«Миллионердің жүйрік жолы» — баяғыда, мен толықша келген жасөспірім кезімде болған кездейсоқ кездесудің жаңғырығы. Бұл сананың «Fastlane» тұтануы болды, мифтік көлікті — Lamborghini Countach-ты тізгіндеген бейтаныс адам тудырған қайта өрлеу еді. Осылайша Fastlane дүниеге келді, сонымен бірге байлықты құру үшін ондаған жылдар бойғы жұмысқа, ондаған жылдар бойғы жинаққа, ондаған жылдар бойғы мағынасыз үнемшілдікке және қор нарығының 8 пайыздық кірісіне жұтылған 50 жылдық қаржылық ортаңқолдықтың қажеті жоқ деген шешім мен сенім пайда болды.

Бұл кітапта Lamborghini бренді жиі аталады және менің бірнешеуіне ие болғаным мақтану үшін айтылмаған. Lamborghini белгісі менің өмірімдегі болжамның орындалуын білдіреді. Бәрі менің алғашқы Lamborghini-ді көріп, оның мені жайлылық аймағымнан суырып шығуынан басталды. Мен оның жас иесіне жақындап: «Осындай керемет көлікті қалай алдыңыз?» — деген қарапайым сұрақ қойдым.

2-тарауда ашылатын ол жауап қысқа әрі қуатты болды, бірақ мен көбірек білгім келді. Ол адам маған бір минут, бір сағат, бір күн немесе бір апта уақытын бөліп сөйлескенін қалар едім. Ол жас бейтаныс адам маған сол Lamborghini бейнелейтін нәрсеге — байлыққа қалай жетуге болатыны туралы тәлімгерлік бергенін қалар едім. Ол адам көлігінен бір кітап алып бергенін қалар едім.

Бүгінгі күнге оралайық. Lamborghini-мен көшелерді аралап жүргенде, мен сол сәтті тек рөлдер ауысқан күйде қайта бастан кешемін. Өзімнің Fastlane табысымды атап өту үшін мен осы аңызға айналған жыртқыштардың бірі — Lamborghini Diablo-ны сатып алдым. Егер сізде көптеген адамдардың үйінен де қымбат тұратын көлікті жүргізу мүмкіндігі болмаған болса, оның қалай жұмыс істейтінін айтып берейін: Сіз ұялшақ бола алмайсыз. Адамдар сізді көлік ағынында соңыңыздан қуып жүреді. Олар жақын келіп, мойындарын созып қарап, апатты жағдайлар тудырады. Жанармай құюдың өзі бір оқиға: адамдар суретке түседі, ашулы экологтар сізге сұқтана қарайды, ал көре алмайтындар сіздің жыныстық мүшеңіздің ұзындығы туралы жорамалдар жасайды — Hyundai иесі болу үлкен қабілеттілікке ие болуды білдіретіндей. Көбінесе адамдар сұрақ қояды.

Ең жиі қойылатын сұрақтар менің көптеген жылдар бұрынғы күйімдей, қызығушылық танытқан жасөспірімдерден келеді: «Уау, мұны қалай алдыңыз?» немесе «Немен айналысасыз?». Адамдар Lamborghini-ді байлықпен байланыстырады, және бұл шын мәнінде елес болса да (кез келген ақымақ Lamborghini-ді несиеге ала алады), бұл көптеген адамдар үшін ақылға сыйымсыз болып көрінетін арман өмір салтының көрсеткіші.

Енді мен ондаған жылдар бұрын өзім қойған сұрақты естігенде, менің қолымда бір кітапты және бәлкім, бір арманды сыйға тарту құдіреті бар. Бұл кітап — менің ресми жауабым.

Ол жол қандай? Бұл — «Slowlane» (Баяу жол) немесе «Мүгедектер арбасындағы байлық» ретінде белгілі «Жайлап байы» стратегиясы. Бұл жалықтыратын әуен былай естіледі:

Бұл нұсқаулық — өмірді өмірге айырбастау туралы үкім. Бұл — ұзақ жол, және жоқ, ол көркем емес. Егер байлық мұхитқа саяхат болса, «Жайлап байы» стратегиясы Оңтүстік Американың мүйісін айналып жүзу болар еді, ал «Fastlaner» (Жүйрік жолмен жүруші) төте жолды — Панама каналын пайдаланады.

«Миллионердің жүйрік жолы» — «барып жылжымайтын мүлік сатып ал», «позитивті ойла» немесе «бизнес баста» деп уағыздайтын статикалық стратегия емес, бұл — байлықтың кодын ашатын және төте жолдың қақпасын ашатын толық психологиялық және математикалық формула. Fastlane — бұл мүмкін емес болып көрінетін нәрсеге ықтималдық беретін айырмашылықтардың прогрессиясы: бүгін жас кезіңізде, қалыпты зейнетке шығудан ондаған жылдар бұрын бай өмір сүріңіз. Иә, сіз өмір бойғы еркіндік пен гүлденуді жеңіп ала аласыз және сіздің жасыңыз 18-де ме, әлде 40-та ма, маңызды емес. «Жайлап байы» 50 жылда жасайтын нәрсені, Fastlane төте жолы бес жылда жасайды.

Егер сіз типтік байлық іздеуші болсаңыз, сіздің байлыққа деген көзқарасыңызды мәңгілік сұрақ арқылы болжауға болады: Бай болу үшін мен не істеуім керек? Жауапты — байлықтың «Қасиетті Граалін» іздеу — сізді үлкен байлық әкеледі деп есептелетін әртүрлі стратегияларды, теорияларды, мансаптарды және схемаларды қуу режиміне итермелейді. Жылжымайтын мүлікке инвестиция сал! Валютамен сауда жаса! Кәсіби доп ойна! «Мен не істеуім керек?» — деп айғайлайды байлық іздеуші!

Жоқ, өтінемін, тоқтаңыз. Жауап істемеген нәрсеңізде емес, көбінесе істеп жүрген нәрсеңізде. Бірнеше рет өзгерген ескі мақал бар, бірақ оның мәні мынау: Егер сіз алып жатқан нәрсені алуды жалғастырғыңыз келсе, істеп жатқан нәрсеңізді істей беріңіз.

Бұл кітап байлықтың кодын ашуға және сізді қазіргі жолыңыздан шығарып, байлықтың төте жолын аша алатын жаңа жолға түсіруге арналған 300-ге жуық байлық айырмашылықтарын тізімдейді. Бұл айырмашылықтар — сіздің ескі әрекет, ойлау және сену тәсілдеріңізді «ТОҚТАТУ» және сізді жаңа бағытқа бағдарлау үшін бағыттаушы белгілер. Негізінде, сіз үйренген нәрселеріңізді ұмытуыңыз керек.

Бұл бөлім көре алмайтындарға арналған. Мен Fastlane-ді батыл цинизммен ұсынамын. Бұл кітапта «қатал махаббат» көп, және ол субъективті болғанымен, сіз түбінде өз шындығыңызды іздеуіңіз керек. Fastlane сізге тіл тигізуі, ренжітуі немесе сізге сынақ тастауы мүмкін, себебі ол сізге үйретілгеннің бәріне қайшы келеді. Ол сіздің ата-анаңыздың, мұғалімдеріңіздің және қаржы жоспарлаушыларыңыздың іліміне қайшы келеді. Мен қоғам ұсынатынның бәрін бұзатындықтан, ортаңқол ақыл-ой иелерінің қарсы шығатынына сенімді бола аласыз.

Бақытымызға орай, сіздің Fastlane стратегиясына сенуіңіз (немесе сенбеуіңіз) менің шындығымды өзгертпейді; ол тек сіздікін өзгертеді. Қайталап айтуға рұқсат етіңіз: Сіздің Fastlane туралы не ойлайтыныңыз менің шындығымды өзгертпейді; оның мақсаты — сіздікін өзгерту.

Сондықтан менің шындығым туралы айтып берейін. Мен Аризона штатының әдемі Феникс қаласындағы тауларға қарайтын үлкен үйде бақытты өмір сүремін. Үйімде апталап кірмейтін бөлмелер бар. Иә, үй тым үлкен және ол оқиға — ұмытылғаны жақсы болатын қорқынышты эпопея.

Оятардың даусымен соңғы рет қашан оянғаным есімде жоқ — мен үшін күн сайын сенбі. Менің жұмысым да, бастығым да жоқ. Менің костюмім де, галстугім де жоқ. Менің холестерин деңгейім итальяндық мейрамханаларда тым жиі тамақтанатынымды растайды. Мен арзан сигара шегемін. Осы басылымға сәйкес, мен жұмыс үшін Toyota Tacoma айдаймын («жұмыс» дегеніміз — спортзалға және азық-түлік дүкеніне бару), ал көңіл көтеру үшін Lamborghini Murcielago Roadster мінемін. Мен азот тотығымен жабдықталған 750 ат күші бар Viper-мен көше жарысында өміріммен қоштаса жаздадым. Егер мен сол маңда болсам және түн ортасынан ауса, Costco, Kohl’s және Wal-Mart дүкендерінен сауда жасаймын. Жоқ, мен Wal-Mart-қа Lamborghini-мен бармаймын; бұл кеңістік-уақыт континуумының бұзылуына әкелуі мүмкін. «Star Trek» жанкүйерлері мұны жақсы біледі.

Менің 149 доллардан қымбат сағатым жоқ. Мен теннис, гольф, велосипед тебуді, жүзуді, жаяу серуендеуді, софтболды, покерді, бильярдты, өнерді, саяхаттауды және жазуды ұнатамын. Мен қалаған уақытта және қалаған жеріме саяхаттаймын. Ипотекадан басқа қарызым жоқ. Маған сыйлық сатып ала алмайсыз, өйткені менде қалағанның бәрі бар. Көптеген заттардың бағасы маңызды емес, өйткені егер мен оны қаласам, сатып аламын.

Алғашқы миллионымды 31 жасымда жасадым. Одан бес жыл бұрын мен анаммен бірге тұрып жатқан едім. 37 жасымда зейнетке шықтым. Ай сайын мен бүкіл әлем бойынша жұмыс істейтін инвестициялардан мыңдаған доллар пайыз бен өсім аламын. Қай күні не істесем де, бір нәрсе анық: маған ақша төленеді және мен жұмыс істеуге міндетті емеспін. Менің қаржылық еркіндігім бар, өйткені мен байлықтың кодын аштым және қаржылық ортаңқолдықтан құтылдым. Мен қалыптан тыс өмір сүріп жатқан қарапайым жігітпін. Бұл қиял-ғажайып әлем сияқты көрінуі мүмкін, бірақ бұл — менің шындығым, менің нормам, қаржылық кедергілерден ада өмірдегі ең мүмкін емес армандарымды іске асыра алатын қарапайымдылықтан ауытқуым. Егер мен алдын ала белгіленген «Жайлап байы» жолын таңдағанымда, менің армандарым оятар мен таңертеңгілік кептеліске ауысып, жансақтау бөлімінде болар еді.

Сіздің өміріңіз арманмен ұштасатын жолда ма, әлде ол арманның өзі ме? Егер армандарыңыз орындалу ықтималдығын жоғалтса, оларды «Жайлап байы» стратегиясы өлтірген болуы мүмкін. «Жайлап байы» стратегиясы сізден қылмыстық түрде еркіндік үшін еркіндігіңізді айырбастауды сұрайды. Бұл — ақылсыз сауда және арманды жоюшы. Сонымен қатар, егер сіз дұрыс жолдармен жүріп, дұрыс жол картасын қолдансаңыз, армандарыңызды шындыққа айналдыра аласыз. Иә, Fastlane саяхатшысы ретінде сіз байлықты тез жасай аласыз, «Жайлап байы» стратегиясын тәрк етіп, мен сияқты гүлденуді, еркіндікті және армандардың орындалуын жеңіп ала аласыз.

Егер бұл кітап сізді өміріңіздің ерте кезеңінде таппаса, уайымдамаңыз. Fastlane сіздің жасыңызға, жұмыс тәжірибеңізге, нәсіліңізге немесе жынысыңызға қарамайды. Ол сіздің сегізінші сыныптағы дене шынықтыру сабағындағы «екілік» бағаңызға немесе колледждегі сыра ішкіш беделіңізге мән бермейді. Fastlane сіздің Айви лигасының дипломына немесе Гарвардтағы MBA дәрежесіне қарамайды. Ол сізден атақты спортшы, актер немесе «American Idol» финалисі болуды талап етпейді. Егер сіз оның әлеміне қақпаны ашсаңыз, Fastlane сіздің өткеніңізге кешіріммен қарайды.

Соңында, түнгі жарнамалық ролик сияқты көріну қаупі болса да, түсіндіріп өтейін: Мен өзін-өзі жариялаған гуру емеспін және болғым да келмейді. Маған гурулар ұнамайды, өйткені «гурулық» бәрін білетін мәртебені білдіреді. Мені «Жайлап байы» стратегиясының «анти-гуруы» деп атаңыз. Fastlane — бұл бітірушілері жоқ өмірлік мектеп; осы салада 20 жылдан астам уақыт өтсе де, мен әлі де үйренетін нәрсем көп екенін кішіпейілділікпен мойындаймын.

Алдымен, бір нәрсені анықтап алайық: бұл — нұсқаулық (how-to) кітап емес. Мен сізге «мұны қалай жасағанымның» әрбір егжей-тегжейін айтып бермеймін, өйткені менің қалай жасағаным маңызды емес. Бұл кітапта өміріңізді «аутсорсингке» беру жолдарын көрсететін веб-сайттардың тізімі жоқ. Табыс — бұл саяхат, және оны төрт сағаттық жұмыс аптасында Үндістанға аутсорсингке беру мүмкін емес. «Миллионердің жүйрік жолы» — бұл үлкен байлыққа жету мүмкіндігін сіздің пайдаңызға шешетін психология мен математикадан төселген сары кірпіш жол іспетті.

Өзімнің Fastlane ашу саяхатымда мен әрқашан байлыққа апаратын абсолютті, қатесіз формуланы іздедім. Менің тапқаным — «батыл бол» немесе «табандылық жеңіске жеткізеді» немесе «не білетінің емес, кімді білетінің маңызды» деген сияқты екіұшты және субъективті бұйрықтар болды. Бұл үзінділер формуланың бір бөлігін құрағанымен, олар байлыққа кепілдік бермеді. Жұмыс істейтін формула екіұшты мәлімдемелерді емес, математикалық конструкцияларды қолданады. Байлықтың математикалық формуласы, мүмкіндікті өз пайдаңызға бұру үшін қолдануға болатын коды бар ма? Иә, Fastlane оны сандық түрде көрсетеді.

Мен бұл кітапты бейне бір сіз менің жаңа досымсыз және біз жайлы маңайдағы кафеде кофе ішіп отырғандай әңгіме түрінде жаздым. Бұл менің мақсатым сізді қандай да бір қымбат семинарға, мүшелік веб-сайтқа немесе маркетингтік айла-шарғыға тарту емес, сізге білім беру екенін білдіреді. Мен сізбен досым ретінде сөйлескеніммен, шынын айтайын: сіздің кім екеніңізді білмеймін. Менің сіздің өткеніңіз, жасыңыз, көзқарастарыңыз, жұбайыңыз немесе біліміңіз туралы егжей-тегжейлі мәліметім жоқ. Сондықтан маған қажет...

Жасөспірім кезімде мен жас кезімде байып кету мүмкіндігім бар деп ешқашан ойламағанмын. «Байлық + Жастық» — бұл менің миымда есептелмейтін теңдеу болатын, өйткені менде ерекше физикалық қабілеттер болған жоқ. Жастар үшін байлыққа апаратын әдеттегі жолдар бәсекеге қабілетті және талантты талап етеді: актер, музыкант, өнерпаз немесе кәсіби спортшы болу — бұл жолдардың бәрінде «ЖОЛ ЖАБЫҚ» деген белгі тұрғандай еді және ол маған: «Ешқандай мүмкіндік жоқ, ЭмДжей!» — деп күлетін.

Бірақ мен бәрібір армандадым. Жасөспірім балалардың істейтіні сол емес пе. Мен үшін бәрі көліктер туралы болатын, әсіресе Lamborghini Countach туралы.

Мен Чикагода өстім, досы аз, толықша келген бала едім. Мені жасөспірім қыздар немесе спорт қызықтырмайтын, тек жұмсақ орындықта жатып, «Том мен Джерриді» қайталап көріп, пончик жегенді ұнататынмын. Ата-ана бақылауы болған жоқ; анам әкеммен көп жыл бұрын ажырасып кеткен, сондықтан мені және аға-әпкелерімді жалғызбасты ана тәрбиеледі. Анамның жоғары білімі немесе мансабы болған жоқ, егер Kentucky Fried Chicken-дегі қуыру жұмысын мансап деп санамасақ. Бұл маған өз еркіммен өмір сүруге мүмкіндік берді, әдетте тәттілер жеумен және «А-командасының» кезекті бөлімін көрумен уақыт өткізетінмін. Менің бар күш-жігерім сынған ұзын сыпырғыштың сабымен сипатталатын: мен оны теледидар пульті ретінде қолданатынмын, өйткені нағыз пульт сынып қалған, ал мен қозғалуға ерінетінмін. Қозғалған кезімде, әдетте мақсатым жергілікті балмұздақ дүкені болатын; тәтті дәм мен үшін ең үлкен мотивация еді.

Сол күн де басқа күндер сияқты басталды: мен балмұздақ жегім келді. Кезекті тәттінің дәмін ойлап, балмұздақ дүкеніне қарай бет алдым. Ол жерге жеткенде, міне, ол тұр еді. Мен армандаған көлігіммен бетпе-бет келдім; 80-ші жылдардағы «Cannonball Run» фильмі арқылы танымал болған Lamborghini Countach. Құдіретті патшадай асқақ тұрған көлікке мен Құдайына табынған адамдай қарап қалдым. Таңғалғанымнан балмұздақ туралы ой миымнан біржола ұшып кетті.

Жатын бөлмемнің қабырғасында постері ілулі тұрған және сүйікті автожурналдарымда тамсана қарайтын Lamborghini Countach-ты мен өте жақсы білетінмін: қуатты, айбарлы, өте жылдам, ғарыш кемесінікіндей есіктері бар және өте қымбат. Міне, ол менен бірнеше фут жерде Элвис тіріліп келгендей тұр. Оның шынайы айбыны нағыз Моне туындысын көрген өнерпаздың сезіміндей еді. Сызықтары, қисықтары, иісі...

Бірнеше минут бойы таңғалып тұрдым, содан кейін балмұздақ дүкенінен бір жас жігіт шығып, көлікке қарай бет алды. Бұл көліктің иесі болуы мүмкін бе? Мүмкін емес. Оның жасы 25-тен аспаған. Үстінде джинсы шалбар және кең фланель жейде, оның астында Iron Maiden концертінің жейдесі көрініп тұрды. Мен бұл адам көліктің иесі болуы мүмкін емес деп ойладым. Мен шашы ағарған, ескіше киінген қарт адамды көремін деп күткен едім. Бірақ олай болмады.

«Бұл қалайша?» — деп ойладым мен. Жас жігіт мұндай керемет көлікті қалай сатып ала алды? Құдай-ай, бұл көлік мен тұратын үйден де қымбат қой! Ол лотерея ұтып алған болуы керек немесе отбасылық байлықты мұраға алған байдың баласы шығар. Жоқ, ол кәсіби спортшы болуы керек. Иә, солай, деп түйдім мен.

Кенеттен басыма батыл ой келді: «Ей, ЭмДжей, неге одан немен айналысатынын сұрамасқа?» Менің қолымнан келе ме? Мен тротуарда тұрып, өзіммен-өзім келісе алмай аң таң болдым. Адреналин бойымды билеп, аяғым өздігінен көлікке қарай жүре бастады. Миымның түкпірінде ағамның: «Қауіпті, Уилл Робинсон, қауіпті!» — деп мазақтаған дауысы естілгендей болды.

Менің жақындап қалғанымды сезген иесі сәл жымиып, есігін ашты. Мәссаған! Көліктің есігі кәдімгі көліктер сияқты жанына емес, тігінен жоғары қарай ашылды. Бұл менің онсыз да шашырап тұрған ойымды мүлдем жинақтауға мұрша бермеді, бірақ мен футуристік есіктері бар көліктер мен үшін үйреншікті нәрседей кейіп танытуға тырыстым. Жиырмадан аспайтын сөздер маған тұтас бір роман сияқты көрінді. Мүмкіндік туды және мен оны пайдаланып қалдым. «Кешіріңіз, мырза?» — деп күбірледім мен, ол мені елемей кетпейді деп үміттеніп. «Сізден немен айналысатыныңызды сұрауға бола ма?»

Оның жауабы менің алдын ала дайындаған болжамдарыма сәйкес келмегендіктен, келесі сұрақтарым жоққа шығарылып, не істерімді білмей қалып қойдым. Бірнеше минут бұрын жегім келген балмұздақтай қатып тұрып қалдым. Мүмкіндікті пайдаланып, жас Lamborghini иесі жүргізуші орнына отырып, есігін жауып, қозғалтқышты іске қосты. Глушительдің гүрілдеген дауысы бүкіл тұраққа жайылып, Lamborghini-дің құдіретін айналадағыларға паш еткендей болды. Маған ұнаса да, ұнамаса да, әңгіме аяқталды.

Мұндай көріністі енді қашан көретінім белгісіз болғандықтан, мен алдымда тұрған осы автокөлік кереметін жадымда сақтап қалуға тырыстым. Мен оянғандай күйде кеттім, миымда жаңа бір нейрондық жол ашылғандай еді.

Lamborghini-мен кездесуден кейін мен танымал емес немесе ерекше таланты жоқ жас миллионерлерді зерттеуге саналы түрде күш салдым. Бірақ мені кез келген миллионерлер емес, тек бай, салтанатты өмір сүретіндер қызықтырды. Бұл зерттеу мені мынадай критерийлерге сәйкес келетін атақсыз миллионерлердің шағын тобын зерттеуге алып келді:

Мен ешқандай ерекше дағдысы немесе таланты жоқ, мен сияқты қарапайым жігіт болып бастап, қалай болса да үлкен жетістікке жеткен миллионерлерді іздедім. Мектеп пен колледж жылдарында мен осы миллионерлердің жолын құлшыныспен зерттедім. Мен журналдарды, кітаптарды, газеттерді оқыдым, табысты бизнесмендер туралы деректі фильмдерді көрдім; осы миллионерлер тобы туралы түсінік беретін кез келген ақпаратты бойыма сіңірдім.

Мен Солтүстік Иллинойс университетін екі бизнес дәрежесімен бітірдім. Колледж мен үшін бес жылдық «жалдамалы қызметкер» миын жуу процесі болды, ал оқуды бітіру — асыра бағаланған финал еді. Мен колледжге корпоративтік дронға айналу ретінде қарадым; бұл менің жұмыстар, бастықтар, артық жұмыс және төмен жалақы өмірімен сәтсіз некем сияқты болды. Менің достарым жақсы жұмысқа орналасып, сонымен мақтанатын:

Сенімім жоғары болғанымен, келесі бірнеше жыл менің үмітімді мүлдем ақтамады. Мен бір бизнес жобадан екіншісіне секіріп жүріп, анаммен бірге тұрдым. [MӘТІН АЯҚТАЛДЫ]

Табыс мүлдем болмады. Әр ай сайын жаңа бизнес басталатын: дәрумендер, зергерлік бұйымдар, бизнес-журналдардың соңғы беттерінен сатып алынған дайын маркетингтік бағдарламалар немесе алыс қашықтықтағы желілік маркетингтің ақымақ жобалары. Қжырлы еңбегіме қарамастан, сәтсіздіктерім мен қарыздарым тау болып үйіле берді. Жылдар өтіп, менің өзімшілдігімді жаралайтын бірнеше «неандертальдық» жұмыстарды істеуге мәжбүр болдым: қытай мейрамханасында ыдыс жинаушы (иә, асхананың артқы жағында тарақандар жүреді), Чикагоның кедей аудандарында қара жұмысшы, пицца тасушы, гүл тасушы, диспетчер, лимузин жүргізушісі, Chicago Tribune газетін таңертең ерте таратушы, Subway сэндвич мейрамханасында сатушы ([!HUMOR] бұл не бәле? [!HUMOR]), Sears дүкенінде қоймашы (тіпті перделер бөлімінде), қайырымдылық үшін ақша жинаушы және үй сырлаушы.

Осы оңбаған жұмыстар мен олардың тиын-тебен төлемінен де жаманы не болды? Жұмыс уақыты. Көбісі таң атпастан... түнгі сағат 3-те немесе 4-те басталатын. Егер әлемде ақылға сыйымсыз жұмыс уақыты болса, менің жұмысым соны талап ететініне бәс тігуге болатын еді. Бес жыл колледжде оқып, ақырында сүт фермасының жұмысшысы сияқты өмір сүріп жүрдім. Ақшаның тапшылығы сондай, ең жақын досымның үйлену тойына сыйлық алу үшін өзімнен үлкен әйелге «қызмет көрсетуге» дейін бардым. Иә, 1990-шы жылдары да «кугуарлар» (өзінен жас жігіттерді аңдайтын әйелдер) болған.

Сол уақытта менің достарым мансап жолында ілгерілеп жатты: олардың жалақысы жыл сайын 4%-ға өсіп тұрды. Олар Mustang мен Acura көліктерін, 1200 шаршы футтық таунхаустарды сатып алды. Олар риза болып көрінетін және қоғам алдын ала белгілеп берген өмірді сүріп жатты. Олар қалыпты адамдар еді, ал мен — жоқ.

26 жасымда мен депрессияға түстім; бизнестерім де, өзім де өзімізді асырай алмайтын күйде болдық. Маусымдық депрессия менің жараланған жан дүниемді кемірді. Чикагоның жаңбырлы, қараңғы және көңілсіз ауа райы мені жылы төсек пен дәмді тоқаштардан жұбаныш іздеуге мәжбүр етті. Жетістік тек күн шуағымен бірге келетіндей көрінетін, сондықтан менде ешқандай жетістік болмады. Мектеп бітірмегендер істейтін жұмыстардан шаршап, төсектен тұрудың өзі маған қиынға соқты, ал күмән күнделікті серігіме айналды. Сәтсіздіктерден физикалық, эмоционалдық және қаржылық тұрғыдан қажыған мен бұл нәтижелер менің шынайы болмысым емес екенін білдім. Мен байлыққа баратын Fastlane жолын білдім, бірақ оны жүзеге асыра алмадым. Мен неден қателестім? Мені не тежеп тұр? Осыншама жылдық зерттеулер мен білімнен кейін, шкафым кітаптарға, журналдарға және «жылдам бастау» туралы бейнебаяндарға толы болса да, мен байлыққа бір қадам да жақындамадым. Мен Fastlane жолын көрмей, тротуарда тұрып қалдым.

Терең депрессия мені шындықтан қашуға итермеледі, бірақ мен есірткіге, жыныстық қатынасқа немесе алкогольге емес, кітаптарға бой алдырдым және танымал емес миллионерлерді зерттеуді жалғастырдым. Егер өзім табысты бола алмасам, байлар туралы кітаптарды, табысты адамдардың өмірбаяндарын және кедейліктен байлыққа жеткен хикаяларды оқып, солардың өмірімен жұбанатынмын.

Сондай-ақ менің анам бар еді. Колледжді бітіргеннен кейінгі алғашқы жылдары ол маған мүмкіндік берді, бірақ кейін сәтсіздіктер мен ақымақ жұмыстар басталды. Мен одан шыдамдылық танытуын өтініп, Fastlane кәсіпкері үшін байлық жасау экспоненциалды шкала бойынша жүретінін, ал жалдамалы жұмыс істейтіндер сызықтық шкала бойынша өмір сүретінін айтып ақталатынмын. Өкінішке орай, менің керемет кестелерім мен диаграммаларым ешқандай рөл атқармады; анам маған деген сенімін жоғалтты және мен оны кінәламаймын. Марсқа адам қондыру менің табысқа жетуімнен гөрі шындыққа жанасымдырақ көрінетін.

Қатал қыс мені жылдам әрекет етуге итермеледі. Мен өзгеруге шешім қабылдадым. Мен бақылауға келмейді деп ойлаған нәрсені — өз ортамды бақылауға алуға бел байладым. Мен көшуге шешім қабылдадым — қайда екенін білмедім, және сол сәтте маған бәрібір болды.

Финикске 900 доллармен, жұмыссыз, достарсыз және отбасысыз келдім — тек 330 күндік күн шуағы және Fastlane-ге жетуге деген жалындаған құштарлығым болды. Менің дүние-мүлкім ескі матрастан, үшінші берілісі жоқ 10 жылдық тот басқан Buick Skylark көлігінен, аздаған табыс әкелетін бірнеше қосымша бизнестен және бірнеше жүз кітаптан тұрды. Жаңа өмірімнің нүктесі Финикстің орталығындағы айына 475 доллар тұратын шағын студия-пәтер болды. Мен бұл пәтерді кеңсеге айналдырдым. Жатын бөлме жиһазы жоқ, асүйге дейін жайылған бір матрас қана болды. Мен матрасты асүй сөресінің жанына қойғандықтан, Pop Tart печеньесінің үгінділерімен бірге ұйықтайтынмын.

Мен кедей және ешқандай қауіпсіздіксіз өмір сүрдім, бірақ өзімді бай сезіндім. Мен өз өмірімді бақылап отырдым.

Мен құрған көптеген бизнестің бірі веб-сайт еді. Чикагода лимузин жүргізіп жүргенде, кейде мен бірнеше сағат бойы бос отыратынмын және кітап оқуға уақытым көп болды. Мен бұл уақытты босқа өткізбедім. Әуежайда клиенттерді күткенде немесе олар жергілікті барларда көңіл көтеріп жүргенде, мен лимузинде отырып оқитынмын. Оқи бердім. Мен қаржыдан бастап интернет-бағдарламалауға дейін, байлардың өмірбаяндарына дейін бәрін зерттедім.

Лимузин жүргізушісі жұмысы маған ерекше бір мүмкіндік берді: ол мені шешімді талап ететін өтелмеген қажеттіліктің алдына қойды. Лимузин клиенттерінің бірі менен Нью-Йорктегі жақсы лимузин компанияларын білетін-білмейтінімді сұрады. Мен жолаушыны әуежайға тастадым, бірақ ол маған өнертабыстың дәнін қалдырып кетті. Егер мен Чикагода тұрсам және маған Нью-Йоркте лимузин керек болса, мен оны қайдан іздеймін? Менің қолымда Нью-Йорктің Yellow Pages анықтамалығы болған жоқ, Нью-Йорктен тыс жердегі басқаларда да ол болмауы мүмкін. Осы сұраққа тап болған соң, мен басқа саяхатшылардың да осындай қиындыққа тап болатынын түсіндім. Сонымен, мен осы мәселені шешетін веб-сайт жасадым.

Әрине, Интернеттің географиялық шекарасы жоқ, сондықтан бұл жоба Финикске де оңай «көшті». Бірақ, менің алдыңғы бизнестерім сияқты, ол көп ақша әкелмеді. Дегенмен, бұл жолы бәрі басқаша еді. Мен бөтен қалада ақшасыз, жұмыссыз және ешқандай қорғаныссыз қалдым. Маған зейін қою керек болды.

Мен өз веб-сайтымды агрессивті түрде жарнамаладым. Электрондық пошталар жібердім. Суық қоңыраулар жасадым. Хаттар жолдадым. Мен іздеу жүйесін оңтайландыруды (SEO) үйрендім. Кітап сатып алуға ақшам болмағандықтан, күн сайын Финикс кітапханасына барып, интернет бағдарламалау тілдерін зерттедім. Мен веб-сайтымды жақсарттым, графика мен копирайтингті үйрендім. Маған көмектесетін кез келген ақпаратты сіңіре бердім.

Бір күні серпіліс болды; маған Канзастағы бір компаниядан қоңырау түсті, олар менің веб-сайтымның қызметіне тәнті болып, өздеріне веб-сайт жасап беруімді өтінді. Менің негізгі бағытым веб-дизайн болмаса да, мен 400 долларға келістім. Олар бұл бағаны өте тиімді деп ойлады, мен 24 сағаттың ішінде оларға сайт жасап бердім. Мен қатты қуандым. 24 сағат ішінде мен пәтер ақысының көп бөлігін тауып алдым. Содан кейін, сәйкестік пе, 24 сағат өтпей жатып Нью-Йорктегі басқа компания қоңырау шалып, дәл сондай жаңа веб-сайт сұрады. Оны 600 долларға жасап бердім, бұған екі күнім кетті. Тағы бір пәтер ақысы!

Бұл өте көп ақша емес екенін білемін, бірақ кедейліктен үш күнде 1000 долларға жету маған 50 миллион долларлық Powerball ұтып алғандай әсер етті. Финикстегі алғашқы айларымда мен ілгерілей бастадым және өмірімде алғаш рет өз бетіммен күн көрдім. Ешқандай гүл тасушы емес. Ыдыс жуушы емес. Пицца тасушы емес. Анама масыл болу жоқ. Мен толықтай өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам болдым! Бұл мен үшін қуатты серпін болды — байлық жасаудың жаңа әлеміне бағытталған өзгерістің белгісі еді.

Бірақ әлі де бір нәрсе дұрыс емес еді. Бір нәрсе жетіспейтінін сездім. Менің табысымның көп бөлігі веб-сайтты жарнамалаудан емес, веб-сайт дизайнын жасаудан келетін. Табысым уақытыма — веб-сайттарды құруға жұмсаған уақытыма тікелей байланысты болды. Веб-сайттарға тапсырыс көбірек болса, көбірек уақыт кететін, егер мен жұмыс істемесем, табыс та тоқтайтын. Менің уақытым ақшаға сатылып жатқан еді.

Онікі дұрыс еді, бірақ қалай? Және бұл нақты қажеттілікті қалай шеше алады? Ол маған осы тапсырманы қалдырып кетті, мен оны шешуге бел будым. Бірнеше күннен кейін мен тәуекелді, тексерілмеген шешім ойлап тауып, оны сынап көрдім. Мен не істедім? Жарнама орнын сатудың орнына, мен лидтерді (әлеуетті клиенттердің сұраныстарын) сатуды ұйғардым. Бірақ бір мәселе болды. Бұл «табыс моделі» жаңа және жаңашыл еді. Бұған қоса, мен клиенттерімді бұл әдістің тиімді екеніне сендіруім керек болды, ал менде оның сәтті болатынын болжайтын ешқандай дерек болған жоқ. Есіңізде болсын, бұл тоқсаныншы жылдардың соңы еді, веб-кеңістікте «лидтерді генерациялау» мен оны жасағанға дейін беймәлім ұғым болатын.

Соған қарамастан, мен тәуекелге бел байлап, оны жүзеге асырдым. Қысқа мерзімде бұл өзгеріс менің табысымды тоқтатады деп күткенмін, солай болды да. Оның сәттілігі үшін, егер ол мүлдем іске асса, бірнеше ай керек болатынын болжадым. Бірінші айда жаңа жүйе 473 доллар әкелді. Ойбу. Табыс тапшылығын толтыру үшін мен көбірек веб-сайттар жасадым. Екінші айдың табысы 694 доллар болды. Үшінші айда — 970 доллар. Сосын 1832 доллар. 2314 доллар. 3733 доллар. Және ол өсе берді, өсе берді. Ол жұмыс істеді.

Менің түсімім, табысым және активтерім экспоненциалды түрде өсті, бірақ қиындықсыз болмады. Трафик өскен сайын шағымдар, пікірлер мен мәселелер де көбейді. Жақсартулар тікелей тұтынушылардың ұсыныстарынан туындады. Бірнеше күннің, кейде бірнеше сағаттың ішінде мен тұтынушылардың идеяларын жүзеге асыратынмын. Мен клиенттердің хаттарына бірнеше минуттың ішінде, ары кетсе бір сағатта жауап беруімен танымал болдым. Мен тұтынушыға құлақ түруді үйрендім және бизнес қарқын алды.

Жұмыс күндері ұзақ әрі қиын болды. Қырық сағаттық жұмыс аптасы мен үшін демалыс сияқты еді; әдеттегі жұмыс аптасы 60 сағатқа созылатын. Күндер мен демалыстар араласып кетті. Менің жаңа достарым ішімдік ішіп, көңіл көтеріп жүргенде, мен кішкентай пәтерімде отырып, код жазатынмын. Бейсенбі ме, әлде сенбі ме, білмейтінмін, және бұл маңызды емес еді. Бұл ауыр еңбектің кереметтігі мынада болды: ол жұмыс сияқты сезілмейтін; шын мәнінде маған ұнайтын. Менде жұмыс болған жоқ; менде бір нәрсені өзгертуге деген құштарлық болды. Мен жасаған дүние мыңдаған адамға пайда әкелді, бұл мені осы процеске тәуелді етті. Мен өзгеріс енгіздім!

2000 жылы телефоныма басқа сипаттағы қоңырау түсті. Технологиялық стартаптар хабарласты; олар менің бизнесімді сатып алғысы келетінін айтты. Сол жылы «дотком» дүрбелеңі қызып тұрған еді. Технологиялық мүлікті сатып жіберіп, байып кеткен қандай да бір дотком миллионері туралы аңыз естімеген күн болмайтын. Танымал емес миллионерлер есіңізде ме? Байлардың бұл тобы таңқаларлық жылдамдықпен өсіп жатты және бұл толқын маған да жетті.

Сонымен, мен компаниямды сатқым келді ме? Әрине, иә! Менде сату туралы үш ұсыныс болды. 1-ұсыныс: 250 000 доллар. 2-ұсыныс: 550 000 доллар. 3-ұсыныс: 1 200 000 доллар. Мен үшінші ұсынысты қабылдап, бір сәтте миллионерге айналдым... бірден деуге болады... дерлік.

Ол ұзаққа созылмады. Сол кезде мен 1,2 миллион долларды өте көп ақша деп ойладым. Олай емес еді. Салықтар. Құнсыз акция опциондары. Мен қателіктер жіберіп, ақшаны дұрыс инвестицияламадым. Өзімді бай етіп көрсету үшін Corvette сатып алдым. Баймын деп ойладым, бірақ шын мәнінде олай емес еді. Бәрі аяқталғанда, менде 300 000 доллардан аз ақша қалды.

Технологиялық көпіршік жарылғанда, кем дегенде менің компаниямды сатып алушылар үшін аяусыз салдарлар әкелді. Менің ұсыныстарыма қарамастан, олар дұрыс емес шешімдер қабылдады — қысқа мерзімді табыс үшін жақсы, бірақ ұзақ мерзімді өсу үшін сұмдық шешімдер еді. Олар ақшаны шексіз көзден келіп жатқандай далаға шашты. Бізге шынымен де компания бренді жазылған су бөтелкелері керек пе? Және логотипі бар футболкалар? Бұлар табыс әкелетін әрекеттер ме?

Шешімдер баяу және комиссиямен қабылданатын. Тұтынушылар еленбеді. Таңқаларлығы, компанияның атқарушы басшылығының көпшілігінде Гарвардтың MBA дәрежесі болды, бұл бизнес логикасының есіміңіздің қасына қымбат бас әріптерді жазумен келмейтінінің дәлелі. Дауылдан аман қалу үшін 12 миллион долларлық венчурлық капитал болса да, менің веб-сайтым баяу өле бастады.

Бірнеше айдан кейін, банкроттық алдында тұрғанда, менің веб-сайтым әлі де пайда әкеліп тұрғанына қарамастан, оны жабу туралы шешім қабылданды. Технологиялық сатып алушылар жоғалды, ал акциялар құлдырады. Бәрі, соның ішінде олар да, «жасанды тыныс алу» аппаратында тұрған еді.

Мен өз туындымның жойылып кеткенін көргім келмей, веб-сайтымды өте арзан бағаға — небәрі 250 000 долларға қайта сатып алуды ұсындым, бұл сома оның өз пайдасынан өтелетін болды. Ұсыныс қабылданды және мен бір жыл бұрын ғана сатқан компаниямды қайтадан бақылауға алдым. Негізінде, мен бизнесті басқарып, пайдасын аламын және несиені өтеймін. Қалғанын бизнеске қайта инвестицияладым. Компаниямды қайтадан бақылауыма алған соң, жаңа мотивация пайда болды — тек дотком крахынан аман қалу ғана емес, сонымен бірге гүлдену.

Келесі 18 айда мен қызметімді жаңа деңгейге көтеру үшін жандана түстім. Өткенге қарасам, мен өзімнің тек дотком бумына іліккен кездейсоқ бақытты адам емес екенімді өзіме дәлелдегім келді. Мен веб-сайтымды жақсартуды жалғастырдым. Жаңа технологияларды енгізіп, тұтынушыларды тыңдадым. Менің жаңа құштарлығым автоматизация мен процесс болды.

Процестер мен жүйелерді оңтайландырған сайын, баяу және тұрақты трансформация орын алды. Мен аз жұмыс істей бастадым. Кенеттен мен күніне он сағаттың орнына бір сағат жұмыс істейтін болдым. Соған қарамастан, ақша ағылып келіп жатты. Мен Вегасқа ойын ойнауға баратынмын; ақша келіп жатты. Төрт күн ауырып жаттым; ақша келіп жатты. Бір ай бойы биржада сауда жасадым; ақша келіп жатты. Бір ай демалыс алдым; ақша келіп жатты.

Сонда мен неге қол жеткізгенімді түсіндім. Бұл Fastlane еді. Мен өзіме шынайы, тірі, жеміс беретін ақша ағашын тұрғыздым. Бұл тәулігіне 24 сағат, аптасына 7 күн ақша әкелетін және ол үшін менің өмірімді талап етпейтін гүлденген ақша ағашы еді. Ол үшін айына бірнеше сағат су құю мен күн сәулесі керек болды, мен оны қуана-қуана жасадым. Күнделікті назардан тыс бұл ақша ағашы өсті, жеміс берді және маған қалаған нәрсемді істеуге еркіндік берді.

Келесі бірнеше жылды мен жалқаулық пен нығмет ішінде өткіздім. Әрине, айына бірнеше сағат жұмыс істедім, бірақ негізінен спортпен шұғылдандым, саяхаттадым, видео ойындар ойнадым, жүйрік көліктер сатып алып, жарыстарға қатыстым, танысу сайттарында уақыт өткіздім, құмар ойындар ойнадым — мен еркін болдым, өйткені менің уақытымды алмастыратын және ай сайын мол өнім беретін ақша ағашым бар еді.

Бизнесімді қайтарып алғаннан бері ол метеориттей жылдамдықпен өсті. Кейбір айларда менің ПАЙДАМ 200 000 доллардан асып түсетін. Иә, пайда! Ең нашар ай 100 000 доллар болды. Мен көптеген адамдар бір жылда табатын ақшаны екі аптада табатынмын. Байлық ағылып жатты және мен көзге түспей өмір сүрдім... атақсыз-ақ. Егер сіз ай сайын 200 000 доллар тапсаңыз, өміріңіз қалай өзгерер еді?

Көріп тұрғаныңыздай, сіз осындай табыс тапқанда, миллионер статусы тез келеді. Мен 33 жасымда мультимиллионер болдым. Егер мен басында бизнесімді сатпағанымда, мүмкін оған тезірек жетер едім, бірақ сіз картон қораптағы кеспе жеп отырғанда, біреу бетіңізге 1,2 миллион долларды лақтырса, «жоқ, мен бас тартам» дейтіндер аз болар еді.

Мен алғашқы Lamborghini-імді сатып алып, жас кезімдегі арман-жорамалымды орындадым. Бүгінде осыдан көп жыл бұрын қойған сұрағым маған апта сайын дерлік қойылады. Енді менде бере алатын жауабым бар, бұл — мен кезінде естуді армандаған жауап.

2007 жылы мен компаниямды тағы да сатуға шешім қабылдадым. Зейнетке шығып, осы кітапты жазу немесе сценарий жазу сияқты ең батыл армандарым туралы ойланатын уақыт келді. Дегенмен, бұл жолы мен 3,3 миллионнан 7,9 миллион долларға дейінгі әртүрлі ұсыныстарды қарастырдым. Бірнеше қысқа жыл ішінде миллиондарды қайта-қайта тапқаннан кейін, мен толық қолма-қол ақшамен жасалған ұсыныстардың бірін қабылдап, Fastlane процесін қайталадым... 10 минуттың ішінде. Миллиондаған соманы құрайтын алты чекті кассадан өткізуге дәл осынша уақыт кетті.

Байлық — бұл тек жол емес, бұл саяхат! Колледжде оқып жүргенде, достарыммен бірге Чикагодан Оңтүстік Флоридаға көктемгі демалысқа саяхатқа шықтық. Әрине, жас болғандықтан, біздің қиялымыз...

...баратын жерімізге ғашық болып, оған бар ынтамызды аудардық: Флориданың шуақты, адам толы жағажайы, жартылай жалаңаш, күнге күйген, ішімдікке тойып алған колледж студенттері. Өкінішке орай, баратын жерімізге тым қатты мән бергеніміз сонша, біз сол жерге жету үшін мінген көлігімізге және алдағы сапарымызға назар аудармадық. Сапардың сегізінші сағатында біздің ескі Dodge Duster көлігімізден түтін будақтап, тасырлаған дыбыспен тоқтап қалды. Төсемі жарылып, майы таусылған соң, біздің сапарымыз оңтүстік Иллинойстың ортасындағы әлдебір ауыл жолында үзілді. Сиырлар, көңнің иісі және жүгері алқаптары — Оңтүстік Флориданың құмды жағажайларынан жарық жылындай қашықтықта едік.

Жиырма жастағы жігіт өзінің интернет-компаниясын 30 миллион долларға сатқанда, сіз бұл туралы технологиялық блогтан оқисыз. Бұл оқиға мақталып, бәрі сүйсіну үшін көрсетіледі. Ал процесс назардан тыс қалады — сіз негізін қалаушының код жазумен өткізген ұзақ сағаттары туралы естіген жоқсыз. Гаражда жұмыс істеген суық әрі қараңғы күндер туралы естімейсіз. Компанияның 21,99% пайыздық несие карталарымен қалай құрылғаны туралы естімейсіз. Негізін қалаушы мен оның 174 000 миль жүрген ескі-құсқы «Тойотасы» туралы естімейсіз.

Менің компаниямның сатылуы оқиғамен аяқталды, бірақ оның нәтижесі процесс арқылы қалыптасты. Сырттан қарағандар әдемі үй мен қымбат көліктерді көріп: «Шіркін, маған да осындай сәттілік бұйырса ғой»,— деп ойлауы мүмкін. Мұндай сенім — процестің алдына оқиғаны қоятын сағым ғана. Байлықтың барлық оқиғаларының алдында процесс — сынақ, тәуекел, қажырлы еңбек пен құрбандықтың тарихы болады. Егер сіз процесті аттап өткіңіз келсе, оқиғаларды ешқашан сезінбейсіз.

Егер маған 16 жасымда біреу Lamborghini-ді (немесе кез келген арманды) сыйға тартса, мен бүгінгі деңгейге жете алмас едім деп сеніммен айта аламын. Біреу сіздің қалауыңызды ешқандай күш жұмсамай-ақ орындап бергенде, сіз процесті тиімсіз етесіз. Менің қалыптасуым керек болған тұлға толық жетілмес еді, өйткені процесс басқаға тапсырылған болар еді. Басқа біреу сіз үшін жүріп өткен сапардан ешқандай даналық немесе тұлғалық өсу алу мүмкін емес. Бұл сапар — сіздікі.

Мен сол күнді анық білемін. 2000 жылы компаниямды сатқаннан кейін, адвокатым маған алғашқы төлем ретінде 250 000 долларлық чекті ұсынды. «Ура, 250 000 доллар! Мен баймын! Мен жетістікке жеттім!» — деп қателесіп, қуандым. Енді мұны әлемге жариялайтын кез келді. Мен бірден жүрдек көліктерді, дизайнерлік киімдерді, жылдам жүретін қайықтарды және қасымда жүретін бикини киген әйелдерді елестеттім. Мен өзімді ауқаттымын деп ойладым және соны көрсеткім келді. Өкінішке орай, бұл қиял шындықтан тым алыс еді. Дегенмен, мен тырыстым. Мен ашық қызыл түсті кабриолет Corvette сатып алдым. Спорттық көлік? Бар. Nordstrom-нан дизайнерлік киімдер? Бар. Интернет дағдарысы менің осы бір «ләззатты» қиялымды бұзғанша, мен жылдам жүретін қайық сатып алуды зерттедім. Мен жаңадан тапқан байлығымды технологиялық акцияларға салдым және мыңдаған доллар жоғалттым. Бірнеше айдың ішінде менің «байлығымның» жартысынан астамы бу болып ұшты, ал есепшімен сөйлескеннен кейін, салықтардың кесірінен тағы үштен бірімен қоштасуға тура келді. Бір қызығы, мен бай көрінуге тырысқан сайын, нағыз байлық менен алыстай берді. Жұмыссыз, бизнессіз, табыссыз және қолымда аз ғана ақшамен мен өз өмірімді, тіпті бай адамдарға тән өмір салтын мәңгілікке қамтамасыз ете алмайтын едім. Мен мүлдем бай емес едім.

Жаттығу залына бара жатқанда, мен тас жолдың жанындағы ескірген пәтер кешенінің қасынан өтемін. Тұрақтан мен әрдайым бір көлікті көремін: 22 дюймдік хромдалған дискілері бар жылтыр қара Cadillac Escalade. Осы жердегі сәйкессіздікті көріп тұрсыз ба? Сіз нашар пәтерде тұрасыз, бірақ 60 000 долларлық көлік пен 10 000 долларлық дискілермен жүресіз? Мен сол көліктің бас тірегішіндегі мониторларды көріп, 24 динамикті стереожүйені естіп тұрмын ба? Тәңірім-ау, 90 мың долларлық имидж және екі тиындық ақыл. Marbella Gardens пәтер кешеніндегі ең крутой көлікті жалдаудың орнына, жақсы аудандағы жақсы үйге ие болуға назар аударған дұрыс емес пе еді? Басымдықтар: кейбіреулер бай болып көрінгісі келеді, ал басқалары бай болғысы келеді.

Генри Сукарано Балтимор маңындағы аудандардың бірінен 1,8 миллион долларға армандаған үйін сатып алады. Жетекші дәрі-дәрмек өндірушілердің бірінде фармацевтикалық өкіл ретінде Генридің мансабы қарқынды дамып келеді. Оның үлкен үйінде ол қалағанның бәрі бар: бассейн, ат қорасы және бес көлікке арналған гараж. Бұл сатып алу Генриге шамамен сегіз апта бойы «Мен жетістікке жеттім!» деген сезім сыйлайды. Корпоративтік саясат пен жұмыс орындарының қысқаруы Генридің мансабына әсер етіп, оны ұзақ жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Ол жақында жұмыстан шығарылған қызметкерлердің аймақтарын өз мойнына алады. Генри күн сайын екі сағат жол жүреді және бүкіл Шығыс жағалауды қамтуға міндеттеледі. Ол не жолда, не ұшақта, не ұйықтап жатады. Ұзақ жұмыс сағаттары мынаны айқын көрсетеді: Генри өзіңіздің армандаған үйіңізде сирек «тұрады», ал тұрған кезде де ол уақытын ұйықтаумен немесе жұмыс аптасының қарбаласынан кейін күш жинаумен өткізеді. Оның әйелімен және балаларымен қарым-қатынасы зардап шегеді. Жауапкершілік стрессі артқан сайын оның денсаулығы нашарлайды. Генри шындықпен бетпе-бет келеді: «Мен арманмен өмір сүріп жатқан жоқпын, менің арманым менімен өмір сүріп жатыр». Өмір салты елесінің тұзағына түскенін сезген Генри байлықтың өз құны бар деген идеологияға сеніп, жұмысын жалғастыра береді.

2009 жылы танымал американдық тележүргізуші Дэвид Леттерман басқа CBS шоуының продюсері тарапынан бопсалау жоспары туралы жария етті. 2 миллион долларлық бопсалауды ұйымдастырған адамдар жылына 214 000 доллар табыс тапқан екен. Дегенмен, ол адам қаржылық күйзелісте екенін айтты, бұған ішінара айына 6 000 долларға жуық алимент төлемдері себеп болған. Бұл бопсалаушы «бақытты сатып алу» үшін атақты адамды қорқытты ма? Оның нағыз мотиві не еді? Меніңше, ол еркіндікті сатып алуға тырысты, өйткені қарыздары оны құлдықта ұстады. 2 миллион доллар айырмашылық жасар ма еді? Мүмкін, қысқа мерзімде иә, бірақ ұзақ мерзімді перспективада жоқ, өйткені оның ақшамен қарым-қатынасы бұзылған болатын. Тергеуге жақын дереккөз: «Ол жай ғана жұмыс істегісі келмеді», — деді. Басқаша айтқанда, ол еркіндікті аңсады.

Мен өмір салтына құлдық туралы 20 жасымда білдім. Колледжді бітіргеннен кейін мен Чикагода құрылыс жұмысшысы болып ауыр жұмысқа орналастым және күн сайын қала кептелісімен күрестім. Төлем менің жасым үшін бұрын-соңды таппаған ақшамнан көп болды және табысымның артуымен мен өзімді бай сезіндім. Мен не істедім? Мен өмір салтымды көтеріп, байлық елесін қаржыландырдым. Мен алғашқы спорттық көлігім — Mitsubishi 3000GT сатып алдым. Көп ұзамай менің армандаған көлігім байлықтың символы емес, еркіндігіммен қоректенетін паразит екенін түсіндім. Мен жұмысымды жек көрдім, ол стрессті болды және күш-қуатымды тауысты, соның салдарынан менің кәсіпкерлік армандарым тұсауланды. Мен жұмыстан шыға алмадым. Менің міндеттемелерім болды: көлік төлемдері, жанармай және сақтандыру. «Заттарға» деген міндеттемелерімнің кесірінен мен өзімді жек көретін жұмысқа қамауға үкім кестім. Дегенмен, құлдықтың бұл түрі қалыпты жағдай. Біз салдарына қарамастан ең соңғы және ең жақсы нәрсеге ұмтылуға үйретілдік. Бұл бізді жылдар бойы кіріптар етіп, өмір салты түрмесіне қамайды... және сіз өзіңіздің шамаңыз келмейтін заттарды неғұрлым көп сатып алсаңыз, түрме мерзіміңіз соғұрлым ұзара береді.

Бірде біреудің мені «сәттілік серігі болған оңбаған» (lucky bastard) деп атағанын естіп қалдым. Қандай өкінішті, адасқан «Тротуардағының» сенімі десеңші. Мен жолы болғыш емеспін; мен ойынның ойыншысымын. Әлгі «Сәттілік-серігі-болған-оңбағандарды-жек-көруші» мырза күбірлеп, dugout-та (қосалқы орындықта) отырғанда, мен алаңда соққы жасап жатқан болатынмын.

Миллиардер кәсіпкер және «Даллас Маверикс» НБА командасының иесі Марк Кьюбан (http://www.blogmaverick) өзінің табысына қатысты сәттілік туралы ғибратты оқиға айтты. Марк өз компаниясын Yahoo-ға 5,9 миллиард долларға сатқанға дейінгі алғашқы жетістіктерінің қиындықтарын еске алады. Әрбір оқиғада адамдар оның табысын сәттілікпен байланыстырғаны Марктың есінде... Алғашқы MicroSolutions компаниясын сатуы — сәттілік... технологиялық бум кезінде саудадан ақша табуы — сәттілік... және компаниясын Yahoo-ға бірнеше миллиардқа сатуы — тағы да сәттілік. Байқадыңыз ба, оқиғалар (events) тез арада сәттілік деп түсіндіріледі де, ал процесс (process) кілемнің астына жасырылып қалады.

80-ші жылдардың соңында, мен жасөспірім кезімде, анам жергілікті мейрамханада достарымен араласып тұратын. Сол достар тобының бірнешеуі өздерінің барлық жинақтарын «Қор» (The Fund) деп аталатын инвестицияға салды. Бұл адамдар — кейбіреулері құрметті бизнесмендер — ай сайынғы әсерлі табыстарды айтып, бұл инвестицияны мақтайтын. Бұл достар менің анамды, жалғызбасты ана ретінде, ақша салуға итермеледі. Анам ақымақ емес еді. Ол сұрақтар қойды, бірақ жауаптар оған ұнамады. Бір нәрсе дұрыс емес сияқты сезілді. Логика оның ішкі түйсігін мазалады. Сайып келгенде, ол инвестициядан бас тартты.

Жылдар өткен соң «Қор» басты жаңалықтарға шықты. Инвестициялық компания инвесторлардан миллиондаған долларды жымқырған екен. Компанияның Понци схемасы екені әшкереленіп, бірнеше алданған инвестор, соның ішінде қылмыскердің өзі де өз-өзіне қол жұмсады. Бұл инвестициялық компания анам жылдар бұрын бас тартқан сол баяғы «Қор» болатын.

Мен рецессияның кішігірім қатысушысымын. Иә, менің үйімнің құны төмендеді, бірақ бұл қалыпты жағдай, өйткені мен үйімді байлық құралы ретінде пайдаланбаймын! Ал гурулар «сіздің үйіңіз — сіздің ең үлкен инвестицияңыз!» дейді. Сандырақ! Нарық құлағанда, мен көп ақша жоғалтқан жоқпын, өйткені нарық менің байлықты жеделдету құралым емес еді! Fastlane — бұл бақылау туралы, ал егер сіз Тротуардағы жолай ілесуші сияқты өмір сүрсеңіз, сізде бақылау болмайды.

Менің бір құрбымның жеке басының деректері жақында ұрланды. Мейрамханада түстеніп отырғанымызда, ол басынан өткен сұмдық оқиғаны айтып шағымданды. Мәселенің себебін табуға тырысып, мен оның сөзін бөліп, бірнеше сұрақ қойдым. Мені қызықтырғаны...

Ол құрбан ба еді, әлде жауапкершіліктен қашып тұрды ма? Мен: «Жеке басың туралы деректер қалай ұрланды?» — деп сұрадым. «Мексикада әмиянымды ұрлап кетті». «Ол қалай болды?» — деп қазбаладым. «Мейрамханада отырғанымда біреу іліп кетіпті». «Солай ма? Сонда әмияныңыз қазіргідей үстел үстінде ашық-шашық жатты ма?» Ол әмиянына қарап, менің не айтқым келгенін түсінді. Біз ас ішіп отырғанда, оның әмияны үстелдің үстінде, бәріне көрініп тұрды. Кез келген ұры оны оңай ғана жұлып алып, қашып кете алатын еді. Ол маған қарап, мысқылдап күлді де, әмиянын алып, тізесіне қойып, бекітіп алды. Құрбан ба? Әлде өзіне жауапкершілік жүктемеу ме? Оның мәселесі қате таңдаудан — әмиянын қорғамау туралы шешімнен туындады. Тіпті осы қымбат сабақтан кейін де ол жауапты болудың күшін әлі түсінбеген еді. Егер ол қателігіне жауапты болса, оның әмияны ұрылар үшін олжа ретінде үстел үстінде ашық жатпай, тізесінде қауіпсіз тұрар еді.

2006 жылы мен Аризона штатындағы Финикс қаласында, зәулім тауларға қарайтын арманымдағы үйді сатып алдым. Үйдің көрінісі Финикстегі ең үздік көріністердің бірі еді, бірақ оған айтарлықтай жөндеу жұмыстары қажет болды. Жаңа танысым бас мердігерді ұсынды, мен оны ешқандай тексерусіз, мұқият зерттеусіз, ұсыныстарды тексермей, лицензиясын қарамастан, ештеңесіз жұмысқа алдым.

Жасөспірім кезінде Джо байып кету туралы бірнеше жеке қаржы кітаптарын оқиды. Олар оған ақша жинауды, мансап құруды, купондарды қиып алуды және мүмкіндігіңнен төмен өмір сүруді айтады. Заңгер дәрежесімен оқуды бітіргеннен кейін Джо осы кеңестерге құлақ асады. Қаншалықты қиын болса да, Джо байлыққа жетудің осы жоспарын мұқият орындайды. Ол өзінің адвокаттық кеңсесінде аптасына 60 сағат жұмыс істейді, көбіне отбасы мен балаларына көңіл бөлмейді. Оның жұмыс күндері кеңседе өтеді, ал демалыс күндерін жұмыс аптасының ауырлығынан «қуат жинауға» жұмсайды.

2007 жылдың суық қаңтар айының таңында Вашингтондағы вокзалда бір скрипкашы Бахтың алты классикалық шығармасын ойнап тұрды. Бірақ бұл қарапайым скрипкашы емес еді және ол қарапайым скрипка емес еді. Бұл әлемдегі ең ұлы музыканттардың бірі, бірнеше түн бұрын Бостондағы толы концерт залында әр билеті 100 доллардан сатылған концертте өнер көрсеткен Джошуа Белл болатын. Джошуа таңғы қарбалас кезінде өзінің 3,5 миллион долларлық скрипкасында ойнап тұрғанда, станция арқылы шамамен 2000 адам өтті, олардың көбі жұмысқа бара жатқандар еді.

Өз жоспарымды жүзеге асыру барысында мен 7-ге 0 режимінде жұмыс істедім (жеті күн жұмыс істеп, бірде-бір күн демалмадым), өйткені менің жол картамдағы жолдар армандармен тоғысатынын білдім. Мен 40 жылдан кейін емес, жақын болашақта жақсырақ арақатынасқа қол жеткізу үшін жұмыс істедім. Мен өз тағдырымды бақыладым және соңында менің уақыт инвестициясым 40 жылдық дивиденд берді. Қазір мен 0-ге 7 режиміндемін. Мен нөл күн жұмыс істеймін және жеті күн бостандық аламын. Өкінішке орай, егер сіз Slowlane-ге байланған болсаңыз, бостандығыңыз үшін осы теріс 60% қайтарымды бұзу мүмкіндіктеріңіз шектеулі. Есіңізде болсын, байлық бостандықпен өлшенеді, егер дәлел керек болса, жұма кешінде Slowlane диктатурасы демалысқа шыққанда адамдардың бостандықты қалай тойлайтынына қараңыз.

Міне, Fastlane форумынан (TheFastlaneForum.com) алынған Slowlane оқиғасы: «Бай болу жолында менің өмірім өте қолайсыз болып кетті. Бәрі бес жыл бұрын, менде ештеңе болмаған кезде басталды. Мен 30-ға толдым және айлықтан айлыққа дейін өмір сүру — бұл өмір емес деп шештім. Мен бай болуға өзіме серт бердім. Ол үшін мен екінші жұмысқа тұрдым және сол жұмыстан тапқан барлық ақшамды жинадым, ал бірінші жұмыстың ақшасын күнделікті шығындарға жұмсадым. Негізінен, ақша жинау үшін соңғы бес жылым былай өтті:

Колледжді бітірер алдында мен өзімді сынап көру үшін бірнеше жұмыс семинарларына қатыстым. Біреуі есімде анық қалды: Чикагодағы үлкен сақтандыру компаниясындағы бастапқы деңгейдегі лауазым. Корпоративтік нысандағы таныстыру кезінде компания рекрутерлері бізге не күтетінімізді дәл айтты: «Анау жерде [кубиклдер теңізіне нұсқап] біздің жаңа қызметкерлер отырады. Мен жасырмаймын; басында бұл жұмыс қиын. Біз сізге үш нәрсе береміз: үстел, телефон және телефон анықтамалығы. Сіз өз клиенттеріңізді қалыптастыру үшін күніне 10 сағат «суық қоңыраулар» (cold-calling) жасайсыз. Білемін, бұл тартымды емес, бірақ сыйақысы...»

Сол сәтте сыйақы маңызды болмай қалды және мен актерлік шеберлігіме көштім. Өзімді қызығушылық танытқандай көрсеттім. Бақытты болып көріндім. Бұл қалыпты жағдай сияқты кейіп таныттым. Бірақ олай емес еді. Мен колледжде бес жыл бойы тек 6х6 кубиклде отырып, қарғыс атқан телефон анықтамалығы бойынша қарт адамдарға қоңырау шалу үшін оқыдым ба? Сіздер менімен қалжыңдап тұрсыздар ма? Мен мұны орта мектепті бітіріп-ақ жасай алар едім және сақтандыруды сату үшін колледж дипломына мыңдаған доллар жұмсаудың қажеті жоқ еді. Дегенмен, менің замандастарым жақсы базалық жалақы, керемет 401K зейнетақы жоспары және жоғары деңгейдегі медициналық сақтандыру мүмкіндігіне ауыздарының суы құрып қарап тұрды. Рақмет, қажет емес. Егер мен сол қарғыс атқан анықтамалық бойынша қоңырау шалатын болсам, бұл бастығым үшін емес, өзім үшін болады.

Досымның жоғары корпоративтік ортада жұмыс істеп жүргендегі жұмыстан кейінгі ашулы сөздері есімде. Барлық нәрсенің өз процесі болды. Идеяңыз бар ма? Керемет, оны бастыққа жіберіңіз, бастық оны өз бастығына жібереді, ол заң бөліміне береді, олар оны бастығының бастығына түзетуге қайтарады, ол қайтадан артқа жібереді, және осылай жалғаса береді! «Идея» бір жерге жеткенше, ол не ескіреді, не төрт басқа адам оған иелік етіп үлгереді. Сіздің санаңызды улайтын бұл шым-шытырық кімге керек? Кеңсе саясатынан қорғанудың жалғыз жолы — ойын алаңын бақылау, ал ол үшін сіз бастық болуыңыз керек. Ал бастық болу үшін сіз тек істі басқарып қана қоймай, оған иелік етуіңіз керек.

Күрделі пайыздың негізгі ұраны — ескі гурулардың жалықтырғанша айтатын әуені: бүгін инвестицияланған $10,000 40 жылдан кейін миллиондаған қаржыға айналады. 50 жыл бойы айына $250-дан салып тұрсаңыз, бай болып зейнетке шығасыз! Дұрыс пайдаланылса, «күрделі пайыз» байлық үшін қуатты одақтас; бірақ Баяу жолақ мақсаттары үшін қолданылса, ол байлыққа баратын жолды баяулатады. Неге? Тағы да, егер сіз математиканы қолдансаңыз, жұмбақ шешіледі — жауап жұмыстың неге сізді байытпайтынымен бірдей: уақыт.

2008 жылы мен ірі брокерлік үй өткізген тұрақты табыс инвестициялары бойынша семинарға бардым. Шамамен 50 адам қатысты, бөлмеде бос орын болмады. Мен артқы жақта отырып, жұртты бақыладым. Ақ шашты, сандал киген қарттарды, таяқтар мен мүгедектер арбаларын алып тастасаңыз, не қалады? Тек мен. Мен бөлмедегі ең жас адам болдым. Отыздан асқан адам зейнеткерлерге толы бөлмеге қалай тап болды?

Колледжде маған «сатып ал және ұста» (buy and hold) миллиондаған ақша әкелетін қауіпсіз инвестициялық стратегия екенін үйретті. Тұрақты компаниялардың акцияларын сатып ал, бірнеше онжылдық күт, сонда міне — сен миллионерсің. Олар сенің бетіңе «1955 жылы XYZ компаниясына салынған $10,000 инвестиция бүгінде $5 миллион болар еді!» деген графикті көрсететін. Бақытыма орай, мен оған мән бермедім.

Ол өмірінің сегіз сағаттық бес сенбісін сарп етіп, 2700 доллар тұратын сертификаттау курсына қатысты. Оның мақсаты не? Нарықтағы өзіндік құнын арттыратын жобаларды басқару куәлігін алу. Сертификатталған жоба менеджері ретінде ол жоғары еңбекақы төленетін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады. Бірақ бұл бәрібір уақытты ақшаға айырбастау болып қала береді.

Әдеттегі колледж оқуы жалпы білімнен өте нақты дағдыларға қарай дамиды. Мысалы, қаржыны оқып жүргенде мен «жалға алу немесе сатып алу» және «инвестиция қайтарымы» сияқты қаржылық шешім қабылдауға көмектесетін күрделі математикалық формулаларды үйрендім. Бұл ұғымдар — болашақ таңдауларыңызды шектейтін нақты бір кәсіптің құралдары. Қаржы мамандығын бітіргендер үшін белгіленген жол — қаржы секторында, сақтандыру компаниясында, бухгалтерлік фирмада немесе инвестициялық үйлерде жұмыс істеу болды.

Айталық, колледжден кейін беліңіз жуандап бара жатқанын байқап, формаға келу керек деп шештіңіз. Сіз жергілікті колледждегі «Салауатты тамақтану: Сұлу денеге барар жол» атты курсқа жазыласыз. Сабақтың бірінші күні ерте келіп, орныңызға жайғасып, нұсқаушыны асыға күтесіз. Бірнеше минуттан кейін бөлмеге өте семіз адам кіріп, кластың алдына қарай әрең адымдап барады. Сіз: «Ой, ол өте семіз екен... бірақ ол мұны өзгерту үшін осында жүр... жарайсың!» — деп ойлайсыз. Әлгі адам бір бума қағазды ақтарып жатып қатты терлегенде, сіз оның қасындағы орындыққа қарап: «Ол бұған сыя ма екен... өзі орындықтан екі есе үлкен ғой!» — деп таңғаласыз. Сосын кенеттен сізді бір қайшылық соғады. Бұл студент емес, нұсқаушы! Мазақ қылып тұрсың ба? Егер ол өз ілімінің үлгісі болмаса, бұл адам «Салауатты тамақтану: Сұлу денеге барар жол» атты курсты қалайша тиімді жүргізе алады? Кім оны байсалды қабылдауы мүмкін? Осындай екіжүзділікке таңғалып, сіз сабақтан шығып, оқу ақысын қайтарып алу үшін кассаға барасыз. Гурулар мен қаржылық кеңесшілерге келгенде сіз де солай істеуіңіз керек: сабақтан шығып, ақшаңызды қайтаруды талап етіңіз, өйткені олар «Тәжірибе парадоксына» кінәлі.

Тәжірибе парадоксы менің форумымдағы қызу пікірталас тақырыбы. Кейбіреулер байлық стратегиясын уағыздап, бірақ оны ешқашан қолданбауды қалыпты жағдай деп санайды.

Слоулайн қаржылық радиошоуына бір тыңдарман кеңес сұрап хабарласты: бірнеше айдың ішінде рецессия оның 10 жыл бойы жинаған қаражатының 50%-дан астамын жойып жіберген. Слоулайн гуруының кеңесі? «Жоспарды ұстаныңыз» деген жұбату. Қайта беріл. Қайта тұрғыз. Басқаша айтқанда, менің нашар жоспарым сізді сәтсіздікке ұшыратты, ол сәтсіздікке жету үшін 11 жыл кетті, бірақ бәрібір соған сеніңіз. Экономика көтеріледі деп үміттеніңіз. Экономика енді ешқашан рецессияны көрмейді деп үміттеніңіз. Үміт, үміт және тағы да үміт. Иә, менің жаңа «Қайта тұрғызу» атты кітабымды сатып алыңыз...

Слоулайн жол картасы арқылы байлыққа жету Киелі кітаптағы Мұсаның Мысырдан шығуына (Exodus) ұқсайды. Құдай Мұсаны Мысыр құлдығынан алып шығып, «сүт пен бал» ағатын жердегі жарқын болашаққа уәде беріп, шөл дала арқылы 40 жылдық ауыр сапарға бастайды. Өмір бойы еңбек пен арпалыстан кейін Мұса діттеген жерінің табалдырығына жетеді де — гүрс! — ол қайтыс болады. Ол сапардың уәдесін ешқашан көрмейді, өйткені өмірде ешқандай кепілдік жоқ.

Адамдар Слоулайнмен жүреді, өйткені оларға солай істеу айтылды. Олар тәуекелдер минималды және бұл қауіпсіз деп сенеді. Ақыр соңында, барлық жаңа бизнестің 90%-ы бес жылдан кейін сәтсіздікке ұшырайды, сондықтан «Фастлайн» қауіпсіз болуы мүмкін емес! Егер сіз Слоулайн хикаяларына аздап логика қоссаңыз, оның өте қауіпті екенін және толығымен үмітке негізделген жоспар екенін табасыз.

Жақында мен Ұлыбританиядан келген Калли есімді жас әйел туралы мақала оқыдым. Ол 16 жасында лотереядан 3 миллион доллар ұтып алып, оны алты жылдың ішінде есірткіге, кештерге, экзотикалық көліктерге және дизайнерлік киімдерге жұмсап жіберген. Мәселе неде? Калли өзін баймын деп ойлап, байларша ақша шашты. 3 миллион доллар жақсы сома болғанымен, оның өмір салтына 30 миллион доллар қажет еді.

Міне, Жедел жолақты жақсы сипаттайтын оқиға, бұл оқиға Интернетте жарияланған шынайы оқиғадан алынған. Төрт ұзақ жылдан кейін мен өз компаниямды 32 миллион долларға саттым (БАЙЛЫҚТЫ ЖЕДЕЛ ЖАСАУ) және ештеңені өзгертпес едім. Мен компанияны сатқаныма қуаныштымын, өйткені мен тез ақша тапқым келді және қағаз жүзіндегі ақшаны нақты ақшаға айналдыруды қаладым. Бұл шешім менің өмірімді біржола өзгертті. Қазір мен не қаласам, соны істеймін және титтей де жалықпаймын. Әлем — менің ойын алаңым; мен саяхаттаймын, екі жаңа тіл үйрендім және пианинода ойнауды үйреніп жатырмын. Мен су спортымен айналысамын, жаяу жорықтарға шығамын және жылына кем дегенде бір ай сноуборд тебемін. Менің үш үйім бар, кәсіби спортты және сүйікті командаларымды қалаған уақытымда тамашалаймын, аптасына 3–4 фильм көремін және 1–2 кітап оқимын. Уақытымның көп бөлігін отбасыммен өткіземін және екі қызымның қалай өсіп жатқанын өз көзіммен көремін. Менің отбасым планетаның төрт бұрышында, соның ішінде Австралия мен Кариб бассейнінде тұрды. Өткенге қарасам, бұл оңай болған жоқ. Мен төрт жыл бойы күніне 12–16 сағат жұмыс істедім, көбінесе аптасына алты күн, жексенбіде де бірнеше сағат бөлетінмін. Біз тамаша қызмет түрін жасап, оны барынша саттық. (B.Ш.P. БАР БИЗНЕС) Қиын кезеңдер есімде, мен барлық тиынымды компанияға салуға мәжбүр болдым... біздің шотымызда кем дегенде бес рет 50 доллардан аз ақша қалған кездер болды. Сол стартап жылдарында отбасымнан басқасының бәрін құрбан еттім; кабельдік теледидарды өшірдім және өзім ұнататын көптеген нәрселерді уақытша тоқтаттым, өйткені мен өмір бойғы жұмыстан әлдеқайда жоғары мақсат пен арманға берілген едім. (ӨМІР САЛТЫ) Қазір мен көптеген стартап компаниялардың инвесторымын және өзім елестете алмаған деңгейде әсер етіп жатырмын. Менің өкінішім немесе кешірім сұрайтын ештеңем жоқ. Өмірім ғажап және ештеңені өзгертпес едім. Егер мен бизнеспен айналысып, компания ашу туралы таңдау жасамағанда, қазір қайда боларымды білмеймін.

Ұлы мысырлық перғауын өзінің екі жас жиені Чума мен Азурды шақырып алып, оларға маңызды тапсырма береді: Мысырға құрмет ретінде екі зәулім пирамида тұрғызу. Әр жиені пирамиданы аяқтаған соң, перғауын олардың әрқайсысына дереу патшалық, байлық ішіндегі зейнет және өмірінің соңына дейін сән-салтанатты өмір сыйлауға уәде береді. Сонымен қатар, әрқайсысы өз пирамидасын жалғыз салуы керек.

Туған күннен бастап сіз Барби қуыршағынан бастап Тонка жүк көлігіне және Жұлдызды соғыстар фигураларына дейінгі «Тұтынушылар командасында» ойнауға тәрбиелендіңіз. Сіз сұранысқа ие болуға: өнімдерді қалауға, өнімдерге мұқтаж болуға, өнімдерді сатып алуға және, әрине, сол өнімдердің ең арзанын іздеуге бейімделдіңіз.

Мен білемін, бұл оңай емес. Дегенмен, әлемге өндірушінің көзімен қараған бойда, сіздің қабылдауыңыз реттелген радиожиіліктей ширап, сықырдан анық стерео дыбысқа көшеді. Кенеттен мүмкіндіктер айқындалып, идеялар пайда болады және алаяқтықтар әшкереленеді. Бұл жаңа азшылық мәртебесі сіздің байлық құру мінез-құлқыңызды нығайту үшін өте маңызды. Есіңізде болсын, байлар — азшылық, және сіз де сол азшылықтың қатарында болғыңыз келеді. Ол өндірушінің ой-өрісінен басталады.

Мен ешқашан түн ортасындағы теледүкендерден тауар сатып алған емеспін, өйткені мен де сол командадамын. Өндіруші ретінде мен жарнамалық роликтердің шынайы бет-бейнесін көремін: өндірушілер (азшылық) тұтынушыға (көпшілікке) қызмет етуде. «Қазір әрекет етіңіз», «Бірақ тоқтай тұрыңыз, бұл әлі бәрі емес!», «Тегін бонустар» — мұның бәрі өндірушінің арсеналындағы маркетингтік қарулар. Мен жарнамаларды сатып алу үшін емес, кәсіби мамандардың не істеп жатқанын көру үшін тамашалаймын.

Көптеген адамдардың үйінен қымбат тұратын көлікті айдап көрсеңіз, бейтаныс адамдар сізге: «Күн көру үшін немен айналысасыз?» деген сұрақпен тиіседі. Бұл бейкүнә болып көрінетін сұрақ іштегі нағыз мазасыз сұрақты бүркемелейді: «Сіз қалай байыдыңыз?» Адамдар менің жүріп өткен жолымды білгісі келеді, сонда олар өздерінің де сол жолмен жүру мүмкіндігін бағалай алады. Мен олардан болжап көруді сұрағанда, жауаптар әдеттегідей болады: Спортшы. Актер. Бай ата-анасы еркелеткен бала. Лотерея жеңімпазы. Бұл болжамды жауаптар адамдардың қабылдауының астарындағы шындықты ашады: байып кету үшін сіз танымал болуыңыз, мұрагер болуыңыз немесе ақша ұтып алуыңыз керек. Мен де көп жылдар бұрын Lamborghini мінген сол бейтаныс адамды жолықтырғанша солай ойлайтынмын.

Маған ештеңе шығындамайтын жаңа қызметті енгізіп, жарнама берушілеріме бағдарламаны сипаттайтын электрондық хат жіберген кезім есімде. Бірнеше минуттың ішінде мен жыл сайын қайталанатын бірнеше мың доллар табыс таптым. Менің жұмсаған уақытым өте аз болды, ал нәтижелері жинақталды.

Жиырма төрт жастағы Шейла Хинтон вирустарды жоюмен және компьютерлерді тазалаумен айналысатын көшпелі компьютерлік техник болу үшін жұмысынан кетеді. Басында оның бизнесі жергілікті мегаполисте жұмыс істейді, бірақ өсім оны қосымша техниктерді жалдауға мәжбүр етеді. Оның басқа қалаларға өсуі қарқынды және сұранысқа негізделген. Бірнеше жылдан кейін Шейла 27 штатта жұмыс істейтін компанияға иелік етеді. Ол техниктен жүйенің фасилитаторына (үйлестірушісіне) ауысады және оның компаниясы 2,9 миллион долларлық әсерлі пайдаға ие болады. Пайданы көргеннен кейін (және оның көп бөлігін жинағаннан кейін), ол өз компаниясын ірі компьютер өндірушісіне 24 миллион долларға сатады. Ол ештеңеден актив құрды. Актив — оның жүйесі болды, енді 30 миллион долларлық «қауіпсіздік жастығымен» оған ешқашан жұмыс істеудің қажеті жоқ.

Джон Твитнатс тез танымал болған әлеуметтік желі сайтын жасайды. Көп ұзамай миллиондаған адам оның қызметін пайдалана бастайды және Джон компанияны сатып алу ұсыныстары мен венчурлық капитал инвестицияларын қарастырады. Түсімі де, пайдасы да болмаса да, Джон нарық үшін құнды актив құрды. Ол желідегі жетекші іздеу жүйесінен өз қызметі үшін 640 миллион долларлық ұсыныс алады. Джон табыс таба бастағанда бизнесімнің құны бұдан да жоғары болады деп, ұсыныстан бас тартады. Бұл шындық болса да, бұл — тәуекел. 18 айдан кейін Джонның әлеуметтік желі қызметі сәннен қалады, бұл қызметтің жай ғана уақытша әуестік екенін дәлелдейді. Компания сәтсіз әзілге айналады. Құны төмендеп бара жатқан мүлікке жоғары баға іздеген Джон енді инвесторлардың немесе сатып алушылардың қызығушылығын тудырмайды. Ол 640 миллион долларды алып, ликвидациялық оқиғаны бастан өткеру керек болғанын тым кеш түсінеді. Соңында ол компанияны жеке капитал фирмасына 2,5 миллион долларлық «өрт кезіндегі сауда» бағасымен сатады. Уақытты дұрыс таңдамауы оған 600 миллион доллардан астам шығын әкелді.

Джиллианның арманы — өз бастығы болу. Уолл-стритте 13 жылдық мансаптан кейін, Джиллиан қаржы кеңесшісі жұмысын тастап, танымал дели-франшизасын сатып алады. Ол франшиза ақысы мен іске қосу шығындарын төлеу үшін зейнетақы қорының (401K) жартысын ақшаға айналдырады. Үш айдан кейін ол бизнесін бастап, арманы орындалады деп күтеді. Бірақ Джиллиан арманының сұмдық түске айналғанын түсінеді. Аптасына жеті күн жұмыс істеу, ұзақ жұмыс сағаттары және корпоративтік франчайзермен үнемі кикілжіңдер оны екі жылда қажытып жібереді. Франшиза роялтилерінен кейін қалған азғантай пайдасы оған мейрамхананы басқаратын оператор жалдауға мүмкіндік бермейді. Ол уақытын долларға айырбастап, тұзаққа түскендей сезінеді. Бизнесінен жылына 90 000 доллар пайда тапса да, Джиллианда өз еңбегінің жемісін көруге бос уақыты жоқ. Ол бас менеджерге 60 000 доллар төлеп, өзіне бос уақыт ала алар еді. Бірақ жылына 30 000 доллармен күн көре алмайтынын біліп, пайдасы шектелген күйі өз бизнесіне байланып қалады. Төрт жылдан кейін ол бизнесті сатуға шығарып, таңғы 9-дан кешкі 5-ке дейінгі жұмыстың тыныштығын іздейді.

Мен өз компаниямда қызметкерлерге қатысты жолайрыққа тап болдым. Маған не интернет технологияларының ескіруіне көну керек еді, не компаниямды келесі деңгейге көтеру үшін тағы екі адамды жұмысқа алу керек болды. Менің бизнесім 80% пассивті болғандықтан, қызметкерлерді қосу бизнесімнің пассивтілігін төмендететінін білдім, өйткені қызметкерлерге басқару қажет. Белгілі бір деңгейде тіпті менеджерлерге де менеджерлер керек.

Басқа баламалар — компанияны автопилотта қалдырып, оның жылдар бойы баяу нашарлауын бақылау (веб-компанияларды үнемі жаңартып отыру қажет), жұмысқа қайта кірісіп, «стартап» режиміне оралу («Chuma» режиміндегі ұзақ жұмыс сағаттары) немесе оны сату болды. Опцияларды бағалағаннан кейін мен сатуды жөн көрдім. Менің жағдайымда адам ресурстарын қосу пассивтілікті арттырмай, керісінше азайтар еді. Көбірек адам жалдау арқылы көбірек ақша таба алатын болсам да, мен ол үшін бос уақытымды құрбан етуге дайын болмадым.

Мен бірнеше жыл бойы лимузинмен клиенттерді тасымалдадым, сондықтан көп нәрсені естідім. Жиырма жастан асқан Гэри есімді жас клиент есімде, ол кештер мен ішімдік ішуге баратын сапарларында жеке эскорт ретінде қызмет ету үшін айына бірнеше рет біздің лимузинді жалдайтын. Бір қызығы, бұл жігіт бізді тек жұма немесе сенбіде ғана емес, жұмыс күндері де жалдайтын. Оның өмірінің әр күні демалыс сияқты еді. Ол бізді жалдаған кезде, түннің ұзақ әрі табысты болатынын білетінмін, өйткені ол шайпұлды өте жомарт беретін.

Кедей болғандықтан және байлықты зерттеуші ретінде мен қызығушылығымды баса алмадым. Мен лимузин компаниясының иесінен: «Гэридің тарихы қандай?» — деп сұрадым. Ол маған Гэридің жартылай зейнетке шыққанын және өзінің әкімшілік кеңсе компаниясын миллиондаған долларға сатқанын айтты. Оу! Бұл жігіт менен көп үлкен болмаса да, ол қазірдің өзінде зейнеткер және кең ауқымда өмір сүріп жатыр! Келесі бірнеше рет оны тасымалдағанда, байлардың қандай да бір пайдалы ақпаратын естіп қалу үмітімен оның әңгімелеріне құлақ түрдім. Және естідім. Оның клубтағы досына мас күйінде былай дегенін естідім: «Муниципалдық облигациялар мен қазынашылық билеттердің арқасында маған өмірімнің соңына дейін бір күн де жұмыс істеудің қажеті жоқ». Байлық жұмбағының тағы бір бөлігі шешілді.

Өткен күні мен радиодан өз-өзін «Double-Dad» гуруы деп атайтын адамның: «Жинақ жасаушылар — жеңілгендер!» — деп мәлімдегенін естідім. Құлағыма сенбедім. Жинақ жасаушылар жеңілгендер ме? Ал жеңімпаздар кім? Сіз қауіпті жылжымайтын мүлік инвестицияларына миллиондаған қарыз алуға кеңес берген адамдар ма? Жинақ жасаушылар жеңілгендер емес. Жинақ жасаушылар — жеңімпаздар, өйткені олар түбінде қарыз берушілерге айналады. Жинақ жасаушылар — жеңімпаздар, өйткені олар компаниялардың иелеріне айналады. Жинақ жасаушылар — жеңімпаздар, өйткені олар өндіруші болады және активтерді құрады.

Бұл кітапты жазу маған неге сонша ұзақ уақыт алды? Мен екі жыл бойы ол туралы армандап, позитивті ойлаумен болдым. Мен Тартылыс заңының жұмыс істеуіне мүмкіндік бердім. Мен ғаламнан осы кітапты сұрадым. Мен оған дайын болдым. Мен оны көз алдыма елестеттім. Мен тіпті кітап дүкенінің сөресін суретке түсіріп, Photoshop арқылы өз кітабымды сол сөреге қойып қойдым. Не болды? Мүлдем ештеңе. Нада. Зилч. Ғалам маған дайын кітапты ешқашан берген жоқ.

Шынымды айтсам, біреу менің жетістігімді тек жағымды ойлаумен байланыстырса, мен мұны қорлық деп санаймын. Мен адам табиғатын түсінетін реалистпін, ал адам табиғаты — әрқашан ең аз қарсылық жолын таңдауға бейім. Сондықтан бұл «тартылыс» туралы кітаптардың миллиондаған тиражбен сатылатынына таң қалмаймын. Байлыққа баратын ең оңай жолды уәде ететін кітаптар жақсы өтеді, өйткені секс сияқты, жеңілдік те жақсы сатылады. Байлыққа әкелетін «оқиғалар» (events) сатылады, бірақ «процесс» сатылмайды.

Біраз уақыт бұрын мен «Миллиондар табу туралы жазылған ең қысқа мақала» деген атпен жазба жарияладым. Ол мақаланың ұзындығы қанша болды деп ойлайсыз? Бір параграф па? Мүмкін бір-екі сөйлем? Жоқ. Бар болғаны екі сөз. Ол қандай сөздер? Миллиондарға ықпал ет. Миллиондарға ықпал етіп, миллиондар тап. Бұдан қарапайым болуы мүмкін емес!

Сіз Джордж Клейсонның 1926 жылғы классикалық «Вавилондағы ең бай адам» кітабынан шыққан «Алдымен өзіңе төле» деген танымал Slowlane ұранын естіген боларсыз. Жақсы кітап, бірақ негізінен қате.

Көптеген кәсіпкерлер сияқты, мен де бизнеске жеке кәсіпкер (sole proprietor) ретінде кірісудің қасіретті қателігін жібердім. Бизнес құрылымын жеке кәсіпкерлік немесе жалпы серіктестік ретінде ұсынатын кез келген «кеңесшіден» әуежайдың әжетханасынан қашқандай қашу керек. Бұл құрылымдар қауіпті, өйткені олар сізді қорғамайды және барлық жауапкершілікті сізге және сіздің жеке мүлкіңізге жүктейді.

Табысым өскен сайын холестеринім де көтерілді. Жақсы өмірдің жолы גרдіктің (gluttony) құзды жартасына параллель өтеді. Менің дәрігерімнің таңдаған әдісі рецепт бойынша берілетін дәрілер болды. Мен бас тарттым, өйткені мен симптомдарды жасырғанды емес, мәселелерді шешкенді қаладым.

Өз таңдауымның қуатын түсіну үшін маған 26 жыл өмір және қарлы боран қажет болды. Боран менің лимузинімнің жолын бөгеді, бірақ мен ол жерде өз таңдауыммен болдым. Мен сол жұмысқа тұруды таңдадым. Мен арзан бизнеспен айналысуды таңдадым. Мен Чикагода өмір сүруді жалғастыруды таңдадым. Мен колледжден кейін корпоративтік әлемнен қашуды таңдадым. Мен достарымды таңдадым. Мен өз бизнес мақсаттарымды таңдадым. Мен мұның бәрін өзім таңдадым және бұл менің өмірімді дәл сол сәтке алып келді. Мен өз өмірімнің жүргізушісі екенімді және проблемаларым — жасаған таңдауларымның салдары екенін түсініп ояндым. Мен өзімді сонда бағыттадым!

Мен әрқашан көше жарыстарын жақсы көретінмін. Түрлі қуатты Viper көліктерім болғандықтан, текетірес үйреншікті жағдай еді. Бірде жазғы кеште бірнеше бокал ішімдіктен кейін, мен эгома ерік беріп, көше жарысына шықтым. Мен газды шамадан тыс басып, бақылаудан шығып кеттім, қарсы бағытқа өтіп кетіп, пальма ағашына соғылдым. Бәрі аяқталғанда, Viper-дің жолаушылар орындығының жаңа иесі 30 футтық құрма пальмасының діңі болды. Мені тұтқындап, түрмеге апарды және мас күйінде көлік жүргізгені (DUI) мен қауіпті әрекет жасағаны үшін айыптады. Бақытыма орай, мен ешкімді де, өзімді де өлтірген жоқпын. Шын мәнінде, тұтқындаған офицер (жарысты басынан аяғына дейін көрген) егер соққы жолаушы жағына емес, жүргізуші жағына тигенде, менің өлетінімді айтты. Мен өмір мен өлім арасындағы тиын тастаудан аман қалдым. Ойлана келе, жарысу туралы таңдауым сатқындық таңдау болғанын түсіндім.

«Көресің әлі». «Көресің әлі» — бұл анамның «Менікі дұрыс, сенікі қате және уақыт мұны көрсетеді» деген құпия сөзі. Бүлікші жасөспірім кезімде, мен жол талғамайтын мотоцикл алып беруін өтінгенде, анам маған осы «көресің әлі» деген сөзді тастады. Анам бұл идеяны ұнатпады. Көп ұзамай бұл сөз шындыққа айналды. Тестостеронға толы, өзіне сенімді және жеңілмейтіндей сезінген, мотоцикл жүргізу тәжірибесі жоқ 15 жасар бала өз өмірімен бәс тікті. Мен топырақ жолда сағатына 50 миль жылдамдықпен апатқа ұшырап, білегімді және екі саусағымды сындырып алдым, тіземнің жүйкелерін зақымдап, мойнымды құрттым. Сүйектер жазылғанымен, сол күннің зардаптары әлі күнге дейін жойылған жоқ. Ондаған жылдар өтсе де, мен созылмалы мойын ауруымен өмір сүріп келемін және ыңғайсыздықты болдырмау үшін ерекше қалыпта ұйықтауға мәжбүрмін. Мен физиотерапия мен хиропрактикалық емдеуге сансыз сағаттар мен ақша жұмсадым. Көп жағдайда мен сол күнге оралып, сол тәкәппар баланы сабап алғым келеді — мен оған бәрі қалай болатынын айтқым келеді; оған осы тарауды оқытқым келеді; оның өз таңдауларының траекториясын, қуатын түсінгенін қалаймын.

Lamborghini-іме жанармай құйып жатқанымда, бір жасөспірім менен суретке түсіруге болатынын сұрады. «Әрине, түсіре бер!» — деп жауап бердім. Көлік туралы біраз таңданысын білдіргеннен кейін, ол: «Мүмкіндігінше көп суретке түсіруім керек, өйткені мен мұндайды ешқашан сатып ала алмаймын», — деді. Бұл қорытындыдан проблеманы көріп тұрсыз ба? Бұл жас жігіт өзінің ешқашан Lamborghini иесі болмайтынына сенуді таңдады. Ол өз әйнегінен арғы жақты көре алмады. Бұл кішкентай таңдау ма? Сатқындық таңдау ма? Әлде үлкен қуатқа ие таңдау ма? Бұл бейкүнә болып көрінетін қабылдау таңдауының сатқындықпен бірдей жойқын қуаты бар. Бұл армандарды сал етеді. Жасөспірімнің қабылдау таңдауы нашар болды және соның кесірінен ол оны мәңгілікке ортанқол нәтижелерге алып келеді. Оның алқабилер соты шешім қабылдап қойған және үкім шыққан: керемет көлік әрқашан оның «деңгейінен жоғары» болады, сондықтан оның таңдаулары сол ой-өрісін көрсететін болады. Өкінішке орай, ол өзіміз тұрғызған әлемге деген көзқарасымыздың тұмандануының әлсірететін әсерін түсінбеді.

Бірнеше жыл бұрын мен досымның үйіндегі кеште қызыммен бірге болдым. Біз кішкентай үстелде отырдық және үстелден үстелге ауысып, адамдармен сөйлесіп жүрген тым жігерлі мырзаны байқадық. Ол бірдеңе сатып жүргендей бөлмені аралап жүрді. Шынында да солай екен. Соңында ол біздің үстелге келіп: «Эй, айына 10 000 доллар тапқыңыз келе ме?» — деген дөрекі сұрақты қойды. Бұл сұрақ кеш үшін орынсыз болды, сондықтан мен де сондай орынсыз жауап беруді жөн көрдім.

Мен 10 000 долларды көп ақша деп ойлаған күнімді есімде сақтап қалдым. Бұл шындық емес, тек қабылдау еді. Егер сіз дұрыс таңдау жасап, дұрыс Fastlane жолдарымен жүрсеңіз, бір айда 1 миллион доллар табуға болады. Мұндай қабылдау іс-әрекеттің жақсырақ таңдалуына әкеледі. Кештегі әлгі жігіт пе? Ол халық көп жүретін жолды таңдады. Көпдеңгейлі маркетингтік компания құрудың орнына, ол солардың біріне қосылды. Effection (Әсер ету) арқылы бұқараға қызмет етудің орнына, ол бұқараның қатарына қосылды.

Мен WCCA-ны жиі қолданамын. Мысалы, бірнеше жыл бұрын жергілікті барда біраз ішімдік ішкеннен кейін, маған көз сала бастаған және жақындасқысы келген бір әйелмен үйіне бардым. Ол маған сыбырлап, «Маған махаббат сыйлашы» деді. Әрине, оны небәрі екі сағат қана білгендіктен, мен бұның махаббат емес, басқа нәрсе екенін түсіндім. Мас болғаныма қарамастан, мен басымда WCCA талдауын жүргіздім. Бұл таңдаудың ең нашар нәтижесі қандай? 1) Мен жыныстық жолмен берілетін ауру жұқтыруым мүмкін. 2) Мен оны жүкті етіп, өмірімнің соңына дейін осы адамға байланып қалуым мүмкін. 3) Маған зорлау туралы жалған айып тағылуы мүмкін.

Бұл қабылдауға болатын тәуекел ме? Мен бірден «ЖОҚ» деп шештім. 10% немесе 1% — мен бұл тәуекелдің тым үлкен екенін және оның нәтижелері менің өмірімді МӘҢГІГЕ өзгертуі мүмкін екенін түсіндім. Мен әйелдің ұсынысынан бас тартып, нәпсімді жақсырақ таңдау үшін тыйдым. Егер мен олай істемегенде ше? Әрине, мен қысқа уақыттық ләззат алар едім, бірақ одан кейін не болады? Мен өзім танымайтын әйелдің жоспарланбаған жүктілігі үшін жауапты болып қалмас па едім? Мен денсаулығыма қауіп төндіретін және болашақ серігімді іздеуді шектейтін ауруға ұшырамас па едім? Бұл іс-әрекеттің ықтимал салдарлары өте қауіпті еді, мен олардан қашып құтылдым.

2005 жылы менде Лас-Вегастағы мейрамханаға инвестиция салу мүмкіндігі болды. Мүмкіндік пен негізін қалаушыларды мұқият зерттегеннен кейін, шешім қабылдайтын уақыт келді. Мен шеше алмадым. Мен бұл «шешім параличін» WADM талдауы арқылы шештім, ол маған инвестициядан бас тарту керектігін көрсетті. Мен бас тарттым. Бір жылдан астам уақыт өткен соң, бұл инвестицияның сәтсіз болғанын және инвесторлар ақшасының көп бөлігінен айырылғанын білдім. WADM шешімнің екіұштылығына айқындық беріп, мені 125 000 доллар жоғалтудан сақтап қалды.

Мен өз сәтсіздіктерім туралы ойланғанда, олардың болашақ өзгерістерге қызмет етуіне жол беремін. Бұл жауапкершілік/есеп беру процесінің бір бөлігі. Мен не үйрендім? Болашақта нені өзгерте аламын? Нені ұмытуым керек?

Балабақша тобына барып, балалардан кім ән айта алатынын сұраңызшы. БӘРІНІҢ қолы көтеріледі. 13 жыл алға жылжып, сол сыныптың түлектерінен дәл осы сұрақты сұраңыз. Тек бірнешеуі ғана қолын көтереді. Не өзгерді? Балабақшадағы балалар ән айта алатынына сенді, өйткені ешкім оларға керісінше ештеңе айтпаған еді.

Сіз өзіңіздің іс-әрекеттеріңіз немесе идеяларыңыз туралы толқып айтқанда, бұл бос сөйлегіштер күмән мен сенімсіздік танытып: «Ой, бұл жұмыс істемейді», «Мұны біреу жасап қойған» және «Несіне әуре боласың?» деген сияқты қалыптасқан сөздерді айтады. Мотивациялық ортада оларды «арман ұрылары» деп атайды.

Мен үшін бұл Чикаго болды. Мен мезгілдік депрессияға ұшырап, мотивация үшін күн сәулесіне мұқтаж болдым. Чикаго мен үшін дауылды қарсы жел болды, егер табысқа жеткім келсе, оған арқауымды бұруым керек еді. Мен қашып шығып, планетадағы ең шуақты жерлердің біріне көштім. Егер мен қоршаған ортаның қарсы желіне арқамды бұрмағанда, бұл кітап болмас еді. Егер мен сол торнадодан кетпегенде, бүгін қайда болар едім? Мен мұнда болмас едім, бақытты болмас едім және 30 жыл ерте зейнетке шықпас едім. Жоқ, мен Кеннеди тас жолында кептелісте тұрып, антидепрессанттарға тәуелді болар едім. Мен мұны қаламаймын.

Өсіп келе жатқанда мен зерттеген табысты кәсіпкерлердің бірі — Сильвестр Сталлоне болды. Слайды актер деп ойласа да, ол шын мәнінде кәсіпкер. Оның «Рокки» сценарийі миллиондаған адамға әсер еткен оның өнімі болды және ол оны белгілі бір шарттармен сатты, соның ішінде басты рөлді өзі ойнауы керек деген талап болды. Слай «Ықпал заңын» жақсы білетін. Слайдың табыс тарихының маңызды элементтерінің бірі — оның «қалыпты» жұмысқа тұруға қарсылығы болды. Ол егер корпоративтік жұмысқа орналасса, оның арманы өлетінін айтты, өйткені жұмыстың тартылыс күші оны жібермейтінін білді. Ол корпоративтік ортаның қарсы жел болатынын түсінді.

Менің алғашқы қыздарымның бірі некеге өте лайықты адам еді. Бірақ ол толығымен Slowlane философиясын ұстанатын. Ол менің неге кәсіпкер болуға соншалықты құштар екенімді түсіне алмады. Менің сәтсіздіктерім көбейген сайын қарым-қатынасымыз тоқырап, ақыры аяқталды. Бұл екеуміздің де кінәміз емес еді; біз жай ғана екі түрлі жолдағы екі түрлі адам болдық.

Бұл үлкен жаңалық болды: ірі фаст-фуд мейрамханасы интернет-купоны бар кез келген адамға тегін тауық еті салынған шелекті ұсынды. Адамдар мейрамханаларға ағылып, 6 долларлық тегін тауық еті үшін сағаттап кезекте тұрды. Тегін бірдеңе алу үшін сағаттап кезекте тұратын адамдарды білесіз бе?

Мұндай оқиғалар жиі кездеседі, бірақ менің реакциям әрқашан бірдей: адамдарға не болған? Мен сізге айтайын: бұл адамдар өз уақытын нөлге бағалайды. Ол — тегін. Біз жұтатын ауа сияқты, олар уақыт мол және шексіз деп сенеді. Олар өздерін өлмейтіндей сезінеді. Олар өз өмірінің отыны — уақыттың ешқашан таусылмайтынына сенімді.

Жан-жағыңызға қараңыз. Сіздің достарыңыз, отбасыңыз және замандастарыңыз өз уақытын қалай бағалайды? Олар төрт доллар үнемдеу үшін кезекте тұр ма? 10 доллар үнемдеу үшін 40 минут көлік айдап бара ма? Олар «Dancing With the Stars» бағдарламасында кім жеңетінін көру үшін диванда мазасызданып отыр ма?

Мен алғаш рет өз бетімше тұра бастағанда, «Шоколадты печенье заңын» тез үйрендім: егер печенье азық-түлік арбасына түспесе, ол үйге де келмейді. Және...

Джим Галлахер 11 жыл бұрын оқу бітірген және қазір жұмыссыз. Джим — биржа делдалы, бірақ интернет технологияларының кесірінен оның тәжірибесі қауіпке ұшырап, жойылу алдында тұр. Джимнің сол нақты жұмыс жиынтығына арналған білімі ескірген және қазіргі әлемге қолданылмайды. Әлем алға жылжыды, бірақ Джим мен оның білімі орнында қалды. Джим амалсыздан жергілікті жиһаз дүкеніне төмен деңгейдегі сауда жұмысына тұрады. Оның қаржылық жоспары тұралап қалды, өйткені ол 11 жыл бұрын ауыстырылған ескі маймен жұмыс істеп жүр. Джим майын ауыстырмады, сондықтан Джимнің байлыққа барар жолы да сәтсіздікке ұшырады.

Fastlane форумының бір қолданушысы МВА дәрежесін алу мүмкіндігіне ие болып, оның тұрар-тұрмасын сұрады. Менің жауабым әдетте «жоқ» болар еді, бірақ бұл жағдай басқаша болды. Біріншіден, МВА-ның ақшалай құны жоқ еді, тек уақыт шығыны болды, өйткені оны үкімет төлейтін. Екіншіден, бұл мырза Fastlane идеологиясын ұстанатын, сондықтан оның мақсаты ішкі құндылықты арттыру емес, Fastlane жүйесін дамыту үшін өз білімін кеңейту болды. Мен «иә» деп дауыс бердім.

Мен колледжді маркетинг және қаржы саласында екі бизнес дәрежесімен бітірдім. Олардың ешқайсысы компьютерлік ғылымдарға қатысты болған жоқ. Мен компьютерлік бағдарламалау тәжірибесіз оқу бітірдім. Дегенмен, миллиондарымды Интернетте таптым. Қызық, 13 жылдық қымбат институционалдық білімнен кейін мен Интернет немесе веб-технологиялар туралы ешқашан ресми сабақ алған емеспін. Тіпті, компьютерлік сабақтарым тек кіріспе бизнес курстарымен шектелген еді. Егер мен Интернетті үйрену үшін мектепке бармасам, бұл дағдыларды қалай меңгердім? Мен майымды жиі ауыстыруға тырыстым. Өз-өзімді үйреттім. Кітап оқыдым. Кітапханаға бардым. Вебте сағаттап отырып, мақалалар, нұсқаулықтар, вики-парақшаларды оқыдым. Мен білімді іздедім және оны бойыма сіңірдім.

Осыдан бірнеше жыл бұрын Интернет медиасында өз мансабымды бастағанда, мен бәрін тастап: «Мен қалай екенін білмеймін! Веб-сайтты қалай бағдарламалауды білмеймін! Графиканы қалай жасауды білмеймін! Серверді қалай басқаруды білмеймін! Маркетингтік мәтіндерді қалай жазуды білмеймін!» — деп оңай беріле салар едім. Бұл сылтаулар — басыңызды сұқсаңыз, армандарыңызды тұншықтыруға дайын тұрған пластик пакет сияқты. Оның орнына, менің веб-сайт туралы пайымым «мен білмеймінмен» аяқталған жоқ, содан басталды. Сондықтан басыңызды пакеттен шығарыңыз!

Үйімді жөндегенде, үлкен дәліздің қабырғаларын декоративті бояу (faux painting) қажет болды. Бұл — тереңдік пен жарық беретін керемет беттерді жасау үшін қолданылатын күрделі бояу техникасы. Менде екі таңдау болды: кәсіби маманды шақыру немесе өзім үйрену. Зейнетте болғандықтан, мен мұны қызықты сынақ ретінде көрдім де, өзім істеуді ұйғардым.

«Star Trek»-тің сансыз қайталауларын тамашалап, бұрын-соңды ешкім аяқ баспаған жерлерге батыл қадам жасап отырып, мен бір мезгілде веб-сайттарды бағдарламалауды үйрендім. Шын мәнінде, мен осыны жазып отырғанда, «Monday Night Football» бағдарламасында «New Orleans Saints» командасының «New England Patriots»-ты қалай соққыға жығып жатқанын көріп отырмын. Спорттық құмарлық жұмыс пен білімге айналды. Қазірдің өзінде жұмсап жатқан уақытыңыз туралы ойланыңыз. Өмірдің болмашы нәрселеріне қанша сағатты зая кетіріп жатырсыз? Бұл уақыт жоғалған, бос уақыт болуы шарт емес. Бұл уақыт Fastlane «майын ауыстыру» (білімді жаңарту) үшін пісіп-жетілген кез.

Бірде мен үкіметтің қаржылық көмегіне (bailout) наразылық білдіріп жатқан студенттің суретін көрдім. Ол қолына үлкен плакат ұстап тұрды: «Менің GPA көрсеткішім 4.0, қарызым 90 000 доллар және жұмысым жоқ — менің көмегім қайда?» Көмегің қайда? Мен саған айтайын: ваннаға бар, жарықты жақ та, сол айнаға қара. Міне, сенің көмегің. Мен колледжді таудай қарызбен бітіріп, жұмыс таба алмай жүрген студенттердің мұңды әңгімелерінен шаршадым. Жауапкершілікті өз мойныңызға алыңыз. Сіз колледж жұмысқа кепілдік береді деген мифке сеніп қалдыңыз. Шындығында, көлігіңізді нарық күштерінің басқаруына беріп қойсаңыз, сіздің 4.0 GPA көрсеткішіңіздің құндылығын және алты таңбалы қарызыңыздың ауыр жүгін баяндайтын қолдан жасалған постермен көшеде қалуыңыз әбден мүмкін.

Көптеген адамдар өмір бойы бірінші берілісте (gear) жүреді де, кейін «мен мұнда қалай тап болдым?» деп таңғалады. Кім ақша туралы уайымдағысы келмейді дейсіз? Өкінішке орай, байлық пен қаржылық қауіпсіздікке «қызығушылық» таныту ешқандай күш-жігерді қажет етпейді. Қызығушылық — бұл балабақша деңгейі; бұл жеткіліксіз, ал «қызығушылығы» ғана барлар бірінші берілісте өмір сүреді.

Мен өз компаниямды, жүйемді құрып жатқанда, мен берілген болатынмын. Мен жүйемді жетілдіру және құру үшін аптасына күніне 12 сағат жұмсайтынмын. Мен достарыммен түнгі ішімдіктен бас тартатынмын. Мен тар студиялық пәтерде тұрдым. Түскі және кешкі асқа арзан паста жейтінмін. Жоспарымды жүзеге асыру үшін ыдыс жууға да дайын болдым. Достарым жарыс бейнеойынында ең жүйрік көлікке ие болғанымен мақтанып жүргенде, мен қаржылық еркіндікті қаладым. Мен бейнеойында емес, шынайы өмірде жүйрік көлікті қаладым. Достарым қиял әлемінде жеңімпаз болуға берілген болса, мен шынайы әлемде жеңімпаз болуға бел будым. Fastlane жеңімпаздары Redline-да шыңдалады.

Жақсы, мен қайтып келдім. Енді ақылды тәуекелдер туралы сөйлесейік. Мен интернет-компанияға 100 000 доллар салғанда, мен ақылды тәуекелге барамын. Мен өз интернет-компаниямды сатқанда, түскен ақшаның бір бөлігін компанияға қайта инвестицияладым. Мен әлі де кішігірім пайызға иелік етемін және ол толығымен пассивті. Неліктен мен 100 000 доллар инвестициялап, тәуекелге бардым? Мен сатып алушы компанияның табысқа жету ықтималдығын жоғары деп бағаладым. Олардың мақсаты — менің шағын компаниямды алып, оны 100 миллион долларлық компанияға айналдыру болды. Егер олар табысқа жетсе, менің 100 000 долларлық шағын инвестициясым 2 миллион долларға тең болар еді. Жағымсыз жағы? Компания істен шығуы мүмкін және менің инвестицияымның жою құны шамамен 50%-ға төмендеуі мүмкін. Менің шығыным шектеулі, ал табысым қомақты. Бұл — ақылды тәуекел.

Бір жерге көлікпен бара жатқанда, барлық бағдаршамдар жасыл болып тұрғанын көрдіңіз бе? Өкінішке орай,...

«Fastlane Forum» (TheFastlaneForum.com) — менің қалаған уақытымнан тыс кезде пайда болған мүмкіндікті пайдалануыма мысал. Бұл форум осы кітап жазылмас бұрын бірнеше жыл бұрын пайда болды, өйткені мүмкіндік менің маңайымнан ескертусіз өтіп бара жатты. Менің жоспарым бойынша «Fastlane Forum» кітап аяқталғаннан кейін ашылуы тиіс еді. Дегенмен, алғашқы сөз жазылғанға дейін бірнеше жыл бұрын мен бұрын жиі кіретін бизнес форумына қайта оралдым. Мен онда «ескі күндерді» аңсап, форумды алаяқтар басып алғанына — спам, схемалар мен алдауларды жарнамалайтындардың көбейгеніне шағымданған тұрақты қатысушыларды көрдім. Бұл арамшөп басып кеткен гүлзар сияқты еді. Адамдар өзгерісті немесе балама нәрсені талап етті.

Менің ойымда форум белгісіз бір болашақта болуы керек еді. Бірақ бұл мүмкіндік маған ыңғайлы уақытта келген жоқ. Мүмкіндік кенеттен бұрыштан шыға келді және мен оның құлақ тұндыратын дыбысын естідім. Мен сол сәтте душта болғаныма қарамастан, сыртқа су күйімде жүгіріп шықтым, дайын емес едім, ерте болса да мүмкіндікпен бетпе-бет келдім. Мен оған сәлем беріп, есігімді аштым және оны ішке кіргіздім. Менің уақытымда емес, «мүмкіндіктің уақытында» болды, сөйтіп «бір күн» бүгінге айналды. Бұл шешім маған кітаптың алғашқы сөзі жазылмай тұрып, оның жүздеген данасын алдын ала сатуға мүмкіндік берді.

Джо жекпе-жек өнерінің шебері еді және ол өз ісін жақсы көретін. Гурулардың кеңесіне еріп, ол «сүйікті ісіңмен айналыс» деген ұранмен жекпе-жек студиясын ашты. 10 айдың ішінде оның студиясы жабылды, өйткені ол бизнестен түсетін жылдық 21 000 доллар пайдамен отбасын асырай алмады.

Осы кітапты мысалға алайық. Мен жазғанды жақсы көремін. Бұл кітап — «өзіңе ұнайтын іспен айналысу» туралы арманның көрінісі және бұл арман Фастлейн (Fastlane) арқылы мүмкін болды. Егер маған ипотека төлеу үшін осы кітаптың табысы керек болса, оның көмектесетініне сенімді емеспін. Бұл кітап 10 дана сатыла ма, әлде 10 миллион ба — менде ешқандай болжам жоқ. Сондықтан мен оған сенім арта алмаймын.

Мысалы, менің досым Энди банкте берешектерді өндіру агенті болып істейді және өз жұмысын жек көреді. Бір стақан сыра үстінде мен оның шағымдарын, ренішін және жұмысы туралы бос сөздерін естимін: нацистік микро-менеджмент, біліксіз бастық және психопат әріптестер. Оған барлық жағынан қысым көрсетіледі. Ол аптасына бес күн осы азапқа төзеді. Оның құтқарушысы не? Оның демалыс күндері. Ол «жек көретін ісін істеу» арқылы демалыс күндері қайықпен жүзуге, яғни «сүйікті ісіне» ақша төлейді.

Менің жаттығу залымда бір таныс жеке жаттықтырушы өзінің әрең күн көріп жүргенін айтты. Себебін сұрағанымда, ол жеке жаттықтыру саласындағы бәсекелестіктің соншалықты жоғары екенін, сондықтан өз уақытына лайықты баға қоя алмайтынын айтты. Оның қызмет ақысы дефляцияға ұшыраған, бұған жаттықтырушылардың көптігі себеп, ал ұсыныс сұраныстан (қажеттіліктен) асып кеткенде — баға төмендейді. Қажеттілік жеткіліксіз, ұсыныс тым көп.

Осыдан бірнеше жыл бұрын мен көлік жүргізуді жақсы көргендіктен, лимузин жүргізушісі болып жұмысқа тұрдым. Жұмыс аяқталғанда, мен көлік жүргізуді жек көріп кеттім. Жұмыстан кейін мен үйден шықпайтын болдым, себебі көлік жүргізуден шаршап кеткен едім. Менің сүйікті ісім «ластанды».

Менің керемет суреттер салатын бір құрбым болды. Неге ол мұнымен толық уақыт айналыспайтынын сұрағанымда, ол: «Мен шабыт келгенде ғана сурет саламын», — деп жауап берді. Ол ақша үшін сурет салған бірнеше ретте оның шығармашылығы тежелді, себебі мотивация — эмоциядан емес, ақшадан келді.

«Dirty Jobs» шоуының жүргізушісі Майк Роу өте жағымсыз жұмыстары бар бірнеше бизнес иелерін көрсетті. Сиыр көңін тексеруден бастап кептердің саңғырығын жинауға дейін — бұл иелер құштарлыққа толы еді. Олардың ешқайсысы өз ісін «жақсы көрген» жоқ, бірақ олардың нақты «негелері» және өте қомақты банктік шоттары болды. Бәсекелестік аз болды, өйткені қалғандарының бәрі «өзіңе ұнайтын істі» іздеп жүрген еді.

Осы кітапты жазу ұзаққа созылды және мен үш рет тастап кеткенімді мойындаймын. Неге? Бір жыл бойы жазып, бітіре алмағаннан кейін, менің жазуға деген сүйіспеншілігім жоғалды. Менің махаббатым жек көруге айналды. Мен «өзіме ұнайтын істі» істеп жүрдім, бірақ адамдар кітапты күте бастағанда ол сүйіспеншілік жоғалып кетті. Мен досыма: «Мен тоқтатамын. Маған бұдан былай ұнамайды және оны бітірудің қажеті жоқ», — дедім.

Мен досым Риктен осыны сұрадым. Білесіз бе, ол: «Мен Verizon Wireless компаниясында сату жөніндегі өкіл болғым келеді», — деп жауап берген жоқ. Ол: «Мен автошабандоз болғым келген», — деді. Ендеше, Рик неге бүгін ұялы телефон сатып жүр? Оның арманындағы автошабандоз болуға қандай да бір мүмкіндігі бар ма? Жоқ. Арман өлді, ал жол қараусыз қалды. Соған қарамастан, Рик өз жұмысына жабысып, лауазымының өсуін күтеді және: «Бұдан да басқа бірдеңе болуы керек қой», — деп ойлайды.

Ал Сара ше? Ол: «Мен Taco Bell-де ауысым менеджері болғым келеді», — деп жауап берген жоқ. Ол суретші болғым келеді деді. Бірақ бүгін Сара түнгі ауысымда қаймақ пен бояуды ажырата алмайтын салақтардың артынан еден жуып жүр. Швабраны сығып жатып, Сара: «Менің өмірім осы болғаны ма?» — деп мұңайды.

«Мен кедей отбасында өстім. Біздің ескі қорадан үйге айналдырылған баспанамыз бар еді. Жылдың ең қиын кезі қыс болатын, себебі су құбырларымыз қатып қалатын. Әжетхананы шаюдың жалғыз жолы — сырттан қар әкеліп, оны әжетхананың багіне салып, ерігенін күту еді. Мен анамның әжетхананы шаю үшін бакке қар салып жатқанын көрдім. Ең сорақысы, біреу әжетханаға барған сайын оны қайта толтыру керек болатын. Мен ішімнен: «Мен ешқашан бұлай өмір сүрмеймін!» — деп өзіме сөз бердім». Сіздің құштарлығыңыз — сіздің «әжетханадағы қарыңыз» не?

Лесли Уолберн жануарларды жақсы көреді. Оның арманы — иттерді өлтірмейтін панажай ашу. Ол панажайда жұмыс істеп, «сүйікті ісімен» айналыса алса да, бұл оны арманына жақындатпайды, сондай-ақ бұл жұмыс оның арманын жүзеге асыруға қажетті байлықты жинауға көмектеспейді. Иә, ит панажайлары өте қымбат. Сондықтан Лесли өз құштарлығын мотивация ретінде пайдаланып, Фастлейн бизнесін (жануарларға қатысы жоқ) бастайды, ол кейін оның арманын қаржыландырады. Оның құштарлығы оны ақшасыз-ақ арманға алып келеді.

Бұл 1994 жыл болатын, мен адамдарға толы ыстық залда отырдым — құмырсқа илеуіндегі құмырсқа сияқты. Бірнеше ай бұрын мен желілік маркетинг компаниясына қосылған едім және бұл олардың ай сайынғы мотивациялық кездесуі болатын. Топ қатты қозып тұрды. Ал мен — жоқ. Айналама қарап, мәселені көрдім. Мен не айтылса да соған сенетін, сыни ойлауды шетке ысырған «дрондар» армиясын көрдім. Мен де солардың қатарына қосылуға жақын едім. Бірақ мен оңай берілген жоқпын. Мен сұрақтар қойдым. «Сіз қанша ақша тауып жүрсіз?» — деп жиі сұрадым. Саясаткерлер сияқты, олар жауаптан қашып, ұйымдағы басқа бір адамды мысалға келтірді. «Жақсы, Билл Хэнсон айына 30 000 доллар табады екен, ал сіз ше? Ал сіз? Ал мына залдағы 3000 адам ше?» Шындығында, олардың көбі ештеңе таппайтын. Неге? Олар «Кіру өсиетін» (Commandment of Entry) бұзған, кептеліске толы жолда тұрды. Толып қалған жолдар тым баяу қозғалады.

Мысалы, мен сол аудиторияда мыңдаған басқа желілік маркетологтармен бірге отырғанда, дәл сол нәрсені істеп жатқан мыңдаған адамдардың арасынан суырылып шығу үшін маған ерекше болу керектігін түсіндім. Мен ең үздігі болуым керек еді. Өзіме адал бола отырып, мен ол құрылымда ерекше бола алмайтынымды білдім. Мен 50 000 пікірлес «дистрибьюторлардың» арасында жалғыз ерекше бола алар ма едім? Бұған күмәнім болды. Керісінше, мен өзімнің интернет-бизнесімді бастағанда, менде шамамен 12 бәсекелес болды. 12 адамның ішінде ерекше бола алдым ба? Әлбетте.

Экспресс-жолда кептелісте тұрып қалып, бірнеше сағат бойы ешқайда қозғалмаған кезіңіз болды ма? «Мұны бәрі істеп жатыр» әлеміне қош келдіңіз. Трафикке толы жол — бұл бәріне толы жол. Егер мұны бәрі істеп жатса, мен оны істемеймін. Мен бұл жолдан шығамын, сіз де солай істеуіңіз керек. Неге? Өйткені «бәрі» бай емес. Егер бәрі бай болса, «мұны бәрі істеп жатыр» деген ұстаным жұмыс істер еді.

1990 жылдардың соңында технологиялық акциялар шарықтап тұрғанда, мен ақша жоғалттым, өйткені бәрінің соңынан ердім. Мен сабақ алдым. Соңғы тұрғын үй бумы кезінде мен үй сатып алмадым. Жоқ, бұл жолы мен құлдырау басталғанға дейін үш мүлікті сатып үлгердім. Тұрғын үй нарығы күйреп, артынша акциялар құлдырағанда, мен баяғыда кетіп қалғанмын және қолымда қолма-қол ақша болды. Мұны мен қайдан білдім?

Өзіңіз армандаған көлікті, қайықты немесе ұшақты елестетіңіз. Керемет, міне оның кілттері. Ол сізге бір сағатқа, ешқандай шектеусіз беріледі. Сіз сол кілттерді алып, әрбір минутты пайдаланып, қыдыруға шығар ма едіңіз? Әлде жолаушылар орындығына жайғасып алып: «Е-е, бақылауды өзің ал, мен жолаушы болып отыра берейін» дер ме едіңіз? Мағынасыз ба? Олай емес. Көптеген адамдар бизнеске дәл осылай қарайды: олар «автостоппен» жүреді, жүргізуші орнын бере салады және Бақылау Өсиетін бұзады. Осылайша, олар қаржылық жоспарына бақылау жасаудан бас тартады және соңында басқа біреуді байытады.

Біраз мәлімет: Менің форумым Google жарнама желісін пайдаланады, ол менің форумымдағы жарнамаларды басу арқылы табыс әкеледі. Бұл «автостоп» түріндегі қатынас — Google жүргізуші, ал менің форумым жолаушы. Менің форумымдағы бір талқылауда электронды кітап маркетингі туралы сөз болды. Талқылау барысында банкротқа ұшыраған бұрынғы NBA ойыншысы туралы әзіл айтылды және (қысқасы) Google мамандары бұл контент олардың шарттарын бұзады деп мәлімдеді. Менің жарнамаларым тоқтатылып, табыс тоқтады. Енді елестетіп көріңізші, егер осы форум мен Google-дан түсетін табыс менің отбасымды асырап отырған болса. Елестетіп көріңізші, егер мен оған сеніп отырған болсам. Елестетіп көріңізші, егер мен осы жарнамалардан айына $15,000 тауып отырсам және бір сәтте бәрі жоқ болып кетсе.

Осыдан бірнеше жыл бұрын мен желілік маркетинг компаниясына қосылдым. Менің жақсы ақша табатын досым болды. Ақыр соңында компания өзінің өнім желісі мен өтемақы құрылымын өзгертті. Досымның табыс ағыны бұзылып, ақыры жоқ болды. Ол жасаған актив (оның төменгі желісі мен ақша ағыны) бірнеше айдың ішінде бу болып ұшты. Досым «өзімнің жеке бизнесім бар» деп мәлімдегенімен, оның ешқандай бақылауы болған жоқ. Оның қателігі — Бақылау Өсиетін бұзуында еді. Оның қолында ешқашан бизнесінің кілті болған жоқ, ал оның империясы — өзінің дауысы жоқ саяси партия басқаратын, жалған негізге құрылған елес (mirage) ғана еді.

Олар ұжым ретінде біртұтас әрекет етеді. Өкінішке орай, адамдардың көбі бұл теңеудің қаупін көре алмайды. Олар тек өздерінен үлкенірек күштің бақылауындағы топқа енген бір балық қана. Ал бұл балықтар тобы кімді қызықтырады? Акулаларды. Гуппи емес, акула, жыртқыш болыңыз. Автостопшы емес, жүргізуші болыңыз.

Сіз кімнің ақша ағашын өсіріп жатырсыз? Өз брендіңізге ме, әлде біреудің брендіне ме инвестиция салып жүрсіз? Кептелісте тұрғанда қандай да бір компанияның жапсырмалары мен стикерлері жапсырылған көлікті көрдіңіз бе? Асаи сусындарын сататын желілік маркетинг компанияларынан бастап, елдегі ең ірі косметикалық компанияларға дейін — бұл жапсырмалар жүргізушінің әлемге жариялаған ресми жарлығы: «Иә, достар, мен өз өмірімді біреудің брендіне арнаймын». Олар — акулалар толы мұхиттағы гуппилер.

Шындықты ашу үшін маған төрт желілік маркетинг компаниясын ауыстыру керек болды. Ол қандай шындық? Компанияда Тынық мұхитының жағасындағы үйлерде тұрып, гаражы экзотикалық көліктерге толы жалғыз адамдар — құрылтайшылар мен жақын адамдар тобы ғана болды, ал бірнеше жылдан кейін тіркелген дистрибьюторлар емес.

Осыдан бірнеше жыл бұрын MLM-де жақсы нәтиже көрсеткен достарым болды, кейбіреулеуі әлі де айналысады. Тіпті менің де жағдайым жаман болған жоқ. Бірақ екі нәрсе мені үнемі мазалайтын. Біріншіден, менде бақылау болмады. Мен компанияға, оның саясатына, процедураларына, өнім желісіне, шығындар құрылымына тәуелді болдым — олар қандай шешім қабылдаса да, мен соған көнуге мәжбүр едім. Есімде, менің компаниям өзінің ең жақсы өнімін тоқтатқанда, менің кінәмсіз-ақ табысым күрт төмендеп кетті. Ал MLM арқылы жақсы табыс тауып жүрген досым ше? Ол корпоративтік шешімдерге қарсылық білдіріп, жұмыстан шығып кетті және естуімше, әрнеше жыл сайын бір мүмкіндіктен екіншісіне ауысып жүреді. Ол циклді үнемі қайталайды: қандай да бір «қызып тұрған» мүмкіндікке қосылады, оны тауысады және келесісіне көшеді. Соңғы рет тексергенімде, ол бай да емес, зейнетке де шықпаған еді. Ол егеуқұйрықтар жарысында емес, бір сәбізден екіншісіне секірген «қояндар жарысында» жүр.

Миллиардер Марк Кьюбан жақында өз блогында бизнесте неше рет сүрінгеніңіз маңызды емес екенін жазды, өйткені сізге тек бір рет қана дұрыс таңдау жасау керек, және сол «бір рет» сізді өмір бойы қамтамасыз ете алады. Басқаша айтқанда, «хоум-ран» (home run — бейсболдағы ең ұпайлы соққы) жасау бизнесінде болыңыз. Бизнес бейсбол сияқты. Хоум-ран жасауға болатын алаңда ойнаңыз; оларға тыйым салынған алаңда ойнамаңыз! Мысалы, егер сіздің Орталық көшеде киім бутигіңіз болса, сіз Ауқымдылық заңын бұзасыз, өйткені сіздің клиенттер пулы жергілікті сауда аймағымен шектеледі. Ауқымдылықты арттыру үшін бизнес иесіне репликация (көбейту) түріндегі рычагты енгізу қажет: көбірек дүкендер ашу, франшизалар сату немесе интернет арқылы сату.

Менің байлыққа ұмтылған бір досым кофе франшизасын сатып алу жақсы идея ма деп сұрады. Мен «Жоқ» дедім. Менің жауабым оны таң қалдырды, өйткені ол «өз бастығың бол» деген ұранды ұстанатын еді. Маған бұл идея ұнамады, өйткені Ықпал заңына баратын жол жабық болатын.

Эшлин Гарднер өнер мен әдебиетті жақсы көреді. Гурулардың пайғамбарлық кеңесіне еріп, ол «өзі жақсы көретін іспен айналысуға» бел буады — ол жергілікті қолөнершілердің өнерін көрсететін және апта сайынғы әдеби оқулар өткізетін кофехана ашады. Жаңа махаббат қарым-қатынасы сияқты, оның жаңа бизнесі де үлкен серпіліспен басталып, қуаныш пен құлшыныстың көзіне айналады. Алайда, екі жылдан кейін оның бизнесі қалыпқа түседі және алғашқы жылтыры қиындыққа айналады. Эшлин өзінің бизнеске иелік етпейтінін, керісінше бизнестің оған иелік ететінін түсінеді.

20 жасымның ортасында мен көптеген бизнестермен айналыстым, бірақ ұзақ мерзімді жетістікке жете алмадым. Бұл менің өмірімнің жол айрығы еді және менің сол кездегі кезекті жұмысым лимузин жүргізу болатын. Әрине, мен бұл жұмысты төлейтін шоттарым болғандықтан алдым, бірақ менің басқа да мақсатым болды: ішінен білу . Мен лимузин компаниясына иелік еткім келеді деп ойладым. Лимузин бизнесінде ешқашан болмағандықтан, мен осы салада жұмысқа тұрып, қыр-сырын үйренемін деп шештім. Бұл салада бір жыл болғаннан кейін менің мүмкіндігім — менің жол айрығым — келді. Лимузин компаниясының иесі компанияны сатуға қойды және маған оны алғашқы жарнасыз ұсынды. Міне, менің мүмкіндігім — лимузин қызметіне иелік ету мүмкіндігі! Бірақ бір мәселе болды.

Мысалы, мен осы кітапты жазғанда, мен өндіріс құралы болдым. Мен оны жаздым, жинақтадым, редакцияладым және физикалық түрде басып шығардым. Мен оны өндірдім. Мен инновациямен айналыстым. Дегенмен, барлық инновациялық жолдар сияқты, өндіріс — үлкен соғыстағы кішкентай ғана шайқас. Соғыс дистрибуция кезеңінде жеңіледі. Егер тамаша өнім адамдардың қолына тимесе, оның құны жоқ, ал ол үшін дистрибуция қажет. Осы кітабыммен табысқа жету үшін маған Amazon-ды (тарату жүйесі), кітап дистрибьюторларын (көтерме саудагерлер) және Интернетті (тағы бір тарату жүйесі) пайдалану қажет болады.

Интернетте лимузиндер каталогын ашу туралы идея келгенде, мен бұл аңызға айналған идея деп ойладым... мен желіге кіріп, іздегенге дейін. Мен таза, ешкім тиіспеген идея деп ойлаған нәрсені жасап жатқан ондаған компаниялар бар екен. Ол кезде менің жиілігім толық бапталмаған еді. Мен идеядан бас тартып, Жер бетіндегі 6 миллиард адамның ешқайсысы ойламаған сол «блокбастер» идеяны іздеу үшін жаңа ми шабуылын бастамақ болдым. Бірақ бір досым менің қабылдауымды бөліп, антенналарымды дұрыс баптауға көмектесті. Ол: «Бәсекелестік барлық жерде. Тек оны істе және жақсырақ істе», — деді.

Мүмкіндік оның бар екенін көрсететін болжамды кодтық сөздермен келеді. Мысалы, мен тамақ жегенде ұқыпсызбын. Ақ жейде мен спагетти — бәрі бітті дей беріңіз. Оған қоса, менің аузымның ішін, ернімді тістеп алатын жаман әдетім бар. Өзімді тістеп алғанда, әр кез стоматит (canker sore) пайда болады. Мектеп кезінен бері стоматитпен проблемам бар. Олар кездейсоқ ернімді немесе аузымды тістеп алмасам, мазаламайды. Соңғы рет болған стоматит бір аптаға созылды және өте ауыр болды. «Мен осы стоматиттерден шаршадым!» — деп шағымдандым. Тілге назар аударыңыз: «Мен шаршадым...». Қоңырау соғылды, мүмкіндік туды!

Ыңғайсыздық мені Интернетте стоматитті зерттеуге мәжбүр етті. Мен олардың алдын алу туралы кейбір қарама-қайшы болжамдар мен ақпарат таптым. Кейбір адамдар Х дәруменін ұсынса, басқалары Y шөбін ұсынды. (Х дәрумені мен Y шөбі нақты атаулар емес, өйткені мен өз формуламды қорғаймын!) Сонымен, мен Х дәрумені мен Y шөбін сатып алып, келесі шайнау қателігін күттім. Содан кейін ол болды. Сұлы ботқасын жеп жатып, ернімді тістеп алдым. Бірнеше күннен кейін тістелген жерде стоматит басталатынын сездім. Мен Х дәрумені мен Y шөбін көп мөлшерде қабылдадым. Бір таңқаларлығы, стоматит ешқашан пайда болмады және Х дәрумені мен Y шөбі стоматиттің алдын алу құралы ретінде жұмыс істейтіні анықталды. Қазір мен ертерек тістеп алған жерден стоматит басталатынын сезген бойда, осы процесті қайталаймын және әр жолы жара пайда болмайды. Менде екі жылға жуық уақыт бойы стоматит болған жоқ! Мен екі айда бір реттен нөлге дейін төмендедім.

Әпкем 21 жасқа толған соң өзінің алғашқы жаңа көлігін — Nissan Pulsar-ды сатып алды. Бұл оның қаржы әлеміндегі алғашқы қателігі және менің қаржылық сауатсыздық әлемімен алғашқы танысуым болды. Әпкемнің көлік несиесін төлеуде қиындықтары болды, мен оның несие құжаттарын оқып шыққанда, есімнен танып қала жаздадым. Мен зерттедім. «Сен бұл көлікті қалай алдың? Қалай саудаластың?» — деп сұрадым.

2009 жылдың қазан айында 2008 жылы $40 миллионнан астам табыс тапқан актер Николас Кейдж өзінің бұрынғы бизнес-менеджерін $20 миллионға сотқа беріп, оны нашар кеңес берді және қаржылық күйреуге әкелді деп айыптады. Менеджер болса Кейдждің қаржылық қиындықтарына оның «шектен тыс шығындары» кінәлі деп жауап берді. Шындық қайсы болса да, егер сіз кеңесшіңізді тексере алмасаңыз, сізде бақылау жоқ.

«Мәссаған — сағатына 220 миль!» Мен Lamborghini-ім қоғамдық жерде тұрғанда, оның спидометріне көз салған жастардан осы сөзді жиі естимін. Ондағы ең жоғары жылдамдық — сағатына 220 миль. Бірақ, осынша қуатына қарамастан, бұл көлік ешқашан 220 мильмен, тіпті 150 мильмен де айдалған емес. «220 миль» — бұл жай ғана «ықтимал жылдамдық», ал сіздің бұл кітаптан оқығандарыңыздың бәрі дәл сондай: бос, іске аспаған әлеует.

Әлеуетті жылдамдық — бұл орындаушыны қажет ететін бос идея. Жасөспірім спидометрден сағатына 220 мильді көргенде, ол идея мен мүмкіндікті көреді. Бизнесте идеялар — пешкалар; олар бос тұрған, тұрақтағы Ламборгинидегі сағатына 220 мильдік спидометрлер сияқты. Нақты жылдамдық — бұл орындау, яғни акселераторға түсірілген қысым және бұл бүкіл ойынның королі.