћаѓѕытып жiберiп еѓ бiр аѕаѓды… Кљн ендi шыћћандай ѕой, Шын-шыѕыстан, Аларсыѓ аман болсаѓ сыбаѕаѓды! – Болатын ћоѕам жайлы ќлгi љмiтке шын тiрек – ќдiлетке ќл кiрiп пе? – Кiрмесе, кiредi ѕой, ей, аѕасы!.. – Немене, келiп пе ем мен мќѓгiлiкке?!.. Бастан-аћ дљние-дљрмек тiлiне ермей, Баћытћа з бетiмше-аћ iлiгердей болсам да болдыртты ќбден ћу тiршiлiк, Ж нiне бiрi келсе, бiрi келмей!.. ?мiр-теѓiз толћиды тыншып тџрмай… Бiз байѕџсты батырмай, тџншыћтырмай, Тау тџрса да толћыннан дауылдарда, Алла жарћын жаѕаѕа бiр шыћтырѕай!

Фќнилiк драма – Жанныѓ да з бџлжымас заѓдары бар, Жаниесi, ќуелден аѓѕарып ал: Жамандыћтан – жансарай тас ћараѓѕы, Жаћсылыћтан жарћырап шам жаѕылар! – Бiр iске о бастан ел оѓ ћараѕан, Кiрiссем?.. Мен љшiн ол – соѓѕы аламан… – Кiрiскiн. Аћыл-ойдыѓ кенi басыѓ, Онымен о Дљниеде неѕыласыѓ… – Сљреѓсiз, бiр бiтпейтiн типыѓ о бiр… Ду-думан, лќззат толы бипыл мiр… – Осыѓмен бiр тљѓiлтiп, бiр љѓiлткен, Дауа жоћ шыѕар саѕан, сићыр ?мiр! – Бiреудiѓ џрлап алып бастан баѕын, Алаяћ, аз ѕана жыл аспандадыѓ… Аѓћау жџрт алтын белгi ћойсын кейiн, Бќрiбiр ћарѕыс болар жастанѕаныѓ! – Бiрге ткiзген кљн-тљндер саћталѕанда, Еѓ болмаса бiреуiн ап ћалѕанда! Ќттеѓ, ќттеѓ!.. Асылым, неткен тќттi еѓ! Айналдыѓ ѕой ендi еѓ тќттi арманѕа… – Оѕан дау жоћ, саф алтын бљгiн мџныѓ!.. Ал ендi алтын екен деп бџрылды кiм?.. Алтынды алтын деу љшiн алтын бергiн!.. Ќй, осы адамдары-ай бџрынѕыныѓ… – С збен салѕан суретiн замандардыѓ, Кестелеген кескiнiн адамдардыѓ, Ћазаћы эпос сыймайтын Луврларѕа, Кенепте емес, ауызда аман ћалдыѓ!

Арѕынбай Бекбосын – Ћарашы, Ай жасалѕандай сары мыстан! – Ол Кљннiѓ сќулесi ѕой шаѕылысћан. Ар жаѕы тас ћараѓѕы, сџмдыћ суыћ, ?мiр де тџрмай ма сор, баћ – ырыстан… – Басшылыћтан ќйелдер жыраћ ћалып, Азѕантайы-аћ ондайды жљр атћарып. – Аз болып па љйдегi кiметтiк?!.. Ћос кiмет тџрмайды тџраћталып. «Ежелден елге мќлiм есiмiм» деп, «Сондыћтан ел љстiнен несiбiм» деп, ?мiрi бiрдi берсе, мыѓды алѕан, Бџл ћудыѓ мына жџртћа несi мiндет?! – Ѕашыћ боп Жерге, К кке, бџл ?мiрге, Ѕашыћтыћ айналып ап љдеп љнге, Ќлемге жар салсам да, ћандай ѕажап, Тџруым тек сенiѓ-аћ жљрегiѓде! – Ћуат кемiп, к зден нџр с не ме дер кезде келсе, немдi алар ш берелер? – Асыл мџра – Атаныѓ ардаћты аты, Солай етiп ћалдырсаѓ – соны егелер. – Жанын былѕап антџрѕан сатты алтынѕа, Сайтан сауда мыѓ кљнќ жатты артында! – Аманатћа алѕанда таза жанды, Ћай ћаскљнем ћайтармаћ пќк ћалпында?! – Шыдамастан екпiнге ай жарысћан, Шыѕып жатса к п ћызыћ айналыстан, Жастыѕымды саѕынам, сен арћылы! Ал жастыћпен бар мiр байланысћан…

Фќнилiк драма «Кеспесем келешегiн еш пенденiѓ, Бермей з сыбаѕамды не iстер?!» дедiм… Ендi ойѕа ћалып жљрмiн: «Мына ?мiрге тым ерте немесе тым кеш келгемiн..» – Бџл с здер оттай жанып, жатты рiле, Жазшы оны, айым, ћойын дќптерiѓе: тасырѕа ћосћан таѕдыр – мџѓыѓ мќѓгi, Мен сенiѓ мќѓгi ртенем ќттеѓiѓе!.. Ћџрбан ѕып жас шыршаны ћырћып ќрi, Шампанмен «Жаѓа жыл!» деп ћыртып ќлi, Ћаѓтарда ћанша адамзат ћыѓырайсын, Бќрiбiр Наурыз жылда Жыл туады! Бiр Ѕалам ашылып жыл, айында ма, Жаѓалыћ боп жатсын ой, пайымда да, Бќрiбiр шегi болмас Шексiздiктiѓ, Жетсек те бiз ћиямет-ћайымѕа да! – Тегiѓ кiм, айтшы!.. Емес бџл тар џѕым, ?йткенi текпен келер кiл таѕылым. – Наѕашым – керей. Мљмкiн хан Тџѕырџл?.. Ата жџрт – Бќйдiбек би џрпаѕымын! Пысылдап џйыћтап жатыр ћошаћаным, Бљгiнде еѓ ет жаћын досы атаныѓ… – О, Алла, болсын жайлы з кешiм мен ататын бџл арћылы ћоса таѓым! – Мен жалалы болѕанда ћуандыѓдар, Бќлелiнiѓ бар с зiн ћџп алдыѓдар. Ендi жанып тџрсыѓдар сендер отта! Ћуанам ба?.. Ж н айтар бџѕан кiм бар?

Арѕынбай Бекбосын Назерке жас кљндегi желiктердей, К п ћызыћ бiзден мљлде жерiп, келмей ћояр деп ойлап па едiк… Ќттеѓ, бќрiн бар жасћа ћойѕанда ѕой б лiп теѓдей! Болу љшiн еѓ ћџрыса бiр кљн ие, Бейiл бетке жаѕуѕа кљлдi кљйе! ?стiп естен естiнi таѓдырардай, Неткен сићыр билiк пен ћу дљние! «Осы болар бџйрыѕы Жаратћанныѓ», деумен жасып мен, рас, жадап ћалдым… Жаѓылыппын! Таймапты бастан баѕым, ?зiѓ барсыѓ!.. К р, мiне, ћанаттандым! – Ћызметiѓ – отаѕасы, љй тiрегi, К рiнер кљнде тџрмыс кљйкi реѓi. Ќйтсе де болѕын аулаћ ќулекiден, Сенсiз де керуен к шiп, ит љредi… – Жаныѓда жастыћ жалын мол тџсында, Алау бол дќуiрiѓе! Бол, ћысылма. Ал кейiн таѕдыр саѕан не бередi? «Тќубе» де не берсе де. Олћысынба. – Зулап жатыр Уаћыт! Ћарасаѓшы?.. Шалћиыћ та! Шалћуѕа жарасаѓшы… ?йте алмасаѓ болмайын ќрi-сќрi, Жанѕа жаѓа, тiнем, жара салшы?! Кiсiлiкке келмейтiн, iсi, реѓi, Кейбiр итке кiм ыћылас тљсiредi? Бишiгештер к здерiн шел басћан ба?.. Бџлар ненi, ћџдай-ау, тљсiнедi?!

Фќнилiк драма Баста к птiѓ бiрi боп к ктегенсiѓ, Бар жаћсылыћ болса екен к пке дерсiѓ… Ал сол к бiѓ ойлай ма к сегеѓдi? ?йтпесе оѕан ћалайша кпелерсiѓ?! – Кейде шуаћ, кейде бџлт – ћапа к ѓiл, Солай тiп, ћараѕым, жатады мiр… Дљниенiѓ кей тџсы – гљлжазира, Кейбiр жерi – ћу таћыр. Ћатар ѓiр… – Аћырет-ау жыћтырмау намысыѓды! Намыс љшiн ћаншаныѓ баѕы сынды?! Адамилыћ шыѕады намысшылдан, Намысшылдан iзде, жџрт, арысыѓды! Мљкќмал жанѕа серiк бола алмайды, Сондыћтан тауып жљрме одан ћайѕы. Жаныѓныѓ шыраћшысы – џятты ойла, Бiр кеткен бетке џят оралмайды!.. – Ћастыѕыныѓ ћайтарар ћарымтасын, Бiр сен деушi ем пiр атћыр залым ћасым! Сќлем бердiѓ кiшiрiп. Кештiм бќрiн… Болды ендi, Тќѓiрiм жарылћасын! – Асып жљрiп амалдап шын баѕаѓнан, Неѓ ћалды ендi алатын бџл ѕаламнан?! Шыћса мљйiз шыѕар-ау дќл сен сџмѕа, Аймандай ѕып адалды былѕаѕаннан! – Мына ?мiрден жљрмегiн ћаймыѕып тым, Ѕџмыр к шiн тљземек ћайѕырып кiм?! Саѕан бџлай, ћараѕым, деп тџрмын ѕой, Бiраћ зiм бќрiнен… шайлыѕыппын…

Арѕынбай Бекбосын – К ндiм Таѕдыр… Отыѓа пiсiре бер, Жайѕа сая ендi тек тљсiме енер… Тљсiнiксiз болдым ба?.. О, ћасырет! Љмiтiм сен, келешек! Тљсiне г р! – Онын соѕып, соѕылсам бiр езiѓнен, Таптым бќрiн, аѕайын, мiнезiмнен. Ал, мiнезсiз?.. Ћџдай-ау, демей ме жџрт: «Ер ћазаћтыѓ тџћымы – кiл езiлген!» – Орындалса оныѓ бар тiлегенi, Жеткiзушi – шарболат жiгерi едi… – Кейде солай… Ал, ?мiр к бiне к п, Ћорѕасындай ћорытып жiбередi! Ар жаѕын Алла ћалай шешетiнiн бiлмеймiз, тапты бейбаћ кеше тыным… Маћшарда зiн ћалай џстар екен, Ћулыћтыѓ бiлушi едi неше тљрiн? – Ћџдай саѕан ћимапты-ау iрiлiктi! Таба ћойдыѓ бiр сылтау, бiр iлiктi… Љлкен мансап, џсаћ жан… О, заман-ай, Сорымызѕа бџлар да бiрiгiптi… Жер-бесiкте жарыѕым тербелгелi, Тџѓѕыш рет тљсiмде «кел, кел…» дедi. Бџл не сонда, о, Тќѓiр?.. Ћос Дљниеде ћос саѕыныш осы ма теѓделгенi? – Жарытып бермесе де тљк еѓбегiѓ, Пiрќдар, ћабаѕыѓды аш, тљнермегiѓ. Жљнжiсеѓ жљн ћылатын жџћсыздарѕа, Сыр берме! «Т рт ћџбылам тљгел» дегiн.

Фќнилiк драма – Жљзiћара! Талайды еѓсерiп еѓ, Дайынбысыѓ?.. Шайћасам мен сенiмен! Тарт сазайды Шындыћћа суарылѕан Ќдiлеттiѓ алаулы семсерiнен! …Ортасы болып ћапты-ау бљгiн айдыѓ!.. (Уаћтында тоћтау бар ма бџ Ћџдайдыѓ). Суретiн салып бiте алар ма екем, Сынаптай сырѕып тџрѕан сџмырайдыѓ?! Жас џлѕайып шыѕып ем алып тыныс, Зейнеткерлiк екен беймќлiм, тыѓ «iс». Кем-кетiк к п… Ќйтсе де бiр ѕажабы – Керегiм жоћ ешкiмге, жаным тыныш… – Ћандендердi ћара, дос!.. Ћара, таѕы ћаптап кеттi, балтырды ћанатады!.. Iрiлердi талау – салт. Таланумен сен кетсеѓ де сен љшiн таѓ атады! – Тек жаћсылыћ сiзге де – о, тiлерiм! Бар болса да, ќрине, кiнерiм: бќлелiктi бiржола тастаѓызшы?.. К ѓiлге ауыр алмаѓыз – тiнемiн. – Ћайда жљрсе, ћџрметтiѓ сыйын терген, «Бџл – жџмаћ!» дер ќркiм-аћ љйiн к рген!.. – Мен де алѕаш ћызыћћам салтанатћа, Салттарынан соѓында… жиiркенгем! Патша лсе, ендi атымен ћала атауды шешедi з елiнде шара – ћаулы. Ал адам жанын жырлап тсе Аћын, Жањанда жатырћамас жан атаулы!

Арѕынбай Бекбосын Тестiге бiр сауалды ткiз дейдi, Мќтiнiн оныѓ былай деп тiз дейдi: «Мыћтыныѓ босаѕасын жанамайтын тљзу жол неге ешћайда жеткiзбейдi?» – Ауылымды айтпап па ем маћтан ћылып, Таѓын ћара, келедi аћ таѓ кљлiп!.. Ћысћа џсынып алѕашћы бќйшешегiн, Аћсаћалын К ктем тџр аттандырып… – Тљссе де талай-талай жаным сынѕа, Кетпептi тќубе, тќубе салым суѕа… Ћайда да ћайрат берген, ћайран арман, Сен ћазiр жалынсыѓ ба, саѕымсыѓ ба? Жетпiс асып, сексенге келсе де ендi, Жаѕалап жљр жаныѕып кеѓселердi. ?з саћалын з басы сыйламастан, Ћџлжыѓдайды бiр џлыћ берсе белгi… Кездестiк!.. «Ендi бiздi ая, Жалѕан?! Ћанатын ћандай кљндер жаяды алдан?..» – Гљл жљзде сан жыл iзi сайраса да, Сен ќлi аяулысыѓ, баяѕы арман!.. – Армысыѓ, ќз Таласым, жарыћтыѕым! Сол баяѕы арыныѓ, ћалыпты љнiѓ. Танба осыѓнан!.. Мен болсам сенше толћып, Мезгiл жетсе жатармын алып тыным. К з шошырлыћ кепиет тљрiндегi – Бџл бейбаћтыѓ бќрiнен тљѓiлгенi?.. Тљѓiлудiѓ тљбiрi не болды екен? Ойламау ма алды-артын кљнiлгерi?