Home

Бақытты қарым-қатынастың 7 кезеңдік сапары

Name: Бақытты қарым-қатынастың 7 кезеңдік сапары
Author: Andrew G. Marshall

Andrew G. Marshall

Оқылуы: 0%

Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).

Жазу өлшемі 20 px

Жол аралығы 1.85

Әріп аралығы 0.30 px

Абзац аралығы 0.95 em

«Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін»

Құмарлық сөнгенде не болады?

Эндрю Г. Маршалл

Полли Вернон мен Эд Джасперске Бұл кітаптың жарық көруіне көмектескендеріңіз үшін рақмет.

Кіріспе

Бес жыл бұрын менің терапиялық кабинетіме кейде бір серіктес: «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін», - деп мойындағаннан кейін жұптар келетін. Бастапқыда мен таң қалдым; бұл сөз тіркесі Нью-Йорктегі сәнді ситком кейіпкеріне тән сияқты көрінетін. Алайда шынайы адамдар оны қарым-қатынастарында болып жатқан терең жағдайды сипаттау үшін қолданды. Қалайша біреу жақсы көре тұра, ғашық болмауы мүмкін?

Бұл жұптар бір-бірін ең жақын достар ретінде сипаттайтын немесе қарым-қатынастары аға мен қарындас сияқты екенін айтатын, бірақ олардың көпшілігі әлі де жыныстық қатынаста болатын. Негізінде, серіктестік құмарлықпен емес, жолдастықпен анықталатын болған және бұл енді жеткіліксіз еді. Уақыт өте келе, көбірек жұптар осы мәселеге шағымдана бастады. Барлығы бірдей «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін» деген тіркесті өздігінен қолданбаса да, барлығы осы сезімдерді мойындады. Бұл жұптар үшін дилемма әсіресе ауыр болды: ғашық болмай қалған адам әлі де серігін қатты ойлайтын және оны ренжіткісі келмейтін, бірақ олар қарым-қатынасты аяқтағысы келетін.

Типтік жұп ретінде қырық екі жастағы сату менеджері Ник пен отыз тоғыз жастағы мұғалім Анна болатын. Ник пен Аннаның үйленгендеріне он бес жыл болған және Никтің жұмыстан қысқаруы сияқты кейбір қиын кезеңдерге қарамастан, олардың қарым-қатынасы гүлдене түскен еді. Сондықтан Ник «Мен сені жақсы көремін, бірақ...» деген жайсыз хабарды айтқанда, Анна қатты күйзеліске түсті: «Мен біздің қарым-қатынасымыз бақытты деп ойладым, шынымен солай ойладым. Әрине, мінсіз емес, бірақ кім мінсізбін деп айта алады? Мен одан неге мені бұрынғыдай сүймейтінін түсіндіруге тырыстым, бірақ ол білмейтінін айта береді. Оның айтқан ең дұрыс уәжі – менің оны тыңдамайтыным болды. Бірақ ол бұрын ешқашан бақытсыз екенін айтқан емес». Ник бұл сезімнің бірнеше жылдан бері жиналып қалғанын және екі жасөспірім баласына айтып, сынақ ретінде бөлек тұру керектігін түсіндірді. «Онда ар-намыс, адалдық жоқ», - деп шағымданды Анна. «Ол мүлдем өзімшіл. Меніңше, ол мені әлі кездестірмеген біреу үшін тастап бара жатқан сияқты».

Ник пен Анна сияқты жұптармен бетпе-бет келгенде, мен кәсіби әдебиетке жүгіндім, бірақ онда бір-бірін ұнатпайтын немесе тіпті жек көретін жұптар туралы ақпарат басым болды, ал маған бір-бірін жеткілікті сүймейтін жұптар туралы білу керек еді. Оның үстіне, мен бұл мәселе қаншалықты кең таралғаны туралы ешқандай зерттеу, оның неге қазір болып жатқаны туралы теориялар немесе ұсынылған емдеу бағдарламасын таба алмадым. Бір ғана шешім болды: мен бұл олқылықты өзім толтыруым керек еді.

Мен көмек сұрап келген барлық жұптардан бірінші сессиядан кейін сауалнама толтыруды сұрайтын зерттеу жобасын бастадым. Оларға кеңес алуға келуі мүмкін жалпы мәселелердің тізімі берілді. Нәтижелер таңқаларлық болды: 47 пайызы «құмарлықтың кеткеніне» шағымданды, ал 43 пайызы «Мен серігімді жақсы көремін, бірақ енді ғашық емеспін/Серігім мені енді сүймейді» деді. Көмек сұраудың дәстүрлі себептері әлдеқайда төмен болды: ақша мәселелері 24 пайыз, көзге шөп салу 21 пайыз; балаларды қалай тәрбиелеу керектігі туралы пікір қайшылықтары 19 пайыз және бақылаудан шыққан ұрыс-керіс 15 пайызды құрады. Жұптардан ең көп күйзеліс тудыратын мәселені таңдау сұралғанда, «Мен серігімді жақсы көремін, бірақ енді ғашық емеспін/Серігім мені енді сүймейді» деген жауап 24 пайызбен үшінші орынға шықты, бұл «бір-бірінің көзқарасын түсіну қиындығы» (26 пайыз) және «тым көп дауласу» (25 пайыз) көрсеткіштеріне өте жақын болды.

Зерттеу сонымен қатар менің терапиялық кабинетіме келген «Мен сені жақсы көремін, бірақ...» (ILYB) клиенттерінен байқаған нәрсені растады: бұл опцияны белгілеген адамдар «біз тым көп дауласамыз» дегенді сирек белгілейді және бейтарап «біз бір-біріміздің көзқарасымызды түсінуге қиналамыз» дегенді жиі таңдайды. Анна дау-дамайды ұнатпайтын: «Менің ата-анам күні бойы бір-біріне айқайлайтын, мен балаларыма мұндайды ешқашан көрсетпеймін деп ант бергенмін». Егер жағдай ушығып кетсе, ол жай ғана кетіп қалатын. Ал Ник өте кішіпейіл және оның жағдайын түсінуге бейім болғаны сонша, кез келген келіспеушіліктен өзін тежейтін: «Аннаның ұйықтауға ерте жатпағанын қалаймын. Мен кеш келемін және үйде жалғыз аяқтың ұшымен жүруге мәжбүрмін, бірақ бұл оның кінәсі емес, өйткені сағат оннан кейін ол ояу отыра алмайды». Шын мәнінде, екеуінің де бір-біріне қамқор болғаны сонша, ашық үйкелістің жалғыз көзі – екеуінің де үтіктеуді ұнататыны және соны істегісі келетіні еді. Бұл жұмақ сияқты естілуі мүмкін, бірақ біреу өз сезімдерін шынайы жеткізе алмаса – тіпті кішкентай мәселелер туралы болса да – қарым-қатынас суиды. Жылдар өте келе, біртіндеп барлық эмоциялар бәсеңдейді. Түптеп келгенде, сирек ұрысу үнемі ұрысу сияқты зиянды.

Менің ILYB клиенттерімнен байқаған екінші нәрсем: дау-дамайдың болмауы екі серіктестің бір-біріне көбірек ұқсау үрдісін күшейтеді. Ғашықтармен қатар дос болуға ұмтылатын заманауи тренд тағы бір қысым болып табылады, өйткені біз әдетте өзімізге ұқсас достарды таңдаймыз. Бұл керемет көрінуі мүмкін, бірақ қарым-қатынасқа үйкеліс те қажет. Інжуді жасайтын – устрицаның ішіндегі құм түйіршігі, ал махаббатқа қызығушылық тудыратын – айырмашылық. Ең бастысы, бір-бірі үшін бәрі болуға, достарды және тіпті талғамдарды бөлісуге қысым болған кезде, жұптың жартысы болумен қатар жеке тұлға болуға орын аз қалады. «Мен өзім бола алмайтынымды сезіне бастадым», - деп түсіндірді Ник, «Адамдардың меннен күткен нәрселерінің тұтқынында қалдым».

Үшінші негізгі байқау: ғашық болмай қалған серіктестердің көпшілігі жақында өмірлерін өзгертетін оқиғаны бастан өткерген. Никтің жағдайында бұл әкесінің қайтыс болуы еді: «Мен оның төсегінің жанында тұрып: "Мен өмірімде бірдеңе істеуім керек емес пе?" деп ойлағаным есімде. Одан да жаманы, менде уақыттың қаншалықты аз екенін көрдім». Ник өмірдің мәні туралы абстрактілі сұрақтармен күресіп жүргенде, Анна да тұйықталып қалды: «Мен Никтің әкесіне жақын едім – ол маған екінші әкемдей болған – бірақ мен қолдау көрсету арқылы көбірек көмектесемін деп ойладым. Сондықтан мен көз жасымды тыйып, оған өз қайғымды артпадым». Ол Ник үшін мықты болып көрінемін деп ойлағанымен, Ник оның әкесінің өліміне реакциясын сезімсіздік деп қабылдап, өзін өте жалғыз сезінді. Әртүрлі реакцияларын бөлісудің орнына, екеуі де бір-бірін ренжітіп алудан қорқып, ештеңе айтпады. Кейінірек кеңес беру кезінде ғана Никтің барлық реніші сыртқа шықты. Мерейтойлық туған күнге жету, баланың дүниеге келуі немесе ата-ананың ажырасуы сияқты басқа оқиғалар да өзін-өзі тексеру дағдарысын тудыруы мүмкін, бұл өз кезегінде қарым-қатынасқа күмән келтіруге ұласуы мүмкін.

Бастапқы он екі айлық кезеңде мен осы алғашқы ILYB клиенттерімен кейбір сынақ бағдарламаларын байқап көрдім және әдебиеттердің кең ауқымын оқи бастадым. Мен бизнесмендер, философтар, әлеуметтік биологтар және маркетинг гурулары жазған кітаптарды қарадым; баламалы қарым-қатынастарды зерттедім және табысты жұптар туралы аз ғана зерттеу таптым. Бұл идеялардың кейбірін тікелей кеңес беру бөлмесіне енгізуге болатын еді, ал басқаларын бейімдеу қажет болды. Ақырында мен қарым-қатынасты сақтап қана қоймай, сонымен қатар ILYB жұптарына әлдеқайда терең жақындық пен шынайы қанағаттанарлық байланысқа қол жеткізуге көмектесетін нәрсені таптым.

Мен бұл кітапты үш себеппен жазуды шештім. Біріншіден, мен дағдарыстағы адамдармен де, басқа терапевтермен де жұмыс істейтін бағдарламамен бөліскім келді. Екіншіден, қарым-қатынасты айтарлықтай жақсартатын көптеген ақпаратты терапия сессиясында жеткізу қиын екенін сездім. Кеңес беру – бұл үйрету емес, адамдардың мәселелерін тыңдау. Бұл кітап арқылы жұптар мен жеке адамдар идеяларды өз қарқынымен қорыта алады. Үшіншіден және ең маңыздысы, мен ғашық болмай қалу қарым-қатынастың соңын білдірмейтінін жеткізгім келді.

Бағдарлама қалай жұмыс істейді?

Бұл кітап қаттырақ тырысу немесе махаббаттан тым көп нәрсе күтпеу туралы дәріс емес – ондайлар онсыз да жеткілікті. Менің миссиям – адамдарға махаббатты түсінуге көмектесу және біз қарым-қатынасты қорғайды деп ойлайтын, бірақ іс жүзінде оған нұқсан келтіретін күнделікті әдеттерді көрсету. Адамдар менің жұмысым туралы естігенде, олардың ең жиі реакциясы жақындап келіп: «Шынымен қайтадан ғашық болу мүмкін бе?» деп сұрау болады. Менің жауабым әрқашан бірдей: нық сеніммен «Иә». Оның үстіне, жұптар өздерін және бір-бірін жақсырақ түсініп, күштірек байланыспен шыға алады. Бұл кітап мұның неге және қалай болатынын түсіндіреді.

Қарым-қатынасқа құмарлықты қайтарудың жеті қадамы сізге мыналарға көмектеседі: жақсырақ қарым-қатынас жасау; нәтижелі дауласу; жыныстық өміріңізді жақындықтың тереңірек деңгейіне көтеру; жеке тұлға ретінде қанағаттану мен жұптың жартысы болу арасындағы тепе-теңдікті табу. Егер қарым-қатынасыңыз дағдарыс нүктесіне жетсе бөлімі мәселелерді талқылау және тікелей салдарлармен күресу стратегиясын ұсынады. Дағдарыстан кейін бөлімі қайтадан байланыс орнатуды және махаббатты қайта ашуды көрсетеді. Немесе, егер сіз ажырасып кеткен болсаңыз, бұл бөлім не болғанын түсінуге, нұсқаларыңызды анықтауға және анағұрлым пайдалы болашаққа қадам басуға көмектеседі.

Кітап бойында сіз менің тәжірибе кітапшамнан алынған мысалдарды табасыз, дегенмен мен жұптардың жеке басын және құпиялылығын қорғау үшін есімдер мен мәліметтерді өзгерттім, кейде екі немесе үш жағдайды біріктірдім. Әр тараудың соңында жаттығулар сериясы берілген. Оларды жеке немесе егер сіз бұл кітаппен серігіңізбен бірге жұмыс істеп жатсаңыз, бірге орындауға болады.

Қарым-қатынасқа құмарлықты қайтарудың жеті қадамы

Бірінші қадам Түсіну

«Бізде проблемалар болып жатқанын білесің ғой».
«Мен жағдай жақсарды деп ойладым».
«Мен ұзақ уақыттан бері осылай сезініп жүрмін;
бірдеңе өзгереді деп үміттендім».
«Не? Сен ештеңе айтпадың ғой».
«Бұл жай ғана... Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін».

Қарым-қатынас дағдарыс нүктесіне жеткенде, табиғи реакция – оны мүмкіндігінше тез түзетуге тырысу. Бірақ дүрбелең кезінде мәселелердің шынайы табиғаты туралы шатасып, дұрыс емес бағытқа кету өте оңай. Сондықтан бірінші қадам – шынымен ТҮСІНУ.

1-тарау «Махаббат» дегеніміз не өзі?

Бұрын жұптар бір-бірін жек көргендіктен ажырасатын; бүгінде бұл бір-бірін жеткілікті сүймегендіктен болуы әбден мүмкін. Махаббат сәтті қарым-қатынастың құрамдас бөліктерінің бірі болудан бәріне айналды: ол бізді біріктіретін желім. Алдыңғы ұрпақтар экономикалық қажеттілік үшін, көршілер не дейді деген оймен немесе балалар үшін бірге қалған болуы мүмкін, бірақ біз енді құмарлық пен қанағаттанарлық қарым-қатынастан басқа ештеңеде өмір сүруге дайын емеспіз. Бір жағынан бұл керемет. Ұзақ жұмыс істеуге, өнімдірек болуға және жоғары мақсаттар қоюға бейім қоғамда махаббат бақыттың кішкентай шамшырағы болып қала береді. Бірақ нәтижесінде бұл жаңа талаптар біздің қарым-қатынастарымызға үлкен салмақ салады.

Егер біздің қарым-қатынастарымыз махаббатпен өмір сүріп немесе өлетін болса, біз махаббаттың не екенін және оны не ұстап тұратынын жақсы білуіміз керек. Бірақ бәрі жақсы болған кезде біз босаңсуға бейімбіз; біз махаббатқа күнделікті мәселелерді жауып тастауға мүмкіндік береміз және сұрақ қоймаймыз, бейне бір тым көп жарық түсіру сиқырды жойып жіберетіндей. Бұл махаббат жоғалып, жұп не болғанын түсінбей қалғанға дейін жақсы: бір серіктес неге әлі де қамқорлық жасайтынын, бірақ енді ғашық емес екенін түсіндіре алмайды, ал екіншісі не қате істегенін білгісі келеді. Кейде «Мен сені жақсы көремін, бірақ...» (ILYB) серіктесі менің кеңес беру кабинетіме шағымдар тізімімен келеді: «Ол құрметтемейді», «Ол балаларға айқайлайды», «Ол менің ата-анама дөрекі» және басқа да ұқсас реніштер. Бірақ қаншалықты толық болса да, ол ешқашан барлық уәделерге не болғанын түсіндірмейді: «Мен сені не болса да, уақыттың соңына дейін, жақсылықта да, жамандықта да сүйемін». Сүйіктіңіздің атын естігенде жүрек соғысыңыздың жиілеуі немесе ауада қалықтап жүргендей сезім қайда кетті? Екеуіңіз әлемді бағындыра алатындай сезім ше?

Бәрінен бұрын бұл жұптар құмарлықтың қалай ерекше бір нәрседен жай ғана қалыпты нәрсеге – және ақырында көңіл қалдыратын нәрсеге айналғанын білгісі келеді, өйткені себептерін түсінбейінше олар қалай бірдеңені түзете алады?

Типтік мысал ретінде Майкл мен Фионаны алуға болады, екеуі де отыздан асқан және жасөспірім шақтарынан бері бірге. «Мен енді Фиона үшін ерекше екенімді сезбеймін», - деп шағымданды Майкл. «Біздің жауапкершіліктеріміз бар екенін білемін, бірақ біз бір-біріміз үшін бәрі болатынбыз. Қазір мен тізімнің соңында тұрған сияқтымын. Мен балалардың теңіз шошқаларынан кейін тұрамын деп әзілдеуім мүмкін, бірақ бұл шынымен күлкілі емес». Майкл бірнеше жылдан бері осылай сезініп, тұйықталып қалған еді. Бастапқыда Фиона басқа біреу бар шығар деп ойлады, бірақ ақырында Майкл оны жақсы көретінін, бірақ енді ғашық емес екенін және кетуді ойластырып жүргенін мойындады. «Біз енді аялдамада чипсы бөлісіп жейтін балалар емеспіз ғой», - деп налыды ол. «Бұрынғыдай бола алмайды. Менің сен үшін істейтін барлық нәрселерімді ойлашы: тамақ пісіру, тазалау, үтіктеу. Мен күн сайын өзімді ерекше сезінемін деп ойлайсың ба? Өмір ондай емес». Майкл мен Фиона екеуі де махаббат туралы айтып отырды, бірақ олардың анықтамалары әртүрлі болды. Махаббаттың не екендігі туралы келісім болмағандықтан, олардың әңгімесі шеңбер бойымен жүре берді.

Кез келген танымал ән махаббат туралы, сондай-ақ барлық романдар мен фильмдердің жартысы да солай; біз ол туралы оқимыз немесе күн сайын теледидардан көреміз. Әрине, біз махаббатты түсінуіміз керек және кем дегенде оны анықтай алуымыз керек. Бірақ шатасу осы жерден басталады. Біз аналарымызды, балаларымызды және достарымызды – тіпті шоколадты жақсы көре аламыз. Серіктестерімізге келетін болсақ, махаббат қарым-қатынастың басындағы ессіз, мас күндерді де, он жылдан кейін оның қолын ұстап, қысып, бір-біріне сенімді болуды да сипаттай алады. Бір кішкентай сөз шынымен осыншама әртүрлі эмоцияларды қамти ала ма? Сөздіктер көп көмектеспейді. Олар екі онға жуық анықтаманы тізімдейді, соның ішінде сүйіспеншілік, ұнату, қамқорлық, ұнату, алаңдаушылық, тартылыс, құмарлық және ессіз ғашықтық бар, және біз бәріміз инстинктивті түрде ұнату мен толық ессіз ғашықтық арасында үлкен алшақтық бар екенімен келісеміз. Мәселе мынада: бізде үш түрлі эмоция үшін бір сөз бар: алғашқы күндер немесе «бал айы» құмарлығы; ұзақ мерзімді серіктеспен күнделікті жақындық; және балаға деген қорғаныс инстинкті немесе ата-анамен байланыс. Бұл үш эмоцияның арасындағы айырмашылықтарды нақтылау үшін бізге жаңа сөздік қор қажет, ішінара Фиона мен Майкл сияқты әртүрлі көзқарастағы екі серіктес арасындағы шатасуды жою үшін, бірақ негізінен айырмашылықтарды атау және түсіндіру арқылы біз махаббатты жақсырақ түсінетін боламыз.

Жаңа сөздік қор

1970 жылдары эксперименталды психолог Дороти Теннов біреу ғашық болған кезде не болатынын түсінуге кірісті, бірақ өз пәнінің негізін қалаушылардың бұл құбылысты зерттегендерінің аздығына таң қалды. Фрейд романтикалық махаббатты жай ғана бұғатталған жыныстық құмарлық деп жоққа шығарды, ал пионер сексолог Хэвлок Эллис бұл күрделі эмоцияларды теңдеуге дейін қысқартты: махаббат = секс + достық. Сонымен, Теннов 500-ге жуық адаммен терең сұхбат жүргізді және – жас, жыныстық және шығу тегіндегі айырмашылықтарға қарамастан – әр респонденттің махаббаттың алғашқы күндеріндегі сезімдерін сипаттауында таңқаларлық ұқсастықты тапты. Міне, ғашық болудың ең көп таралған сипаттамалары:

Интрузивті ойлау – сүйіктіңіз туралы қиялдауды тоқтата алмайсыз.
Нәтиже әсіресе белгісіз болған кезде жүректің ауыруы.
Қалықтау – егер жауап қайтару мүмкіндігі болса, ауада жүргендей сезіну.
Кез келген әрекетке немесе ойға қолайлы түсіндірме беруге деген өткір сезімталдық – «Ол сол көйлекті киді, өйткені маған
ұнайтынын біледі»; «Ол жиналыстан кейін менімен сөйлесу үшін кідірді».
Бір уақытта бір адамнан артық адамға қызығушылық таныта алмау.
Қабылдамау қорқынышы және сүйіктісінің қатысуымен болатын мазасыз ұялшақтық.
Қиындықтар арқылы сезімдердің күшеюі (кем дегенде белгілі бір деңгейге дейін).
Барлық басқа уайымдар артқы планға түседі – респондент Тенновқа айтқандай: «Әдетте менің ойымды алатын проблемалар,
қиындықтар, қолайсыздықтар маңызды емес болып қалды».
Сүйіктісінің шын мәнінде таңқаларлық қасиеттерін ерекшелеуге және жағымсыз жақтарына тоқталмауға, тіпті жағымсыз
қасиеттерге жанашырлықпен жауап беріп, оларды басқа жағымды қасиетке айналдыруға деген керемет қабілет – «Оның ұялшақ
болғаны маңызды емес, өйткені мен оны қабығынан шығарудан ләззат аламын»; «Оның мінезі ауыр болуы мүмкін, бірақ бұл оның
бәрін қаншалықты терең сезінетінін көрсетеді».
Ауырсыну мүмкіндігіне қарамастан, махаббат «жоғары ләззат» және «өмір сүруге тұрарлық нәрсе» деген сезім.

Бүкіл әлемдегі адамдар осы ерте романтикалық кезеңде бірдей сезімдерді бастан кешіріп қана қоймайды, сонымен қатар ерлер де, әйелдер де бірдей қарқындылықты хабарлайды. Осы басым эмоциялар мен ұзақ мерзімді жұптың неғұрлым орнықты эмоциялары арасындағы айырмашылықты ажырату үшін Теннов ғашық болудың осы ерте кезеңін сипаттау үшін жаңа сөз ойлап тапты: ЛИМЕРЕНЦИЯ.

Лимеренцияның обсессивті, интрузивті табиғатын мен кеңес берген жиырма сегіз жастағы Мартин бірден таныр еді: «Мен онымен сальса сабағында таныстым, тартылыс бірден болды және біз телефон нөмірлерімізбен алмастық – оның күйеуі бар екенін білсем де. Бұл менің сенген нәрселеріме қайшы келді, бірақ мен өзімді тоқтата алмадым. Таңертеңгілік сөйлесуіміз болмайынша жұмыс істеу мүмкін емес еді; егер ол қоңырау шалмаса, мен ауыратынмын, тіпті оның жасырын қоңырауларды қай жерде жасайтынын елестету үшін терезеден қарауға оның көшесімен «жай ғана өтіп бара жатқандай» болатынмын». Он екі айдан кейін, қарым-қатынас аяқталғанда, Мартин олардың мүлдем басқа ортадан шыққанын және ортақ ештеңесі жоқ екенін мойындады. Ол тартылысты құмарлыққа жатқызды, бірақ көп жағдайда қарым-қатынас жыныстық емес болды. Теннов келіседі: «Жыныстық тартылыс "жеткілікті" емес, әрине. Лимеренция үшін таңдау стандарттары, менің ақпарат берушілерімнің айтуынша, "жай" жыныстық серіктестер бағаланатын стандарттармен бірдей емес және секс сирек оның негізгі назарында болады. Дегенмен, жыныстық жұптасу әлеуеті бар деп сезіледі, әйтпесе сипатталған күй лимеренция емес».

Лимеренция Мартин сияқты қызығушылық ұшқыны қайтарылып, француздар coup de foudre – найзағай соққысы деп атайтын нәрсеге айналғанда келуі мүмкін. Немесе ол білдіртпей келіп, кейіннен сол сәт өте ерекше нәрсе ретінде танылуы мүмкін. Отыз тоғыз жастағы веб-дизайнер Энтони Ташамен бірнеше ай бойы кездесіп жүрген. Олар бір-бірінің компаниясынан ләззат алды, бірақ Энтони көрмеге барғанға дейін оны «жалғыз сол» деп көрмеген еді: «Ол суретке соншалықты беріліп кеткені сонша, менің қарап тұрғанымды байқамады. Сол оқшауланған сәтте мені нәзіктік билеп алды. Суреттегі жарқын жасыл және көк түстер Ташаға төгілді. Ол кенептегі күнге күйген жалаңаш денелерге, салқын суға және ағаштар мен шөптердің шағылысына қосылып кеткендей болды. Сахнаның барлық табиғи түстерін суретші күшейтіп, әсірелеген еді және мен де суреттің ішіне тартылып бара жатқанымды сездім. Менің сезімдерім де батыл және түрлі-түсті болды – сол нәзіктік шынымен махаббат болуы мүмкін бе?»

Басқа жұптар үшін достық құмарлыққа айналуы мүмкін, егер бір жартысы екіншісін басқа қырынан көрсе. Қазір қырықтан асқан Джульетта мен Эдвард мектепте бірге оқыған және музыкаға деген қызығушылықты бөліскен, бірақ одан артық емес – Эдвардтың он сегіз жасқа толған туған күніне дейін: «Қалай екенін білмеймін, бірақ кенеттен мен Джульеттаны әйел ретінде байқадым. Бұл маған білдіртпей келгендей болды – мүмкін оның ұзын қара шашы шығар – бірақ кенеттен жарық жанды: бір көргеннен ғашық болу, бірақ бірнеше айдан кейін. Мен батылдығымды жинап, оны сүюді шештім, бірақ оның дос екенін және оны қалай қабылдайтынын қатты уайымдадым. Бұл біртүрлі сезілді және мен жақындаған кезде Джульеттаның жүзіндегі өте сұраулы көзқарас есімде. Бейне бір ол: "Не істеп жатқаныңды білесің бе?" деп тұрғандай. Сөз жоқ – бәрі көздерінде болды, бірақ мен ол түсінді деп үміттендім. "Иә, білемін"».

Бұрын айтылғандай, лимеренция ләззат сияқты бақытсыздықтың да көзі болуы мүмкін. Объект мүлдем бейтаныс адам болып қалуы немесе біз білетін, бірақ біздің сезімдерімізден хабарсыз адам болуы мүмкін. Тіпті осы құнарсыз жағдайларда да лимеренция өсіп, дами алады. Саманта тіл курсына қатысып, мұғаліміне ғашық болып қалды: «Ол флип-чартқа жазу үшін қолын көтергенде оның күнге күйген бұлшықеттерінің ойнауы; жаттығуды тексеру үшін үстелімнің үстіне еңкейгенде қолының сыртындағы серіппелі қара түктердің өрнегі; қалың қара шашына саусақтарын жүгіртуі. Тіпті ол жүз жыл өмір сүрсе де, оның шашы ешқашан түспейтінін білетінсіз». Саманта қарым-қатынастың қалай дамитыны туралы күрделі сценарийлер жиынтығын жасай бастады: «Менің сүйікті сценарийім бойынша, сабақтан кейін көлігім бұзылып қалады және қызмет көрсету орталығы кем дегенде бес сағат келе алмайды, сондықтан ол мені үйге апаруды ұсынады. Бірақ оның көлігі орманның ортасында бұзылады – біртүрлі деталь, өйткені мен қалада тұратынмын – және екеуімізде де ұялы телефон болмайды. Құтқарылуға деген жалғыз үмітіміз – өтіп бара жатқан көлік, бірақ ол иен жолмен ешкім жүрмейді. Сондықтан біз жылыну үшін бір-бірімізге тығылуға мәжбүр боламыз». Шындығында Саманта өз сезімдерін білдіруге тым ұялшақ болды және кез келген жағдайда оның оқытушысы үйленген еді. Дегенмен, жылдар өткен соң мектеп дәлізінің иісі – «ағартқыштың, жуылмаған спорттық киімнің және бордың біртүрлі қоспасы» – Саманта үшін шынайы ұзақ мерзімді қарым-қатынастармен байланысты естеліктер сияқты күшті жарқын естеліктерді қайтара алады.

Бұл қарқынды сезімдер үшін жаңа сөздің болуы маңызды. Біріншіден, лимеренция махаббаттың алғашқы кезеңдеріндегі шекаралық ессіз мінез-құлықтың қалыптылығын таниды; басқа жағдайларда сүйіктіңізді күтіп жүру аңду (stalking) деп саналуы мүмкін. Екіншіден, лимеренция басылғанда, кейбір адамдар ғашық болмай бара жатырмыз деп қорқады, шын мәнінде бұл барлық адамдарда болатын табиғи құбылыс; романтиктер бұл «кайфқа» тәуелді болып, өмір бойы келесі қарым-қатынасқа көшумен болады, сол арқылы «базз» (әсер) мәңгілікке созылатын ерекше адамды табуға үміттенеді. Үшіншіден, біреу сүю бірақ ғашық болмау туралы айтқанда, олардың махаббат анықтамасының бір бөлігі лимеренцияның сиқырымен байланысты.

Теннов өзінің «Махаббат және Лимеренция» (Stein & Day, 1980) кітабында лимеренцияның бес кезеңін сипаттайды:

Көздер түйіседі. Жыныстық тартылыс бірден болмаса да, сүйіктісінің физикалық қасиеттеріне белгілі бір «таңдану» болады.
Лимеренция іске қосылады. Лимеренциядағы адам өзін сергек, көтеріңкі және, қызығы, еркін сезінеді – тек гравитациядан
ғана емес, сонымен қатар эмоционалдық жүктерден де. Бұл әдемі сезімдердің барлығы сүйіктісінің жақсы қасиеттеріне
жатқызылады. Тенновтың респонденттері мұны кетіп қалудың соңғы мүмкіндігі ретінде анықтады.
Лимеренция кристалданады. Сүйіктісінен жауап қайтару дәлелдерімен (шынайы немесе солай түсіндірілген) лимеренциядағы
адам шексіз ләззатты, тіпті эйфорияны бастан кешіреді. Теннов былай деп жазады: «Сіздің ойларыңыз негізінен ЛО-ны
(лимеренттік объект) не тартымды етуі мүмкін екенін қарастырумен және қайта қарастырумен, сіз бен ЛО арасында болған
оқиғаларды қайта ойнатумен және өзіңіздің қасиеттеріңізді бағалаумен болады. Дәл осы сәтте West Side Story
фильмінде Мария "I Feel Pretty" әнін айтады».
Кедергілер пайда болады және қатысу деңгейі артады. «Сіз реакцияны ығыстыру мүмкін емес дерлік кезеңге жетесіз», - дейді
Теннов, «не өз еркіңізбен, не ЛО-ның жағымсыз қасиеттерінің қосымша дәлелдерімен. Күмән мен лимеренцияның күшеюі сіздің
өзіңізге деген бұрынғы қанағаттануыңызды бұзады. Сіз жаңа киімдер аласыз, шаш үлгісін өзгертесіз және ЛО-ның көзінде
тартымдылығыңызды арттыруға арналған кез келген ұсынысты қабылдайсыз. Сіз қабылдамаудан шектен тыс қорқасыз».
Мұңайып жүру, қуанышты немесе күйзелісті күйде. (Тенновтың респонденттері өздерін күйзелісте деп сипаттауға
таңқаларлықтай дайын болды: 42 пайызы махаббат хикаясы туралы қатты күйзеліске түскен және 17 пайызы тіпті өз-өзіне қол
жұмсауды ойлаған.) «Сіз қиялдарыңызды кез келген басқа әрекеттен артық көресіз», - деп жазады Теннов, «егер бұл а) ЛО-ға
қол жеткізуге көмектеседі деп сенетін әрекеттер болмаса немесе ә) ЛО-ның қатысуында болу болмаса». Үшінші нұсқа –
достарға сүйіктіңіз туралы тоқтаусыз айту. Жүрегі жараланғандар туралы барлық танымал әндер куәландыратындай, тіпті
қабылданбау немесе елемеу де ессіздікті баса алмайды.

Тенновтың респонденттері көз түйістіруді жиі атап өткені сонша – «оның маған қарағаны немесе сирек қарағаны» – ол жүрек емес, көздер лимеренцияның нағыз мүшесі деп есептеді. Шынында да, әлеуметтік психологтар Майкл Аргайл мен Марк Куктың зерттеулері адамдар көп жиналған бөлмеде көздердің түйісуінің маңыздылығын растайды. Олар адамдар қатты жағымды эмоцияларды бастан кешіргенде, қарашықтарымыз кеңейіп, үлкейетінін анықтады, бұл бейсаналы және еріксіз түрде сезімдерімізді ашып береді. Оның үстіне, жас бездері секрециясының шамалы ұлғаюы көздердің жылтырауына әкеліп, Аргайл мен Кук «махаббаттың жарқыраған көздері» деп атаған нәрсені тудырады.

Сонымен, шынайы лимеренция қанша уақытқа созылады? Теннов алты ай өтпей жатып басылған толыққанды жағдайларды аз тапты. Дегенмен, лимеренцияның ең жиі – сондай-ақ орташа – ұзақтығы он сегіз ай мен үш жыл аралығында болды. Бұл Корнелл университетінің әлеуметтік биологы Синди Хейманның тұжырымдарына сәйкес келеді, ол отыз жеті түрлі мәдениеттегі 5000 субъектіде үш ми химиялық затты (допамин, фенилэтиламин және окситоцин) бақылап, тартылыстың қарқынды кезеңі он сегіз ай мен үш жыл аралығында созылатынын анықтады.

Бірақ лимеренция сөнгеннен кейін ол толығымен жоғалуы керек пе? Әрине, лимеренцияның ессіз, обсессивті, иеленуші жағын қайтару мүмкін емес, бірақ қатты қуаныш, ауада қалықтау және жоғары ләззат қайтып оралуы мүмкін, бірақ көбінесе лимеренцияның барлығын қамтитын ерте кезеңдері емес, жарқылдар (флэшбэктер) ретінде. Көбінесе бұл жарқылдар қиындықтардан кейін келеді, мысалы, серіктесіңіз курста болған кезде одан бөлек болғаннан кейін немесе ол көзге шөп салғаннан кейінгі татуласу кезеңінде. Махаббат туралы эсселерімен танымал он тоғызыншы ғасырдағы француз жазушысы Стендальдың айтуынша: «Махаббат ләззаты әрқашан қорқынышқа пропорционал».

Көптеген жұптар дау-дамайдан кейін, әсіресе «татуласу» кезеңінде лимеренцияның жарылысын сезінеді. Фил мен Эдина мұны Фил Эдинаның ноутбугын құлатып, ол жазып жатқан есепті жойғаннан кейін бастан кешірді. «Екеуіміз де ұрысқанды жек көреміз, бірақ бұл дау айналып келе берді; тіпті келесі күні таңертең біз дұрыс сөйлеспедік. Мен жағдайды өз жолыммен көрдім, ал ол өз жолымен көрді – болды», - дейді Фил. «Біз мүлдем тығырыққа тірелдік. Түскі ас уақытында біз кездесуге баруымыз керек болды. Көлікке бара жатқанда ол саусақтарын менің қолымның сыртына ақырын тигізді. Бұл электр тогы сияқты сезілді, үлкен қуаныш толқыны, өйткені мен оның да ұрысқысы келмейтінін білдім. Біз мұны шеше аламыз. Жүрегім лүпілдеп, мен көшеде қалықтап бара жатқандай болдым».

Қақтығысты шешу немесе ұзақ сапардан оралу лимеренцияны қайта сезінудің ең тиімді жолдары болғанымен, осы тараудың соңындағы жаттығулар бөлімінде басқа да аз драмалық идеялар бар. Дегенмен, лимеренцияның қарқынды түрі де, онымен байланысты биологиялық тартылыс та мәңгілікке созылмайтынын есте ұстаған жөн, сондықтан қарым-қатынастың басындағыдай сезімде болмасақ, өзімізді жазғырмауымыз керек. Және бұл жақсы да шығар. Шынымен де, басқа ештеңені ойламай, тек сүйіктіміз туралы ойлау немесе оның жанында үнемі ұялшақ болып, қабылдамаудан қорқу практикалық болар ма еді? Адамдар пайымдауда елеулі қателіктер жіберіп, ойланбастан қарым-қатынасқа немесе орынсыз байланыстарға түсіп, кейіннен «махаббаттан соқыр болдым» деп ақталғанда, олар әрқашан дерлік лимеренцияның әсерін сипаттайды. Көп жағынан бұл ләззат сияқты қарғыс та болуы мүмкін.

Сонымен, лимеренциядан кейін махаббатқа не болады? Тағы да мәселе терминдерді анықтауда. Кейде кітаптар мен мақалалар «жетілген махаббат» туралы айтады, бұл өте іш пыстырарлық естіледі, немесе «терең сезімдер», бұл лимеренцияға менсінбей қарау сияқты көрінеді, өйткені ол терең тамыр жаймаса да, қатты сезіледі. Махаббаттың осы екінші түрін түсіндіру үшін бізге тағы да жаңа өрнек қажет, сондықтан мен СҮЙІСПЕНШІЛІК БАЙЛАНЫС (LOVING ATTACHMENT) терминін енгіздім. Махаббаттың бұл түрі лимеренция сияқты жарқыраған емес, бірақ ол дәл сондай әдемі: жексенбі күні таңертең серігіңіз ваннадан шыққанда, сіз оны кенеттен жаңа қырынан көріп, оның сұлулығын еске түсіресіз; мектеп спектаклінде балаларыңызды бірге көріп, толық мақтаныш сезімін бөлісесіз; жай ғана газет алуға шығып, серігіңізге кенеттен бір шоқ сүмбілшаш сатып аласыз. Сүйіспеншілік байланысты түсіну өте маңызды, өйткені ол ILYB жұптары үшін маңызды кілтті ұсынады. Біреу ғашық еместігі туралы айтқанда, ол сүйіспеншілік байланыстың жоқтығына шағымданады.

Лимеренцияға қарсы Сүйіспеншілік байланыс

Біздің мәдениетіміздің «Шынайы махаббат бәрін жеңеді» және «Мен сені не болса да сүйемін» деген романтикалық мифтерінің барлығы ақындар мен әншілердің лимеренция тәжірибесіне негізделген. Сиқыр бізді біріктіріп, алғашқы бірнеше кедергілерден өтуге көмектессе де, қарым-қатынасқа қол жеткізу және оны сақтау үшін тағы бір нәрсе қажет: СҮЙІСПЕНШІЛІК БАЙЛАНЫС. Махаббаттың бұл түрін түсінудің ең оңай жолдарының бірі – оны лимеренциямен салыстыру. Лимеренцияның сиқырына түскен адам сүйіктісінің өзін қаншалықты жақсы немесе жаман ұстағанына қарамастан, оған тығыз байланысты болады. Саманта мен оның оқытушысының жағдайында, ол оны іс жүзінде елемеді, өйткені оның сезімдерінен хабарсыз болды, бірақ оның оған деген тартылысы күшті болып қалды. Керісінше, сүйіспеншілік байланысты қоректендіру керек, әйтпесе ол солып, өледі. Лимеренция біреуге сүйіктісінің әлсіз жақтарын да күшті жақтарға айналдыруға мәжбүр етсе, ұзақ мерзімді жұптар – сүйіспеншілік байланыстағы жұптар – серіктесінің әлсіз жақтарын өте жақсы біледі. Ақырында, лимеренция сиқырындағы жұп күн көру сияқты практикалық мәселелерге мән бермейді, өйткені оларды «жылытатын» махаббаты бар, ал сүйіспеншілік байланыстағы серіктестер өмірдің қиындықтары мен оның практикалық талаптарын бірге шешеді.

Өкінішке орай, романтикалық махаббат туралы мифтер – және лимеренция туралы білімнің жоқтығы – бізді серігімізді тапқаннан кейін босаңсуға болады, махаббат кез келген мәселені автоматты түрде шешеді деп сендіреді. Тіпті жұмыстан шаршағанда немесе балалармен әуре болғанда, біз серігіміз басымдықтар тізімінің соңында қалса түсінеді немесе оған арналған тапсырманы орындамасақ кешіреді деп елестетеміз. Қысқа мерзімде сүйіспеншілік байланыс мұндай немқұрайлылықтан аман қалады. Бірақ егер үнемі теріс пайдаланылса, қарым-қатынас нашарлайды. «Мен өзімді пайдаланылып жүргендей сезінемін», - деп түсіндірді Антония, ал күйеуі Джерри оған арқасын беріп отырғандай орындығында қозғалды. «Үй шаруасы бірқалыпты жүріп, балалар тым көп шуламаса болды, ол мені елемейді. Ол үйге келіп, теледидарды қосады немесе ұлдармен Xbox ойнайды. Ол менімен сөйлеспейді, маңызды ештеңе туралы айтпайды». Бұл Джерри үшін тым артық болды; ол ақыры бұрылып, оның қолын алды: «Бірақ мен сені жақсы көремін. Бұл жеткіліксіз бе?» Ол олардың қарым-қатынасы алғаш кездескен кездегідей, лимеренция шарықтау шегінде болған және олардың байланысы не болса да аман қалатын кездегідей жұмыс істейді деп болжаған еді.

Көптеген жұптар менің кабинетіме келеді, өйткені бір серіктес олардың махаббаты қайтарылмайтынын және уақыт өте келе ажырап қалғанын сезеді. Антонияның жағдайы осындай болды. Махаббат қандай да бір сұмдық жаман қылықтың кесірінен аяқталады деп ойлау оңай, бірақ көбінесе ол миллиондаған ұсақ реніштер арқылы біртіндеп шіриді. Шын мәнінде, сүйіспеншілік байланысты ешқашан кепілдендірілген нәрсе деп қабылдауға болмайды және кез келген қымбат нәрсе сияқты, оны мұқият күту керек.

Сүйіспеншілік байланысты не қоректендіреді?

Көптеген адамдар үшін келесі тізім әдеттегідей болып көрінеді. Дегенмен, күйзеліске ұшыраған жұптар қарым-қатынастың осы қажеттіліктерін елемейді немесе қысқартады.

Егер сүйіспеншілік байланыс жоғалса, қайта қосылу мүмкін бе? Мен бұған кәміл сенемін және тараудың соңында бастауға арналған жаттығу бар.

Келесі кезекте махаббаттың үшінші түрі келеді, ол ILYB-ті (I love you but...) түсінуге көмектеседі. Егер сүйіспеншілік байланыс еленбей, жұп ажырап қалса, олардың «махаббаты» ЫСТЫҚ ЫҚЫЛАСҚА (AFFECTIONATE REGARD) айналады, бұл біздің ата-анамызға, балаларымызға, бауырларымызға және ең жақын достарымызға деген сезімімізге өте ұқсас. Ыстық ықылас бізді біреуге қамқорлық жасауға, оған жақсылық тілеуге және оны ренжітпеуге итермелейді, бірақ ол адамның тағдыры сүйіспеншілік байланыстағыдай біздің тағдырымызбен тығыз байланысты емес. ILYB жағдайында «Мен сені жақсы көремін» деген сөз әдетте «Менің саған деген ыстық ықыласым бар» дегенді білдіреді.

Сүйіспеншілік байланысқа қарсы Ыстық ықылас

Сүйіспеншілік байланыс гүлденуі үшін қоректендіруді қажет етсе, махаббаттың бұл үшінші түрі сирек шартты болады. Мен оны ЫСТЫҚ ЫҚЫЛАС деп атаймын, өйткені ықылас алушының өзін қалай ұстағанына қарамастан өмір сүреді. Сондықтан ата-ана мен бала арасындағы байланыс серіктестер арасындағы байланысқа қарағанда көбірек ауытқуларға және тіпті немқұрайлылыққа төтеп бере алады. Өкінішті шындық сол, ата-анасынан зорлық-зомбылық көрген көптеген балалар әлі де олармен қарым-қатынаста болғысы келеді және әдетте тіпті кісі өлтірушілердің ата-аналары ұлдарын немесе қыздарын қызу қорғайды. Әрине, ата-ана мен бала қарым-қатынастарының көпшілігі мұндай шектен шығушылықтарға төтеп беруге мәжбүр емес. Бірақ тіпті ең бақытты отбасыларда да ата-аналар балаларына басқа ешкімнен қабылданбайтын қайғы-қасірет әкелуі мүмкін. Керісінше, балаларымыз біздің көңілімізді қанша қалдырса да немесе ашуландырса да, оларға деген ыстық ықыласымыз сақталады. Жақын досқа деген махаббат та ыстық ықылас болып табылады, өйткені біз досымыздың серіктестен қабылдау қиын болатын мінез-құлқын «өткізіп жібереміз». Ұсақ, бірақ айқын мысал ретінде шайды сылпылдатып ішетін досты алуға болады: біреу қонаққа келгенде бұл қылық сәл тітіркендіргіш болуы мүмкін, бірақ онымен бірге тұру тез арада жүйкеңізге тиер еді. Достардың бойындағы күрделі мінез кемшіліктеріне көз жұмуға болады; біздің өміріміз тығыз байланысты емес және біз жаман қылықтарға көз жұма аламыз немесе жай ғана ол адаммен аз кездесе аламыз. Сондықтан достық бірде күшейіп, бірде бәсеңдейді, бірақ ыстық ықылас қалады.

Ыстық ықыласты сүйіспеншілік байланыспен шатастыру көптеген қайғы-қасірет әкелуі мүмкін. Сату менеджері Ник пен мұғалім Аннаның жағдайында осылай болды. Никтің қарым-қатынас қажеттіліктері өтелмеді және ол ажырап қалды. «Біз әрқашан басқа жұптармен бірге қыдырамыз», - деп шағымданды ол, әйелінен: «Соңғы рет қашан екеуміз ғана қыдырдық?» деп сұрап. Анна жағдайды басқаша көрді: «Бірақ біз бәріміз Девондағы коттеджді жалға алған кезде көңілді болды ғой – сол шексіз "Монополия" ойындары. Шешініп ойнайтын "Монополия" ше!» Ник келіспей тұра алмады, бірақ оның көзімен қарағанда олардың некесі жылы ванна сияқты болды: ыңғайлы, бірақ аса қызықты емес. Анна жағдайдың қаншалықты нашарлағанын түсінбеді, өйткені ол он бес жылдық ортақ естеліктерден қалған ыстық ықыласты сүйіспеншілік байланыс деп қате түсінді. Шынында да, Ник олардың қарым-қатынасын аға мен қарындас арасындағы қарым-қатынасқа ұқсатты. Ол үшін ерте лимеренциядан қалған құмарлықтың жоғалуы ерекше көңіл қалушылық болды.

Сонымен, неліктен сүйіспеншілік байланыс ыстық ықыласқа ауысып кетуі мүмкін? Мен бұл туралы келесі тарауларда толығырақ айтамын, бірақ екі негізгі кінәлі бар: физикалық жақындықты елемеу және бір-біріне жеткілікті түрде өзгеше болуға мүмкіндік бермеу. Серіктестер қарым-қатынастағы екі жеке тұлға болудың орнына, бір пішінсіз жұпқа айналады және біреуі немесе екеуі де өздерінің жеке басын жоғалту туралы шағымданады – бұл ILYB-тің жалпы белгісі. Міне, сүйіспеншілік байланысты сақтаудың ең қиын парадокстарының бірі: ұзақ мерзімді қарым-қатынас үшін біз серігімізбен байланыс орнату үшін жеткілікті ұқсастықтарды – мәдени, әлеуметтік немесе эмоционалдық жағынан – табуымыз керек, сонымен бірге қарым-қатынастың тоқырауын тоқтату үшін жеткілікті айырмашылық қажет. Көбінесе құмарлық ұшқынын беретін нәрсе – бір-бірінің қырлы жерлеріне үйкелу. Кинода, театрда және кітаптарда біз ғашық болатын барлық ұлы кейіпкерлерге қараңыз: Ретт Батлер мен Скарлетт О'Хара, Кэти мен Хитклифф, Элизабет Беннет пен Мистер Дарси, Ромео мен Джульетта. Олардың барлығы қарым-қатынастарында құмарлыққа толы болып қана қоймайды, сонымен қатар әр жартысы екіншісінен өте ерекшеленеді. Сіз мұндай шиеленісті қарым-қатынасты қаламауыңыз мүмкін, бірақ баламасына қараңыз: жалғыз әйгілі қақтығыссыз жұп – Дарби мен Джоан – және кім олар сияқты болғысы келеді?

Түйіндеме

Танымал романтика бізді шартсыз махаббат идеалымен қоректендіреді; лимеренция кезеңінде бұған жақын нәрсеге жиі қол
жеткізіледі. Алайда, жұп сүйіспеншілік байланысқа көшкеннен кейін, шынайы шартсыз махаббат алыс естелікке айналады.
Лимеренциядан айырмашылығы, сүйіспеншілік байланыс егер қайтарылмаса – әсіресе жыныстық жағынан – өледі. Дегенмен,
сүйіспеншілік байланыс мәңгілікке созылуы мүмкін.
Қарым-қатынас бірқалыпты бақытты жүріп жатқанда, жылы сезімді сүйіспеншілік байланыс деп шатастыру мүмкін, шын мәнінде
ол ыстық ықыласқа – біреуге қамқорлық жасауға және жақсылық тілеуге, бірақ негізгі романтикалық құмарлықсыз күйге
айналған болуы мүмкін.
Біреу «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін» дегенде, олар: «Менің саған деген ыстық ықыласым бар, бірақ
мен сүйіспеншілік байланысты жоғалттым» дегенді меңзеуі мүмкін. Ең нашар жағдайларда бұған қосымша қабат бар: «Мен
сүйіспеншілік байланысты қатты сағынғаным сонша, қазір лимеренцияның толқуын аңсаймын».
Біз ғашық болуды және махаббатты сақтауды сиқырлы нәрсе деп санаймыз және бұл процесті әдейі құпия ұстауды таңдаймыз.
Сиқыршының әйелді қалай екіге бөлетінін түсіну иллюзияны бұзуы мүмкін болса да, махаббатты түсіну – оны жандандырудың
алғашқы қадамы.

Жаттығулар

Лимеренция жаттығуы – Көз түйістіру

Танымал әндердің авторларының сөзімен айтсақ, лимеренцияның алғашқы күндерінде «Менің көзім тек сенде» немесе «Көзімді сенен ала алмаймын». Алайда, біз орнығып, бірге тұра бастағаннан кейін серігіміздің әдемі көздерінен басқа сансыз алаңдататын нәрселер пайда болады: теледидар, газет және сағаттарымыз. Шын мәнінде, Гарвард психологы Зич Рубин күрделі жазу аппаратурасын қолдана отырып эксперимент жүргізгенде, сауалнамалары махаббаттың жоғары қарқындылығын көрсеткен жұптардың бір-бірінің көзіне ғашық емес жұптарға қарағанда айтарлықтай ұзақ қарайтынын анықтады. Шын мәнінде, ғашық жұптар сөйлескен кезде әдеттегі 30–60 пайыздың орнына уақыттың 75 пайызын бір-біріне қараумен өткізеді.

Біз мәңгілікке дауласа аламыз: біз серігімізге шынымен қарауды тоқтатқандықтан махаббат сөне ме, әлде махаббат сөнгендіктен біз қарауды тоқтатамыз ба? Әрине, Рубин бір-бірінің көзіне қарау миды фенилэтиламин – табиғи амфетамин және адамдарды ғашық ететін ми химиялық заттарының бірін бөлуге алдап көндіре алады деп санайды. Келесі көз түйістіру жаттығуын жасап көріңіз:

Егер серігіңіз сүйіс туралы сұраса, қорғанбаңыз («Мен тіпті сүйіс сұрай алмаймын ба?») немесе шабуылға шықпаңыз («Мен сүйіс сұрауға мәжбүрмін, өйткені сен маған ешқашан бермейсің»). Жай ғана алғаш кездесіп жүргенде көз түйістіруден қалай ләззат алғаныңызды түсіндіріңіз. Бастапқыда бұл жаттығу мәжбүрлі болып көрінгенімен, көп ұзамай ол сіздің күнделікті өміріңізге еніп, әдетке айналады.

Лимеренция жаттығуы – Байланыстар

Лимеренцияның алғашқы кезеңдерінде Теннов адамдардың өздері мен сүйіктілері арасында байланыс орнатуға қаншалықты құштар екенін атап өтті. «Егер белгілі бір ойдың лимеренттік объектімен бұрынғы байланысы болмаса», - деп жазады ол, «сіз оны бірден жасайсыз. Сіз ЛО қолыңыздағы кітап, сіз куә болған көрініс, басыңызға түскен сәттілік немесе сәтсіздік туралы не ойлайтынын білгіңіз келеді немесе елестетесіз. Сіз бұл туралы оларға қалай айтатыныңызды, ЛО қалай жауап беретінін, сіз бен оның арасында не айтылатынын және оған қатысты қандай әрекеттер болатынын – немесе болуы мүмкін екенін – көз алдыңызға елестетесіз». Бұл көптеген ұзақ мерзімді жұптардың іш пыстырарлық кешкі тәртібінен қаншалықты өзгеше: «Күнің қалай өтті?» «Жақсы». Әңгіме бітті.

Лимеренцияның осы элементін қарым-қатынасыңызға қайта енгізу үшін, кешке серігіңізбен бөлісуге болатын оқиғаларды іздеңіз. Ұмытып қалмас үшін оларды дәптерге жазып алуға да болады. Бұл үзінділерді қызықты етудің екі құпиясы бар: біріншіден, оқиғаны жандандыратын детальдарды іздеңіз; екіншіден, серігіңіздің ерекше қызығушылықтарына сәйкес келетін оқиғаларды, пікірлерді және кейіпкерлерді іздеңіз.

Көбінесе ILYB жұптарында бір серіктес күнделікті жаңалықтарын өңдеп (қысқартып) отырады. Бұл әртүрлі себептерге байланысты болуы мүмкін: серігін жалықтырып алудан қорқу; оларды күнделікті жұмыстың жағымсыздығынан қорғау; жай ғана ұсақ тітіркендіргіштерді ұмыту. Бұл себептердің барлығы орынды болуы мүмкін, бірақ тежелу сіз бен серігіңіздің арасында алшақтық тудырады. Сондықтан өңдемеуге тырысыңыз және лимеренцияның алғашқы кезеңдеріндегідей толық және ашық ақпарат беріңіз.

Түптеп келгенде, әркімге өз өмірінің куәгері қажет – онсыз біз өзімізді көрінбейтін, түсініксіз және ең нашар жағдайда сүйіспеншіліксіз сезінеміз. Сондықтан серігіңіздің жаңалықтарын мұқият тыңдаңыз, оны сөйлету үшін сұрақтар қойыңыз және шынымен қызығушылық танытыңыз.

Сүйіспеншілік байланыс жаттығуы

Кеше сіз бен серігіңіздің арасында болған барлық нәрсеге аудит жүргізіп көріңіз:

Оянған сәттен бастап қағаздың бір жағына тізім жасаңыз. Типтік тізім мынадай болады: таңғы ас; жұмысқа дайындалу;
қоштасып сүю; жұмыстан қоңырау шалу; бірге кешкі ас ішу; күн туралы сөйлесу; теледидар көру. Демалыс күндері ол ұзағырақ
және күрделірек болады.
Енді тізімге қайта қарап, сүйіспеншілік байланысты қоректендірген нәрсе бар ма, соны сұраңыз.
Тізімдегі кез келген жағымды нәрсенің жанына белгі қойыңыз, бірақ оқиғаның сіздің байланысыңызды шынымен нығайтқанына
сенімді болыңыз. Мысалы, әңгімелесу үшін қоңырау шалуды қосуға болады, бірақ серігіңізден бірдеңе алып кетуді сұраған
қоңырауды қосуға болмайды.
Ертең сүйіспеншілік байланысты қоректендіру үшін өзгертуге болатын тармақтар бар ма? Мысалы, теледидар көріп отырғанда
оның аяғын уқалауға немесе ол кейінірек төмен түскенде ас үй үстеліне жаңа сығылған апельсин шырынын қалдыруға болады.
Ертең оған ванна дайындау немесе сексуалды хабарлама жіберу сияқты мейірімділік әрекетін қоса аласыз ба?
Тізімде сіз істемегеніңізді қалайтын нәрсе бар ма? Көбінесе біз сүйіспеншілікке жатпайтын әрекеттерімізді ыңғайлы түрде
ұмытып кетеміз, бірақ оларды да жазыңыз. Бұл сізді ертең шыдамдырақ болуға ынталандырады.

Міне, менің клиенттерімнің сүйіспеншілік байланыс аудиті туралы қоятын кейбір сұрақтары:

С. Айырмашылықты сезіну үшін қанша уақыт қажет? Ж. Өзгерістер бір түнде болмайды. Әдетте жұптарға бір-біріне деген сезімдерінде айтарлықтай өзгеріс жасау үшін үш-төрт апта қажет.

С. Егер мен серігіме ғашық болмай қалсам, өзгеру оның міндеті емес пе? Ж. Біз біреуге ренжігенде, біздің табиғи инстинктіміз оған нашар қарау болып табылады. Білесіз бе? Олар әдетте біздің деңгейімізге түседі және қарым-қатынас теріс шеңберге түсіп қалады. Неге үлгі көрсетіп, оның орнына жақсы нәрсе жасамасқа? Серігіңіз бірден жауап бермеуі мүмкін, бірақ көп ұзамай ол жақсырақ сезініп, жақсылыққа жақсылықпен жауап беруге дайын болады. Ғажайыптардың ғажайыбы, сіз оң шеңбер орнаттыңыз. Біреу бірінші қадам жасауы керек – неге сіз жасамасқа?

2-тарау Қарым-қатынастың алты кезеңі

Классикалық махаббат хикаяларында көздер лық толы бөлмеде түйіседі. Екі адам ғашық болады, үйленеді және бірге үй тігеді. Бірақ «содан кейін бақытты өмір сүрді» дегеннен кейін не болады? Біздің мәдениетіміз бірнеше маңызды оқиғаларды ұсынады – атастыру, үйлену тойы, шоқындыру – бірақ әр жұп бұл үлгіге сәйкес келе алмайды немесе келгісі келмейді. Не күту керектігі туралы дұрыс үлгі болмаса, проблемалардың жетіліп, өзгеріп жатқан қарым-қатынастың табиғи бөлігі ме, әлде түбегейлі кемшілік пе екенін қалай білеміз? Өкінішке орай, психологтар мен әлеуметтік ғалымдар көп көмектеспейді: олар күш-қуатын сәтсіз қарым-қатынастарды зерттеуге жұмсады және бақытты қарым-қатынастарды іс жүзінде елемеді. Сондықтан жұптардың көпшілігі қараңғыда қарманып, өздерін достарымен салыстырады, бірақ шынайы түсінік аз.

1990 жылдардың басында мен гей жұптарды қабылдай бастағанда, олар үшін алғашқы алмасқан көзқарастардан кейін не болатыны туралы идеялар гетеросексуалдарға қарағанда одан да аз еді. Сондықтан мен әдебиеттерді зерттей бастадым және Дэвид МакУиртер мен Эндрю Мэттисонның зерттеуіне тап болдым – «Ерлер жұбы» (The Male Couple, Prentice Hall, 1984) – олар бес жыл ішінде Калифорниядағы жиырма мен алпыс тоғыз жас аралығындағы 156 гей жұпты бақылаған. Бұл жұптардың ешқайсысы терапияда болмаған, сондықтан олар жалпы халықтың өкілі болды. МакУиртер мен Мэттисон көп ұзамай заңдылықтарды тапты және осы гей жұптар бастан өткерген бірқатар негізгі кезеңдерді анықтады, олардың әрқайсысында нақты мәселелер мен проблемалар болды. Кеңес берудегі өз тәжірибемді қолдана отырып, мен бұл модельді бейімдедім және оның пайдалы болғаны сонша, нәтижелерімді әріптестеріме ұсындым. Мен ортасына жетпей жатып-ақ, бұл кезеңдердің гетеросексуалды жұптарға да бірдей қолданылатыны бәрімізге айқын болды. Қарым-қатынастардың қалай дамуы керектігі туралы қоғамның барлық үміттерін алып тастау арқылы біз барлық серіктестіктердің іс жүзінде қалай дамитынының негізгі заңдылықтарын аштық.

Менің алғашқы «Мен сені жақсы көремін» деген сөзден бастап бүкіл өмірге дейінгі жол картасым алты кезеңнен тұрады, олардың әрқайсысында махаббатты сақтау үшін еңсерілетін кедергілер мен сабақтар бар. Кейбір жағдайларда жұптар бір кезеңнен екінші кезеңге өту кезінде табиғи түрде туындайтын мәселелерді жеке сәтсіздік немесе тіпті «ғашық болмай қалу» деп түсіндіреді. Бірақ шын мәнінде сүйіспеншілік байланыс басқа фазаға өтіп, аздап өзгерген болады. Басқа жұптар жай ғана сапардың бір нүктесінде тұрып қалады немесе бір серіктес екіншісіне қарағанда келесі кезеңге тезірек өтіп, әртүрлі көзқарастар мен үміттердің алшақтығын ашады. Бұл тарау әр кезеңді және оның қашан болатынын зерттеп, игерілуі керек дағдыларды қарастырады.

Бірігу (Араласу) ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС БАСТАЛҒАННАН БІРІНШІ ЖЫЛДАН ОН СЕГІЗ АЙҒА ДЕЙІН

Жаңа ғашықтар бірге болудан басқа ештеңені қаламайды. Бұл құбылысқа атау берген Дороти Теннов былай деп жазады: «Лимеренцияның мақсаты – иелену емес, бірігудің бір түрі, "бірлік", өзара қайтарымның экстаздық бақыты». Бұл жатын бөлмеде айқын көрінеді, бұл кезеңдегі жұптар жоғары жыныстық белсенділікті хабарлайды. Паула мен Марк үш ай кездесіп жүргенде, Паула былай деп мойындады: «Біз бір-біріміздің тісімізді тазалап, бір тіс щеткасын қолдана бастадық. Бұл жиіркенішті естілетінін білемін, бірақ менің ойымша, бұл өте сексуалды және бізді одан сайын жақындатты». Екі адам бір адамға біріккен кезде барлық айырмашылықтар еленбейді немесе назардан тыс қалады.

Бірігу жаңа тәжірибелер мен өзін-өзі жетілдіруге мүмкіндік береді. Егер жұптың бір жартысының құмарлығы болса – мысалы, операға, альпинизмге, египтологияға немесе ит өсіруге – екінші серіктес бұрын қызығушылығы болмаса да, сол хоббиге енеді. Бұл сүйіктісімен бәрін бөлісу процесінің бір бөлігі ретінде басталуы мүмкін, бірақ оны өмір бойы ләззат алуға айналдыруға болады. «Пауламен кездесіп жүргенде мен өзімді ақылдырақ сезіндім», - деп түсіндірді жиырма тоғыз жастағы IT маманы Марк. «Мен университетте оқымадым, жұмыс барысында үйрендім. Пауланың дипломы болса да, ол мен туралы барлық нәрсеге қызығушылық танытқаны сонша, мен жұмыста көбірек сөйлеуге сенімділік алдым». Марктың тәжірибесі типтік: бірігу кезінде серіктестер бір-бірінен қалаған қасиеттерін иемденіп, оларды өз тұлғасына біріктіреді.

Бірліктің қарқындылығы екі жартының да серігін түсінетінін және толығымен түсінілетінін сезінуін білдіреді. Жұптар осы кезеңге қарағанда, ол сиқыр мен ессіздікке толы болып көрінеді. Шын мәнінде, адамдарға екеуі де қажет, әйтпесе бейтаныс адамға оны өз өміріне кіргізетіндей қалай сенуге болады?

Дағды: Жібере салу (Еркіне жіберу) Бірігу кезінде сезімдерге берілу маңызды. Бір жағынан лимеренция жұптарға кедергілерін түсіруге көмектеседі, бірақ сонымен бірге рационалды дауыс үнемі: «Абай бол», - деп ескертеді. Қарым-қатынастар адамның екі негізгі инстинктін бір-бірімен соғыстырады: біз бәріміз жақын болуды – түсінілуді, басқа адамды құшақтауды немесе құшақталуды аңсаймыз – сонымен бірге біз бақылауда болуды, өз тағдырымыздың қожайыны болуды қалаймыз. Сәтті қарым-қатынастар осы екі қажеттілік арасындағы тепе-теңдікті сақтайды. Алайда, сапарды бастау үшін – әсіресе жасымыз ұлғайып, цинизмге бой алдырған сайын – біз бұл жолы бәрі басқаша болатынына сенуіміз және сенім артуымыз керек.

Ұя салу ЕКІНШІ ЖӘНЕ МҮМКІН ҮШІНШІ ЖЫЛ

Жұп көбірек міндеттеме алып, бірге тұруды шешеді. Жыныстық құмарлық ессіз деңгейден басқарылатын деңгейге ауысады. Ақырында жұп жатын бөлмеден тыс нәрселерді байқай бастайды және бірге үй құру олардың махаббатын білдірудің жаңа тәсіліне айналады. Бұл жерде сүйіспеншілік байланыс басталады.

Бірақ бірге тұру және лимеренция деңгейінің төмендеуі бірігу кезінде басылған мәселелердің бетіне шығуын білдіреді. Бұрын бір-бірінің үйіне барғанда «кім не істейді» деген даулардан аулақ болу оңай болса, енді бұл практикалық мәселелер орталық орын алады. «Бұл енді бұрынғыдай емес еді», - деді Найджелмен екі жылға жуық бірге болған Нина. «Мен ғашық болмай бара жатырмын ба деп қатты қорықтым. Кейбір жағынан бұл жаман емес еді: мен жұмыста жақсырақ зейін қоятын болдым – күнінің жартысын Найджелмен телефонмен сөйлесумен өткізгенімде әріптестерім не ойлағанын кім білсін». Алдыңғы кезең тартылысқа негізделіп, алаңдататын нәрселерді азайтса, бірге тұру айырмашылықтарды айқындауы мүмкін. «Мен Нина да жеке үй сатып алғымыз келеді, өзіміздің кішкентай бұрышымыз болғанын қалайды деп ойладым», - деді Найджел, «бірақ ол студенттік несиесін төлеу маңыздырақ деп ойлады. Мен оған бірінші рет қарап: Мен бұл әйелді шынымен білемін бе? деп ойладым». Бақытымызға орай, әртүрлі пікірлерін жоққа шығарудың немесе елемеудің орнына, Нина мен Найджел бәрін талқылап, дауларын шешті. «Біз өзімізбен бірге алып кете алатын бірнеше жақсы жиһаз сатып алуға келістік», - деді Найджел. «Біз жай ғана осы жалдамалы пәтердің ең нашар жерлерін сырлап жатырмыз», - деп қосты Нина. «Нинаның талғамы өте жақсы», - деді Найджел. «Бұл көп емес екенін білемін, бірақ достарымызға көрсеткенде мен шынымен бірдеңеге қол жеткізгенімізді сезінемін: бұл бізбіз», - деді Нина оның ойын аяқтап. Өкінішке орай, кейбір ұя салатын жұптар, әсіресе ILYB жұптары, пайда болған айырмашылықтарына алаңдайды – «Бізге не болды?» деген типтік айқай. Бұл жұптарға әсіресе олардың қарым-қатынасы өліп жатқан жоқ, тек басқа фазаға өтіп жатыр деген сенім қажет.

Дағды: Қарым-қатынас Ұя салатын жұптар дұрыс дауласуды үйренуі керек. Бірге тұру үйкеліссіз мүмкін емес, бірақ егер сіз айырмашылықтарды бір-біріңізді ренжітпей шеше алсаңыз, қарым-қатынас тереңдейді. Егер мәселелерді кілем астына жасырсаңыз, олар іріңдейді.

Өзін-өзі растау ҮШІНШІ ЖӘНЕ ТӨРТІНШІ ЖЫЛ

Енді жұп бірге тұруды үйреніп, «біз» деген сезімді қалыптастырғаннан кейін, жеке тұлғалық қажеттіліктер қайтадан алдыңғы қатарға шығады. Бұл кезеңде серіктестер өздерінің жеке қызығушылықтарын қайта жаңғыртып, достарымен жеке кездесуді қалауы мүмкін. Бұл табиғи процесс, бірақ егер бір серіктес екіншісіне қарағанда бұл кезеңге тезірек өтсе, қиындықтар туындауы мүмкін.

«Мен өзімді тұншығып қалғандай сезіндім», - деді үш жыл бойы бірге тұрғаннан кейін кеңес алуға келген Сара. «Бастапқыда біз бәрін бірге істейтінбіз, бірақ қазір маған кеңістік керек. Ол менің оны сүймейтінімді айтады, бірақ мәселе онда емес. Мен жай ғана өзім болғым келеді». Сараның серігі Том мұны қабылдамау ретінде қабылдады: «Ол енді менімен уақыт өткізгісі келмейді. Ол өзінің йога сыныбын немесе қыздармен кездесуді артық көреді».

Бұл кезеңдегі басты міндет – жеке тұлға болу мен жұптың бір бөлігі болу арасындағы тепе-теңдікті табу. Егер бұл дұрыс жасалса, қарым-қатынас байи түседі, өйткені екі серіктес те сырттан жаңа тәжірибелер мен әңгімелер әкеледі.

Дағды: Келіссөз жүргізу Екі жаққа да тиімді шешімдерді табу маңызды. Бұл «сен жеңдің, мен жеңілдім» деген ойын емес, «біз екеуміз де қанағаттанатын жолды табамыз» деген ұстаным болуы керек.

Ынтымақтастық БЕСІНШІ ЖЫЛДАН ОН ТӨРТІНШІ ЖЫЛҒА ДЕЙІН

Бұл кезең көбінесе балалы болумен және мансап қуып, ипотека төлеумен тұспа-тұс келеді. Романтика мен жеке қажеттіліктер артқы планға ығысып, жұп тиімді команда ретінде жұмыс істеуге мәжбүр болады. Бұл кезеңде көптеген жұптар «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін» синдромына ұшырайды, өйткені олар серіктес болудан гөрі әріптестерге көбірек ұқсап кетеді.

«Біз керемет командамыз», - деді он жыл отасқан Марк. «Біз үй шаруасын, балаларды, қаржыны жақсы басқарамыз. Бірақ біздің арамыздағы ұшқын қайда? Кейде мен оған қарап, жай ғана балаларымның анасын көремін, сүйікті әйелімді емес».

Ынтымақтастық кезеңіндегі қауіп – қарым-қатынастың функционалдық жағына тым қатты беріліп, эмоционалдық байланысты жоғалту. Шаршау мен күйзеліс те өз әсерін тигізеді.

Дағды: Қайта қосылу Күнделікті күйбең тіршіліктің арасында бір-біріңізді қайта табуға уақыт бөлу өте маңызды. Бұл апта сайынғы кездесулер (date nights) немесе жай ғана балалар ұйықтағаннан кейінгі он бес минуттық шын жүректен сөйлесу болуы мүмкін.

Бейімделу ОН БЕСІНШІ ЖЫЛДАН ЖИЫРМА БЕСІНШІ ЖЫЛҒА ДЕЙІН

Балалар өсіп, үйден кете бастайды, ал мансап тұрақталады немесе өзгереді. Бұл кезеңде жұптар бір-біріне қайта қарап: «Сен кімсің?» деп сұрауы мүмкін. Ортақ мақсаттар (бала өсіру) аяқталғаннан кейін, кейбір жұптар оларды бірге ұстап тұрған ештеңе қалмағанын сезінеді.

Бұл сондай-ақ «орта жас дағдарысы» кезеңі. Адамдар өткен өміріне қарап, жіберіп алған мүмкіндіктеріне өкінуі немесе болашақтан қорқуы мүмкін. Бұл жеке дағдарыстар қарым-қатынасқа тікелей әсер етеді.

«Балалар кеткеннен кейін үй тым тыныш болып қалды», - деді елу жастағы Джулия. «Біз бір-бірімізге қараймыз да, не айтарымызды білмейміз. Ол гольф ойнайды, мен бау-бақшамен айналысамын. Біз бір үйде тұратын екі бөтен адам сияқтымыз».

Дағды: Жаңару Қарым-қатынасты жаңа мазмұнмен толтыру керек. Бұл жаңа ортақ хобби, саяхат немесе немерелерге қарау болуы мүмкін. Ең бастысы – бір-біріңізді қайтадан бағалауды үйрену.

Жаңару ЖИЫРМА БЕСІНШІ ЖЫЛДАН БАСТАП

Бұл кезеңге жеткен жұптар әдетте терең тыныштық пен қанағаттану сезіміне ие болады. Олар көптеген дауылдардан өтті және енді бір-бірінің кемшіліктерін қабылдап, бірге болудың жайлылығын бағалайды. Дегенмен, бұл кезеңде де қиындықтар жоқ емес: зейнетке шығу, денсаулық мәселелері және достар мен туыстардың қайтыс болуы.

«Біз енді ұрыспаймыз», - деді жетпіс жастағы Артур. «Оның не айтатынын ол аузын ашпай тұрып білемін. Бұл іш пыстырарлық емес, бұл – қауіпсіздік. Мен оның жанында өзімді толық сезінемін».

Дағды: Қолдау Бұл кезеңдегі махаббат – бұл терең достық және өзара қолдау. Бір-біріңіздің жанында болу және өткен күндерді ризашылықпен еске алу маңызды.

Бұл кезеңдердің әрқайсысы қарым-қатынасқа жаңа міндеттер жүктейді. Егер сіз қазіргі қиындықтарыңыздың табиғи процесс екенін түсінсеңіз, оларды жеңу оңайырақ болады. «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін» деген сезім көбінесе бір кезеңнен екіншісіне өту кезіндегі дағдарыстың белгісі болуы мүмкін. Бұл соңы емес, бұл – жаңа бастамаға шақыру.

Түйіндеме

Жаттығулар

Қарым-қатынас кезеңдерін анықтау

Бұл жаттығуды серігіңізбен бірге немесе жеке орындауға болады.

«Біз» және «Мен» тепе-теңдігі

Бұл жаттығу әсіресе «Өзін-өзі растау» және «Ынтымақтастық» кезеңдеріндегі жұптар үшін пайдалы.

Екінші қадам Дәлелдеу (Дауласу)

«Біз ешқашан ұрыспаймыз».
«Бұл жақсы емес пе?»
«Мен солай деп ойладым, бірақ қазір біз мүлдем сөйлеспейтін сияқтымыз».
«Мен жай ғана тыныштық қалаймын».
«Бірақ тыныштық – бұл өлі тыныштық».

Көптеген адамдар бақытты қарым-қатынас – бұл ұрыс-керіссіз қарым-қатынас деп санайды. Алайда, ILYB жұптары үшін даудың жоқтығы көбінесе мәселенің өзі болып табылады. Екінші қадам – ДӘЛЕЛДЕУДІ (ДАУЛАСУДЫ) үйрену.

3-тарау Неліктен дауласу қарым-қатынасқа пайдалы?

«Біз ешқашан ұрыспаймыз» деген сөзді естігенде, менің жүрегім дір ете қалады. Көптеген адамдар үшін бұл мақтаныш, олардың қарым-қатынасының мінсіздігінің дәлелі. Бірақ терапевт ретінде мен үшін бұл дабыл қоңырауы. Неге? Өйткені екі бөлек адамның барлық мәселеде үнемі келісуі мүмкін емес. Егер олар ұрыспаса, бұл біреудің (немесе екеуінің де) өз пікірін, қалауын немесе ренішін ішке бүгіп жүргенін білдіреді.

Ник пен Аннаның мысалын еске түсірейік. Олардың «мінсіз» некесінде дау-дамайға орын жоқ еді. Ник Аннаны ренжітпеу үшін үнемі жол беретін, ал Анна бәрі жақсы деп ойлайтын. Нәтижесінде Никтің ішінде жиналған реніш пен айтылмаған сөздер оның сезімін суытып, ақыры «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін» деген нүктеге жеткізді.

Дауласу – бұл соғыс емес, бұл – айырмашылықтарды анықтау және шешу тәсілі. Дұрыс жүргізілген дау қарым-қатынасты тазартады, шиеленісті босатады және серіктестерге бір-бірін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

Дауласудың қорқынышы

Неліктен біз дауласудан соншалықты қорқамыз? Көбіміз үшін бұл балалық шақтан келе жатқан қорқыныш. Егер ата-анамыз айқайласып, ыдыс-аяқ сындырып ұрысқан болса, біз дауды қауіпті, қорқынышты және бұзушы күш ретінде қабылдаймыз. Біз «егер мен ашулансам, мен бақылауды жоғалтамын және жағдайды ушықтырамын» деп ойлаймыз.

Басқаларымыз үшін бұл «жақсы бала» болу синдромы. Біз басқаларды қуантуға, жанжалдан қашуға және «ыңғайлы» болуға үйретілгенбіз. Біз өз қажеттіліктерімізді білдіруді өзімшілдік деп санаймыз.

Бірақ дауласудан қашу – бұл шынайылықтан қашу. Егер сіз серігіңізге өзіңіздің шынайы сезімдеріңізді, тіпті олар жағымсыз болса да, көрсете алмасаңыз, сіз оған өзіңізді толық тануға мүмкіндік бермейсіз. Шынайы жақындықтың құны – бұл осалдық және кейде қақтығыс.

Даудың анатомиясы

Дауласудың пайдалы болуы үшін оның қалай жұмыс істейтінін түсіну керек. Көптеген жұптар бірдей сценарий бойынша ұрысады және ешқашан шешімге келмейді. Бұл «тұйық шеңбер» деп аталады.

Мысалы: Джейн: «Сен қоқысты шығаруды тағы ұмытып кеттің». (Шағым) Марк: «Мен күні бойы жұмыс істедім, шаршадым. Неге сен үнемі менің миымды ашисың?» (Қорғану және қарсы шабуыл) Джейн: «Егер сен маған көмектессең, мен миыңды ашымас едім. Сен жалқаусың». (Сын және жапсырма жабыстыру) Марк: «Жарайды, мен кеттім. Сенімен сөйлесу мүмкін емес». (Тұйықталу/Қашу)

Бұл диалогта ешқандай мәселе шешілген жоқ. Джейн өзін естілмегендей сезінеді, ал Марк өзін бағаланбағандай сезінеді. Екеуі де ашулы және бір-бірінен алыстаған.

Пайдалы даудың мақсаты – жеңу емес, түсіну. Бұл үшін біз «Мен» хабарламаларын қолдануымыз керек.

Дұрыс нұсқа: Джейн: «Мен қоқыс толып тұрғанын көргенде, өзімді ренжулі сезінемін, өйткені маған үй шаруасының бәрі менің мойнымда сияқты көрінеді». (Сезімді білдіру) Марк: «Кешір, мен бүгін қатты шаршадым, есімнен шығып кетіпті. Мен қазір шығарамын немесе таңертең ерте шығарамын». (Жауапкершілікті алу)

Ашудың рөлі

Ашу – бұл жаман эмоция емес. Бұл сигнал. Ол бізге бірдеңенің дұрыс емес екенін, шекарамыздың бұзылғанын немесе қажеттілігіміздің өтелмегенін хабарлайды. ILYB жұптары көбінесе ашуды басуға тырысады, бірақ басылған ашу жоғалып кетпейді. Ол немқұрайлылыққа, цинизмге немесе пассивті-агрессивті мінез-құлыққа айналады.

Ашуды дұрыс білдіру – бұл өнер. Бұл айқайлау немесе қорлау деген сөз емес. Бұл: «Мен қазір өте ашулымын, өйткені...» деп айта алу.

Түйіндеме

Жаттығулар

Ашу тарихы

Бұл жаттығу сіздің дауласуға деген көзқарасыңызды түсінуге көмектеседі.

Дағды: Дауласу

Көбінесе ұрыс-керіс ваннаны кім тазалауы керек немесе жатын бөлмені қай түске бояу керек деген сияқты ұсақ-түйек нәрселер туралы болып көрінеді және жұптар, әсіресе ILYB (Мен сені сүйемін, бірақ...) жұптары, жанжал шығаруды мағынасыз деп санайды.

Алайда даудың бұл түрінен қашпау керек, ішінара мәселелердің ушығып кетуі мүмкін болғандықтан, бірақ негізінен дауласу келіспеушіліктерді шешуге машықтануға мүмкіндік беретіндіктен маңызды. Үлкен және болмай қоймайтын қиындықтар туындағанша күткенше, тәуекел төмен болатын кішігірім мәселелерде үйренген әлдеқайда жақсы.

Өзін-өзі растау

ҮШІНШІ НЕМЕСЕ ТӨРТІНШІ ЖЫЛ

Осы уақытқа дейін жұптар әрқашан өздерінің ұқсастықтарын баса көрсетіп, серіктесін сүйікті хоббиіне қосылуға шақырып немесе бірге көбірек уақыт өткізу үшін бір нәрседен бас тартып келген болуы мүмкін. Алайда, өзін-өзі растау кезеңінде жұп бөлек іс-шаралардан ләззат алу үшін өздерін жеткілікті сенімді сезінуі керек және «біз»-бен қатар «мен» де бар екенін есте сақтауы тиіс. Ақыр соңында, құрылыс дүкеніне барып, балға таңдау үшін екі адамның қажеті жоқ. Жұптың жеке қасиеттерінің, әдеттері мен мінездемелерінің қайта пайда болуы табиғи нәрсе және қарым-қатынас өсуді қамтамасыз ету үшін іс жүзінде әр серіктестің даралығын қажет етеді.

Тәуелсіз және өзара тәуелді болудың өзін-өзі жүзеге асыру дағдысын сәтті еңсерген жұптың мысалы – Майя мен Робин, екеуінің де алдыңғы қарым-қатынастарынан балалары бар. «Бастапқыда біз бәрін бүкіл отбасымызбен бірге жасайтынбыз, – деп түсіндіреді Робин, – бірақ біраз уақыттан кейін мен теннис ойнауды сағындым, ал менің ұлым мен Майяның екі ұлы да қызығушылық танытқандықтан, мен сенбі күндері таңертең оларды жаттықтыра бастадым. Мен мұны ұсынғанда өзімді кінәлі сезіндім, өйткені Майяны шеттеткім келмеді, бірақ шын мәнінде ол менің қызымды дүкен аралауға алып барғанына қуанышты болды. Және бұл біздің түскі асқа жиналуымызға кедергі болмайды». Жаңа келісімнің бірінші аптасында Майя онша сенімді болмады, бірақ көп ұзамай ол да келісті: «Бір-біріміз үшін бәрі болуды күту шынымен ақымақтық еді. Робин театрға барғанды ұнатпайды, ал аптаның басында достарымның бірімен баруыма ешнәрсе кедергі емес – әрі бұл арзанырақ». Робин мен Майя басқа да артықшылықтарды тапты.

«Бөлек болу бізге кейінірек кездескенде сөйлесетін тақырып берді», – деп түсіндірді Робин.

Бұл кезеңде әр серіктес өзінің жеке мүдделері мен қарым-қатынас мүдделерін теңестіруі керек. Бұл, әсіресе қарым-қатынас қажеттіліктері әрқашан бірінші орында тұрған бірігу және ұя салу кезеңдерінен кейін, айтарлықтай соққы болуы мүмкін. Кейбір жұптар жеке қажеттіліктері маңызды емес деп кейіп танытады, бірақ бұл ұзақ мерзімді реніш пен ықтимал жеке тұлғалық мәселелерді тудырады – бұл ILYB белгісі. Өзін-өзі растау кезіндегі тағы бір мәселе – бір серіктестің екіншісіне қарағанда жеке қажеттіліктерін ертерек алға тартуы. Бұл көбінесе қарым-қатынастың осы кезеңіндегі табиғи құбылыс ретінде емес, жеке сын ретінде қабылданады – «Неге сен енді менімен уақыт өткізгің келмейді?».

Егер жұптың бірінің кім екендігі туралы нақты түсінігі болмаса немесе өзін-өзі бағалауы төмен болса, оларға бөлек, параллель тұлғаны қайта құрудан гөрі жұптың ішінде жасырыну ыңғайлырақ болып көрінуі мүмкін.

ILYB жұптарында бір серіктес көбінесе екіншісінің жалғыз өткізген уақытын серіктестікке қауіп деп санайды немесе бір серіктес өзінің тәуелсіз жеке қажеттіліктерін айта алмайды.

Бір серіктес қарым-қатынастың аяқталуын білдіреді деп қорқып, екіншісінің жеке уақыт өткізуіне кедергі жасауға тырысады.

Билік үшін күрес орталық сахнаға шығады.

Дағды: Мәміле (Компромисс)

Егер ұя салу кезіндегі ұрыс-керістер шешілсе, жұпқа ұсақ-түйектердің артында жасырылған үлкен мәселелермен күресу оңайырақ болады. Алғашқы екі кезеңде жақын болуға деген негізгі адами қажеттілік алдыңғы қатарда болды. Енді, өзін-өзі растау кезеңінде, тағдырымызды бақылауда ұстау қажеттілігі қайтадан күшейеді. Сөйтіп, жұп өздерінің жеке қажеттіліктерін еске түсіріп, қанша жеке уақытқа рұқсат етілетіні туралы келіссөздер жүргізе бастайды. Көбінесе бұл сағаттап талқылауды қажет етуі мүмкін, әсіресе кішігірім мәселелерде бұл өте шаршатады. Мәміле маңызды, әйтпесе тепе-теңдік бір адамның пайдасына тым көп ауытқып, түбінде қарым-қатынасқа нұқсан келтіреді.

Ынтымақтастық

ШАМАМЕН БЕСІНШІ ЖЫЛДАН ОН ТӨРТІНШІ ЖЫЛҒА ДЕЙІН

Жұптар қарым-қатынас ішінде алған қауіпсіздікті – және өзін-өзі растаудан алған өздерін тереңірек сезінуді – сыртқы сәтті жобаларды бастау үшін пайдаланады. Бұл мансапты өзгерту, қосымша білім алу курсы немесе жай ғана жаңа қызығушылықтар болуы мүмкін. Бұл кезең ынтымақтастық деп аталады, өйткені екінші серіктес жоғары деңгейде қолдау көрсетеді. Туындаған толқу мен жаңалық қарым-қатынасқа қайта әкелініп, бөлісіледі. Балама ретінде, жоба толықтырушы дағдыларды қолданатын бірлескен жоба болуы мүмкін – ең көп таралған таңдау – бірге балалы болу. Өмірдің кейінгі кезеңінде кездескен жұптар бизнес бастауды немесе бірге саяхаттауды шешуі мүмкін. Бірлескен немесе жеке мақсат қандай болса да, ол қарым-қатынасқа жаңа нәрселер енгізеді және тоқыраудан сақтайды.

Ынтымақтастық кезінде сенімділік пен арқа сүйеу алдыңғы кезеңдердегі қауіпсіздіктің жоқтығы мен жоғалту қорқынышын алмастырады. Жұптар өздерінің жеңіл жақындығына қол жеткізді және үй шаруасында бір-бірін толықтыратын дағдыларды дамытты; олар бірінші жылдағы қиялдарсыз-ақ екіншісінің қалай ойлайтынын және сезінетінін біледі. Айырмашылықтарды реттеу үшін алдыңғы кезеңдегі сағаттап келіссөз жүргізудің орнына ортақ қысқаша түсінісу қолданылады. Бұл қарым-қатынас түрі уақытты үнемдегенмен, түсініспеушіліктер тудыруы мүмкін. Егер жұп балалардан шаршап, күйзеліске түссе, бір серіктеске жиі қосымша сенімділік қажет болады. «Мен Миранданың мені сүйетінін білемін, – деді Дон, – бірақ оны бір-екі рет көрсетсе, артық болмас еді». «Біз алғаш кездескенде оның менің денемнің әртүрлі жерлерінен сүйіп, оларды жақсы көретінін айтатын қызық әдеті бар еді, – деп жауап берді Миранда. – Сұрау ақымақтық болып көрінеді, бірақ бұл өте жағымды болар еді». Егер мұндай ойлау түрі шешілмесе, бір жақ өзін оқшауланған сезінеді – ғашық емес, үйлес адам сияқты – және ILYB үшін дайын үміткерге айналады.

Бір-бірін бағаламау немесе бір серіктестің тезірек өсуі және сол арқылы екіншісін артта қалдыру қаупі – бұл әсіресе жасөспірім шағының соңында және жиырма жастың басында кездескен жұптар үшін жиі кездеседі.

Егер қарым-қатынас нашар болса, бір серіктес сыртқы жобаға тым беріліп, екіншісін елемеуі мүмкін.

Қарым-қатынасты байытатын бөлек әрекеттер мен жұптың алшақтауына әкелетін әрекеттер арасында нәзік шек бар.

Бұл алты кезеңнің ішіндегі ең қиыны болуы мүмкін. Сондықтан Ұлыбританияда сәтсіз некенің орташа ұзақтығы 11,3 жыл болуы таңқаларлық емес. (Дереккөз: Ұлттық статистика басқармасы, 2004 ж.)

Дағды: Жомарттық

Бұрын сәтті қарым-қатынастың құрамдас бөліктері үйлесімділік пен ортақ мақсаттар еді. Бұл кейінгі кезеңдерде меншік сезімінің болмауы басты нәрсе. Бұл қиын ауысу болуы мүмкін және әсіресе бір серіктес жаңа нәрсеге кіріскенде, ал екіншісі дайын болмағанда немесе өз жолын таппағанда қиынға соғады. ILYB жұптары көбінесе қарым-қатынас ішіндегі тәуелсіздікті қиын деп санайды; бұл өкінішті, өйткені ынтымақтастық мәселелерін сәтті шешкен жұптар бір-біріне тәуелді болуды тоқтатады. Қосымша қашықтық бір-біріне деген қызығушылықты сақтауға көмектеседі және зерігу ықтималдығын азайтады. Бұл кезеңдегі жұптар бір-бірінің жобаларына батасын беріп, олардың түбінде қарым-қатынасты жақсартатынына және нұқсан келтірмейтініне сенетіндей жомарт болуы керек.

Бейімделу

ОН БЕСТЕН ЖИЫРМА БЕС ЖЫЛҒА ДЕЙІН

Бұл жұптар қарым-қатынас ішіндегі ішкі өзгерістермен айналысудан гөрі, өздеріне лақтырылған өзгерістерге бейімделумен бос емес. Бұл балалардың үйден кетуінен бастап қартайған ата-аналарға дейін бәрі болуы мүмкін. Қазіргі уақытта әр серіктес екінші адам қандай болуы мүмкін деген қиялдан бас тартты және «Ол әрқашан осындай болған және солай болып қала беретін шығар» немесе «Оның жаман әдеттері туралы айта берудің не мәні бар? Олар шын мәнінде сүйкімді» деп ойлауға бейім. Біртүрлісі сол, біреу бізді өзгертуге тырысуды тоқтатып, бізді сол қалпымызда қабылдағанда, біз иілгіш болуға бейімбіз. Бұл кезеңдегі жұптар ризашылық сезінеді; достық пен серіктестік маңызды. Өзіне деген сенімділіктің артуымен және басқа адамдардың не ойлайтынына аз алаңдаумен, бұл көбінесе жыныстық қайта ояну кезеңі болып табылады. Жиілік бірінші кезеңдегідей жоғары болмауы мүмкін, бірақ сапасы әлдеқайда жақсы.

Ник пен Анна сыртқы қысымдардың жұпқа қалай әсер ететінінің мысалын көрсетеді: Ник әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы үшін қосымша жауапкершілікті сезінді, ал Анна екі жасөспірім ұлы университетке кеткенде не болатыны және үйдің қаншалықты бос болып көрінетіні туралы айтты. Анна мен Ник үшін махаббаттың алғашқы бес кезеңінде қарым-қатынастарының қалай өзгергеніне қарау жаңа көзқарас қана емес, сонымен қатар кеңес алудағы серпіліс болды. Бұрын Анна әрқашан көңілді, әрқашан қарым-қатынастың жағымды жақтарына назар аударатын. Бейімделу кезеңінің қиындықтарына – оның жағдайында ұлдарының үйден кетуіне – назар аудара отырып, Анна: «Бұл тек олардың физикалық қатысуы емес, өйткені олар әрқашан сыртта жүреді, бірақ екеуміз ғана қаламыз деген ой. Мен өзімді бос сезінемін», – деді. Ол Никке бұрылды: «Жексенбілік түскі асқа тек сен және мен». Енді Ник оның қарым-қатынастарын сақтап қалу үшін нақты өзгерістер қажет екенін түсінгенін сезді.

Ынтымақтастық ең қиын кезең болуы мүмкін болса да, бейімделу – ILYB жағдайын тудыруы ең ықтимал кезең. Серіктестерді барлық кемшіліктерімен қабылдаудың теріс жағы – бұл өзгерісті мүмкін емес етіп көрсетеді. Бұл көзқараспен «ол әрқашан осындай болған» деген ой тез арада тыныштандыратыннан күйзеліске түсіретінге ауысады. Ерлер де, әйелдер де маған: «Мен өзімді қайтадан ерекше сезінгім келеді», – дейді. Және олар сезіне алады. Жаңаша қарап, аздап еңбектену арқылы ескірген және бос болып көрінген нәрсе тез арада өмірмен қайта жылынады.

Жұптар бір-бірін бағаламауы мүмкін және эмоцияларын азырақ білдіріп, азырақ көрсететін болады.

Бір-бірінің әлсіздіктерін қабылдаудың артықшылықтары болғанымен, оның қараңғы жағы да бар. Әсіресе ILYB жұптары көбінесе серіктесінің өзгеруге қабілетсіз екенін болжайды, сондықтан қарым-қатынасты тоқтату жалғыз жол болып көрінеді.

Кейде дағдарыс кезінде бір серіктес ерте кезеңнің қауіпсіздігіне қайта оралуды қалауы мүмкін: жұмыстан қысқартылған ер адамдар ұя салу кезеңіндегідей үйді жақсартуға кірісуге мәжбүр болады немесе бірігу кезеңіндегі жақындыққа оралуды қалайды; бұрын балалар мен қарт туыстарға күтім жасаудың басым бөлігін мойнына алған әйелдер өзін-өзі растауға оралуы мүмкін.

Бір серіктес екіншісінің уайымы жетеді деп болжап, өз мәселелерін айтпайды.

Отбасылық оқиғалармен қайта оянған «ұйқыдағы» мәселелер бетке шыға бастайды. Мысалы, ата-анасының қайтыс болуы немесе ауыр сырқаты адамды балалық шағын қайта бағалауға мәжбүр етуі мүмкін, бұл бүгінгі қарым-қатынасқа әсер етеді. Жұптың балалары жұп алғаш кездескен жасқа жетіп, сол арқылы еріксіз бұрыннан көмілген мәселелерді қайтарады. Алайда бұл байланыстарды байқау қиын, сондықтан жұптар бөлек бұрыштарға шегінудің орнына сөйлесуді жалғастыруы керек.

Дағды: Тыңдау

Бұл кезеңде жұптар бір-бірін өте жақсы білеміз деп ойлайды, бірақ өмірдегі үлкен өзгерістер – қайғы-қасірет, мерейтойлар және жасөспірімдердің жарақаттары – мүлдем күтпеген жолдармен соққы беруі мүмкін. Бейімделуші жұптар серіктестерінің реакциялары мен қажеттіліктері туралы өткенге сүйене отырып болжам жасайды – бұл болашақ үшін әрқашан ең жақсы болжам емес. Сондықтан тыңдау – шын мәнінде тыңдау – айтылып жатқанды да, айтылмай қалғанды да маңызды. Кейбір адамдар серіктесінің мәселелерін шешуге тырысады, бірақ тыңдау маңыздырақ, әсіресе біреу өзгеріс соққысын әлі қабылдап жатқанда.

Жаңару

ЖИЫРМА БЕС ЖЫЛДАН ЕЛУ ЖЫЛҒА ДЕЙІН ЖӘНЕ ОДАН ЖОҒАРЫ

Егде жастағы жұптар көбінесе ең романтикалық және ең жақын болып келеді. Бұл бірігу кезіндегі лимеренцияның (ғашықтық құмарлықтың) жаңғырығынан әлдеқайда артық. Бірінші кезеңдегі жақындық болашақты бірге өткізу уәдесіне негізделген еді. Енді байланыс бірге өткізген өмір шындығына негізделген. Жаңарушы серіктестер қарым-қатынастан тысқары қарауды тоқтатып, барлық назарын ішке аударады. Іс жүзінде олар толық шеңбер жасап, қарым-қатынастарына салған инвестицияның жемісін көре бастайды. Ортақ естеліктер мен жеке әзілдер жаңарушы жұптар үшін өте маңызды: «Күн сайын түнде жарықты өшірмес бұрын мен Мартаға оны сүйетінімді айтамын, – дейді Иэн, – бірақ ол менің оны сүйгенімнен гөрі мені көбірек сүйетінін қыстырып айтуы керек. Мүмкін ол дұрыс шығар; біз бірге көп нәрсені бастан өткердік, бірақ мен оған арқа сүйей алатынымды әрқашан білдім». Қауіпсіздіктің бұл түрі бұл жұптарды ILYB жағдайына ең аз ұшырайтындар етеді.

Кейде, бірігу кезеңіндегідей, бұл серіктестер айырмашылықтарды айтудан қорқуы мүмкін, әсіресе басқа адамдар олардың бірге өткізетін уақытына қол сұға бастағанда – мысалы, балалар немерелерді қарауға тым көп көмек күткенде.

Денсаулыққа қатысты уайымдар оқшаулап, жақындықты клаустрофобияға айналдыруы мүмкін. Алайда, бұл қарым-қатынас үшін кішігірім қиындықтар және бұл кезеңді шынымен де ең жақсы уақыт деп атауға болады.

Дағды: Сабырлылық

Қартайған сайын біз өзіміздің карикатурамызға айналатын сияқтымыз. Мысалы, бұрын тек кешігу туралы уайымдаған адам жолдың қанша уақыт алатынын нақты білу үшін сапарлардың сынақ нұсқаларын жасай бастайды. Бұл бізбен бірге тұруды қиындататыны таңқаларлық емес. Сондықтан сабырлылық пен түсіністік ерекшеліктер арқылы жол табу және ең жаманын бақылауда ұстау үшін пайдалы дағдылар болуы мүмкін.

Егер мен бұл кезеңдерге сәйкес келмесем ше?

Алғашқы үш кезең әдетте адам серіктесімен қай жаста кездескеніне қарамастан қолданылады, мейлі ол алғашқы махаббат болсын, мейлі тоқсан тоғызыншы махаббат болсын. Төртінші және бесінші кезеңдер өмірдің кейінгі кезеңінде кездескен жұптар мен екінші некелер үшін қысқарақ болады, ал алтыншы кезең – тағы бір әмбебап тәжірибе. Қарым-қатынастың алты кезеңі нұсқаулық екенін, рецепт емес екенін есте сақтаңыз. Сондықтан бәрін дұрыс ретпен жасамасаңыз уайымдамаңыз. Мысалы, кейбір жұптар бірге тұрмас бұрын (екінші кезең: ұя салу) бірге балалы болады (төртінші кезең: ынтымақтастық). Бұл сәтті қарым-қатынастың тәуелсіздігі мен өзара тәуелділігін теңестіруді қиындатса да (үшінші кезеңдегі маңызды дағды: өзін-өзі растау), жұптардың көпшілігі жол табады. Бұл жолды кедір-бұдырлы етеді, бірақ өсу әлеуеті одан да зор болады. Балама ретінде, қиын кездерде сіз өзіңіздің ерте кезеңге шегініп жатқаныңызды байқауыңыз мүмкін. Классикалық мысал – олардың біреуі көзге шөп салғаннан кейін қарым-қатынасқа қайта кіріскен жұп – олар қайтадан бірнеше қарқынды айларды бірігумен өткізеді, дегенмен бұл кезең екінші рет әлдеқайда қысқа болады.

Түйіндеме

Қарым-қатынастардың табиғи ырғағы бар және әр кезеңнің табиғи маусымы болады.

Әрбір серіктестік әртүрлі және өзінің ерекше жағдайларына бағынса да, жалпы үлгіні ұстану сапарды жеңілдетеді.

Күйзеліс кезінде серіктестердің біреуі немесе екеуі де кейде ерте кезеңге шегінеді. Алайда қайтадан қауіпсіз болғаннан кейін жұп өздерінің табиғи кезеңіне бумеранг сияқты оралады.

Мәселелер адамдар серіктесінің қажеттіліктері қарым-қатынастың басындағыдай болады деп болжайтындықтан туындайды, бірақ өмір бізді және біздің үміттерімізді өзгертеді.

Негізгі сабақтарды үйренбеу арқылы бір кезеңде тұрып қалу қарым-қатынасқа айтарлықтай нұқсан келтіруі мүмкін.

ILYB жұптары көбінесе өзін-өзі растау кезеңін қиын деп санайды, өйткені олар жеке қажеттіліктерден гөрі «жұптық» қажеттіліктерді баса көрсетуді жөн көреді.

Қарым-қатынастың алты кезеңін түсіну – ILYB дағдарысының артында тұрған кейбір мәселелерді диагностикалаудың алғашқы қадамы. Бұл сондай-ақ толыққанды серіктестікке апаратын жылдам жолдағы алғашқы қадам болуы мүмкін.

Жаттығулар

Әрбір жаттығу махаббаттың тиісті кезеңіне арналғанымен, бұл дағдылар кез келген уақытта пайдалы болуы мүмкін, сондықтан барлық жаттығуларды қарап шығып, мәселелеріңізді шешудің басқа идеяларын тапқан жөн.

Араласу (Бірігу): Ішкі ересегіңізбен байланыс орнатыңыз

Жаңа махаббат тіпті ең өзіне сенімді адамды да қорқақ жасөспірімге айналдыра алады. Бұл жаттығу сіздің тұлғаңыздың құзыретті ересек жағын қайта табуға көмектесуге бағытталған.

Қағаздың бір жағына алдыңғы қарым-қатынастардың бірінші жылында не туралы дауласқаныңыздың тізімін жасаңыз.

Екінші жағына оларды қалай шешкеніңізді толтырыңыз. Бұл сізді қиындықпен тапқан өмірлік дағдыларыңызбен қайта байланыстырады.

Егер мәселелерді еске түсіру қиын болса, міне, бірнеше ұсынылған тақырыптар: ақша, ыдыс жуу, бөлек уақыт, достар, бала күтімі, ұқыптылық, әрқайсыңыздың телефон қоңырауларын қаншалықты жиі бастайтыныңыз.

Соңында, бүгінгі мәселелерді шешу үшін осы дағдыларды қалай қолдануға болатынын ойланыңыз.

Ұрыс-керіс ауаны тазарту және бір-бірінің қажеттіліктері туралы білу үшін өте маңызды. Сіздің ақылыңыз бұл мәселелерді шешуге болатынын көргенде, жіберіп, жүрегіңізге сену оңайырақ болады.

Ұя салу: Шешімді «ыстық орындыққа» отырғызу

Бірге тұру – үлкен шешім және көптеген жұптар оны мүмкіндігінше кейінге қалдыруға тырысады. Егер сіз тәуекелге баруға қиналсаңыз, қарым-қатынас бір орында тұра алмайтынын есте сақтаңыз – олар дамуы керек. Екіұштылықпен күресудің ең жақсы жолы – сезімдерді «ыстық орындыққа» отырғызу. Мен бұл тіркесті қолданамын, өйткені сіз теледидар сұхбатшысы сияқты боласыз, серіктесіңізді ыстық орындыққа отырғызып, құндылық пайымдауларын жасамай, мүмкіндігінше көп ақпарат жинайсыз.

Әдетте біз серіктесіміздің қорқыныштарын басуға тырысамыз. Әрбір ықтимал мәселе үшін бізде дайын жауап бар. Бұл практикалық шешім, сендіру («Уайымдама, мен ешқашан олай жасамаймын») немесе жоққа шығару («Ақымақ болмашы») болуы мүмкін. Бұл жаттығу арқылы сіз серіктесіңіздің қорқыныштарын тыңдап қана қоймай, сонымен қатар одан оларды кеңейтуді және барлық «егер... ше» жағдайларын талқылауды сұрайсыз. Мына сұрақтарды қойып көріңіз: Бірге тұрудың салдары қандай болады? Тағы қандай кемшіліктер туралы уайымдайсың? Болуы мүмкін ең жаман нәрсе не? Тағы не?

Серіктесіңіз ойланып жатқанда үнсіздіктен қорықпаңыз. Кеңесші ретінде мен басымды изеу адамдарды одан әрі ашылуға ынталандыратынын байқаймын. Бұл сіздің тыңдап отырғаныңызды белсенді түрде көрсетеді, бірақ біреудің ойлау үлгілерін бөлмейді. Олардың мәселелерін басып тастауға азғырылмаңыз; барлық мүмкіндіктер таусылғанша қорқынышпен жүре беріңіз. Қорқыныштарды қамтитын тақырыпты жазып алыңыз (мысалы, «орынның жетіспеушілігі») және келесі аймаққа өтіңіз. Егер қорқыныштар ағылып келсе, бәрін жазып алыңыз, содан кейін «егер... ше» сценарийлерін бір-бірлеп шешіңіз.

Барлық қорқыныштарға тақырып берілгеннен кейін, қайсысы ең маңызды екенін көре бастайсыз. Қорқыныш аталып, қағазға түсірілгеннен кейін менің клиенттерім жиі: «Шын мәнінде, мен бұл туралы онша алаңдамаймын», – дейді. Сондықтан мен оны тізімнен сызып тастаймын. Серіктесіңіздің қорқыныштарын тыңдағаннан кейін, ортақ қорқыныштарды анықтаңыз және өзіңіздің кез келген басқа қорқыныштарыңызды қосыңыз.

Бәрі ашық айтылып, тыңдалғанымызды сезінгенде, қорқыныштарымыз әлдеқайда басқарылатын болады. Енді сіз ықтимал шешімдерді іздеуге дайынсыз.

Өзін-өзі растау: Қарым-қатынас жөніндегі басқарма жиналысы

Келесі жаттығу жеке жауапкершіліктерді ортақ жауапкершіліктерден бөлуге ғана емес, сонымен қатар осы кезеңнің негізгі активі – мәмілеге келу мүмкіндігін қамтамасыз етуге көмектеседі.

Бөлек карточкаларға бірге өмір сүру тудыратын негізгі міндеттер мен жауапкершіліктерді жазыңыз. Тізімге мыналар кіруі мүмкін: ақша, әлеуметтік өмір, көлік, бақша, тамақ пісіру, азық-түлік сатып алу, әрлеу, сақтандыру, шоттарды төлеу, отбасылар, ірі сауда жасау, демалыс, үй жануарлары, үй шаруасы, кір жуу. Кейбір жұптар көңіл көтеру, риясыздық және құшақтасу сияқты абстрактілі идеяларды қосқанды ұнатады. Таңдау сізде, бірақ карточкалар неғұрлым көп және егжей-тегжейлі болса, соғұрлым жақсы.

Әрқайсыңыз бір парақ қағаз алып, оны үш бағанға бөліңіз: мен, сен және біз.

Әр тапсырма қайда баруы керек деп ойлайтыныңызды жазыңыз; содан кейін жауаптарыңызбен және олардың артындағы ойлармен бөлісіңіз. Көбінесе сіз кім не істейтіні туралы келісесіз, бірақ ескертпе болуы мүмкін. Мысалы, бір серіктес көлікке қарауы мүмкін, бірақ оны ауыстыру туралы шешім қабылдау бірлескен жауапкершілік болады. Бұл ескертпелер бір серіктестің билігі қаншалықты кеңейетінін нақтылауға мүмкіндік береді.

Мәмілелер екі тарапқа да пайдалы болған жағдайда ғана жұмыс істейтінін есте сақтаңыз. Сондықтан қайтып оралып, тексеріңіз: бөлу әділ болып көріне ме? Біреуіңіз тым тез шегіндіңіз бе? Біреуіңіз жағуға тым дайын болдыңыз ба? Шынайы мәміледе жеңімпаздар немесе жеңілгендер болмайды.

Міне, «Қарым-қатынас жөніндегі басқарма жиналысының» іс жүзіндегі мысалы: Саманта бірден «әлеуметтік өмір» картасын алды, бірақ кейіннен мойындады: «Мен ешқашан ақшамен жақсы болған емеспін және бюджетті қалай жоспарлау керектігін білмеймін. Боб өте жақсы, сондықтан мен оған тұрақты төлемдерді және әртүрлі салаларда қанша жұмсайтынымызды есептеуді тапсырдым. Бұл туралы уайымдауды тоқтату үлкен жеңілдік болды». Боб осы нақты жауапкершіліктері бар картаны алуға қуанышты болды. Көп ұзамай әр серіктестің күшті жақтары қайда екені белгілі болды. Мәселелер Боб немесе Саманта екіншісінің сараптама салаларында өздерімен дұрыс кеңесілмегенін сезінгенде туындады. Сондықтан біз мәміле таптық: Саманта Бобпен белгілі бір концертке барғысы келе ме, жоқ па деп кеңесті, бірақ тапсырыстарды өзі жасады және басқа достарының қосылғысы келетін-келмейтінін тексерді; Боб Самантамен бюджет туралы кеңесті, бірақ несиелерін біріктіру сияқты шараларды өзі жасады. Құпия – жеке күшті жақтарды ойнататын, бірақ сүйіспеншілік байланысына нұқсан келтірмейтін тепе-теңдікті табу.

Ынтымақтастық: Арманыңызды табу

Егер сіз бірге немесе бөлек кірісетін жобаны әлі таппаған болсаңыз, бұл жаттығу көмектесуі керек. Бастамас бұрын әлеуетіңізге жетудегі кедергілерді түсіну маңызды. Ықтимал жоба немесе қызығушылық туралы қиялдаудың және мүмкіндіктерді дұрыс зерттеудің орнына, көптеген адамдар бірден өздеріне мыналардың бірін айтады:

«Бұл практикалық емес». Практикалық жағын ұмытыңыз; армандарда бәрі мүмкін.

«Бұл ешқандай ақша әкелмейді». Армандар жаныңызды қоректендіреді және сіздің кім екеніңізді білдіреді, уақыттың қалай өткенін байқамай қалатындай қызығушылықты қамтамасыз етеді. Бұл өнер курсынан өту, бақшада модельдік теміржол салу немесе гольф гандикапын азайту болуы мүмкін. Ақшаның бұған қатысы жоқ.

«Менің талантым жеткіліксіз». Армандар – бұл ләззат алу, сондықтан бір нәрсені жақсы, орташа немесе нашар жасауыңыз мүлдем маңызды емес. Егер сізге ұнаса, жасай беріңіз. Сондай-ақ, зерттеушілер кез келген адам бастапқы қабілетіне қарамастан кез келген нәрседе кәсіби стандарттарға жете алатынын анықтады. Бұл жай ғана шамамен 10 000 сағаттық жаттығуды қажет етеді. Сондықтан кім біледі?

Ішкі сыншыңызды уақытша үнсіз қалдырып, енді сіз дайынсыз:

Мазаңызды алмайтын тыныш жер табыңыз.

Көзіңізді жұмып, қайда тұрғыңыз келетінін, қандай жұмыс істегіңіз келетінін, қандай қарым-қатынаста болғыңыз келетінін, қандай әлеуметтік өмірді, қандай хоббиді қалайтыныңызды елестетіңіз?

Барлық егжей-тегжейлерді елестетіңіз, қиял мүмкіндігінше шынайы болып көрінуі керек – мінсіз өміріңізді құруды аяқтағанша ешнәрсені мүмкін емес деп жоққа шығармаңыз.

Суреттерді дұрыстап толтырыңыз. Қандай түстер? Қандай иістер? Қандай дыбыстар?

Армандар әлеміне есік елестетіңіз, оны ашып, арманға кіріңіз. Өзіңізді шынымен батырған кезде тағы не біле аласыз?

Көзіңізді ашып, арманыңызды жүзеге асыруды қалай бастау керектігін ойластырыңыз.

Келесі күні бастаңыз: гольф сабақтарына жазылыңыз, акварельмен сурет салу туралы кітап сатып алыңыз немесе модельдік теміржол жолы үшін бақшаңызды өлшеуді бастаңыз.

Бейімделу: Тыңдау дағдылары

Қарым-қатынастың осы кезеңіндегі жұптар серіктестері туралы көп білетіні сонша, олардың не айтатынын болжай аламыз деп ойлайды, бірақ олар іс жүзінде тыңдауды тоқтатқан болуы мүмкін.

Барлығы өздерін тыңдауға шебермін деп ойлайды – ақыр соңында, бұл жай ғана аздап зейін қоюды және ештеңе айтпауды қамтиды. Қарапайым. Солай ма? 1984 жылы Говард Бекман мен Ричард Франкель дәрігерлердің пациенттерге сөзін бөлмей қанша уақыт сөйлеуге рұқсат бергенін жазып алды. Орташа уақыт небәрі он сегіз секунд болды. Есіңізде болсын, бұл дәрігерлер өздерінің зерттеліп жатқанын білген, сондықтан олар тыңдау дағдыларын көрсетуге тырысты деп елестетуге болады. Дәрігерлерге зерттеу нәтижелері ұсынылғанда екі нәрсе болды: біріншіден, олар пациенттеріне он сегіз секундтан әлдеқайда көп сөйлеуге мүмкіндік бергендерін айтып табандылық танытты; екіншіден, егер олар сөзін бөлмей тыңдаса, ешқашан ештеңе бітіре алмайтындарын, өйткені пациенттер тоқтаусыз сөйлейтінін алға тартты. Сөйтіп Бекман мен Франкель қосымша зерттеу жүргізді. Бұл жолы пациенттерге қалағанынша, сөзін бөлместен сөйлеуге рұқсат етілді. Көпшілігі небәрі отыз секунд сөйледі және ешбір пациент тоқсан секундтан артық сөйлемеді.

Бұл тыңдау жаттығуы өте қарапайым, бірақ ең тиімділерінің бірі.

Кім бірінші бастайтынын шешу үшін тиын лақтырыңыз.

Бірінші серіктес ағымдағы мәселе туралы қалағанынша, сөзі бөлінбестен сөйлей алады.

Екінші серіктес жауабын дайындаудың орнына шынымен тыңдап отырғанын дәлелдеу үшін, бірінші серіктес аяқтаған кезде негізгі ойларды түйіндеуі керек. Серіктесіңіз айтқан нәрселерден үш мысал әдетте жеткілікті болады.

Рөлдерді ауыстырыңыз. Екінші серіктес сөйлейді, ал біріншісі тыңдайды.

Бірінші серіктес екіншісінің көзқарастарын түйіндейді.

Жоғарыдағыларды қажетінше қайталаңыз.

Жаңару: Қарым-қатынасыңызды мүсіндеу

Бұл кезеңдегі жұптар бір-бірін ұзақ уақыттан бері білетіні сонша, жаңа көзқарасқа ие болу жақсы. Бұл жаттығу күрделі сезімдерді бетке шығарады және оларды сөзбен жеткізуге көмектеседі. Оны жалғыз жасауға болады, бірақ серіктеспен бірге орындалса жақсырақ.

Түймелер қорабын немесе бір үйінді тиын алып, үстелге жайыңыз.

Егер мұны серіктесіңізбен жасасаңыз, белгілерді әрқайсыңызға жартыдан келетіндей етіп бөліңіз.

Ақылдаспай, әр адам өзін бейнелеу үшін бір белгіні, серіктесі үшін біреуін және отбасының әрбір мүшесі үшін біреуін таңдайды.

Енді сіз түймелермен/тиындармен отбасыңыздың суретін жасайсыз.

Өзіңізден және серіктесіңізден бастаңыз. Бұл белгілерді қаншалықты жақын немесе алыс қоюыңыз керек?

Бәрін қайда қою керектігі туралы тым көп ойланбаңыз. Әзірге түйсігіңізге сүйеніңіз.

Келесі кезекте отбасыңызға көшіңіз. Қызыңыз сізге қарағанда серіктесіңізге жақынырақ па? Ол кейде араларыңызға түсе ме, сондықтан оны ортаға қою керек пе? Ұлыңыз отбасынан тыс сияқты ма? Мұны көрсетудің ең жақсы жолы қандай?

Содан кейін әлеміңіздің бір бөлігін құрайтын хоббилерді, үй жануарларын, қызығушылықтарды немесе жұмыстарды қосыңыз. Бұл белгілер қайда орналасуы керек?

Бәрін қосып болғаннан кейін, суретіңізге екінші рет қарап, бәрі дұрыс жерде екенін тексеріңіз.

Ойыңызды серіктесіңізбен бөлісіңіз. Өзіңізді және серіктесіңізді бейнелейтін белгіні қандай да бір ерекше себеппен таңдадыңыз ба? Барлық белгілер нені білдіретінін және оларды сол жерге қою себептеріңізді түсіндіріңіз.

Соңында, егер сіз өзіңіздің суретіңізде де, серіктесіңіздің суретінде де бір нәрсені өзгерте алсаңыз, ол не болар еді? Мұны шындықта қалай жүзеге асыра алар едіңіз?

Ашық ой мен жаңа идеялар қарым-қатынасыңыздың өсуін жалғастыруға мүмкіндік беретінін есте сақтаңыз.

Екінші қадам ДАУЛАСУ

«Сен менімен ешқашан сөйлеспейсің, дұрыстап сөйлеспейсің».
«Сөйлесемін».
«Мен сенің не ойлап тұрғаныңды ешқашан білмеймін».
«Мен сенің ұсынысыңмен келісемін ғой, солай емес пе?
Ешкім ашуланбайды; солай жақсырақ».
«Бірақ ешнәрсе ешқашан шешілмейді».

Көптеген адамдар ұрыс-керістен қашқанды жөн көреді; олар жағымсыз және кейде мәселелерді ушықтырады. Алайда, тым аз ұрыс-керіс қарым-қатынас үшін тым көп ұрыс-керіс сияқты зиянды. Серіктестердің біреуі немесе екеуі де өз пікірлерін жұтып, соңында реніш сезінеді немесе жұп жай ғана алшақтап кетеді. Мәселелерді ашық айтуда ДАУЛАСУДЫ бастаудан артық ештеңе жоқ.

Үшінші тарау Неліктен дауласу қарым-қатынасыңыз үшін пайдалы?

Клиенттер «Мен сені сүйемін, бірақ...» дилеммасына тап болып, менің кеңсеме келгенде, олар серіктесін ең қатты мазалайтын сұраққа қалай жауап берерін білмейді: Неге сен мені сүюді тоқтаттың? Менің ең жиі қоятын диагнозым – жұптың жеткілікті түрде дауласпауы. Жиырма жыл бұрын жұптар менің тәжірибеме қорқынышты ұрыс-керістерге шағымданып келетін. Қазіргі күндері олар келіп: «Біз тіл табыса алмаймыз», – дейді. Көптеген заманауи қарым-қатынастарда дұрыс дауларға тыйым салынған сияқты.

Ұрыс жоқ, реніш жоқ және араздық жоқ – бұл керемет естіледі, бірақ шиеленістерден толығымен арылып, бақытты өмір сүру шынымен мүмкін бе? Шындығында, дауласу – сау серіктестіктің маңызды бөлігі; ол шынымен маңызды мәселелерді ашады және серіктестерге кішігірім тітіркендіргіштер мен маңызды мәселелерді ажыратуға мүмкіндік береді. Дау ашық айтуға серпін береді, сылтауларды жояды және «бірдеңе істеу керек» деген сезімді тудырады. Ұрыс-керіс кейде бізді ыңғайсыз сезіндірсе де, бұл ыңғайсыздық жақсы болуы мүмкін.

Сонымен, неге біз жақындарымызбен ашық сөйлесуден қорқамыз? Қақтығысқа азырақ бейім болудың бірінші себебі – жұптардың бір-біріне ғашық болумен қатар ең жақын дос болу үрдісі. Достардың бір-біріне айқайлауы жаман әдет болып саналады: достар қолдаушы, түсіністікпен қарайтын және ең бастысы, бізді сол қалпымызда қабылдайтын болуы керек. «Күйеуімнің адамдардың сөзін бөлетін жаман әдеті бар, – дейді Кейт, отыз екі жастағы нарық зерттеушісі. – Оның күйеу жолдасы тіпті үйлену тойындағы сөзінде бұл туралы әзілдеді. Мен оны мазақтап көрдім, бірақ ол маған тұрмысқа шыққанда кемшіліктерін білгенімді айтады. Сондықтан қазір тілімді тістеуге тура келеді».

Балалары бар жұптар ұрыс-керістен әсіресе қорқуы мүмкін. «Балалардың көзінше емес» – ұлдары мен қыздарының сеніміне нұқсан келтіруден немесе басқа психологиялық проблемаларды тудырудан өте сақтанатын ұрпақ үшін сәнді сөз. Балалар өскен сайын кеш жатуға рұқсат етілгендіктен, «балалардың көзінше емес» деген сөз мүлдем дауласпаудың сылтауына айналады. Бұл өкінішті, өйткені балалар сындарлы дауға куә болған кезде адалдық, мәміле және татуласу туралы маңызды сабақтар алады.

Тағы бір себеп – жұптардың дауласуға тым жақсы болуы. Осы серіктестіктердің көбінде біреуі немесе екеуі де ата-аналарының ажырасқанын көрген және ұрыстың қаншалықты ақырзамандық болуы мүмкін екенін жақсы біледі. «Біз үйленген күні мен Джимге: «Мен талқылаймын, тыңдаймын, бірақ төбелеспеймін», – дедім, – дейді Лидия, елу тоғыз жастағы тіс технигі. – Мен әкем мен анамның тоқтаусыз төбелескенін көрдім және бұл өмір сүрудің жолы емес». Жұмыс үнемі қайта құрылымдалатын және үлкен отбасыларымыз бір-бірінен алыс тұратын тұрақсыз әлемде біздің қарым-қатынастарымыз бұрынғыдан да маңызды. Сондықтан қауіпсіз ойнап, қақтығыстан қашқанымыз таңқаларлық па?

Жұмыс кестесінің тығыздығы жұптардың бірге аз уақыт өткізетінін білдіреді. Ең қарапайым деңгейде, егер сіз бір-біріңізді сирек көрсеңіз, ұрысуға мүмкіндіктеріңіз аз болады. Бірақ бұл тереңірек. Жұмыстан шаршаған ата-аналар балаларымен «сапалы уақыттың» маңыздылығын атап өткендей, жұптар бірге өткізген аз уақыттың мінсіз болғанын қалайды. Бұл үміт жұпқа ортақ бос уақытты барынша тиімді пайдалануға қысым жасап қана қоймайды; сонымен қатар оларды наразылықтарын білдіруге азырақ бейім етеді. «Біздің бірге шоғырланған жалғыз уақытымыз – демалыста немесе демалыс күндері сыртқа шыққанда, – деп түсіндіреді Кейттің серіктесі Роберт, отыз бес жастағы бағдарламалық жасақтама сатушысы. – Мальдив аралдарына ұшуға мыңдаған ақша жұмсағаннан кейін, мен Кейттің қызметкерлермен флирт жасағанына қызғануға жол бермедім». Кедергілерді алып тастап, реніштеріңіз туралы ашық болу үшін жеткілікті деңгейде босаңсу үшін бірге ұзақ уақыт өткізу қажет. Екі мансап қуған жұпта бұл қашан болады?

Жұмыс орнының өзгеретін табиғаты – бізді дауласуға азырақ бейім ететін тағы бір кінәлі. Жаңа басқару әдістері консенсус табу пайдасына ескірген қарсыласуды жойды және бұл кеңседе ғана емес, үйде де сезілуде. Майкл – Лондон метрополитенінің қырық жастағы менеджері, оның әйелі Сью белгілі бір оқу курсынан кейін оның бойынан айтарлықтай өзгерісті байқады. «Ол біз сөйлесу таяқшасын – ас үйден алынған ағаш қасықты ұстап тұрғанда ғана ойымызды айта аламыз деп шешті, – деп түсіндіреді ол. – Мен оны сол қасықпен ұрғым келді. Бірақ мен ашуланған сайын ол сабырмен: «Мен сенің ашуыңды естіп тұрмын» және «Біз бұлай шешімге келмейміз» деген сияқты сөздерді айтатын. Мен оған: «Мен сенің орта буын менеджерлеріңнің бірі емеспін», – деп айтуға мәжбүр болдым». Сью анықтағандай, дауласу үшін екі адам қажет.

Кейбір жас, жоғары ұмтылысы бар жұптар – әсіресе жиырма жастағылар – мінсіз болу үшін үлкен қысымды сезінеді. Бұл адамдар мектепте үздік оқыған, ең жақсы университеттер мен колледждерге барған, қызықты немесе жоғары ақы төленетін жұмыстарға орналасқан және қазір өз үйлерін сатып алуда. Мінсіз қарым-қатынас – бұл белгі қою керек тағы бір ұяшық және өкінішке орай, даулар бұл профильге сәйкес келмейді. Мишель, жиырма жеті жастағы теледидар зерттеушісі, кемелдікке ұмтылатын көптеген адамдардың атынан сөйлейді: «Егер достарымыздың кез келгені Клод екеуміздің қарым-қатынасымызда проблемалар бар екенін білсе, мен қатты ұялар едім». Мишель жетістікке жетуге қатты алаңдады және егер замандастарының біреуі жоғарылатылса, өзі артта қалып қоймады ма деп уайымдайтын. Оның некесі осы жарыстың бір бөлігіне айналды. Өкінішке орай, бұл жұп ойынды жақсы ойнағаны сонша, тіпті Мишель күйеуі екі айға жоғалып кетіп, әлемнің екінші жағында қайта пайда болғанға дейін ешқандай елеулі қиындықтарды байқамады.

Басқа жұптар дауласпайды, өйткені бір серіктес екіншісінің өсуіне көмектесуге құштар болғаны сонша, олар дерлік олардың жеке терапевтіне немесе гуруына айналады. Бұған қалай шағымдануға болады? Ақыр соңында, бұл ең жақсы ниетпен жасалады: «Мен саған тек жақсылық тілеймін». Алайда, бұл ізгі ниетті серіктестер көп ұзамай екінші жартысына қалай сезіну керектігін айта бастауы мүмкін. Мартин, қырық екі жастағы қаржы кеңесшісі, өзін осындай жағдайда тапты: «Әкем қайтыс болды, мен шок болдым. Мен ол әрқашан қасымда болады деп ойладым. Бұл қалай болуы мүмкін? Мен жай ғана көлікте тыныш отырып, ойымды жинақтағым келді. Алайда, үйге қайтар жолдағы төрт сағаттық көлік сапары бойы әйелім маған: «Сен мұны сыртқа шығаруың керек», – деп қоймады». Біреуге көмектесуге тырысу мен оны бақылаудың арасында нәзік шек бар.

Дауласпаудың жоғарыда аталған барлық себептерінің астарында бір біріктіруші қорқыныш жатыр: Егер ұрыс бақылаудан шығып кетсе не болады? Менің клиенттерім: «Көбінесе мен ашуланғым келеді, бірақ ешқашан тоқтай алмаймын деп қорқамын» немесе «Егер мен оны шығарсам, мен мүлдем жынданып кетемін бе?» және «Ол мен туралы төмен ойлай ма/егер ол мені қабылдамаса ше?» деп мойындайды. Әрине, бұл өте орынды алаңдаушылықтар, әсіресе бұрын сирек ашуын шығарған адам үшін. Жұптардың тағы бір тобы бұрын дауласқан, бірақ жаман тәжірибелері болған: «Ол ашуланғанда мені айқайлап жеңеді және мен оны жек көремін» немесе «Егер мен ашулансам, ол менімен күндер бойы сөйлеспейді және атмосфера қорқынышты болады». Сонымен, бұл жұптар қорқыныштарын қалай жеңеді? Кеңес беру бөлмесінде мен клиенттеріме даудың қорлауға ұласуына жол бермейтініме сендіремін және біздің сессиямыздың уақыт шегі (елу бес минут) бар екенін еске саламын, сондықтан ол мәңгілікке созыла алмайды. (Әрине, клиенттерімнің қайнап тұрған күйде кетпеуін қамтамасыз ету үшін сағатты мұқият қадағалауым керек.) Мен сондай-ақ ешқандай салдар немесе суық үнсіздік болмауын қамтамасыз етемін. Іс жүзінде менің клиенттерім кейбір қауіпті трюктерді орындауы мүмкін, бірақ мен қауіпсіздік торын қамтамасыз етемін.

Егер сіз де даулардан қорықсаңыз немесе ұрыс-керісті қатты ұнатпасаңыз, үйде ашуыңызды шығару үшін өзіңізді қалай қауіпсіз сезіне аласыз? Бұл маңызды, өйткені сіз дауласудың артықшылықтарымен келісіп, сындарлы ұрыстардың барлық әдістерін – келесі тарауда баяндалған – меңгерсеңіз де, ешкім қауіпсіздік торынсыз қауіпті аренаға кіруге дайын емес. Жиырма жыл бойы жұптардың дауларына куә болғаннан кейін мен дауларды жемісті және түбінде сауықтыратын нәрседен өнімсіз нәрсеге айналдыратын үш негізгі тұзақты таптым. Бұлар – кінәлау, кемсіту және шеңбер бойымен жүру. Осы үш тұзақтың әрқайсысы үшін құлап қалмау немесе тез шығу үшін жеке стратегия бар. Бұл стратегияларды түсіну үшін мен негізгі философияны түсіндіруім керек: қарым-қатынас дауларының үш заңы. Бұл білім сіздің қауіпсіздік торыңызға айналады. Осы тараудың соңындағы жаттығулар бөлімінде оларды қарым-қатынасыңызға қалай енгізу керектігі туралы кеңестер бар.

Қарым-қатынас дауларының үш заңы

Барлық даулар – «бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина» (яғни, екі жақ та бірдей жауапты)

Бұл даналық менің әпкем екеуміз ұрысып қалып, оны жақтасуға шақырған кезде анамның әрқашан айтатын жауабы болатын. Жиырма жылдан астам қарым-қатынас бойынша кеңес бергеннен кейін мен өз мәселелері үшін тең жауапкершілікті бөліспейтін жұпты әлі кездестірмедім – зорлық-зомбылық пен қорлау қарым-қатынастары немесе біреу нашақор болған жағдайларды қоспағанда. Кейде мен сондай сенімді оқиғаны естимін, тіпті бірінші заңға ерекшелік таптым деп сенуге азғырыламын. Алайда, аздап қазбалағанда мен оқиғаның соншалықты ақ-қара емес екенін әрқашан табамын. Екі жақ та бақытсыздықтарына тең, бірақ әртүрлі үлес қосқан.

Өкінішке орай, біздің мәдениетіміз, әсіресе заң, кінәсізді кінәліден ажыратуға бел байлаған. Біз достарымызға: «Оның маған не айтқанына ешқашан сенбейсің» немесе «Оның енді не істегенін тап» дегенде, біз өзімізді ең жақсы жағынан көрсету үшін оқиғаны өңдейміз. Біз серіктесіміздің бетіне екі дюйм жақындап, бар дауысымызбен айқайлағанымызды айтпаймыз немесе өзіміздің сараң және ойланбай жасаған әрекеттерімізді ыңғайлы түрде ұмытып кетеміз. Біз төбелесті басымызда немесе тыңдайтын кез келген адам үшін қайта құрғанда, біз дұрысырақ, ал серіктесіміз бұрысырақ бола түседі. Бұл процесс өзімізбен өмір сүруді жеңілдетуі мүмкін, бірақ бір-бірімізбен өмір сүруді қиындатады.

Ал зинақорлық ше? Бұл да «бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина» ма? Көзге шөп салғаннан кейін қоғам алдаған «кінәлі» тарапты және алданған «кінәсіз» тарапты белгілегенді ұнатады. Дегенмен, менің тәжірибемде жағдайлар әрқашан әлдеқайда күңгірт. Донна жұмыста көзге шөп салып, күйеуі Мартин біліп қойғанда, ол қатты ұялып, кеңес алуға келді. «Мартиннің тыңдағысы келмейтіні – менің неге азғырылғанымның себептері», – деп түсіндірді Донна. «Оның бос еместігі сонша, маған мүлдем назар аудармайтын сияқты болды. Жұмыстағы бұл адам мені байқағанда, бұл өте қызықты болды. Ол тіпті менің айтқаныма қызығушылық танытқандай болды». Ештеңе болмас бұрын Донна Мартинмен сөйлесуге және бірге көбірек іс-шаралар жоспарлауға тырысты, бірақ Мартиннің ең маңызды келісімшарты жаңартылуы керек еді. Жұмыспен байланып қалған Мартин Доннаның көзге шөп сала бастағанын байқамады да. Донна мұны әсіресе ренжітетін деп тапты: «Мен сыртқа шыққан сайын ерекше күш салатынмын, әрине, мен жиірек шығатынмын. Менің көңіл-күйім құбылмалы болды – бір минутта қуанып, содан кейін осындай нәрсені істей алатыныма шошыдым. Сонда да Мартин түсінбеді». Ақырында ол көзге шөп салғанын мойындады және ол аяқталды. Доннаның істегені дұрыс емес еді, бірақ Мартиннің мінез-құлқы ықпал етуші фактор болды. Кінәсіз бе? Кінәлі ме? Кім шынымен кінәні бөле алады? Және түбінде бұл маңызды ма?

Барлық «егер»-лер, «бірақ»-тар және «жеңілдететін жағдайлар» алынып тасталғанда, әрбір қарым-қатынас дауындағы жауапкершілік шамамен елу/елу болады. Кейбіреулер бұл қырық сегіз/елу екіге ұқсайды деп дауласуы мүмкін, бірақ рух жомарттығы – қарым-қатынастағы өте жақсы қасиет – дауласудың мағынасыз екенін көрсетеді.

«Бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина» қағидасы қабылданғаннан кейін жұптар жағымсыз дау кезінде кінәлау тұзағына түсу ықтималдығы әлдеқайда аз болады. Ақыр соңында, екі жақ та мәселеге үлес қосты.

Эмоционалды тең адамдар бір-біріне тартылады

Мен қарым-қатынас бойынша кеңесші болып оқыған кезімде эмоционалды тең адамдардың тартылуы туралы идеяны қабылдау қиын болды. Әрине, әр қарым-қатынаста бір адам екіншісіне қарағанда сезімдері туралы жақсырақ айтады, және бұл оларды эмоциялармен жұмыс істеуде әлеуетті түрде біліктірек етпей ме? Серіктестіктің бір жартысы – әдетте әйел адам – қарым-қатынаста жақсырақ деген сенім кең таралған. Көп жағдайда бір серіктес екіншісін кеңес алуға «Мен жақсымын, реттелуі керек адам – ол» деген жасырын хабарламамен, кейде ашық айтып әкеледі. Алайда, жиырма жылдық кеңес беру маған жақсырақ білуді үйретті. Екі серіктеске де сессиялар бірдей қажет екені белгілі болғанда мен жымиямын.

Бұл екінші заңды түсіндіру үшін эмоционалды сау тұлғаны не құрайтынын түсіну маңызды. Бірінші фактор – сезімдер туралы адал болу және олармен араласу қабілеті. Әр отбасының ұрпақтан-ұрпаққа берілетін жеке проблемалық тақырыптары бар, отбасы мүшелерінің ыңғайсыз сезінетіні сонша, әр мүше олар жоқ сияқты кейіп танытады. Жалпы мысалдар жыныстық қатынас, ашу, ақша, бәсекелестік, бауырлар арасындағы бәсекелестік және қызғаныш болуы мүмкін, бірақ тізім шексіз. «Мен өсіп келе жатқанда, теледидардан сүйісу көрсетілсе, анам қатты қобалжитын, – деді Терри, жиырма тоғыз жастағы сантехник, – мен оны мазақтасам да, жыныстық қатынас туралы сөйлесуді ешқашан ыңғайлы сезінбедім және жұмыстағы достарымнан айырмашылығым, ешқашан жеңістеріммен мақтанбас едім немесе дөрекі әзілдер айтпас едім. Бұл жай ғана дұрыс емес сияқты». Әрине, адам болғандықтан, күрделі эмоциялардан өзімізді ажырату мүмкін емес, сондықтан біз оларды елемейміз. Мен мұны жағымсыз көріністі жасыру үшін экран қоюмен салыстырамын. Ереже бойынша, экранның артында жасырылған эмоциялар неғұрлым аз болса, адам соғұрлым эмоционалды сау болады. Кейбір адамдардың экрандары төмен және қиын эмоцияларға қарау оңайырақ; басқаларының экрандары соншалықты биік және қалың, олар тыйым салынған тақырыптарынан мүлдем хабарсыз.

Эмоционалды денсаулықтың екінші факторы – жақсы теңдестірілген шекаралар. Кейбір отбасыларда барлығы бір-бірінің ісіне араласатыны сонша, қай мәселелер немесе эмоциялар отбасының қай мүшесіне тиесілі екенін білу қиынға соғады. Бұл төмен шекаралар мәселе болуы мүмкін, өйткені бұл балалар серіктесінің жеке өмірге деген қажеттілігін құрметтемейтін немесе оның әртүрлі көзқарастары болуы мүмкін екенін түсінбейтін ересектерге айналуы мүмкін. Керісінше, кейбір отбасыларда шекаралардың биік болғаны сонша, мүшелер іс жүзінде ештеңе бөліспейді; бұл балалар серіктестерін шеттететін ересектерге айналуы мүмкін.

Көп жағдайда қарым-қатынас туралы сөйлесуге өте шебер болып көрінетін адам эмоциялардың тар ауқымымен ғана ыңғайлы болуы мүмкін. Ал олардың азырақ сөйлейтін, бірақ тереңірек ойлайтын серіктесі экранның артында жасырылған қиын тақырыптарды зерттеуді оңайырақ табуы мүмкін. Немесе үндемейтін серіктес тыңдауға шебер болуы мүмкін. Әр серіктес қарым-қатынасқа қандай әртүрлі дағдыларды, экрандарды және шекараларды әкелсе де, екеуінің де эмоционалды жетілу деңгейі сәйкес келеді. Көбінесе бұл дағдылар бірін-бірі толықтырады және қарым-қатынас бойынша кеңес берудің құпиясы – жұпты бір бағытқа тарту.

Сырттай қарағанда эмоционалды теңгерімсіз болып көрінетін қарым-қатынастың мысалы – елу жастағы, екі ересек баласы бар Кэрри мен Джей. Кэрри көп сөйлейтін, ал мен Джейге сұрақ қойған сайын ол иығын қиқаң еткізетін немесе маған: «Білмеймін», – дейтін. Бұл Кэрри үшін Джейдің анасын, балалық шағын және не сезінетінін ұзақ талқылауға белгі болатын. Джей басын изеп отыра беретін. Кэрри сезімдер тілінде еркін сөйлейтін, бірақ назар өзіне аударылғанда ыңғайсыз сезінетін. Оның аузынан сөз нөсері төгілетін, бірақ кейін жазбаларыма қарасам, ол нақты ештеңе айтпаған сияқты көрінетін. Сондықтан мен Джейден Кэрридің өткені туралы айтуды сұрадым, сөйтіп бірте-бірте бірнеше фактілер пайда болды. «Кэрридің анасы балалық шағының көп бөлігінде ауырды және ол қонақ бөлмедегі диванда жататын», – деп түсіндірді ол. «Мен оның көзі мен құлағы болдым», – деп қосты Кэрри. Олар бірте-бірте анасының шағымдарын сағаттап тыңдайтын және оның тұрақты шақырудағы «мұңдасы» болатын кішкентай қыздың суретін салды. Кэрри сонымен қатар отбасы мен көршілерден жаңалықтар әкелетін және олар егжей-тегжейлерді бірге талқылайтын. «Бұл мені маңызды сезіндірді, жарайды», – деп түсіндірді басылған Кэрри. Керісінше, Джей ешкім ешқашан сезімдер туралы айтпайтын отбасынан шыққан.

Кэрри мен Джейдің бір-біріне тартылуы таңқаларлық емес. Джей тыйым салынған сезімдерді талқылайтын адам тапты, ал Кэрри өзінің вентрологиялық актісі үшін серіктес тапты. Бұл қарым-қатынас бастапқыда жақсы жұмыс істеді, бірақ Кэрри экспрессивті бола бастады, ал Джей тынышталды, ақырында екеуі де бір-бірін – жиі болатындай – бастапқыда бір-біріне тартқан қасиеттері үшін жек көре бастады.

Джейдің сұрағы серпіліс болды: «Сен және анаң қарым-қатынастарың туралы сөйлестіңдер ме?» Кэрри абдырап қалды. Мен үндемедім. «Басқа қыздар далада ойнап жүргенде анаңмен бірге үйде қалу қызық болмаған шығар», – деп қосты Джей ойланып. Кэрри отбасын жиі талдайтын, бірақ айтылмаған шектер бар еді. Оның анасымен қарым-қатынасы және оның Кэрриге қойған шектеулері мүлдем тыйым салынған тақырып болатын. Джей отбасынан алшақ болса да, қашықтық оның қабылдауын өткірледі. Кэрри мен Джейдің екеуінің де эмоционалды күшті және әлсіз жақтары болды; іс жүзінде тең адамдар тартылды.

Эмоционалды тең адамдардың тартылуы – қабылдау өте қиын философия. Мен мұны бір журналистке түсіндіргенім есімде, ол қатты ойланып қалды. «Сонда менің мұқтаж және параноидты біреумен қысқа қарым-қатынаста болғаным мен туралы не айтады?» – деп сұрады ол. Мен үндемегенімді қаладым. Бірақ ол өз сұрағына өзі жауап беруді шешті: «Ажырасқаннан кейін, меніңше, мұқтаж және параноидты болу мені дәл сипаттады». Көптеген басқа адамдар өзіне қарағаннан гөрі бұрынғы серіктесін кінәлауды оңайырақ көрер еді. Дегенмен, серіктесімізді кінәлау бізді оларға құрметсіз және қатыгез етеді және түбінде деструктивті және кемсітетін дауларды тудырады.

Эмоционалды тең адамдардың тартылатынын түсіну адамдарды екінші дау тұзағына түсу ықтималдығын азайтады: кемсіту. Ақыр соңында, әр серіктестің кемшіліктері – және күшті жақтары – екіншісімен бірдей.

Сексен/жиырма ережесі

Қыңыр мәселелер – шешуге өте қиын мәселелер – әрқашан дерлік 80 пайыз өткен туралы және тек 20 пайыз бүгін туралы. Балалық шағымызда қалыптасқан үлгілер біздің ересек қарым-қатынастарымызға әсер етеді, бірақ көбінесе біз мүлдем хабарсыз боламыз. Китти жиырма жастың ортасында жүргізуші куәлігін алған кезде, серіктесінің көлік жүргізе алмауы неге соншалықты үлкен мәселеге айналғанын түсіне алмады. «Бұл мені бұрын ешқашан мазалаған емес», – деді ол. Даулардың түп-тамыры балалық шақта болуы мүмкін деген идеямен танысқаннан кейін Китти байланыстар жасай бастады: «Мен шамамен үш жаста болғанымда әкем көру қабілетінен айырыла бастады; шын мәнінде менің ең алғашқы естелігім – жаман апаттан кейін оның көлігін сүйреп әкеткені. Содан бері анам көлікті жүргізді және кештерде әрқашан алкогольсіз сусындар ішуге мәжбүр болғанына ренжіген кездері болды». Китти үшін серіктесінің автоматты түрде жолаушы орындығына секіруі өткен ассоциацияларды қозғады. Ол өз сезімдерін түсініп, оларды серіктесіне түсіндіргеннен кейін көлік жүргізу жанжал ошағы болуды тоқтатты.

Сексен/жиырма ережесінің тағы бір мысалы – Брайан мен Энди – талғам мен дизайн келіспеушілік тудырған гей жұп. Олар үйлеріне бірдеңе сатып алу үшін жиі ұрысатын. 20 пайыз қонақ бөлмеге арналған табиғи талшықты кілем туралы болса, 80 пайыз олардың шыққан тегі мен отбасыларының ақшаға деген көзқарасы туралы болды. Энди орта таптағы отбасында тәрбиеленген, онда әкесінің ішімдік ішу әдеттері бақылаудан шығып, бизнесі сәтсіздікке ұшырағанға дейін ақша әрқашан жеткілікті болған. Бұл тәжірибеден Энди ақша бар кезде ләззат алуды үйренді. Ал Брайан жұмысшы табынан шыққан отбасынан – алты аға-әпкесі бар – әкесінің тұрақты жұмысы болса да, ақша әрқашан тапшы болған. Оның балалық шағындағы ең күшті естеліктерінің бірі – жағажайдан он шиллингтік банкнот тауып алуы, оны анасына бере алу қуанышы және сол аптада сатып алынған қосымша тамақ. Брайанның балалық шақтан алған сабағы – ақша тапшы және оны жинау керек. Сексен/жиырма ережесін түсіну Брайан мен Эндидің кілем сатып алу-алмау мәселесін шешпесе де, бұл даудың бақылаудан шығуын немесе шексіз шеңбер бойымен жүруін тоқтатты.

Сексен/жиырма ережесін түсіну бір мәселелердің қайта-қайта көтерілуін тоқтатады және даудың араздыққа ұласуына жол бермейді. Қарым-қатынас дауларының үш заңы туралы көбірек білу және оларды қауіпсіздік жоспары ретінде бекіту үшін осы тараудың соңындағы жаттығуларды қараңыз.

Түйіндеме

Даулар сүйіспеншілікке толы қарым-қатынастағы екі адам арасындағы сөзсіз қақтығыстарды шешу үшін қажет.

Көптеген жұптар бақылаудан шығып кете ме деп қорқып, ұрыс-керістен қорқады.

Түсініспеушіліктер, проблемалар және ұрыс-керістер – «бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина»; мұны қабылдау арқылы жұптар бір-бірін кінәлауды тоқтатады.

Қарым-қатынас дауларының екінші заңы – эмоционалды тең адамдардың тартылуы – жұптың екі жартысының да дауды шешуге тең дағдылары бар екенін көрсетіп қана қоймайды, сонымен қатар бұл дағдылар әдетте бірін-бірі толықтыратынын көрсетеді. Бұл білім жұптардың бір-бірін кемсітуін тоқтатады.

Егер дау шешілмейтін болып көрінсе, өткеннен келген 80 пайыздың бүгінгі 20 пайызды қалай басқарып тұрғанына қараңыз. Бұл жұптарға даудың шын мәнінде не туралы екенін түсінуге көмектеседі және даудың шеңбер бойымен жүруін тоқтатады.

Жаттығулар

Бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина

Әрине, өз қарым-қатынасымыздағы тең жауапкершілікті қабылдаудан гөрі, басқа жұптардың бірдей кінәлі екенін байқау оңайырақ. Сондықтан, бұл идеяны меңгеруге тырысқанда, өміріңізді зерттеуден үзіліс жасап, сүйікті телешоу, кітап немесе фильмдегі жұпқа қараңыз.

Джейн Остин жасаған уақыттан тыс жұп – Мистер Дарси мен Элизабет Беннетті мысалға алыңыз. Остин тіпті кітапты «Тәкаппарлық пен алалаушылық» (Pride and Prejudice) деп атау арқылы олардың тиісті әлсіздіктерін байқауға көмектеседі. Ол кейіпкерлерін мұқият теңестіреді, осылайша түсініспеушіліктер мен олардың бақытына кедергі келтіретін кедергілер үшін кінә екеуінің де аяғына тең қойылады. Джейн Эйр мен Мистер Рочестер немесе Ретт Батлер мен Скарлетт О'Хара ше? «Достар» (Friends) ситкомына қараңыз және Рэйчел мен Росстың немесе Чендлер мен Мониканың жауапкершілігін тексеріңіз.

Біраз уақыттан кейін әйгілі жұптар үшін «бірі – алтау, екіншісі – жарты дюжина» екенін байқау оңай болады. Осылай болған кезде, сол сынақты өз қарым-қатынасыңызға қолдана бастаңыз.

Эмоционалды тең адамдар бір-біріне тартылады

Бір нәрсеге сену қиын болғанда, өмірлік тәжірибеңізден дәлелдер тапқан дұрыс. Бұл жаттығу тұжырымдаманы зерттеуге және өз қарым-қатынасыңыз туралы ойлануға негіз береді.

Сіз өте жақсы білетін және үнемі бақылауға мүмкіндігіңіз бар жұпты таңдаңыз. Егер ата-анаңыз әлі бірге болса, бұл өте қолайлы, бірақ серіктесіңіздің ата-анасы, бауырыңыз және оның серіктесі немесе достарыңыз да жарайды.

Бір парақ қағаз алып, оны екіге бөліңіз және әр жартысының жоғарғы жағына серіктестердің бірінің атын жазыңыз.

Жақсы қарым-қатынас жасайтын барлық жеке қасиеттерді ойлаңыз: сезімдерін білдіреді; нәрселерді тепе-теңдікте ұстайды; жақсы тыңдаушы; өзгерістерге ашық; жақсы сақталған шекаралар; διοрағыш; батыл; кешірімді; ойшыл; талапшыл; мәмілеге келуге дайын; мейірімді; қызыққұмар; мақтауға жомарт; өзін-өзі біледі; қайырымды; өршіл; көпшіл; дағдарыс кезінде сенімді.

Осы қасиеттердің әрқайсысын – және ойыңызға келген кез келген басқаларын – әр серіктестің атының астына бөліңіз. Егер екі серіктес те қасиетті көрсетсе, оны екеуіне де жазыңыз.

Қаласаңыз, мінез кемшіліктерін де қоса аласыз, бірақ бұл міндетті емес.

Екі серіктесті салыстырыңыз. Жұп қаншалықты теңдестірілген? Тізімінде азырақ нәрсе бар сияқты көрінетін серіктестің байқау қиынырақ жасырын қасиеттері бар ма?

Сексен/жиырма ережесі

Бұл тұжырымдаманы басқа жаттығуларға қарағанда түсіну оңайырақ, сондықтан біз үйге жақынырақ бастаймыз.

Серіктесіңіздің сізді тітіркендіретін ұсақ-түйек нәрселерінің тізімін жасаңыз. Мысалы: демалыс күні киінбей үйде жүру; итті мазалау; шоттарды дәлізде қалдыру.

Енді өзіңізге Шерлок Холмс болып, бұл мәселелердің неге сіздің ашуыңызға тиетінін анықтаңыз. Әрбір жаман әдет сіз үшін нені білдіреді? Әрқайсысы қандай естеліктерді қайтарады? Анаңыз немесе әкеңіз бұл нәрселер туралы не айтар еді? Сіздің бұрынғы жігіттеріңіз, қыздарыңыз немесе серіктестеріңіз не айтар еді?

Келесі кезекте балалық шағыңызды еске түсіріп, ең алғашқы естелігіңізді табыңыз. Қанша егжей-тегжейді еске түсіре алатыныңызды қараңыз. Сіз қайда тұрдыңыз? Тағы кім болды? Түстер, иістер, дәмдер қандай болды? Бірдеңеге қол тигізу ше? Өзіңізді қалай сезіндіңіз? Естелік мүмкіндігінше айқын болғаннан кейін, байланысуы мүмкін басқа балалық шақ сәттерін іздеңіз.

Әлі де детектив ойнап, істі біріктіре бастаңыз. Детективтердің алдымен теорияны сынап көретінін, мүмкіндіктерді ойша зерттеп, содан кейін теорияны қолдау немесе жоққа шығару үшін дәлелдер іздейтінін еске түсіріңіз. Ата-аналардың сіздің тұлғаңызға және қарым-қатынас мәселелеріңізге әсеріне дәл осындай көзқараспен қараңыз. Мысалы, әкесі көру қабілетінен айырылған Китти өзінің алғашқы естелігінің қаншалықты қорқынышты болғанын аша алады. Үш жаста біз ата-анамызға өте тәуелдіміз. Содан кейін ол мұның серіктестерді таңдауына қандай әсер еткенін сұрай алады. Ол өте сенімді адаммен қауіпсіз ойнай ма? Керісінше, ол қорқыныштарымен бетпе-бет келуді жалғастыруы керек, сондықтан қауіпті адаммен болу толқуын таңдайды. Ойланбай және ішкі түйсігіңізді тексермей тұрып, ешқандай зерттеу жолын жаппаңыз. Бұл қиын, өйткені біз ата-анамызға табиғи түрде адалмыз, бірақ мақсат – оларды кінәлау емес, өзімізді түсіну.

Соңында, ата-анаңыздың сүйікті сөздерін еске түсіріңіз. Олар философиялық болуы мүмкін – мысалы, «Өмір әділетсіз» немесе «Өзіңе қалай жасалғанын қаласаң, басқаларға да солай жаса» немесе «Мүмкін емес деген сөз жоқ» – немесе олар жеке болуы мүмкін – «Неге ағаң сияқты бола алмайсың?» немесе «Үлкен жігіттер жыламайды» немесе «Уайымдама, сен ...» (бос орынды толтырыңыз: әдемі, ақылды және т.б.). Осы сөздердің тамшылап айтылуы сіздің тұлғаңызды немесе әлемге деген көзқарасыңызды қаншалықты таңбалағанына қараңыз. Серіктесіңізбен даулы мәселелердің қаншасы осы пікірлерге негізделген? Олар әлі де шындық па?

Бұл сұрақтарды қарастыру сізге бұрын байқамаған серіктесіңізбен ағымдағы мәселенің жасырын 80 пайызын анықтауға көмектеседі.

Төртінші тарау Мәселелерді шешетіндей дауласыңыз

Алпысыншы жылдардағы жыныстық төңкерістен бері қоғам жыныстық қатынасты лас, жаман немесе жасырылуы керек ұят нәрсе деп санамайды. Бүгінгі тыйым салынған сезім – ашу. Бірақ ашу, жыныстық қатынас сияқты, адам болудың бір бөлігі және оны жоққа шығаруға болмайды. ILYB жұптары ашудан әсіресе ыңғайсыз немесе қорқады, сондықтан қақтығысты болдырмау стратегияларын жасайды. Алайда, барлық қашу стратегиялары негізгі ашумен күресе алмай қана қоймайды, сонымен қатар онымен тікелей бетпе-бет келуден гөрі көбірек ауырсынуды тудырады.

Ашудан қашу стратегиялары

Ең көп таралған төрт қашу стратегиясы: оқшаулану, рационализациялау, өткізіп жіберу және бұғаттау. Әрбір стратегияның қауіптері мен тұйықтарын зерттегеннен кейін мен шешілмеген ашумен не болатынын көрсетемін. Соңында – алдыңғы тараудағы қауіпсіздік жоспарымызбен – біз өнімді даулардың негіздерін қарастыруға дайынбыз: не айту керек, не айтпау керек және қашан тоқтау керек.

Оқшаулану (Алыстау)

Жұптар өздеріне: «Бұл маңызды емес», «Біз келіспеуге келісеміз» және «Түбінде кімге бәрібір?» дейді. Ашуды суық сақтауға қою қысқа мерзімде жұмыс істеуі мүмкін болса да, бұл стратегия әрбір сезімді, соның ішінде жағымды сезімдерді де қатырып тастау қаупін тудырады. Әсері жойқын. Дженнифер – қырық жастағы теңіз заңгері: «Мен келіспейтін нәрселер болды, маңызды нәрселер, бірақ мен қайықты шайқағым келмеді. Сондықтан мен ештеңе айтпадым; мен жай ғана тұйықталдым және бірте-бірте барлық эмоцияларым бәсеңдеді». Дженнифер бір күні құмарлықсыз некеде оянды, не дұрыс емес екенін білместен ажырасуға қарай жылжыды. «Біздің кеңес беруіміздің барлық назары бізге қалай өнімді дауласуды үйретуге бағытталды, – деп түсіндіреді Дженнифер. – Біз бір-бірімізге айқайлап жатқанда ештеңе шешілмесе де, кейінірек тынышталғаннан кейін және өркениетті сөйлескеннен кейін біз әрқашан мәміле таптық». Дөңгелек үстел талқылаулары өнімді болды, өйткені олар алдымен катарсистік қақтығыстан өтті. Алайда, бұл қиын және көптеген жұптар өздерін тұйық шеңберде қалып қойғандай сезінеді. Дауласпау және ашуды өңдемеу арқылы серіктестер тұйықталып, қарым-қатынас жасауға азырақ бейім болады – жалғыз қалған стратегия оқшаулану болғанға дейін.

Рационализациялау (Ақылға салу)

Сезімдер әдетте денеде орналасқанымен – мысалы, махаббат кеудедегі ауырсыну сияқты, ал қорқыныш асқазандағы бату сезімі сияқты – рационализациялау бәрін логикалық, сенімді және баста сақтайды. Ник пен Анна бастапқыда дауларын «қызу талқылаулар» деп атауды жөн көрді және ашуды шығарудың орнына олар бәрін өте логикалық ұстау арқылы оны бейтараптандыруға тырысты. Типтік мысал ретінде түнде Никтің Аннаны төсекте шынтағымен түртіп жіберген кезін айтуға болады. «Ол маған шабуыл жасады», – деп шағымданды ол. «Мен «шабуыл жасады» деп ойламаймын, – деп қарсылық білдірді Ник. – Бұл алдын ала ойластыру элементін болжайды». Анна бірден: «Маған енді пікір айтуға рұқсат жоқ па?» – деп жауап қайтарды. Негізгі мәселелер шешілмеді, өйткені дау тез арада тіл туралы болып кетті, барлығы ең ақылға қонымды дауыстармен жүргізілді. Ник пен Аннаның стандарттары бойынша бұл жағымсыз төбелес болды, бірақ екеуі де әлі қанағаттанбады және іштей қайнап жатты. Сондықтан біз нақты мәселелерді аша бастадық. Мазасыз түнде арқаға тиген шынтақ Аннаның Никтің немқұрайлы көзқарасы деп санағанын бейнеледі. Бірақ ол оның қалғанын қалағандықтан, «сүйкімділік пен нұр» болуға бел байлады. Сезім әйтеуір сыртқа шығуы керек еді, және бұл «қызу талқылау» Аннаның кейбір реніштермен күресуге деген санадан тыс әрекеті болды. Егер екеуі де ашуларын жоғалтса, Анна сезімдерін тежеп тұрғаны туралы шындықты айтып салар еді. Бәрін өте ұтымды ұстау арқылы Ник пен Анна өздерін тек көтеріңкі дауыстардан ғана емес, сонымен қатар қарым-қатынастарының динамикасын дұрыс түсінуден және тұрақты шешімнен қорғады.

Өткізіп жіберу

Жұптар ашуланудың қалыпты нәрсе екенін қабылдайды, бірақ өздерін кінәлі немесе ыңғайсыз сезінетіндіктен, олар бұл сезімді мүмкіндігінше тезірек ысырып тастауға тырысады. Ашу — әдетте бірдеңенің дұрыс емес екендігі туралы ескерту белгісі, алайда бұл жұптар ауырсынудың астарында жасырылған хабарламаны тыңдаудың орнына, дауды шешуге бірден көшеді. Джеки серіктесі Питерден үйге кешігіп келетін және бірден кешкі ас дайындауға кірісетін. Егер ол кешігіп қалса, Питерден көкөністерді турауға немесе етті текшелеп кесуге көмектесуін сұрайтын. Питер көмектесуге дайын болса да, бұл іс әрқашан дерлік екеуінің біреуінің ашулануымен аяқталатын. Кейде Джеки оның мәселесі не болуы мүмкін екенін болжау арқылы ұрысты аттап өтуге тырысатын. «Тым баяу қимылдағаныңа таңғалмаймын – мына пышақты қайрау керек», – дейтін ол оған, немесе: «Сүйікті турау тақтайшаң ыдыс жуғышта жатқаны үшін көңіл-күйің жоқ қой», – деп айтатын. Немесе, Питер мәселені сол жерде шешуге тырысатын: «Жұмыста қатты шаршадың ғой; бар да, аяғыңды созып демал». Ашу сахнаға шыққан бойда, Питер мен Джеки шығу есігіне бет алып, даудан қашуға тырысатын. Бұл ұсыныстар сүйіспеншілікпен жасалған болуы мүмкін, бірақ ашуды аттап өту арқылы олар тек үстірт жауаптар тапты. Кеңес беру кезінде біз турау тақтайшалары мен шаршаудың астындағы қабаттарды аштық: Джеки жақсы әйел белгілі бір уақытқа дейін ыстық тамақ дайындауы керек деп есептейтін; Питер оған өзінің икемді екеуін айтып сендіре алды. Алайда олардың ұрыстарында бұдан да терең мән бар еді – сайып келгенде, жұпта ерлер мен әйелдер не істеу керектігі туралы олардың өте қатаң түсініктері болды. Дегенмен, Джеки үй шаруасының басым бөлігін өзі атқаратынын сезініп, көбірек көмек қалады, ал Питер оны жұмыстағы учаске бастығы сияқты басқарғысы келеді деп қорықты. Ол үйде көбірек істеуге дайын болса да, жұмыстағыдай динамиканың болғанын қаламады. Ашуды бұдан былай аттап өтпеу арқылы Джеки мен Питер даудың барлық қабаттарын және дұрыс шешімді тапты.

Бұғаттау (Blocking)

Бұл ашудан қашу техникасы ILYB (Men seni süyemin, biraq sağan ğaşıq emespin) жұптарында сирек кездеседі, бірақ менің клиенттерімнің қалғандары арасында жиі кездеседі: бір жартысы ашуланады, ал екінші жартысы жай ғана олардың ашуына жауап қатудан бас тартады. Мұндай қарым-қатынастарда жанжал ашық және кейде ушыққан болады. Сиан мен Стивен әдетте келіспеушіліктерін шеше алатын, бірақ олардың төтеп беру дағдыларын толығымен басып тастайтын бір тақырып болды: Стивеннің судан заттарды алып шығуға арнайы өсірілген екі үлкен иті бар еді және демалыс күндері ол жарыстарға кететін. Сиан итжанды адам емес еді, әсіресе үлкен-су-жүнді иттерді ұнатпайтын, сондықтан иттер сырттағы күркеде тұратын. Алайда, Стивеннің хоббиіне қатысты келіспеушіліктердің әлеуеті шексіз болатын. Егер Сиан онымен сөйлесуге тырысса, Стивен не үндемей қалып, оның сөйлеуіне мүмкіндік беретін, не бөлмеден шығып кететін. Сиан ашуға булығып, қайнап қала беретін. Стивен ашуланса да, бәлкім есікті тарс жапса да, оның ешқайсысы тікелей Сианға бағытталмайтын.

Өңделмеген ашу (Unprocessed Anger)

Кейбір адамдар ашуын жасыруға сондайлықты бел буады – өйткені жақсы адамдар ашуланбайды – нәтижесінде ашудың ішке түсуден басқа барар жері қалмайды. Сайып келгенде, ашу бас ауруына, жараға (язвы), жүйке ауруларына, депрессияға немесе өзіне зиян келтіруге айналады. Жасырылған ашудың басқа құны – қалағаныңызға қол жеткізе алмау және өзін-өзі құрметтеудің төмендегі. Шәкілдің екінші жағында кенеттен пайда болатын ашу тұр. Бұл адамдар ашуды жоққа шығарады – өйткені олар оны өз бойында немесе басқа адамдарда ұнатпайды – қысым төзгісіз деңгейге жетіп, олар жарылғанға дейін. Мысалы, Вирджиния – серіктесі Джордж сипаттағандай – "жын ұрғандай" болатын (go ballistic). Ол айғайлап, балағаттап, тіпті заттарды лақтыратын – мысалы, Джордж ыдыс жуғышқа емес, раковинаға салған таңғы ас кесесін. Жеке өзі Джордж серіктесін «көңіл-күйі құбылмалы сиыр» (moody cow) деп қабылдамай тастайтын. Бірақ Вирджиния барлық алдыңғы тітіркенулерді басып тастағандықтан, Джордж оның сабырлылығын бұзған мыңдаған басқа нәрселерден хабарсыз еді – бұл тек соңғы тамшы болды. Оның көзқарасы бойынша, әйелінің ашуының ешқандай себебі немесе қисыны жоқ еді: «Мен кесемді бұрын жүздеген рет салуды ұмытып кеткенмін, ал ол олай реакция білдірмеген, бұл қылмысқа мүлдем сәйкес келмейді».

ILYB жұптары әдетте шешілмеген ашумен күресудің драмалық емес жолдарын табады. Мен мұны "қулық ашу" (sneaky anger) деп ойлаймын, өйткені мәселемен тікелей бетпе-бет келудің орнына, адам саналы немесе санасыз түрде ойындар ойнайды. Қулық ашу жағдайында адамдар сырттай ынтымақтастық танытқандай көрінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде сұралған нәрсені ешқашан жасамайды. Олар қоңырау шалуды ұмытады, үй шаруасындағы жобаларды кейінге қалдырады немесе ыдыс жуғышты әдейі дұрыс толтырмайды – серіктесі қайта сұрамас үшін. Психологтар мұны пассивті-агрессивті мінез-құлық деп атайды. Позитивті ашу жарылып, ауаны тазартса, пассивті агрессия қарым-қатынасты улап, сақталып қалады. Бала кезінде бұл адамдарға жиі айғайламау, сөз қайтармау, ашуланбау, дауласпау немесе қарсылық білдірмеу айтылған. Іс жүзінде олардың ата-аналары: «Менде бұл сезімдер мен импульстар жоқ деп кейіп танытайық, ал мен олар сенде жоқ деп кейіп танытамын», – деген.

Пассивті-агрессивті ересектерде шынайы мәселелерді шешуді қиындататын миллиондаған сылтаулар әрқашан табылады. Отыз жеті жастағы жергілікті өзін-өзі басқару қызметкері Марк серіктесі үшін бірдеңе істеуге келісетін, бірақ іс жүзінде ынтымақтастықтан басқа кез келген нәрсені сезінетін: «Мен оның бетіне күліп қарап: "Әрине, кір себетін босату менің кезегім", – деп келісетінмін. Бірақ мен ешқашан оны істеуге қолым тимейтін. Егер ол маған бұйрық беретін болса, мен жарылғым келетін». Ақырында оның серіктесі жауап қайтарып, ол үшін заттарды жасауды тоқтатты. Тығырыққа тірелген олар кеңес беруге жүгінді, онда Марк ашуын жасырын тығудың орнына өз сезімдері туралы адал болуды үйренді. Ақырында олар бір-бірін түйреудің орнына, кім не істейтінін дұрыстап келісе алды. Пассивті-агрессивті адамдар ойнайтын басқа ойындарға мыналар жатады: «Ой, ұмытып кетіппін»; «Иә, бірақ...» (өз сылтауыңызды қосыңыз); ақымақ және дәрменсіз болып көріну; және тымсару/бұртию. Осы уақытта серіктесінің шыдамы таусылып, ол ашуға булығады. Содан кейін пассивті-агрессивті адам өзін ақтап шығып, серіктесін жанжал үшін кінәлайды. Пассивті-агрессивті адам күшті болып көрінуі мүмкін болса да, олардың жалғыз бақылауы – басқаларды қынжылтуда; олар көбінесе өз қалаулары мен қажеттіліктерін жоғалтып алады және түбінде қанағаттанғысыз қарым-қатынастарға ие болады. Пассивті агрессиямен күресу туралы толығырақ жаттығулар бөлімінде жазылған.

Қулық ашудың балама түрі – бәсең реніш (low-grade resentment). Бұл қасиетті қолданатын адамдар тікелей сын айтпайды, тек қырлы пікірлер білдіреді. Қырық бес жастағы жануарлар мінез-құлқын зерттеуші Джилли бәсең реніш оның өмірін құртып жатқанын анықтады: «Ол сарказмға толы түсініктемелер жасайтын, мысалы, "тамаша" және "әрине, ханшайым", егер мен, мысалы, құрбыларыммен қыдырғым келсе. Бірақ егер мен оған қарсы шықсам, ол жай ғана: "Маған енді пікір айтуға да болмай ма?" – деп айтатын. Оны ұстап алу мүмкін емес еді. Ол менің қаладағы кешіме, киіміме қарсы болды ма, әлде жай ғана қызғанды ма? Кім біледі? Біз үнемі ұрысып қала беретінбіз». Әрбір мысқыл сөздің артында бірнеше айтылмаған сезімдер және мағынаның көптеген әртүрлі қабаттары жатыр – жеңіл әзілден бастап терең ренішке дейін. Екі тараптың да нақты нені талқылап жатқанын немесе қай жерде тұрғанын білмеуі таңқаларлық емес қой?

Даулардан қашу тудыратын ауырсыну мен мәселелерді қарастырғаннан кейін, сындарлы дауларға (constructive arguments) қарайтын кез келді. Мен бұл тұжырымдаманы клиенттеріме түсіндіргенімде, бір серіктес жиі: «Бұл өте жақсы, бірақ мен жай ғана жанжал шығарғым келмейді», – дейді. Екіншісі қосылып: «Мұның бәрі тым жасанды көрінеді», – дейді. Сондықтан ашық айтайық: мен сізге қажетсіз қақтығысқа түсуді немесе жай ғана дауласу үшін ұрысуды ұсынбаймын. Күн сайын бізге ашулануға шақырулар беріледі: біреу көліктің алдын кесіп өтеді; біздің қоңырауымызға жауап берілмейді; біз әділетсіз сыналамыз. Алайда, келесі жолы дау пісіп келе жатқанда, одан қашпауға тырысыңыз. Қақтығыстардан қатты ыңғайсызданатын кейбір клиенттер ақырын бастайды, не бейтаныс адамдармен, не жұмыстағы әріптестерімен. Кешкі ас дайындауға қатысты даулардан қашатын Джеки, оған қызмет көрсетудің орнына әріптесімен сөйлесумен тым бос емес болған дүкен сатушысына ашуланғанын сезінді. «Әдетте мен сол жерде тұрып, іштей қайнайтынмын, – деп түсіндірді ол, – бірақ бұл жолы тістерімнің шықырлағанын сезіндім және "алға" деп ойладым. Мен: "Кешіріңіз, маған көмектесе аласыз ба?" – деп айтқан кезде қаншалықты сабырлы естілгеніме таң қалдым». Джеки үшін екінші тосынсый сатушыдан ешқандай өткір пікір немесе қарсы сөз болмауы еді. «Бұл аса үлкен мәселе емес болып шықты», – деді ол маған. Бейтаныс адамдарға жаттыққаннан кейін ол Питермен де адал болуға дайын болды. Джеки ашулануға шақыруды таныған болуы мүмкін, бірақ көптеген жұптар мәселелерден қашуға соншалықты машықтанған, тіпті белгілерді ұмытып кетеді.

Сізге дау қажет екендігінің жеті белгісі

Жүйелі түрде дауласатын жұптар алғашқы бірнеше белгілер туралы алаңдамауы мүмкін, бірақ ILYB жұптары – тіпті келіспеушіліктерді жек көретіндер – тіпті бір белгіні дауласуға шақыру ретінде пайдалануы керек.

Бір серіктес әдеттегіден гөрі үнсіз.

Дене тілі: бір-бірінің көзіне қарамау; бүкірейген иықтар; айқастырылған қолдар; ширыққан жақ; аяқты тықылдату; ары-бері жүру.

Дауыс ырғағының өзгеруі: дауыс байламдарындағы кернеу оларды қаттырақ және дыбыстарды сынғыш етеді.

Оңай ренжу: «Мұны неге істедің?»

Бір-бірін қайта-қайта тексеру – «Сенде бәрі жақсы ма?»; «Бәрі дұрыс па?» – бірақ өткір немесе тітіркенген жауап алу.

Мағынасыз қарсылық білдіру: «Жоқ, мен келіспеймін»; «Сенімдісің бе?»

Сіз ұзақ уақыт бойы шағымданбай шыдап келген нәрселер кенеттен жүйкеге тие бастайды.

Бұл ашуды дұрыс шығарудың жалғыз жолы – оны білдіру. Әдістер өткір пікірден бастап – Джекидің дүкендегі көмек сұраған ызғарлы өтініші сияқты – ашулануға, айғайлауға және тіпті ызалы айғай шығаруға дейін өзгеруі мүмкін. Мен мұны "шығару" (venting) деп атаймын. Шығару ашуды қауіпсіз босатып қана қоймайды, сонымен қатар оның ашуға жаман ат беретін бақылаусыз деңгейлерге дейін жиналуын тоқтатады. Шығару заттарды лақтыруды, қорлау тілін немесе күш көрсетуді қамтымайды. Шығарудың бұл экстремалды түрлері тек барлық алдыңғы арандатушылықтар еленбегендіктен орын алады. Сақтық ескертпесі: шығару тек дұрыс нысанаға бағытталған жағдайда ғана жұмыс істейді. Елеусіз шығару – мысалы, бастықтың сынынан кейін жазықсыз кіші қызметкерге айғайлау – ашуды тек күшейтеді.

Қақтығысты шешудің үш қадамы

Зерттеу (Explore): «Маған айту керек...» Бұл ашуды шығару және реніштер мен түңілулерді түсіндіру туралы, және бұл ұрыс кезінде табиғи түрде шығады деп үміттенеміз. Іште жиналып қалған сезімдерді жіберу туралы қосымша ақпаратты осы тараудың жаттығулар бөліміндегі «Эмоционалды түрде қалай адал болу керек» бөлімінен қараңыз. Кейде бір серіктеске екіншісіне қарағанда көбірек шығару қажет болуы мүмкін. Ақылға салуға тырыспаңыз: эмоциялар құрсауындағы адамның ұтымды ойлау қабілетіне қолжетімділігі болмайды. Олардың сезімдерін мойындаңыз: «Мен сенің көңіл-күйің түскенін көріп тұрмын». Екінші қадамға өтпес бұрын барлық сезімдердің шығарылғанына көз жеткізіңіз. Бір-біріңізден сұраңыз: Сізге тағы бірдеңе айту керек пе? Кеңес: Жеке тұлғаға тиіспеңіз. Адамды сынаудың орнына, мінез-құлыққа шағымданыңыз. «Сен сондай салақсың» деудің орнына, «Өтінемін, кофе шыныаяғыңды шетте қалдырмашы», – деп көріңіз.

Түсіну (Comprehend) Бір-біріңізді дұрыстап тыңдаңыз. Серіктесіңіз сөйлеп жатқан уақытты қорғанысыңызды дайындауға пайдаланбаңыз; тыңдаңыз. Не айтылғанын анық түсіну үшін және ешқандай түсініспеушіліктер жоқ екеніне көз жеткізу үшін сұрақтар қойыңыз. Егер сіз серіктесіңізге белсенді тыңдау құрметін көрсетсеңіз, олар да солай жауап қайтарады. Егер сіз тыңдай алмасаңыз, бұл сіздің әлі де ашулы екеніңізді және көбірек шығару керектігін білдіруі мүмкін.

Бірінші бөлім: Менің жауапкершілігім қандай? Ұрыстарда екеуінің де үлесі бар екенін (six of one and half a dozen of the other) ескере отырып, өз үлесіңіз туралы ойланыңыз. Сіздің мінез-құлқыңыз мәселені қалай ұзартты немесе тереңдетті? Өз кемшіліктеріңіз туралы нақты түсінікке ие болған кезде, бір нәрсені табыңыз – қаншалықты кішкентай болса да – және ол үшін кешірім сұраңыз. Мысалы, Ник пен Анна ұлдарының нашар GCSE сынақ нәтижелерінен кейін ұрысып қалды. Анна оқу курсында болған және Никті өзі жоқта баланың қайталауын дұрыс қадағаламағаны үшін кінәлады. Ұрыс шеңбер бойымен айнала берді. Анна әлі де ренжулі еді, бірақ келіспеушілікке қосқан үлесі үшін кешірім сұрады: «Саған үнсіздік жариялағаным үшін кешір». Бірнеше сағаттан кейін, көбірек ойланған соң, Анна тағы бір кешірім сұрады: «Мен ұлымызға да ашуландым және оның бір бөлігін сенен алғаным үшін өкінемін».

Екінші бөлім: Мен сенің мәселелеріңді түсінемін Мәселелерге серіктесіңіздің көзқарасымен қарауға тырысыңыз. Жеңілдететін жағдайлар бар ма? Сол уақытта ол қандай мәселелерге тап болуы мүмкін еді? Олардың өткенінде бұл мәселені «соқыр даққа» айналдыратын бірдеңе бар ма? Мысалы, Анна Никке: «Мен жоқта ата-аналық рөлдердің екеуін де атқару қиын болған шығар», – деді. Кеңес: Кейде жұптар өз үлестері үшін кешірім сұрауға немесе серіктесі үшін жеңілдік табуға қиналғанда, мен олардан орындарын ауыстыруды және өздерін серіктесінің орнында елестетуді сұраймын. Екінші тарапты бес минут бойы жақтап сөйлеу әдетте жеткілікті, бірақ бұл серіктесіңіздің жағдайын жақсырақ түсіну үшін тиімді әдіс. Кейбір жұптар үйде орындықтарын ауыстырады, кейбіреулері бөлменің әр бұрышына өтіп дауласады, ал кейбіреулері мұны жай ғана бастарында жасайды. Егер сіз серіктесіңіздің орнына тұру мүмкін емес деп тапсаңыз, сіз әлі де тым ашулы болуыңыз мүмкін. Бұл жағдайда "зерттеуге" қайта оралыңыз.

Әрекет (Action) Екеуіңіз де сезімдеріңізді шығарып, бір-біріңіздің көзқарасыңызды түсінуге тырыспайынша, тұрақты шешім табу мүмкін емес. Өкінішке орай, кейбір жұптар – әсіресе ұрысты жек көретін ILYB жұптары – бірден әрекетке көшуге тырысады. Бұрын талқыланғандай, бұл қысқа жол шешімдері жұмыс істеуі мүмкін, бірақ олар әдетте бір серіктесті өкпелі қалдырады және сондықтан болашақ даулардың тұқымын себуі мүмкін.

Ник пен Анна ұрыстың екі жағын да шын мәнінде түсінген кезде, Ник ұлының мектептегі жұмысын қадағалауға басымдық беруге келісті, ал Анна келесі жолы жұмыс бабымен кеткенде кір жууды алдын ала реттеуге келісті, осылайша Ник ұлына көбірек уақыт бөле алатын болды. Өзіңізден сұраңыз: «Біз бұл ұрыстан не үйрендік?», «Егер бұл жағдайлар қайталанса, біз басқаша әрекет етер ме едік?», «Келесі жолы біз заттарды қалай басқаша жасаймыз?», «Қазір бұл мәселемен не істеуіміз керек?» Кеңес: Жеңуге құмар болмаңыз. Екі тарапты да қанағаттандыратын ымыраға келуге тырысыңыз немесе айырбас жасауға ұмтылыңыз: «Егер сен шайыңа печенье малып жейтін жиіркенішті әдетіңді тастасаң, мен төсекте кітап оқымаймын». Тіпті сезімтал аймақтарды біліп, абайлап жүруге келісудің өзі жақсы нәтиже болуы мүмкін.

Егер дау деструктивті сипат алса не істеу керек?

Есіңізде болсын: мүлдем дауласпағаннан гөрі, жаман даудың болғаны жақсы.

Температура көтерілгенде, бұл әдетте шынайы сезімдердің бетке шыға бастағанының белгісі, үміт белгісі. Кеңес беруде жағдай жақсармас бұрын даулар нашарлай түседі.

«Тағы бір нәрсе» деп айтуға және қосымша шағымдарды қосуға азғырылуға қарсы тұрыңыз. Бұл мысалдар сіздің дәлеліңізді күшейтуі мүмкін, бірақ олар сонымен қатар дауды ұзартады және қиындатады. Оның орнына бір уақытта бір мәселені шешуге тырысыңыз.

Сіз шағымданудың орнына сынап жаттыңыз ба? Жалпы алғанда, шағымдар «мен» есімдігін, ал сын «сен» есімдігін қолданады. Мысалы, шағым «Мен төсекке бір уақытта жатқанымызды қаладым» болар еді. Сын ретінде айтылса, ол «Сен төсекке уақытында келмедің» болар еді. Біріншісі ұйқы уақыты туралы талқылауға шақырады; екіншісі серіктесіңізді қорғанысқа көшіріп, дауды ұзартады.

Айғайлау және қызулану қолайлы. Бірақ егер тіл қорлауға ұласса немесе итеру не ұру қаупі туындаса, сіз он-он бес минутқа бөлініп, екеуіңіз де суығаннан кейін қайтып келуіңіз керек. Кім қауіп төнгенін сезсе, сол «тайм-аут» жариялауы керек. Бұл әртүрлі бөлмелерге бөлінуді немесе бір-біріне қысқа серуенге/көлікпен жүріп қайтуға мүмкіндік беруді білдіреді. Бөлек өткізілетін уақыттың нақты ұзақтығы әр жұпқа байланысты, бірақ ол алдын ала келісілуі керек. Талқылаудың қайта жалғасуы өте маңызды – кейбір жұптар қысқаша талдау жасайды, ал басқалары екінші раундқа кіріседі – әйтпесе шығару процесінің ортасындағы адам болашақта серіктесіне «тайм-аут» алуға рұқсат бергісі келмейді, өйткені ол ашуын дұрыс шығару мүмкіндігінен айырылып қалудан қорқады.

Сексен/жиырма ережесін есте сақтаңыз (Үшінші тарауды қараңыз) және қайта-қайта орала беретін даулардың астында не жатуы мүмкін екенін қараңыз. Кеңес алудағы бір жұп тоңазытқышты еріту туралы ұрысатын. Әйелі күйеуі бар өнімдерді тауыспай, тым көп мұздатылған өнімдер сатып алады деп есептейтін. Күйеуі тамақ әзірлейтін және тамақтануды жоспарлау өзіне байланысты деп есептейтін. Бұл өте жағымсыз жағдайға ұласты, әсіресе әйелінің ата-анасы оларға көп тауық етін берген кезде, ал күйеуі ол орынның көп бөлігін алады деп шағымданды. Бұл шайқас бірнеше апта бойы өзгерістермен қайталанып отырды, бірақ мұздатқыш әлі ерітілмеген еді. Ақырында біз тереңірек үңіліп, негізгі мәселені таптық. Әйелі мұздатқышты күйеуі көшіп келгенге дейін сатып алған және ол оның мүлкін құрметтемейтінін сезінген. Оның пікірінше, егер мұздатқыш дұрыс күтілмесе, ол бұзылып қалады және олар жаңасын сатып ала алмайды. Күйеуінің ақшаға қатысты «не болса, сол болсын» деген көзқарасы басым болды және жалпы олар амалдап күнелтеді деп есептейтін. Ол серіктесінің қорқынышын шын түсінген кезде мәселе жоғалып, мұздатқыш ақыры ерітілді.

Дауыңызды талдау үшін Қақтығысты шешудің үш қадамын (жоғарыдағы) пайдаланыңыз. Жақсы бастама даудың өзіңізге тиесілі жартысы үшін кешірім сұрау болар еді. Содан кейін не дұрыс болмағанын қараңыз. Ұрысты қайта тұтандырмай-ақ мұны жүзеге асырудың жақсы жолы: «Мен мәселелерді қайта қозғағым келмейді, бірақ сіздің ойыңызша неге бұл бақылаудан шығып кетті?» немесе «Біз бұған қалай басқаша жақындай алар едік?» немесе «Біз не үйрене аламыз?» сияқты нәрсені айту болады.

Кейде менің әйел клиенттерім күйеулерінің сезімдерді, әсіресе ашуды жеткізуде нашар екенін, сондықтан тиімді дауласу мүмкін емес екенін айтады. Мен гендерлік стереотиптерден аулақ болуға тырысамын – ішінара мен «өз сезімдерімен байланысы жоқ» эмоционалды түрде анық сөйлейтін ерлер мен әйелдерді көп кездестіргендіктен, бірақ негізінен «екеуінің де үлесі бар» (six of one and half a dozen of the other) ережесіне байланысты. Серіктесінің ашудан қашу стратегияларының бірін қолданатынына шағымданатын әрбір дерлік әйелдің өзі де толықтырушы стратегияны қолданатыны белгілі болады. Кейде мәселеге қосқан өз үлесімізді мойындағаннан гөрі серіктесті сынау оңайырақ.

Түйіндеме

Ашудан қашуға тырысу жақсы даумен ақтарылғаннан гөрі көп мәселе тудыруы мүмкін.

Ашуды ауыздықтаудың деструктивті стратегияларына оқшаулану, ұтымды түсіндіру (рационализация), аттап өту және бұғаттау жатады.

Жұп сезімдерін шығарғаннан кейін ғана олар жағымсыз емес, өнімді дауға дайын болады.

Ұрыстар сол сәтте ешқашан жағымды болмаса да, олар көптен бергі мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.

Егер даулар шеңбер бойымен жүрсе, бұл көбінесе Қақтығысты шешудің үш қадамының бірі – зерттеу, түсіну, әрекет – өткізіліп жіберілгендіктен болады.

Дауласу және қайтадан дұрыс татуласу – сіз жасай алатын байланыстың ең қарқынды түрі. Шынымен жақсы дауласу арқылы серіктесіңізді қаншалықты жақсы көретініңізді дәлелдейтін уақыт келген жоқ па?

Жаттығулар Эмоционалды түрде қалай адал болу керек

Жұптар өздерін адалмыз және әдетте бір-біріне шындықты айтамыз деп ойлағанды ұнатады. Бір серіктес жаңа үй кинотеатры шын мәніндегіден сәл арзанырақ тұрды деп кейіп танытуы мүмкін, екіншісі ең жақын досының қыздар отырысындағы (hen party) стриптизші туралы айтуды ұмытып кетеді, бірақ маңызды заңбұзушылықтар аз. Дегенмен, біздің сезімдерімізге келгенде ережелер өзгереді. Біз тыныштықты сақтау немесе серіктесімізді ренжітпеу үшін үнемі зиянсыз өтіріктер айтамыз. Шын мәнінде керісінше болғанына қарамастан: «Мәселе емес», «Әрине, мен қарсы емеспін» немесе «Бұл түк емес» деп қаншалықты жиі айттыңыз? Жиі жұптар: «Біз бір-бірімізге бәрін айта аламыз», – деп мақтанады, бірақ шын мәнінде олар бір-біріне ештеңе айтпайды десе де болады. Шындықты айту да, есту de қорқынышты болуы мүмкін болса да, эмоционалды адалдық сіздің қарым-қатынасыңызды еркін етеді және оны зеріктіруден сақтайды.

Мына қарапайым қадамдарды орындаңыз:

Сезімдеріңізді атап үйреніңіз Көптеген клиенттер көп сезімдері жоқ деп мәлімдейді, бірақ шындығында олар әрқашан өздерінің толық ауқымын біле бермейді. Кейбір клиенттер мен олардан мүмкіндігінше көп «сезімдерді» жазуды сұрағанда, абдырап қалады. Бірақ мен флипчарт әкелемін және көп ұзамай біз толық парақты толтырамыз.

Сіз қанша сезімді тізімдей аласыз? Қағазға мүмкіндігінше көп жазыңыз, содан кейін тағы біразын ойлап табуға тырысыңыз.

Сезімдеріңіздің ауқымына қараңыз. Сезімдер отбасыларға жатады, сондықтан бірге жүреді деп ойлайтындарыңызды дөңгелектеп, қосыңыз. Менің ойымша, жеті негізгі топ болуы мүмкін: шок (оған таңданыс, шатасу, таңғлу кіреді), ашу (оған қаһар, реніш, күйініш, тітіркену, шыдамсыздық кіреді), қайғы (оған қасірет, көңіл қалу, ауырсыну, үмітсіздік кіреді), қорқыныш (оған мазасыздық, уайым, сенімсіздік, дүрбелең, қызғаныш, кінә, ұят кіреді), махаббат (оған қабылдау, сүйсіну, бағалау, ризашылық, жеңілдеу, эмпатия, жанашырлық кіреді), жиіркеніш (оған жек көру, менсінбеу, теріс айналу, келеке ету, жиіркену кіреді) және бақыт (оған қуаныш, қанағаттану, рахат, риза болу, көңіл көтеру кіреді). Дегенмен, сіз көбірек отбасыларды табуыңыз немесе кейбір эмоциялар басқа жерлерге жатады деп шешуіңіз мүмкін. Дұрыс немесе бұрыс таңдау жоқ.

Сезімдеріңіздің күрделілігін түсініңіз. Бұл сезімдердің көпшілігі теріс болып көрінеді – шын мәнінде төрт тұтас отбасы – және «махаббат» пен «бақыт» отбасылары біздің бастапқы ми шабуылымыз кезінде жиі назардан тыс қалады. Жақынырақ қарағанда, олардың кейбіреулері бейтарап, әсіресе «шок» отбасындағылар. Жағымсыз сезімдердің жағымды жақтары болуы мүмкін: мысалы, қызғанышпен бірге әрқашан құмарлық болады. Сонымен қатар, жағымды сезімдердің кемшілігі бар: мысалы, сүйсіну көзсіз табынушылыққа айналуы мүмкін.

Сезімдер күнделігін жүргізіңіз. Бір апта бойы, бірнеше бос минут болған сайын, басыңыздан өткерген кез келген сезімді жазып отырыңыз. Бұл пойызда, келесі кездесуіңіз кешігіп жатқанда немесе балаларыңыздың ойнап жатқанын көргенде болуы мүмкін. Барлық сезімдеріңізді жазыңыз, әсіресе ыңғайсыз сезімдерді. Бұл жеке күнделік, сондықтан өзіңізге эмоционалды түрде адал болыңыз. Бұл сезімдермен ештеңе істеудің қажеті жоқ; жай ғана олардан хабардар болыңыз және оларды атап жаттығыңыз.

Батыл болыңыз. Әр топтың ішінде сезімдер жұмсақтан жабайыға дейін өзгереді. Эмоцияларымызға сенімді болмаған кезде, біз басылып қалудан қорқып, оларды төмендетуге тырысамыз. Дегенмен, адамдардың көпшілігі алғаш хабарлағаннан гөрі бір-екі саты жоғары нәрсені сезінеді. Сондықтан келесі жолы, мысалы, көңіл-күйіңіз түскенін жазғанда, адалырақ болуға тырысыңыз және мазасыздық, көңіл қалу немесе күйініш сияқты жасырын эмоцияларды зерттеңіз.

Эмоциялар отбасыларына қайта қарап, өзіңізден сұраңыз: Мен әр санаттағы сезімдерді бастан кешіріп жүрмін бе? Егер бір отбасы әсіресе аз ұсынылған болса, оның себебін түсіну маңызды. Ата-анаңыз осы сезімдерді бастан кешіруде қиындықтарға тап болды ма? Неліктен сіз тежелуіңіз керек? Күнделікті өмірде осы эмоцияларды әдейі іздеуге тырысыңыз – тіпті олардың барлығы спектрдің жұмсақ жағынан келсе де. Мысалы, егер сіз «махаббат» немесе «бақыт» отбасыларынан өте аз сезінсеңіз, кішкентай қуаныштарды жазып алуды ұмытпаңыз. Егер сіз әдемі гүл көрсеңіз немесе газеттегі карикатураға күлсеңіз, «бақытты» немесе «риза» деп жазыңыз.

Сезімдер мен ойларды ажыратыңыз Сөйлемнің басына жай ғана «Мен сезінемін» сөзін қою – мысалы, «Мен сені қателік жіберді деп сезінемін» немесе «Мен сені тәртіп бұзды деп сезінемін» – адамды эмоционалды түрде адал етпейді. Мұндай сөйлемдер сөйлеп тұрған адамның эмоциялары туралы ештеңе айтпайды. Біз болжай аламыз: бәлкім көңіл қалу шығар, бірақ мүмкін күйініш немесе тіпті менсінбеу. Сөйлеушінің білдіргені – пікір.

Сезімдер көбінесе біздің денемізден келеді. Бізде физикалық реакция болады: кеуденің қысылуы; асқазанның түйілуі; жүректің тезірек соғуы; дірілдеу.

Ойлар біздің басымыздан келеді. Олар пікірлер, идеялар, пайымдаулар және нанымдар. Бұл оларды маңыздылығы жағынан кем қылмайды, бірақ олар сезім емес.

Сезімдерді жеткізіңіз Күнделігіңізде сезімдерді анықтауға және атауға машықтанғаннан кейін, оларды серіктесіңізге білдіруге көшіңіз.

Сезімді иемденіңіз. «Сен мені осылай сезіндіресің...» емес, «Мен сезінемін...». Мысалы, «Қайта өңдеу жәшігіне салу үшін артқы есіктің жанына пластик бөтелкелерді қалдыра бергеніңде мен ашуланамын (ызаланамын, қапаланамын немесе басқаша)». Мынадай емес: «Сен ойланбай жасаған ісіңмен мені ашуландырасың». Шағым неғұрлым нақты болса, ол біреудің тұлғасына шабуыл сияқты азырақ көрінеді. Түптеп келгенде, мінез-құлқымызды өзгерту – пластик бөтелкелерді шығару – тұлғамызды өзгертуден гөрі әлдеқайда оңай.

Жиі сезіміңізді мойындаудың өзі сізді ширығудан арылтады. Кейбір жағдайларда сіз тіпті серіктесіңізге айту қажеттілігін сезінбейсіз, бірақ егер сіз онымен сөйлесуді шешсеңіз, келесі ұсынысты орындауға сенімді болыңыз.

Жағымсыз жақтармен жұмыс істегенде жауапкершілікті болыңыз. Ашуланудың, қорқудың немесе тіпті жиіркенудің еш айыбы жоқ – бұл адам болудың бір бөлігі, бірақ бұл эмоциялар нашар беделге ие, өйткені біз оларды дұрыс қолданбаймыз. Сондықтан не айтқыңыз келетінін алдын ала ойластырыңыз және кез келген «сен мені мәжбүрлейсің» деген мәлімдемелерді алып тастаңыз. Әрбір сөйлемді «Мен сезінемін...» деп бастауға тырысыңыз. Серіктесіңізге сезімдеріңіз туралы айтқаннан кейін, оның не айтатынын да тыңдаңыз.

Мұқият тыңдаңыз Серіктесіңіздің сезімдеріңізге мұқият болуын күткеніңіздей, сол құрметті қайтаруға дайын болыңыз.

Серіктесіңіздің сөзін бөлмеңіз немесе сезімдерін кішірейтуге тырыспаңыз, және оған олай сезінбеу керектігін айтпаңыз.

Айтылған нәрсені мойындаңыз, тіпті есту ауыр болса да. Барлық кінәні мойнына алмай, мұны шешудің жауапты жолы: «Менің ... істегенімді айтқаныңа көңілім түсіп тұр», – деп айту болады. Есіңізде болсын: сезімдерді көбірек сезіну бай өмірге әкеледі, бұл өзіңізді жақсырақ түсінуді ғана емес, сонымен қатар серіктесіңізге деген жақсы эмпатияны және адамдармен қарым-қатынас дағдыларын жақсартуды білдіреді.

«Қақтығысты шешудің үш қадамы» бойынша жұмыс

ILYB жұптары келіспеушіліктерді азайтқысы келеді немесе оларды мүмкіндігінше тезірек аяқтағысы келеді. Сондықтан бұл жаттығу сіздің үш қадам арқылы сапарыңызды баяулатуға арналған.

Үш қағаз алыңыз да, біреуінің басына ЗЕРТТЕУ (EXPLORE), екіншісіне ТҮСІНУ (COMPREHEND) және үшіншісіне ӘРЕКЕТ (ACTION) деп жазыңыз.

Ағымдағы дауды немесе жақында болған ұрысты алыңыз.

Зерттеу – бұл сезімдер туралы, сондықтан әрқайсыңыз сезім білдірген сайын оны ЗЕРТТЕУ парағына жазыңыз.

Зерттеу сонымен қатар пікірлер мен нанымдар туралы – «Жақсы әке балаларына қарайды»; «Жақсы әйел кешке қыдырмайды». Мұның бәрін де жазыңыз.

Зерттеу фактілер туралы – «Мен үйге жеті он бестен бұрын жете алмаймын»; «Біздің үй шаруашылығымызда он мәрте кір жуылады және оны біреу істеуі керек». Ең маңыздыларын жазып алыңыз.

ЗЕРТТЕУ парағыңызды қайта тексеріңіз. Фактілермен қатар, сезім сөздері мен нанымдардың көп екеніне көз жеткізіңіз. Осы екі санаттың кез келгенінен тағы бірдеңе ойлай аласыз ба?

Кейде ықтимал шешім (ӘРЕКЕТ парағы үшін) әңгіме барысында ерте пайда болуы мүмкін. Табылған шешімді жоғалып кетпес үшін тиісті параққа жазыңыз, бірақ ЗЕРТТЕУ парағын толтыруға қайта оралыңыз.

Әрі қарай ТҮСІНУ парағын алыңыз. Түсіну – бұл заттардың неге болатыны туралы – «Мен ашуланамын, өйткені жұмыстан күйзеліске түстім»; «Мен еленбеген кезде жыныстық қатынасты қаламаймын». Осыларды жазыңыз.

Нанымдар әрқашан бір жерден келеді: біздің тәрбиеміз, дініміз, жалпы мәдениет немесе бұқаралық ақпарат құралдары. Әсіресе балалық шағымыздан келетін нанымдар күшті; сіздің тәрбиеңіз нанымдарыңызға қалай әсер етуі мүмкін еді? Тапқандарыңызды жазыңыз.

ЗЕРТТЕУ және ТҮСІНУ парақтарына қарап, шешім табу үшін осы түсініктерді қалай пайдалануға болатынын ойлаңыз.

Шешімдер әр тарап үшін пайда болған кезде жақсы жұмыс істейді. Мысалы, А серіктесі үйге келгеннен кейін В серіктесіне бес минут тыныштық беруге келіседі, бірақ оның орнына В серіктесі кешке қарай балаларды шомылдыруға келіседі, осылайша А демала алады. Шешімдердің жалпы және тексеру қиын (мысалы, «көбірек тырысу») болмауын, керісінше тексерілетін болуын қадағалаңыз. Келісімді ӘРЕКЕТ парағына жазыңыз. Сіз оны тіпті келісімшарт сияқты жаза аласыз – «Мен ... келісемін, егер сен ... келіссең» – және екеуіңіз де қол қойыңыз.

Бір аптадан кейін ӘРЕКЕТ парағын алып шығып, екеуіңіз де келісімнің өз жағын орындадыңыз ба, соны қараңыз. Егер орындамасаңыз, үш жаңа қағаз алыңыз, тақырыптарды жазып, жаттығуды қайтадан орындаңыз: екеуіңіз қалай сезінетініңізді зерттеп, не дұрыс болмағанын түсініп және жақсырақ іс-қимыл жоспарын құрыңыз.

Пассивті агрессормен қалай күресуге болады

Өзіңізден: «Неліктен менің серіктесім өзін тікелей қорғай алмайды?» – деп сұраңыз. Пассивті агрессия әдетте өзін дәрменсіз сезінетін адамдардың таңдауы болып табылады. Сіздің серіктесіңізге «жоқ» деп айтуға рұқсат етілген бе?

Жасырын дұшпандықты бетке шығарыңыз. Олардың тым оңай келісіміне қарсы шығыңыз: «Мен сенің ... қалайтыныңды ойламаймын». Өзіңізді кінәлі сезінбеңіз немесе ашуланғаныңыз немесе ренжігеніңіз үшін кешірім сұрауға мәжбүрлемеңіз.

Түсініспеушіліктерден аулақ болыңыз. Нұсқауларды қайталап айтыңыз, нақты мерзімдер белгілеңіз және жұмыста созбалаңға салу үшін айыппұлдар белгілеңіз.

Бір шешімге келген соң, соңына дейін жеткізіңіз. Егер біреу үнемі кешігіп жүрсе және сіз оларға он минуттан артық кешігіп, қоңырау шалмаса кетіп қалатыныңызды айтсаңыз, сол он минуттан кейін кетіп қалуға көз жеткізіңіз. Жазаларды орындамау сіздің ұстанымыңызды қатты әлсіретеді.

Пассивті агрессивті болуды қалай тоқтатуға болады

Ашуланудың қалыпты екенін қабылдаңыз.

Ашуланған кезде де жақсы адам бола алатыныңызды қабылдаңыз.

Ашуды жақсы қолданудың пайдасын қараңыз. Ол істі бітіреді және қателіктерді түзетеді.

Ашулану туралы қорқыныштарыңызды түсініңіз. Ең жаманы не болуы мүмкін? Ашулануға мүмкіндік беретін, бірақ сол қорқыныштарды айналып өтетін қандай стратегияларды қолдана аласыз?

Ескі мінез-құлықтар, тіпті олар жас кезіңізде сіз үшін жұмыс істесе де, жаңартуды қажет етеді. Мектепке ұнаса да, ұнамаса da баруға мәжбүр баладан айырмашылығы, сізде таңдау бар.

«Жоқ» деп айтуды жаттығыңыз. Бұл көптеген пассивті-агрессивті мінез-құлықты қысқартады. Егер ұрыс болса, кем дегенде екеуіңіз де ашуыңыздың қулық мінез-құлықпен жасырылуының орнына, не үшін ұрысып жатқаныңызды білесіздер.

Өзіңізді қысым көргендей сезінгенде серіктесіңізге айтыңыз.

Үшінші қадам НЫСАНА (TARGET)

«Біздің арамыздағы жағдай қалай деп ойлайсың?»
«Жақсы. Қарашы, мен білмеймін».
«Мен жағдайды жақсартуға тырысып жатырмын. Мен сені сүйемін және бәрін жақсарту үшін бәрін жасаймын».
«Мен білемін».
«Біз сөйлесеміз, бірақ бәрі шеңбер бойымен жүреді. Сен менен не қалайсың?»

Ұзақ мерзімді қарым-қатынастардың көпшілігінде махаббат тапшылығы жоқ, бірақ әйтеуір ол діттеген жеріне жетпейтін сияқты. Бір жартысының өзін сүйікті сезінбей қалуы таңқаларлық емес. Жақсырақ сүйіспеншілік қарым-қатынасы жақсырақ НЫСАНАЛАУДАН (TARGETING) келеді.

Бесінші тарау Екеуіңіз де бір махаббат тілінде сөйлейсіздер ме?

Егер сіз жапониялық біреумен сөйлескіңіз келсе, аудармашы жалдауыңыз немесе сол адамның тілі мен мәдениетін зерттеуіңіз мүмкін. Алайда, біз ғашық болған кезде серіктесіміздің романтикаға деген көзқарасы дәл біздікіндей деп болжаймыз. Қарым-қатынастың алғашқы күндерінде – лимеренция (құмарлық) шегіне жеткенде – бұл айырмашылықтар маңызды емес. Біздің барлық назарымыз сүйіктімізде болады және осыншалықты назар аудару деңгейімен біз өзара махаббат тілін табатынымызға кепілдік бар. Мәселе бал айы кезеңінен кейін, күнкөрис сияқты шындықтар романтикаға қол сұға бастағанда туындайды. Бұл кезде біз өзіміздің негізгі тілімізге шегінеміз, бәлкім, екінші тілдің аздаған бөлігін қосамыз. Егер серіктесіміздің махаббатқа деген көзқарасы біздікіндей болса, бұл қиындық тудырмайды, бірақ міне, түйткіл қайда: мен махаббаттың бес түрлі тілін анықтадым. Сонымен, егер сіз бір тілде сөйлесеңіз, ал серіктесіңіз негізінен басқа тілде сөйлесе не болады? Менің кәсіби көмегіме жүгінген Кэтлин мен Филип атты жұп осындай қате түсінісудің жақсы мысалы болып табылады. Кейбір қорқынышты ұрыстардың астында олардың арасында өте ерекше байланыс бар екені анық еді, бірақ екеуі де өздерін сүйікті сезінбеді. Мен олардан қамқорлықты қалай көрсететіндерін сұрағанымда, Кэтлин туған күн немесе Рождество алдындағы айларды дәл келетін сыйлықты іздеп дүкендерді шарлаумен, оны жасырын жерге тығумен және ақырында сәлемдемені сәнді таспалармен безендірумен өткізетінін түсіндірді. Ал Филип болса, Кэтлиннің сырт келбетіне мақтаулар айту және күн сайын «Мен сені сүйемін» деп айту арқылы қамқор жағын көрсететін. Екеуі де сүйіспеншілікті білдірудің бірдей жақсы жолдары. Тек бұл жерде әр серіктес іштей екіншісінің өзінің ерекше махаббат тілінде сөйлеуін қалады. Нәтижесінде, ол оған тек ашықхат пен өзіне сыйлық сатып алу үшін ақша бергенде, әйелі қатты күйзелді; ал күйеуі әйелінің ешқашан жағымды сөздер сыбырламайтынына ренжіді. Олардың қиын жағдайда болғаны таңқаларлық емес.

Әртүрлі махаббат тілдері көптеген ILYB жұптарының менің офисіме әкелетін дилеммасын түсіндірері сөзсіз. Бір серіктес махаббаттан айырылып қалса, екіншісі әлі де қатты ғашық және болған жағдайға қатты күйзеледі. «Ғашық» серіктес өз қажеттіліктерін қанағаттандырып жатқан болуы мүмкін, бірақ білместікпен ол серіктесі өзін сүйікті сезінуі үшін оның махаббат тілінде жеткілікті жиі сөйлемейді. Неліктен бұл орын алуы керек? Өкінішке орай, біз серіктесіміздің махаббат қажеттіліктері дәл біздікіндей деп болжаймыз. Бұл табиғи болжам, бірақ өте қауіпті. Басқа жұптар арасында бір серіктес сүйіспеншілігін білдірудің көптеген жолдарын қолданып көреді, бірақ бәрібір жеткізе алмайды. Қырық екі жастағы жабайы табиғатты қорғау менеджері Элис он жеті жылдық серіктесі Джасперге бұдан былай ғашық емес еді. Бастапқыда Джаспер олардың қарым-қатынасын құтқару үшін бәрін жасауға уәде берген: ол үй шаруасына көбірек көмектесе бастады, оған көбірек комплименттер айтты және жалпы алғанда мұқият болуға тырысты. Кеңес алуды бастағанда ол: «Махаббаттың осындай ауыр жұмыс болуы керек екенін білмеппін», – деп шағымданды. Жағдайды ушықтыра түскен нәрсе, Элис оны сүйетініне әлі де сенімді емес еді. «Менің ойымша, ол менің басқа біреу болғанымды қалайды, – деді Джаспер, – және мен бола аламын ба, тіпті болғым келе ме, білмеймін». Ол өзінің сүйіспеншілік байланысын жеткізе алмай ғана қоймай, жұмсалған күш жұпты бір-бірінен алыстата түсті. Жауап Джаспердің көбірек тырысуында емес – шашыраңқы әдіс – керісінше, азырақ істеп, жақсырақ нысанаға алуында еді.

Махаббат тілдері

Соңғы жиырма жылда мен сүйіспеншілікті білдірудің көптеген әртүрлі жолдарын бақыладым, бірақ олар бес кең санатқа бөлінетін сияқты:

Бірге сапалы уақыт өткізу (Creating quality time together)

Бұл теледидар көріп құшақтасып жатудан бастап, экзотикалық шетелдік демалыстарға дейін созылуы мүмкін. Бұл адамдар серіктесі достарына, хоббиіне немесе жұмысына тым көп уақыт жұмсаса, жалықса бастауы мүмкін. Олардың ең ықтимал шағымы: «Біз ешқашан бірге көңіл көтермейміз» немесе «Сенің менен басқа барлық адамға уақытың бар». Олардың серіктесі жасай алатын ең жаман нәрсе – үй шаруаларын бітіру үшін «кездесуді» немесе «отбасылық серуендеу күнін» кейінге қалдыру немесе досы мұқтаж болғандықтан одан бас тарту.

Егер бұл сіздің серіктесіңіз болса: Оқиға бірге уақыт өткізуден маңызды емес, бірақ жомарт серіктес екінші жартысына да қуаныш сыйлайтын іс-әрекетті таңдайтын еді. Тіпті кездесу сізге аса ұнамайтын нәрсені қамтыса да, жақсы көңіл-күймен барыңыз, өйткені бұл сізге көбірек плюс ұпайларын әкеледі. Бірге болған уақытта тек уақытыңызды ғана емес, ойларыңызды да бөлісіп, назарыңызды толығымен серіктесіңізге аударыңыз. Бұл ортақ іс-әрекетке қатысты түсініктеме немесе апта ішінде пайда болған жеке нәрсе болуы мүмкін.

Қамқорлық әрекеттері (Caring actions)

Кейде бұл жақсы жалақы табу немесе жақсы үй ұстау сияқты негізгі серіктестік міндеттер болуы мүмкін, бірақ әдетте олар анағұрлым жақын болады: үш тағамнан тұратын ас әзірлеу, серіктесіңізге қораны тазалауға көмектесу немесе оның әпкесін таңғы сағат 3-те әуежайға апару, мысалы. Сүйіспеншілігін қамқорлық әрекеттері арқылы көрсететін адамдар көбінесе: «Іс сөзден күштірек сөйлейді», – деп айтады. Олардың серіктесі жасай алатын ең жаман нәрсе – уәде еткен кішкентай жұмысты аяқтамау.

Егер бұл сіздің серіктесіңіз болса: Жалақы табу және үй шаруашылығын жүргізу шын мәнінде қамқорлық әрекеттері ретінде саналған күндерден бері ставкалар өсті, әсіресе ақылы жұмыс пен бірқалыпты жұмыс істейтін үйді көптеген адамдар кәдімгі нәрсе деп қабылдайды. Сондықтан серіктесіңіз тіпті ойламаған ерекше нәрселерді іздеңіз: көлікті тазалауға апару, үй компьютеріне жаңа антивирустық бағдарламалық құрал орнату немесе торт пісіру. Бұл әрекеттер, әсіресе егер олар сіз әдетте жасамайтын нәрсе болса, ерекше бағаланады. Егер сіз серіктесіңіздің көзінде не қамқорлық әрекеті болып табылатынына сенімді болмасаңыз, ол не туралы шағымданатынын тыңдаңыз. Қазіргі уақытта бұл миды ашыту сияқты сезілуі мүмкін, бірақ оны махаббатыңыздың көрінісіне айналдыру үшін бұрылыс іздеңіз. Шағым шашылып жатқан жуынатын бөлме туралы болуы мүмкін, бұл жағдайда жай ғана жинап қоймаңыз; кішкентай шырақтар сатып алып, оған ыстық ванна дайындаңыз.

Сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс (Affectionate physical contact)

Ойға бірден жыныстық қатынас келеді, бірақ көбінесе құшақтау мен кенеттен сүйю маңыздырақ. Бұл адамдар арқаны уқалауды және массажды жақсы көреді және көбінесе: «Бері келші, сүйейін», – деп айтады. Әрине, егер серіктесі басқа нәрсемен тым бос болғандықтан оларды итеріп жіберсе, олар қатты күйзелуі мүмкін.

Егер бұл сіздің серіктесіңіз болса: Сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс жыныстық аренадан тыс шығарылған кезде жақсы жұмыс істейді, өйткені оргазмның күші басқаның бәрін басып тастауы мүмкін. Оны есіктен өткізген кезде қолыңызды беліне қою, бірге кино көргенде қолының сыртын сипау немесе дәлізден өткенде желкесінен сүю; мұның бәрі махаббатты көрсетудің қарапайым жыныстық емес жолдары. Бұл тіл үшін кері байланыс әсіресе маңызды, сондықтан қандай байланыстар бағаланғанын және қайсысы ыңғайсыз немесе уақытсыз болғанын сұраудан қорықпаңыз.

Ризашылық сөздері (Appreciative words)

Егер біреу романтикалық өлең жазатын болса, ол осы топ. Олар жергілікті караоке-барда «Періштелер» (Angels) әнін «өмірімнің махаббатына» арнау немесе Әулие Валентин күнінде газетке сезімтал жарнамалар беру арқылы бүкіл әлемнің серіктесі ерекше екенін білгенін қалайды. Олар көбінесе «Мен сені сүйемін» деп айтады және серіктесінің «Сен мұны жай ғана айтып тұрсың...» деп оларды қабылдамауынан ренжиді.

Егер бұл сіздің серіктесіңіз болса: Комплименттер бұл адамдар үшін өте маңызды және олар серіктестерінің оларды одан да жоғары жетістіктерге жетелейтін жанкүйерлер болғанын қалайды. Тек жұмыс қана емес, сонымен қатар үй шаруасы және әлеуметтік іс-шараны ұйымдастыру да мақтауды қажет етеді: «Осындай қызықты спектакльді таңдағаның үшін рахмет» немесе «Сен бояу жұмысын өте тегіс жасадың». Ризашылық сөздерін айтумен қатар, дене тіліңіздің сәйкес келетініне көз жеткізіңіз. Серіктесіңізге «Мен сені сүйемін» деп айтқан кезде, тікелей оның көзіне қараңыз. Бұл серіктестер сондай-ақ комплимент айтқанды ұнатады, сондықтан оларды ризашылықпен қабылдаңыз. Оларды: «Бұл түк емес», немесе «Бұны кез келген адам жасайтын еді ғой?» деп қабылдамауға азғырылуыңыз мүмкін. Оның орнына ең қарапайым және тиімді жауапты таңдаңыз: «Рахмет».

Сыйлық беру (Present-giving)

Қымбат зергерлік бұйым болсын немесе үйге қайтар жолда сатып алынған шоколад болсын, сыйлық берушілер серіктесін таң қалдыруды жақсы көреді және трюкті орындау үшін көп нәрсеге дайын. Олар көбінесе: «Мен мұны көрдім де, сені ойладым», – деп айтады. Серіктесі жасай алатын ең жаман нәрсе – сыйлықты бағаламау немесе оны: «Маған ондайдың қажеті жоқ», – деп елемеу.

Егер бұл сіздің серіктесіңіз болса: Сыйлықтар махаббаттың ажырамас бөлігі және біздің неке рәсімдеріміздің орталығы болып табылады. Алайда, бүгінгі мәдениет сыйлықтардың құнына тым берілген және олардың шынайы хабарламасын ұмытқан: «Бұл менің сен туралы ойлағанымды білдіретін нәрсе». Журналдан сәйкес суретті қиып алып, өз ашықхатыңызды жасау автоматты түрде сол баяғы иіссуды сатып алғаннан жүз есе тиімдірек болуы мүмкін. Арнайы оқиғаны күтпеңіз; көптеген кішкентай сыйлықтар бұл серіктестерді ерекше сүйікті сезіндіреді. Егер сіз табиғатыңыздан сыйлық беруші болмасаңыз ше? Біріншіден, кеңес алыңыз – не серіктесіңіздің талғамын білетін адамдардан, не дүкенші көмекшісінен. Екіншіден, оның қандай сыйлықтар беретініне қараңыз. Бұл не қолайлы сыйлық жасайтыны туралы кеңестер береді.

Іс-әрекеттегі махаббат тілдері

Питер мен Элейн екі жыл бойы бірге болған. Екеуі де бірдеңе дұрыс емес екенін білетін, бірақ не табатындарынан қорқып, мәселелермен бетпе-бет келуге құлықсыз еді. Ақырында, шиеленісті Рождестводан кейін Элейн өзін сүйікті сезінбейтінін айтып шағымданды. Мұның бәрі Питердің бұрынғы некесіне тірелетін – әйелі бес жыл бұрын қайтыс болған – және Элейн бәсекелескісі келмесе де, екінші рөлде ойнайтынын сезінетін. Питер оны сүйетінін айтудан танбады, бірақ ол: «Іс сөзден күштірек сөйлейді; көрсет маған», – деп шағымданды. Ол неғұрлым көп сөйлеген сайын, оның махаббат тілі қамқорлық әрекеттері екені айқын бола түсті. Сондықтан мен Питерге тұжырымдаманы түсіндірdim, ол ойланып кетті. Жұп келесі аптада жүздері бал-бұл жанып оралды. «Мен үйіме жаңаша, өзін шеттетілген сезінуі мүмкін адамның көзімен қарадым және бірінші әйелімнің қаншама суреттері ілулі тұрғанын көрдім. Әр бөлмеде кем дегенде біреу, кейде одан да көп, тіпті жатын бөлмеде де», – деді Питер. «Маған оның жүзін үнемі көрудің қажеті жоқ; ол мына жерде». Ол басын нұсқады. Питер төсек жанындағы суреттерді алып тастап, басқаларын азайтып, тек кабинетінде және қонақ бөлмеде бір-бірден қалдырды. Бұл қамқорлық әрекеті Элейнге қатты әсер етті, ол оның шешімін білгенде өзін сүйікті сезініп қана қоймай, оның махаббат тілінде жауап берді: ризашылық сөздері. «Бұл сен үшін қиын болғанын білемін, – деді ол оған, – бірақ мен сенің мені түсінгеніңді шын сезіндім».

Біз жоғарыда кездестірген Элис пен Джаспер махаббат тілдерін бірнеше апталық қиын кеңес беруден кейінгі серпіліс деп тапты. Дауласу кезінде – «Жеті қадамның» алдыңғы кезеңі – Элис бірге қаншалықты аз уақыт өткізетіндері туралы қайта-қайта шағымданған. Джаспер жұмысының өте талапшыл екенін айтып, жақында кинотеатрға барғандарын, сыртта тамақтанғандарын және жазғы демалыстарын тізіп берген. Мен махаббат тілдерін сөз еткенде, Джаспер бірге сапалы уақыт өткізу Элистің тілі екенін тез байқады. Сондықтан ол Элистің кеңсесіне өзінің қолы босырақ күні барып, оны түскі асқа алып шықты. Үйге жұмыс әкелу сөзсіз болған кезде, Джаспер бұрын үй кабинетінде компьютерлік ойындар ойнайтын болса, енді Элиспен теледидар алдында үзіліс жасайтын болды. Элис өзін шын сүйікті сезіне бастады: «Кір жуғыш машинаны босату және ол жасаған басқа нәрселер жақсы болды, бірақ мен түскі асты қатты бағаладым. Ол мені үстеліме дейін шығарып салғанда басқа қыздардың жүзіндегі көріністі көрсеңіз ғой». Джаспер күш-қуатын Элистің ең тиімді махаббат тіліне бағыттады.

Осы тараудың басындағы тағы бір жұп, Кэтлин мен Филип те бір-бірінің махаббат тілінде сөйлесе бастады. Ол үйге гүл әкеле бастады, ал әйелі сұрамай-ақ «Мен сені сүйемін» деп айта бастады. Шын мәнінде, маған махаббат тілдері тұжырымдамасын таныстырған Кэтлин мен Филип болатын. Жиырма жыл бұрын мен жұппен терапияны енді бастаған едім және менің супервайзерім – клиенттерімнің мәселелерін интуитивті түрде түсінетін сияқты көрінген – маған сыйлық беру туралы сұрауды ұсынғанға дейін ілгерілеу шамалы болды. Кэтлин мен Филиппен келесі сессиям серпіліс әкелді; содан кейін мен бұл идеяны басқа жұптармен қолдана бастадым және махаббатты білдірудің басқа жолдарын таптым. Осы жобаны зерттеу барысында мен басқа біреудің де осындай қорытындыларға келгенін біліп таң қалдым. Мен АҚШ-та неке семинарларын жүргізетін Гэри Чепменнің «Махаббаттың бес тілі» (Northfield, 1992) атты кітабын таптым. Оның атаулары сәл өзгеше: қамқорлық әрекеттері «қызмет көрсету әрекеттері» (acts of service); ризашылық сөздері «мақұлдау сөздері» (words of affirmation), сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс «физикалық жанасу» (physical touch) болады. Дегенмен, бұл негізінен бірдей тұжырымдама.

Қарым-қатынасыңыздың махаббат тілін қалай табуға болады

Көптеген адамдар өздерінің негізгі махаббат тілін бірден таниды. Егер сіз сенімді болмасаңыз, мына екі тұжырымды аяқтауды сұраңыз: «Мен өзімді ең сүйікті сезінемін, егер ...» және «Мен серіктесім ешқашан ... деп шағымдануға бейіммін». Екінші тұжырым әсіресе ашып көрсетеді, өйткені біз ең көп шағымданатын нәрсе – біз ең көп аңсайтын нәрсе. Серіктесіңіздің махаббат тілін табу үшін, ол осы тұжырымдарды қалай аяқтайтынын елестетіп көріңіз. Сондай-ақ, сіз өсіп келе жатқанда ата-анаңыздың махаббатын қалай көрсеткеніне қарау пайдалы. Кейбір адамдар бір махаббат тілінде сөйлейді, өйткені олар бала кезінде соны естіген, ал басқалары өздерінде ешқашан болмаған нәрсені аңсайды. Бір-бірінің махаббат тілін табу және онда сөйлеуді үйрену туралы толығырақ осы тараудың соңындағы «Махаббат карталары» жаттығуында жазылған.

Кері махаббат тілдері

Егер серіктесіңіздің махаббат тілі сүйіспеншілік байланысын қалпына келтірудің жылдам жолы болса, қателік жіберсеңіз не болады? Роберттің махаббат тілі қамқорлық әрекеттері еді. Серіктесі Элизабет химиялық тазалаудан заттарды алуды ұмытып кеткенде, бұл үлкен мәселеге айналды. Ол оған: «Бұл сенің қамқор емес екеніңді көрсетеді», – деді. Тілі бірге сапалы уақыт өткізу болып табылатын Элизабет ол бәрін тым әсірелеп жіберді деп ойлады. Роберттің махаббат тілін түсінбеу арқылы ол оны абайсызда қорлады – дәл жапон мәдениетін білмейтін адам визиткаға дұрыс қарамай салып қойса, әдепсіз болып саналайтыны сияқты. Бұл қарапайым түсініспеушіліктер жұп арасындағы ықтимал жағымды сәтті жағымсыз сәтке айналдырады.

Вашингтон университетінің психология профессоры, доктор Джон Готтман жұптарды зерттеу үшін арнайы пәтерді зертхана ретінде құрды. Оның еріктілері «табиғи» өзара әрекеттесуден өтіп жатқанда, ол оларды бақылап, жұптар қақтығыс аймақтарын талқылаған кездегі биологиялық өзгерістерді бақылады. Ол кімнің бақытты некеде болатынын, бақытсыз болатынын немесе тіпті төрт жыл ішінде ажырасып кететінін 94 пайыздық дәлдікпен болжай алатынын айтады. Ол бақытты жұптарда жағымды назар жағымсыз назардан беске бір (5:1) еселік коэффициентпен басым екенін анықтады. Басқаша айтқанда, әрбір сын үшін бес комплимент болуы керек; біз серіктесіміздің көңілін қалдырған әрбір рет үшін бес рет оның үмітін ақтауымыз керек. Өкінішке орай, біз бір жақсы іс бір жаман істі жояды деп елестетеміз, бірақ Готтман біздің табиғи инстинкттеріміздің шындықтан алыс екенін көрсетеді.

Сондықтан серіктесіңіздің махаббат тілін нысанаға алу өте маңызды. Біріншіден, бұл оң өзара әрекеттесуді барынша арттыруға және сүйіспеншілік байланысын құруға көмектеседі. Екіншіден, бұл кездейсоқ жағымсыз жағдайлардан аулақ болуға көмектеседі. Үшіншіден, серіктесіңізбен «татуласу» қажет болғанда, бір-біріңіздің махаббат тіліне назар аудару көбінесе ең қолайлы тәсілді көрсетуі мүмкін.

Адамдарға тиімді қарым-қатынас жасауға не кедергі?

Қарым-қатынас жасау қиын нәрсе тек махаббат қана емес; кейбір клиенттер барлық нәрсе дерлік қате түсіндірілетін нүктеге жетеді. Бұл серіктестер ренжітуді көздемейді; олар тіпті сөздерін өте мұқият таңдай бастайды, бірақ әйтеуір соңы ауыр атмосферамен аяқталады. Сонымен, не дұрыс болмады және нысанаға алу бұл жерде қалай көмектесе алады? Мартин мен Джеки арасында Джеки көлікті пайдаланғаннан кейін жанармай құймағаны үшін ұрыс тұтанды. «Мен не істедім?» – деп сұрады Мартин. «Мен жай ғана қарапайым сұрақ қойдым». Бірақ Джеки оқиғаны мүлдем басқаша қабылдады. «Ол маған шабуыл жасады, айыптады, бар күшімен шүйлікті», – деп түсіндірді ол келесі кеңес беру сессиясында. Олар бір-бірін түйреп, жағымсыз кеш өткізді, диванның екі шетінде отырып, оқиғаның өте әртүрлі түсіндірмелерін ойлап қайғырды. Джеки оның агрессивті болғанына сенімді болды; Мартин оның ештеңеге бола ренжігеніне сенімді болды. Бейтарап бақылаушы осындай болмашы нәрсенің осыншалықты алауыздық тудыратынына таң қалар еді. Бірақ түсіну керек бірінші нәрсе – Мартин де, Джеки де бейтарап емес. Олардың әрқайсысы ұрысқа өздерінің ортақ тарихы, жеке өткен тәжірибелері – балалық шағына дейін созылатын – және ең бастысы, миллиондаған болжамдар арқылы қарайды. Дәл осы болжамдар жақсы қарым-қатынасқа нұқсан келтіреді. Сондықтан Мартин мен Джеки оқиғаны кеңес беруге әкелгенде, мен олардан әңгімені қайталауды сұрадым, бірақ бұл жолы мен араласып, оларға жасырын болжамдарын ашуға көмектестім. Мартин бастады: «Менің айтқаным: "Неге көлікті пайдаланғаннан кейін жанармай құймадың?" болды». Джеки сөзге араласпақшы болды, бірақ мен оны тоқтаттым. Оған сәлден соң мүмкіндік беріледі. «Неліктен бұл маңызды болды?» – деп сұрадым мен. «Таңертең жанармай құю уақыт алады және колонкада жиі кезек болуы мүмкін. Сол он немесе он бес минут жұмысқа уақытында келу мен қарбалас уақытта кептелісте қалудың арасындағы айырмашылықты жасай алады», – деп түсіндірді Мартин. «Сен мұны білдің бе, Джеки?» – деп сұрадым мен. «Мен егер ол тым кеш шықса, кептеліске түсетінін білемін, – деді Джеки, – бірақ колонкадағы кезек туралы білмеймін». «Мен уақыттың қаншалықты тығыз болатынын білесің деп ойладым. Бес минут бәрін өзгерте алады», – деп жауап берді Мартин. Мен бірінші болжамды таптым. «Егер сен қайтып келгенде маған: "Айтпақшы, көлікте жанармай аз", – деп айтқаныңда, бұл соншалықты маңызды болмас еді, өйткені мен келесі күні таңертең ертерек шығар едім», – деп жалғастырды Мартин. «Сен оған бұны қашан да болса айттың ба?» – деп сұрадым мен. Мартин айтпағанын мойындауға мәжбүр болды. Ол Джеки бұл балама әдіс туралы біледі деп болжаған. Екінші болжам. Әрі қарай мен Джекиден артқа айналдырып, Мартиннің бос бак туралы сұрағына берген жауабын қайталауды сұрадым. «Мен оған: "Мені сөгудің қажеті жоқ", – деп айттым», – деді ол. «Сіз өте ренжулі естілдіңіз. Сіздің ойыңызша, ол сізді қалай сөгіп жатыр еді?» – деп сұрадым мен. «Ол мені жалқау, жанармай құюға ерінді деп айыптады», – деп жауап берді Джеки. «Сіз Джеки жалқау болды деп ойладыңыз ба?» – деп сұрадым мен Мартиннен. Ол басын шайқады. Джеки бұл айыптауды жай ғана болжаған – үшінші болжам. Балалық шағы туралы қысқа талқылаудан кейін Джеки әкесінің өте сыни болғанын және жиі оның жеткілікті тырыспайтынына шағымданғанын мойындады. Ол мектепте не істеп жүргені туралы жазықсыз көрінетін сұрақтан бастап, көп ұзамай оның ынта қоюы туралы лекцияға ауысатын. Джеки балалық шағы оны сынға сезімтал ететінін мойындады: «Мартин көлік туралы дәл қазір сіздің кеңсеңіздегідей сабырлы түрде сұраған жоқ». «Ол қалай айтты?» «Ол өте агрессивті шықты». Шын мәнінде, қарым-қатынастың 90 пайызы сөзсіз өтеді – және бұл әсіресе біз күйзеліс кезінде болғанда орын алады. Мартиннің тоны, қол қимылдары және жеткізуі сөздерге ол көздегеннен әлдеқайда көп күш берді. Қарапайым әңгіменің астында қаншама болжамдар жатқанын және біздің бейсаналық дене тіліміз мәселені қалай қиындататынын қарастыра отырып, кез келген жұптың жақсы қарым-қатынас жасай алуы ғажайып, бірақ бақытымызға орай, махаббат пен ізгі ниет әдетте кез келген түсініспеушіліктерді тегістейді. Бұл көзқараспен болжамдардың барлығы оң болады: ол сүйікті телешоуын көруге асыққан шығар; оның жұмыста күні ауыр болған болуы керек. Керісінше, Джеки мен Мартиннің барлық болжамдары теріс болды. Серіктестің маңызды емес болып көрінетін мәселелерге бола тікенектенуі көбінесе махаббаттан айырылудың ерте ескерту белгісі болып табылады. ILYB жұптары үшін бұрынғы жеңіл қарым-қатынас теріс болжамдармен тез батпаққа батып, бір серіктестің кетуге деген құлшынысын одан әрі күшейтеді. Сонымен, жасырын болжамдардың қарым-қатынасыңызды бұлыңғырлауын қалай тоқтатуға болады?

Үш бөлікті мәлімдеме (The three-part statement)

Болжамдар біз серіктестерімізге жеткілікті ақпарат бермегендіктен пайда болады. Сондықтан үш бөлікті мәлімдеме өте күшті. Мен (x) сезінемін, сен (y) кезде, өйткені (z).

Мартиннің жағдайында бұл былай болар еді: Мен (ренжігенімді) сезінемін, сен (көлікке жанармай құймаған) кезде, өйткені (менде таңертең уақыт жоқ және жұмысқа кешігуім мүмкін). Үш бөлікті мәлімдеменің сұлулығы – оның тығыз нысаналанғаны соншалық, ол болжамдарға орын қалдырмайды. Джеки Мартиннің не сезінетінін нақты біледі, өйткені ол оған айтты. Ол оның дене тілін оқуға сенуді қойды және енді ренжуден гөрі жаман нәрсені – мысалы, ашуды – болжамайды, өйткені ол не сезініп тұрғанын айтты. Үш бөлікті мәлімдемедегі «сен ... кезде» бөлігі заттарды нақты ұстайды. Джеки тек белгілі бір мінез-құлық қана Мартинді осылай сезіндіретінін біледі – оның жеке тұлғасы емес. Түбінде ол Мартиннің сезімдерінің нақты себебін біледі және ешқандай жасырын моральдық пайымдаулар жоқ екенін көре алады. Үш бөлікті мәлімдеме басында жасанды болып көрінуі мүмкін болса да, барлық осы қарым-қатынас дағдылары сияқты, ол тез арада екінші табиғатқа айналады. Жаттығулар бөлімінде оны күнделікті өмірге енгізу бойынша кеңестер бар.

Түйіндеме

Сүйіспеншілікті білдірудің бес негізгі жолы бар: бірге сапалы уақыт өткізу, қамқорлық әрекеттері, сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс, ризашылық сөздері және сыйлық беру.

Лимеренцияның күші жұптардың барлық бес тілді бір мезгілде қолданатынын білдіреді: олар сапалы уақыт қана емес, әр сәтті бірге өткізгісі келеді; әр серіктес қамқорлығын көрсету үшін кішкентай қимылдарды іздейді; олар бір-бірінен қолдарын алмайды; комплименттер табиғи түрде келеді; олар ашықхаттар жібереді немесе қызық үшін кенеттен сыйлықтар таңдайды.

Лимеренция басылған кезде, әр серіктес бір негізгі махаббат тіліне – немесе мүмкін екеуіне – шегінеді және екіншісінің сол тілде сөйлеуін күтеді.

Серіктес жауап бермейтін сияқты болғанда, махаббатты басқаша білдіріп көріңіз.

Мұқият нысаналау түсініспеушіліктердің, абайсызда кемсітудің алдын алады және энергияны қарым-қатынастың ең өнімді жолдарына бағыттайды.

Жаттығулар Махаббат карталары (Love Cards)

Бұл жаттығу – сіздің жеке махаббат тіліңізді (тілдеріңізді) ашуға және идеяны серіктесіңізбен бөлісуге көмектесетін көңілді әдіс.

Бір қорап индекс карталарын немесе бос ашықхаттарды алыңыз және карталардың біріне бес тілдің бірінің тақырыбын жазыңыз. Толық жинақ болғанша жалғастырыңыз: ризашылық сөздері, сыйлық беру, сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс, қамқорлық әрекеттері және бірге сапалы уақыт өткізу. Егер сізде осы санаттарға сәйкес келмейтін махаббатты білдірудің басқа жолы болса, басқа карта жасаңыз. Содан кейін серіктесіңіз үшін дәл сондай жинақ жасаңыз. Жақсы кеңес – араласып кетпеуі үшін әр түрлі түсті қаламды пайдалану.

Жақсы уақытты табыңыз. Бұл жаттығуды шиеленісті атмосфера болған кезде енгізбеген дұрыс, өйткені ол белгілі бір деңгейде ізгі ниетті талап етеді.

Оны қызықты етіп көрсетіңіз. «Бізге сөйлесу керек» деген тіркестен бәрі қорқады. Біз оны тым жиі: «Мен шағымданып жатқанда сен тыңдауың керек», – деп түсінеміз. Карталарды «бір-бірімізді жақсырақ түсінуге көмектесетін» ойын немесе басқатырғыш ретінде таныстырыңыз. Сондай-ақ, бұл ұзақ уақытты қажет етпейтінін түсіндіре аласыз. Менде махаббат карталарын бірнеше минут ішінде толтырған жұптар болды; басқалары салдарларын талқылау үшін бүкіл сессияны алды. Бұл сізге байланысты.

Серіктесіңізге карталарды беріңіз. Одан оларды үстелге жайып, содан кейін махаббатты көрсетудің ең маңызды жолынан ең аз маңыздысына дейін ретімен қоюды сұраңыз. Серіктесіңіз мұны істеп жатқанда, сіз де махаббат карталарыңызды реттей аласыз. Біреу сізге қарап тұрса, бұл алаңдатуы мүмкін.

Мысалдар сұраңыз. Серіктесіңіздің таңдауларына бірден түсініктеме беруге азғырылуы мүмкін, бірақ алдымен оларды түсінгеніңізді тексеріңіз. Мысалы, егер оның бірінші нөмірі бірге сапалы уақыт өткізу болса, қай уақыттар әсіресе ұнағанын сұраңыз. Сіз де сүйікті сапалы уақыттарыңыздың бірін бөлісіп, екеуіңіз де бір нәрсені меңзеп тұрғаныңызды екі рет тексере аласыз. Әр карта бойынша өтіп, көбірек мысалдар сұраңыз. Серіктесіңізге төменгі бірнешеуі үшін мысал ойлап табу қиын болуы мүмкін; біз маңызды емес деп санайтын нәрсе үшін мысал табу қиын болуы мүмкін.

Мысалдарыңызбен бөлісіңіз. Енді махаббат карталарыңызға мысалдар келтіру кезегі сізде. Оны позитивті ұстаңыз. Есіңізде болсын, бұл сіздің не істегіңіз келмейтіні туралы емес, не істегенді ұнататыныңыз туралы. Балалар мақтауға жақсы жауап береді – серіктесіңіз де солай.

Жауаптарыңызды салыстырыңыз. Махаббат тілдерін әрқайсыңыз орналастырған ретті талқылаңыз. Қандай айырмашылықтар мен ұқсастықтар бар? Егер сізде біреуінің сіз үшін неге ерекше маңызды екендігі туралы ойыңыз болса, онымен бөлісіңіз – мысалы: «Мен ешкім ешқашан құшақтамайтын отбасынан шықтым, сондықтан...». Егер сіздің басымдықтарыңыз өте әртүрлі болса, уайымдамаңыз; келесі қадам мұны шешуге көмектеседі.

Бір-біріңіздің тіліңізде сөйлеуді үйреніңіз. Есіңізде болсын, біздің махаббатты көрсету жолымыз – сондай-ақ оны алуды ұнататын жолымыз. Сондықтан серіктесіңіздің сүйікті махаббат тілінде сөйлеу санын көбейтуге тырысыңыз. Бұл әсіресе серіктесіңіз сізге ғашық болмай қалған жағдайда маңызды. Одан: «Сіз ерекше бағалайтын қандай бір өзгерісті мен жасай алар едім?» – деп сұраңыз. Бұл тапсырмалар кішкентай және оңай тексерілетін болуы керек. Егер серіктесіңіздің басты басымдығы бірге сапалы уақыт өткізу болса, айына бір рет бірге тамақтануға келісімшарт орнатыңыз. Аяқталмаған істер қалдырмаңыз – үстел мен бала күтушіні кім брондайтынын шешіңіз. Кез келген өзгерістер тұрақты болуы үшін екеуіңізге де пайда болуы керек, сондықтан өз тіліңізде де кішкентай бірдеңе сұраңыз.

Егер қарым-қатынасыңыз қиын кезеңнен өтіп жатса, бұл жаттығудың пайдалы бұрылысы – махаббат карталарын болашақта қалайтын ретіңізге қайта қою. Мен көмектескен бір жұп сыйлық беруді бірінші таңдау ретінде бастады. Олар бұл қауіпсіз сезілетін жалғыз махаббат тілі екенін түсіндірді. Біз олардың болашаққа деген амбицияларын қарастырған кезде, сыйлық беру төмен түсіп, сүйіспеншілікке толы физикалық байланыс үлкен маңызға ие болды.

Махаббат тілінің аудиті

Өзіңізге келесі сұрақтарды қойыңыз және бес махаббат тілінің әрқайсысын соңғы рет қашан қолданғаныңызды анықтаңыз.

Мен серіктесіме соңғы рет қашан комплимент айттым?

Мен серіктесіме туған күн немесе басқа арнайы мереке болмаса да, соңғы рет қашан сыйлық сатып алдым?

Мен серіктесімді соңғы рет қашан тек екеуміз болатын кездесуге алып шықтым?

Мен серіктесіме соңғы рет қашан жыныстық қатынасқа кіріспе болмайтындай нәзік және сүйіспеншілікпен қол тигіздім?

Мен серіктесім үшін соңғы рет қашан сұраусыз үй шаруасын жасадым?

Егер жауап соңғы бірнеше күнде болса, өзіңізді арқаңыздан қағыңыз; өткен апта жақсы және өткен ай да жарайды. Жауабыңыз бір айдан ұзақ болған сұрақтар үшін немесе нақты жауап бере алмайтын сұрақтар үшін махаббатыңызды жаңа жолмен көрсету үшін тиісті тілді қолдануға тырысыңыз.

Үш бөлікті мәлімдеме (The Three-part Statement)

Ықтимал қақтығыс кезінде екіұшты ескертулер жасырын болжамдармен – сөйлеушіден де, тыңдаушыдан да – соншалықты жүктелуі мүмкін, анық қарым-қатынас жасау мүмкін емес болады. Үш бөлікті мәлімдеме мүмкіндігінше көп ақпаратты мүмкіндігінше тезірек ашыққа шығаруға және мағынасыз даулардың әлеуетін шектеуге арналған. Бұл жаттығудың ешқандай бөлігін өткізіп жібермеңіз немесе импровизация жасамаңыз, өйткені рецепт әріппен орындалғанда жақсы жұмыс істейді. x) Мен ... сезінемін y) сен ... кезде z) өйткені ...

Өз ойларын үш бөлікті формулаға автоматты түрде қоя алатын адамдар өте аз. Бұл тәжірибені қажет етеді. Мына қадамдарды орындаңыз:

Бірдеңе айтқыңыз келіп, бірақ бәрі қате шыққан соңғы сәтті еске түсіріңіз.

Жоғарыдағы жақтауды көшіріп алып, әр бөлігін толтырыңыз. Мысалы: «Мен өзгеруге бар күшімді салып жатқанда, сен мені елемегеніңде, мен өзімді қорланғандай сезінемін».

Өткеннен тағы төрт мысал ойлап табуға тырысыңыз.

Енді жеткізу қажет ағымдағы бір нәрсені ойлаңыз. Бұл міндетті түрде серіктесіңізге болуы шарт емес – үш бөлікті мәлімдеме сезімтал жасөспірімдермен және жұмыс әріптестерімен де жақсы жұмыс істейді.

Жақтауды жазып алыңыз және әр бөлігін қайтадан аяқтаңыз.

Өзіңізден сұраңыз: «Бұл мәлімдеме анық және дәл ме, және маған бірдеңе қосу керек пе?» Егер солай болса, қажетті өзгерістерді енгізіңіз.

Дайын мәлімдемені бірнеше рет жаттығыңыз; бұл басқа адамға жақындаған кезде оның табиғи ағуына көмектеседі.

Төртінші қадам ОЙЫН (PLAY)

«Біз бірге ештеңе істемейтін сияқтымыз, тек сен және мен».
«Мен құшақтауды ұсынғанда, сен мені итеріп жібересің».
«Мен жыныстық қатынас туралы айтып тұрған жоқпын».
«Мен неге әуре болып жүрмін?»
«Әйтеуір бір нәрседе келісеміз».

Қарым-қатынас тайғанағанда, бірінші жоғалатын нәрсе – көңіл көтеру. Бірақ үй шаруасын жүргізетін немесе бала өсіретін әріптестер емес – шын мәнінде жақын болу үшін ОЙЫНМЕН қайта байланысуыңыз керек.

Алтыншы тарау Шынайы жақындықты қалай арттыруға болады

Барлығы жақындықты қолдайды; бұл біздің бәріміз көбірек қалайтын аз ғана нәрселердің бірі. Олай болса, неге жақындық біздің қолымыздан оңай сусып шығып кетеді, ал нәтижесінде көптеген жұптар өздерін ғашықтар емес, достар ретінде сезінеді?

Әдеттегі сылтау – заманауи өмір салтының күйзеліске толы болуы және серіктесімізбен сапалы уақыт өткізуге мүмкіндік бермеуі, бірақ бұл оқиғаның бір бөлігі ғана. Жақындық тек жыныстық қатынаспен теңестіріліп кеткен – басқа ештеңе емес. Біз рейтингтік кестелерге, өнімділікке және нәтижеге тым беріліп кеткендіктен, сүйіспеншілікке толы жақындықты да мақсаттарға жеткізуге тырыстық. Сексті «қаншалықты жиі» және «қаншалықты ұзақ» деген статистикаға дейін қысқартуға болатын шығар, бірақ жақындық бұған көнбейді.

Оған қоса, махаббаттың терлеген құмарлығы кезінде біз серіктесімізге шынымен жақынбыз деп елестету оңай. Ер адамдар әсіресе секс пен жақындықты шатастыруға бейім және егер төсек қатынасы күнделікті әдетке айналған және қанағаттанарлықсыз болса да, некелерін жақсы деп санай береді. Дегенмен, тіпті физикалық тұрғыдан қанағаттандыратын секс те екі серіктесті оқшауланған, жалғыз сезінуге және жағдайдың қашан да болса жақсаратынына іштей күмән келтіруге мәжбүр етуі мүмкін.

Менің ILYB (I Love You But... - Мен сені сүйемін, бірақ...) жұптарымның көпшілігі жыныстық өмірлеріне шағымданбайды. Олар әдетте сұрақтарды «Бәрі жақсы» деп жылы жауып қояды. Тереңірек сұрастыру жақын махаббаттан гөрі сыпайы сексті ашады. Патрик, жиырма тоғыз жастағы мұғалім: «Менің ләззатым – Кэтиге ләззат сыйлау». Мұнда тұрған ештеңе жоқ, бірақ Патрик тым кішіпейіл болып кеткені сонша, өз қажеттіліктері туралы адал болмады: «Мен кейде сәл басқаша нәрсені байқап көргім келеді – мысалы, душта махаббатпен айналысу – бірақ мен ештеңе айтпаймын. Кэти не ойлауы мүмкін?» Патрик пен Кэти бір-бірін ренжітіп алудан қорыққаны соншалық – және өз қажеттіліктерін шектегені соншалық – олардың жыныстық режимі зеріктіретін болып кеткен. Ең сорақысы, олар бұл мәселелер туралы сөйлесе алмады, бұл оларды бір-бірінен алыстата түсті.

Сонымен, жақындық дегеніміз не және оны қалай қайтарамыз?

Жақындық үш негізгі компоненттен тұрады: осалдық, жақсы вербалды қарым-қатынас және физикалық жақындық (мұнда секс шамамен 30 пайызды ғана құрайды). Осы негізгі ингредиенттерді теңестіріңіз, сонда сіз әрқашан сүйікті және қалаулы сезінесіз.

Осалдық (Vulnerability) – бұл ашық болу және өзіңіз туралы бірдеңені ашуға тәуекел ету. Бұл қол жеткізу ең қиын жақындық қасиеті екені таңқаларлық емес. Себебі біздің жараланудан қорқуымыз жақындыққа деген құштарлығымызбен бірдей күшті болуы мүмкін. Сондықтан біз өзімізді тежеп, ауырсынудан сақтандыру полисі ретінде қорғанысымызды күшейтеміз.

Қарым-қатынастың алғашқы күндерінде бұл «бір аяқ іште, бір аяқ сыртта» тәсілі қисынды. Біз некеден кейін бәрі жеңілдейді деп елестетеміз, бірақ көбінесе одан сайын қорқа бастаймыз. Серіктестеріміз біздің жаңа тұрмыстық, қаржылық және бала тәрбиелеу өмірімізден біздің кемшіліктеріміз бен күшті жақтарымыз туралы көп нәрсені білетіні соншалық, одан да көп нәрсемен бөлісу жұтылып кету сияқты сезілуі мүмкін. Сондай-ақ, егер сіз біреуді жақсы білсеңіз, бас тарту жеке басыңызға қатты тиеді және біз қорғанысымызды күшейтеміз.

Тіпті қарым-қатынастың басында жақсы сөйлесетін жұптар да өз дағдыларының жоғалып бара жатқанын байқауы мүмкін. Махаббаттың алғашқы, еліктіретін күндерінде біз сөйлесуді ешқашан тоқтатпаймыз; біз ұлулардан бастап Шекспирге дейінгі барлық нәрсе туралы пікірлерімізбен бөлісеміз. Мұны күнделікті өмірдің күйзелісімен салыстырыңыз, қарым-қатынас ең қажетті нәрселерге дейін қысқарады – қай уақытта қайтасың, балаларға мектепке ақша керек – біз асүйде кездескенде осылай сөйлесеміз. Бұл қысқарту өте тиімді болғанымен, ол кездесу кезінде бізге көп нәрсені үйреткен бай детальдарға орын қалдырмайды.

Аралықтарда біз болжамдар жасай бастаймыз. Біз серіктесіміздің талғамы өзгергенін және пікірлерімізді жаңарту керектігін байқамай қаламыз. Ең сорақысы, дау-дамайдан аулақ болу және үй шаруашылығының бірқалыпты жүруін қамтамасыз ету үшін тітіркенуімізді жұтып қоюымыз мүмкін. Сезімдер жоғалмайды, бірақ ренішке айналып, жақсы қарым-қатынасты одан әрі бұрмалайды.

Физикалық жақындық туралы не деуге болады?

Пікір білдірген кезде қолға кездейсоқ тиіп кету; теледидар көргенде оның мойнын сипау; сүйісу, ұзақ құшақтасу. Керемет естіле ме? Бұл кішкентай қимылдар жыныстық қатынас сияқты маңызды. Бірақ неге олар құмарлықтың алғашқы лебінен кейін көптеген қарым-қатынастардан жоғалып кетеді? Өкінішке орай, кездейсоқ физикалық жақындық көбінесе өз алдына қуаныш ретінде емес, махаббат ойынына кіріспе ретінде қарастырылады. Сондықтан, егер бір жақ көңіл-күйде болмаса – тіпті олар сол сәттің сезімдерінен ләззат алса да – олар теріс айналады. Өйткені, олар мұның неге әкелетінін біледі.

Көп ұзамай бұл жұптар «бәрі немесе ештеңе» синдромына түсіп қалады, мұнда беттен жылдам сүюден басқаның бәріне тыйым салынады – әрине, егер сіз толық жыныстық қатынасты қаламасаңыз. Бұл мәселелер қырықтан асқан ерлер мен әйелдер үшін ушыға түседі, олар жыныстық өмірінің әртүрлі кезеңдерінде болады. Балалары өз бетінше өмір сүре бастаған әйелдер енді қатты шаршамайды. Олар өздерін жақсы сезінеді, өздеріне көбірек уақыт бөледі және сенімділіктері артқанын сезінеді. Екінші жағынан, ерлер қарама-қарсы бағытта қозғалады. Олар қозуға қол жеткізуге азырақ сенімді және нәтиже беретініне 100 пайыз сенімді болмаса, көбінесе төсектің өз жағында қалады.

Сондықтан ұзақ мерзімді қарым-қатынастарда махаббат ойынын бастаудың қыр-сырын жиі жаңартып отыру қажет. Осыдан он жыл бұрын ыңғайлы және қауіпсіз болып көрінген нәрсе – төсек үстімен жылжыған қол – енді сізді бағаламайтындай сезім тудыруы мүмкін.

Жыныстық белсенділік – махаббат сияқты – жұп Қарым-қатынастың алты кезеңінен өткен сайын өзгереді (Екінші тарауды қараңыз). Ғашықтық (limerence) шарықтау шегінде болғанда, араласу (blending) кезінде жұптар қарқынды жыныстық қозуды, жоғары жиілікті және жиі ұзақ махаббат ойындарын хабарлайды. Үлкен ләззаттардың бірі – бір-бірінің денесінің әрбір дюймін баяу зерттеу, бейне бір әр серіктес екіншісін өзінікі деп жариялағандай.

«Мен оның ішіне кіріп кеткім келді», - деп түсіндіреді Джеки, - «және біз әлі күнге дейін құшақтасқанда мен оның қолтығына тығыламын деп әзілдейміз».

Бұл қарқынды бөлісу кез келген ықтимал жыныстық кедергілерді елеусіз деңгейге дейін азайтады және алтын кезең ретінде есте қалады. Көптеген жұптар үшін бұл кезең өмір бойғы эмоционалдық және физикалық жақындықтың негізін қалайды.

Ұя салу (nesting) кезінде махаббат ойындарының біртіндеп төмендеуі байқалады. Дегенмен, бір-бірінің ұнайтын және ұнамайтын нәрселері туралы білімнің артуы өтемақы ретінде әрекет ете алады және әдетте жыныстық емес сипалау мен стимуляция көп болады. Өзін-өзі растау (self-affirming) кезінде, үшінші және төртінші жылдары, секс мәселеге айналуы мүмкін, әсіресе жанжалды шеше алмаған жұптар үшін. Бұл кезеңде сүйіспеншілікке деген әртүрлі қажеттіліктер пайда бола бастайды, бірақ кейбір жұптар сөйлесуден гөрі теріс қарап, жарықты өшіруді оңайырақ көреді. Шешілмеген ашу жоғалып кетпейді, керісінше жұптың арасында қабырға тұрғызып, жыныстық либидоны өшіреді. (Егер бұл сіз болсаңыз, Төртінші тараудың соңындағы «Эмоционалды түрде қалай адал болу керек» жаттығуын қараңыз.)

Дегенмен, өзін-өзі растау кезеңінде бір-біріне қарым-қатынастың жартысы болумен қатар жеке тұлға болуға мүмкіндік беретін жұптар үшін қарым-қатынастағы өзгерістер жаңа қызығушылық тудырады. Әр серіктес махаббат ойынында беруді де, алуды да үйренеді, осылайша бір тарап екіншісіне үнемі қарыздар болып сезінетін жағдайдан аулақ болады.

Ынтымақтастық (collaborating), төртінші кезең – бұл жаңа іс-шаралар уақыты және көптеген жұптар махаббат ойындарымен тәжірибе жасай бастайды. Бірақ бұл сонымен қатар бір немесе екі тараптың да шаршаған кезі болуы мүмкін – әсіресе жұптың балалары болса.

«Сьюдің маған ешқашан уақыты болмайды деп ойладым», - деп шағымданды Клифф. «Төрт жасар және он сегіз айлық баламен оңай емес екенін білсем де, мен үнемі шеттетіліп жатқандай сезінемін».

Уақыт өте келе Клиффтің ұсыныстарынан жиі бас тартылғаны сонша, ол Сьюдің бас тартуы жеке басына қатысты емес деген сендірулеріне қарамастан, өзін тартымды сезінбейтін болды. Бұл мәселені жеңудің жақсы кеңесі – «жоқ» деп айтудың орнына, балама ұсыныс жасау. Бұл Клифф пен Сью үшін жұмыс істеді.

«Мен жыныстық қатынасты қаламауым мүмкін, бірақ көбінесе арқамды уқалағанын қатты қалайтынмын», - деді Сью. «Кейін мен де солай жасайтынмын».

Балама ретінде Сью «кейінге қалдыруды» (rain check) сұрауды үйренді және оның орнына демалыс күндері махаббатпен айналысуды ұсынды.

Бейімделу (adapting) кезеңінде, он бес-жиырма жылдан кейін, жұптар махаббат ойындарының жиілігі төмендегенін, бірақ керісінше, сапасы жақсарғанын хабарлайды. Дегенмен, кейбір адамдарда денесінің және серіктесінің денесінің өзгеруіне және қалаулы сезінуге қатысты мәселелер туындайды. Мен бұл үшін екі тәсілді ұсынар едім: жағымсыз жерлерді жасыру немесе оларға назар аудару. Менің секс-терапевт досым созылу белгілерінен қысылатын әйелдерге немесе операциядан кейінгі тыртықтарға сезімтал ерлерге оларды бояуды ұсынады. Ол мұның қарым-қатынасқа көңілділік пен ойынды қайтаратынын – бұл әрқашан пайдалы – және кейін бояу жуылған кезде (мүмкін бірге, душта), жұптар белгілердің соншалықты байқалмайтынын айтатынын байқады.

Қарама-қарсы тәсіл үшін, өзінің кейбір жерлерін жағымсыз деп санайтын адамға оларды жабу мүмкіндігі беріледі. Бұл серіктес өзі таңдаған матадан бастайды – әдетте өте қалың нәрсе – және уақыт өте келе оны жұқа нәрсеге ауыстырады. Көбінесе жұптар махаббатпен айналысқанда тек шарф қалғанша кезең-кезеңімен жылжиды; ақырында мәселесі бар адам қайтадан жалаңаш жүруге дайын болады. Дегенмен, таңдау мен уақыт әрқашан оның еркінде. Бұл бағдарлама мастэктомиядан кейінгі әйелдерге көмектесу үшін жасалған, бірақ ол адамды қысылуға мәжбүр ететін кез келген нәрсе үшін жақсы жұмыс істейді.

Қарым-қатынастың соңғы кезеңі – жаңару (renewing). Оргазмдық босаңсудың шұғылдығы құшақтасу, ұстау және сипалаудың артуымен алмастырылады. Егде жастағы жұптар көбінесе тыныштық пен қанағаттанудың ең жоғары деңгейін хабарлайды.

Зерігу қарым-қатынастың кез келген кезеңінде мәселеге айналуы мүмкін – мүмкін бірінші жылды қоспағанда – және әдетте жақындық мәселелерінің алғашқы ескертуі болып табылады. Егер мәселе жақындықтың жоқтығы болса, жауап – ойын – қарым-қатынасыңызға құмарлықты қайтарудың төртінші қадамы.

Біз бала кезімізде ойын өміріміздің орталығында болды және оқуға, команда құруға және бу шығаруға арналған қақпа болды. Есейгеннен кейін біз ойынның қарапайым қуаныштарын ұмытып кетеміз; көптеген адамдар тіпті спорттан – ересектер мақұлдаған формадан – бас тартып, қатысушы емес, көрерменге айналады. Бірақ ойын неге соншалықты маңызды?

Біріншіден, ойын жақындықтың үш ингредиентін бір уақытта қамтиды. Жақсы вербалды қарым-қатынас пен физикалық жақындық ойынның айқын жанама өнімдері болып табылады, ал сәттің қызығында осалдық та болады – ешкім өзінің қалай көрінетінін немесе күлкілі болып тұрғанын ойлауға тоқтамайды.

Екіншіден, ойын бізді балалық шығармашылық сезімімізбен қайта байланыстырады және бұл зерігумен күресу үшін пайдалы.

Секс мәселелерін шешудің дәстүрлі тәсілі кітап сатып алу болды, бірақ тіпті ең жақсылары да – жақсы қарым-қатынас пен құмарлықты сақтаудың маңыздылығын мойындайтындары – негізінен жыныстық қатынасқа арналған жаңа позициялар мен техниканы жақсартуға арналған. Бұл тәсіл физикалық байланысты жақындықтың орталығына қойып қана қоймайды, сонымен қатар көптеген жұптарда жоқ секспен жеңілдікті болжайды – әсіресе жатын бөлме эмоционалды ұрыс алаңына айналған кезде. Ол сондай-ақ махаббат ойынындағы қызық пен ойынның маңыздылығын елемейді. Секс нұсқаулықтарының соңғы мәселесі – олардың барлығына бірдей келетін тәсілі. ILYB-пен тәжірибем маған жұптардың шамамен үш санатқа бөлінетінін айтады:

Сирек жыныстық қатынас (мүмкін айына бір рет немесе екі-үш айда бір рет). Жақындық өте ауыр тақырып, ұрыс-керістің көзі және тек секске дейін қысқартылған. Бұл жұптар үшін мен «Жақындыққа апаратын жолдағы он екі аялдама» жаттығуын жасадым, ол жақындықты бүкіл қарым-қатынас контекстіне орналастыруды мақсат етеді – шын мәнінде, алғашқы төрт қадам қол тигізу емес, сөйлесу туралы.

Күнделікті жыныстық өмір. Махаббат ойыны тұрақты негізде болады, бірақ шынайы жақындық пен қуаныштың көзі емес, тізімнен сызып тастайтын тапсырмаға айналған. Бұл жұптар үшін мен секс-терапияға маманданған және шығармашылық әрі ойнақы шешімдерімен танымал әріптесіммен кеңестім. Ол ләззат жақындықтың өзегінде жатыр және көптеген жұптар өмірдің қарбаласында немесе бала тәрбиелеу қысымында мұны ұмытып кеткен деп санайды. Оның бағдарламасы үшін «Ләззат принципі» жаттығуын қараңыз.

Жақсы секс. Жыныстық қатынас жағымды, кейде өте жағымды болса да, махаббат ойынынан туындайтын жақындық қарым-қатынастың қалған бөлігіне жетпейді және бір немесе екі серіктес те әлі де жалғыз сезінеді. Бұл жұптар үшін мен «Жақындықты жөндеу» жаттығуын жасадым.

Барлық үш жаттығудың өзегінде «ойын» бар, сондықтан қай жаттығу ең пайдалы болатынына сенімді болмасаңыз, бір немесе бірнешеуінен элементтерді алып, оларды араластырып көріңіз. Егер сіз тығырыққа тірелсеңіз немесе бірнеше аптадан кейін ескі үлгілерге қайта оралсаңыз, мен «Жақындыққа апаратын жолдағы он екі аялдаманың» әрқайсысын орындауды ұсынамын – тіпті олардың біреуі немесе екеуі тым қарапайым болып көрінсе де.

Түйіндеме

Жақындық жұптың аға/қарындас қарым-қатынасына өтіп кетуіне жол бермеу үшін өте маңызды.

Бірте-бірте, екі серіктес те қаламаса да, секс ең төменгі ортақ бөлімге түсуі мүмкін: не оңай немесе екеуі де қарсы емес нәрсе.

Жұптар Қарым-қатынастың алты кезеңінен өткен сайын жақындық пен жыныстық қатынас өзгереді. Міндет – екі серіктеске де шын мәнінде не ұнайтынын қайта ашуды жалғастыру.

Төсектегі зерігудің ең көп тараған себебі – жақындықтың болмауы.

Жұптың қанша уақыт бірге болғанына қарамастан, «ойын» – толығырақ жақындықтың кілтін ашудың жолы.

Жаттығулар

Жақындыққа апаратын жолдағы он екі аялдама

Бұлар аптасына біреуін орындауға арналған, бірақ өзіңізді жайлы сезінгенше әр аялдамада тұрақтаңыз. Егер сіз тезірек жылжығыңыз келсе, бұл жақсы. Дегенмен, жақындық қарым-қатынастан баяу жоғалатыны сияқты, оны біртіндеп қайта енгізген дұрыс. Алғашқы аялдамалар әдетке айналады деп үміттенеміз, сондықтан сіз кейінгілеріне назар аударған кезде де олар ойланбастан жалғаса береді.

Бұл бағдарламаны серіктесіңізбен бөлісу оңайырақ, бірақ егер ол кез келген талқылауды шабуыл деп қабылдаса, уайымдамаңыз; сіз «Жақындыққа апаратын жолдағы он екі аялдаманы» өз бетіңізше бастай аласыз. Сіздің өзгерген мінез-құлқыңыз үлгі болады және тізбекті реакция тудырады.

Бір-біріңізді бағалаңыз. Серіктесіңізді жақсы атқарылған жұмыс үшін мақтаңыз немесе құттықтаңыз. Ол сіз бірдеңе сұрағалы жатыр деп ойлауы мүмкін, бірақ жай ғана күлімсіреп, мақтауды қайталаңыз.

Сөйлесу мүмкіндіктерін пайдаланыңыз. Кездесіп жүрген кезде әңгімелеріңіз қаншалықты егжей-тегжейлі болғанын еске түсіріңіз. Барлығы детальдарда, өйткені ол оқиғаға жан бітіреді. Серіктесіңізден өз өмірінен бірдеңені түсіндіруін сұраңыз.

Сапалы сөйлесу уақытын бөліңіз. Әрбір жұп мезгіл-мезгіл өмірден не қалайтынын бағамдап отыруы керек. Біз қайда бара жатырмыз? Біздің орындалмаған арман-мақсаттарымыз қандай? Осал болыңыз және үміттеріңіз бен қорқыныштарыңыз туралы шынымен ашылыңыз. Негізгі мақсат – екеуіңізге жеткілікті уақыт бөлу. Егер біздің қарым-қатынасымыз жұмыстан, отбасынан және достардан қалған қалдықтардан басқа ештеңе болмаса, біз жақын бола алмаймыз. Бұл уақытты қызғанышпен қорғаңыз.

Құпияңызды ашыңыз. Сіз достарыңызға бәрін айтуыңыз мүмкін, бірақ серіктесіңізбен сондай ашықсыз ба? Оған өзіңіз туралы ашық бірдеңе айтуды таңдаңыз. Егер барлық сырды тек сіз ашып жатқандай көрінсеңіз, уайымдамаңыз. Әткеншекте отырғандай, сіздің әрекеттеріңіз серіктесіңіздің де қозғалуына және уақыт өте келе ашық болуына әкеледі.

Серіктесіңізге қол тигізіңіз. Қарым-қатынасыңызға кездейсоқ қол тигізуді қайта енгізіңіз. Ол көлік жүргізіп келе жатқанда қолының сыртын сипаңыз; ол теледидар көріп отырғанда қолынан ұстаңыз; ол компьютерде отырғанда желкесінен сүйіңіз. Кейде бір жанасу мың сөзге татиды.

Бөлісіңіз. Бір тостаған балмұздақ пен екі қасықты жылы ваннаға алып кіріңіз. Мен мұны ұсынғанда жұптар әдетте күледі, бірақ оларға бұл ұнайды. Тек бір тостағанды қолданыңыз – өйткені бұл бөлісу туралы. Бір-біріңізді тамақтандырып көріңіз, өйткені бұл өте сезімтал болуы мүмкін. Махаббатпен айналысуға еркінсіз, бірақ есте сақтаңыз, бұл сондай-ақ жыныстық қатынасқа түсуге міндетті сезінбестен бірге жалаңаш болу туралы.

Сахнаны дайындаңыз. Жатын бөлмеңізге мұқият қараңыз. Ол құмарлықты өлтіре ме? Мен жұптардан махаббатпен қай жерде
айналысатынын сұрағанымда, төсек жанындағы шоттар бумасынан бастап, көрпе астында ұйықтап жатқан жануарларға дейін бәрін
естідім. Тазалаңыз – жатын бөлме қоқыс алаңы емес, құмарлығыңыздың сахнасы болуы керек. Бөлмені жеткілікті жылы, жарықты
жұмсақ етіңіз (шамдар – жақсы кеңес) және есікті құлыптаңыз. Соңында, көңіл-күйді орнату және естіліп қалу туралы
уайымдамау үшін дыбыс жүйесін қосыңыз.
Махаббат ойынын баяулатыңыз. Жақындық уақытты қажет етеді. Ерлер көбінесе бірден жыныс мүшелеріне ұмтылады, ал
әйелдер кейде бәрін тезірек бітіргісі келеді, сондықтан біз тас жолмен зулап бара жатқанда жақындық жол жиегінде қалып
қояды. Махаббат ойыны кезінде бұл туралы бірдеңе айту азғыруынан аулақ болыңыз. Қаншалықты сыпайы айтылса да, мұндай
пікірлер сын ретінде қабылданады. Оның орнына оның қолын өзіңіз қалаған басқа жерге жылжытыңыз. Оң растау қосыңыз:
«Маған сенің ... ұнайды». Баяулаудың тағы бір жолы – позицияны өзгерту. Мысалы, әйелдің үстіңгі жақта болуы оған ену
сәтін шешуге мүмкіндік береді.
Жаңа эрогендік аймақтарды табыңыз. Біздің эрогендік аймақтарымыз қайда? Жауап: тері жұқа және жүйке талшықтары бетке
жақын орналасқан кез келген аймақ. Арқаңыздың ортасы; білегіңіздің ішкі жағы; шынтақтар; желкеңіз; ерніңіздің сыртқы
бөлігі – сондықтан тістелеу жай сүйісуден гөрі құмарлықты көбірек оятуы мүмкін.
Жыныстық қатынасты өткізіп жіберіңіз. Жыныстық жақындық – бұл бүкіл дене тәжірибесі және жыныстық қатынас қосымша
таңдау болуы керек. Толық енусіз жақын бола алсаңыз, тәуекелдер соншалықты жоғары болмайды. Енуге немесе енгізуге
көңіл-күйіңіз болмаса да, құшақтасуға немесе сипалауға тым шаршаған кезіңіз сирек болады.
Бастаманы ортақ жауапкершілікке айналдырыңыз. Әрқашан сұрайтын немесе махаббат ойынын бастайтын адам өзін бағаланбай
қалғандай сезіну немесе, одан да жаманы, қабылданбай, қалаусыз сезіну қаупі бар. Егер сіз сирек бастамашы болсаңыз,
қазір сіздің мүмкіндігіңіз. Егер бұл әдетте сіздің жауапкершілігіңіз болса, өзіңізді тежеп, серіктесіңізге бастама
көтеруге орын беріңіз.
Тәжірибе жасаңыз. Қарым-қатынасыңызға жаңа нәрсе енгізіп көріңіз. Бұл махаббатпен айналысатын жаңа жер болуы мүмкін
– көлігіңіздің артқы орындығы, ғашықтар аллеясы – немесе басқаша нәрсе, мысалы, біреуіңіз толық жалаңаш болғанда
екіншіңіз киіммен қалу. Бұл үлкен өзгерістер болуы шарт емес, жай ғана бір-біріңізге жақындықты тұрақты басымдыққа
айналдырғаныңызды көрсететін нәрсе.

Ләззат принципі

Махаббат ойынын қуаныш емес, міндет деп санайтын көптеген жұптар ләззат алу мүмкіндіктерінің толық ауқымын ұмытып кеткен. Ең нашар жағдайларда өмір өте маңызды іске айналып, ойыншылдықты мүлдем жоққа шығарады. Басқалары үшін ләззат бір немесе екі салада шоғырланған, бірақ оның тиімділігі қайталаудан әлсіреген. Түсіндірудің ең жақсы жолы – жаттығудың бірінші кезеңіне кірісу:

Сізге жылы сезім / шынайы ләззат беретін барлық нәрсені ойлап, жазып алыңыз. Тізімді толықтыра беріңіз – тым ұсақ-түйек нәрсе жоқ. «Манхэттен» фильмінде Вуди Алленнің кейіпкері өмір сүруге тұрарлық нәрселерді былай тізімдейді: «Граучо Маркс, Вилли Мейс [американдық баскетбол аңызы], Юпитер симфониясының екінші бөлімі, Луи Армстронгтың "Potato Head Blues" жазбасы, швед фильмдері, Фрэнк Синатра, Марлон Брандо, Сэм Водағы шаяндар және Трейсидің жүзі». Сіздің тізіміңізде не болар еді?

Тізіміңізге қарап, әр тармақ сіздің ойыңызша ләззаттың келесі санаттарының қайсысына жататынын шешіңіз. Мен сізге бастау үшін бірнеше мысал келтірдім, бірақ олар түпкілікті емес. Бір адам үшін демалыс қашу болуы мүмкін, бірақ екіншісі үшін бұл тыныштық көзі; ал үшіншісі үшін, мысалы, ағынды суда байдаркамен жүзу, бұл жетістік көзі болуы мүмкін.

Жетістік: Емтихан тапсыру; жеңілдік туралы келіссөз жүргізу; мінсіз аяқ киім табу; жұмыста келісімді жабу. Тыныштық: Әдемі көрініс; қайықтың жанындағы судың сылдырын бақылау; суық таңертең жылы төсекте жату. Жауапсыздық: Бес минутқа аяқты көтеріп жату және журнал оқу; гольфтың қысқа раунды; кинотеатрда саусақтармен қуыршақ театрын жасау. Толқу: Жылдам көлік жүргізу; жағажайда атқа міну; гол соғу. Сезімталдық: Жалбыз тұздығы және жас картоп қосылған қуырылған қой еті; Леонард Коэнды тыңдау; жаңа қуырылған кофенің иісі. Қашу (Escapism): Мас болғанша ішу; медитация; билеу; лотерея билетін сатып алу. Қамқорлық: Баланың ұйықтап жатқанын бақылау; ерікті жұмыс істеу; досыңызға шынымен жақсы кітап ұсыну.

Жетістік: Бірге бес мильдік серуенге шығыңыз; бақшаны абаттандырыңыз.

Тыныштық: Жағажайға барып, толқындарға тас лақтырыңыз; Пух-таяқшаларын (Pooh-sticks) ойнайтын жер табыңыз.

Жауапсыздық: Ұмытылған балалық шақ ләззатын қайта ашыңыз, мысалы, саябақтағы әткеншекте бір-біріңізді тербету немесе «Джек пен Джилл» әнін айтып төбеден жүгіру.

Толқу: Ойын-сауық саябағына барып, экстремалды аттракционға бірге мініңіз; ат жарысына барыңыз.

Сезімталдық: Концертке бірге барыңыз; үйді хош иісті гүлдерге толтырыңыз.

Қашу: Демалыс күндері қала сыртына шығыңыз; бірге сальса билеуді үйреніңіз.

Қамқорлық: Серіктесіңіз үшін арнайы күн жоспарлаңыз; сүйікті тағамын пісіріңіз.

Менің қолымда не бар?

Әртүрлі ләззаттарды бөлісу жақындығыңызды жыныстық аренадан тыс теңестіреді; енді жатын бөлмеге көңілділік әкелетін уақыт келді. Бұл келесі ойын сіз қалағанша сексуалды бола алады.

Әр серіктес сезімтал болу мүмкіндігі бар қарапайым тұрмыстық затты табады: кішкентай бояу жаққыш, жібек шарф, құлпынай йогурты, тері кремі немесе мұз текшесі. Бір-біріңізге не тапқаныңызды айтпаңыз – шын мәнінде, мүмкіндіктер туралы әзілдесуге болады, өйткені күту – қызықтың бір бөлігі.

Жатын бөлмеде әр серіктес іш киімге дейін шешініп, кім бірінші бастайтынын шешу үшін тиын лақтырады.

Бір серіктес көзін жұмады, ал екіншісі құпия затын шығарады.

Құпия заты бар адам оны серіктесінің ашық терісінің үстімен баяу, ақырын жылжытады.

Көзі жұмулы серіктес сезімдерге үйрену үшін бірнеше минут алады; бұл уақытта екінші адам оны сипаудың әртүрлі жолдарын табады. Мүмкіндіктерге шынымен кірісіңіз және ұстаудың жаңа жерлері мен жаңа тәсілдерін табыңыз (тыйым салынған жалғыз нәрсе – садистік жолмен ойнау). Сіз қалай шатастыра аласыз? Қалай ләззат бере аласыз? Бұл кезеңде айқын эрогендік аймақтардан аулақ болыңыз.

Кем дегенде бес минут өткен соң, құпия заты бар адам: «Менің қолымда не бар?» деп сұрайды. Ұсталып жатқан адам болжай алады немесе сұрақтар қоя алады – «Бұл асүйден табылған нәрсе ме?» – бірақ ол көзін аша алмайды.

Ұсталып жатқан серіктес дұрыс тапқаннан кейін немесе берілгеннен кейін, ол ұстауды жалғастыруды таңдай алады немесе ауысуды сұрайды және ойын қайта басталады.

Жақындықты жөндеу

Секс жақсы болғанымен, эмоционалды байланыстан гөрі физикалық босаңсу басым болса, оргазмнан кейін бес минут ояу жатып көріңіз. Мен мұның ерлер үшін қиын екенін білемін: махаббат ойынынан кейін ұйықтап кету менің ләззаттар тізімімнің басында болар еді. Дегенмен, жастық үстіндегі әңгіме байланыс орнатуға тамаша мүмкіндік береді. Кейбір жұптар махаббат ойынынан кейінгі жылулық пен қауіпсіздікті бірнеше мақтау айту үшін пайдаланады, ал басқалары басқа уақытта мүмкін болмайтын жолдармен сөйлеседі.

Менде бала кезінде дәретханада қамалып қалып, кейіннен жеңіл клаустрофобиядан зардап шеккен бір клиент болды. Ол күйеуіне миссионерлік позицияда болу, әсіресе махаббат ойынының соңында күйеуі оның үстіне құлаған кезде, қамалып қалу туралы естеліктерді оятатынын айтты. Әрине, күйеуінің бұдан хабары болмаған және бірден басқа позицияларды байқап көруді ұсынды. Кейіннен олардың жақындығы нығая түсті, бірақ махаббат ойынынан кейінгі жақындықсыз бұл әңгіме мүмкін болмас еді.

Бесінші қадам ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ АЛУ

– Егер сен мені төмендете бермесең ғой.
– Ал сен ше?
– Егер сен сәл жақсырақ болсаң, мен де солай болар едім деп ойлап көрдің бе?
– Сен маған көп қолдау көрсетпейсің.
– Неге әрқашан мен кінәлімін?

Өз көзіміздегі түйірді көргенше, біреудің көзіндегі бөренені алу әрқашан оңайырақ. Бұл қарым-қатынастардан артық еш жерде шындыққа жанаспайды. Серіктесіміздің мінез-құлқы бізге үлкен әсер еткенімен, біз бақытсыздықтағы өз үлесімізді қабылдаудан гөрі кінәлауға тезірек кірісеміз. Бұл бізді ЖАУАПКЕРШІЛІКТІ АЛУДЫҢ орнына серіктесіміздің өзгеруін күту керек деген ойға қамайды.

Жетінші тарау Жеке тұлға: Сені сүю менің өзім болуыма кедергі келтіре ме?

Уақыт өте келе қарым-қатынастағы серіктестер бір-біріне көбірек ұқсай бастайды. Бір серіктестің талғамы екіншісіне әсер ететіні және бірге тұру әр жартының тұлғасындағы өткір қырларды тегістейтіні табиғи нәрсе. Бұл біртіндеп бірігу әдетте бейбіт қатар өмір сүруге ықпал етеді. Дегенмен, кейбір жұптар мұны бір сатыға жоғарылатып, тым ұқсас болып кетеді. Неліктен бұл мәселе болуы керек?

Біріншіден, жоғарыда талқыланғандай, айырмашылық махаббатты тірі қалдыратын ұшқын береді. Екіншіден, тым көп ұқсастық тұншықтырғыш болуы мүмкін – шынында да көптеген ILYB жұптары егіздер сияқты ұқсас болып өседі және жиі бір жағы өз жеке басын жоғалтқанына шағымданады. Ең сорақысы, қарым-қатынастың денсаулығы тұрғысынан, бұл серіктес екіншісі оның тұлғасын тұншықтырып жатыр деп сене бастайды. Бұл орын алғанда, бір ғана шешім бар сияқты көрінеді: ажырасу. Бұл өте әділетсіз, өйткені шын мәнінде болып жатқан нәрсе көрінгеннен әлдеқайда күрделі. Екі тарап та жеке тұлғалардың бірігуінде рөл атқарады және осы себепті құмарлықты қайтарудың келесі қадамы – жеке жауапкершілікті алу.

Стейси менің кеңес беру кеңсеме жылап келді. Ол жиырма бесте еді, бірақ он сегіз жасынан бастап серіктесімен бірге болған және қазір қарым-қатынасты соншалықты клаустрофобиялық деп тапқаны сонша, үйден мүмкіндігінше көп уақыт тыс жерде өткізетін. Таныс сөздер айтылды: а) Мен оны жақсы көремін, бірақ оған ғашық емеспін, және ә) ешқандай ұрыс жоқ – дегенмен ол көптеген «қашулары» кезінде үлкен несие картасы қарызын жинап алған. Оның негізгі шағымы қарым-қатынас оның өзі болуына кедергі келтіретіні болды: «Мен кім екенімді білмеймін. Мен өзімді жоғалттым», - деп ол қайтадан жылай бастады. «Сондықтан мен одан кетуім керек», - деп түсіндірді ол.

Стейсидің әңгімесінен мен бақылаушы серіктесті кездестіремін деп күттім. Карл келесі сессияға қосылды және өте икемді болды: «Мен сенің сыртқа шығуың туралы бірдеңе айттым ба? Шын мәнінде, мен саған ешнәрсеге тыйым салмаймын». Стейси жауап бермеді, бірақ өз-өзіне тұйықталып қалғандай болды. Ол мен бұрын кездестірген әйелден мүлдем басқа адамға айналды. «Сенің қалайтының не?» деп сұрады Карл. Ұзақ үнсіздік болды. Ақырында Стейси: «Мен сен қалайтын адам бола алмаймын», - деді. Карлдың үндемей қалу кезегі келді. «Енді мен оны ренжіттім», - деп Стейси қайтадан жылай бастады. «Мен олай істегім келмеген». Барлық ауырсынудың астында айтылмаған сұрақ тұрғандай болды: Сені сүю менің өзім болуыма кедергі келтіре ме?

Стейси қарым-қатынасы оның жеке басын ұрлағанын байқаған жалғыз адам емес. «Үйімнің бөлмелері тым толып кеткен сияқты. Үй жануарлары, балалардың ойыншықтары, күйеуім үйде жұмыс істегендегі файлдары», - деді отыз төрт жастағы және он бес жыл некеде тұрған Барбара. «Ештеңе маған тиесілі емес сияқты. Тіпті менің кеңістігім сияқты асүйге де тоңазытқышты ақтаратын балалар үнемі басып кіреді. Егер мен ымыртта көшемен жүріп, басқа адамдардың бөлмелеріне қарасам, олардың бәрі салқын және кең болып көрінеді. Иелері бақылауда, автономды болатын жарықтандырылған сахналар сияқты. Мен ажырасқан достарымды тыңдап, олардың өз есігі туралы әңгімелеріне қызғанышпен қараймын».

Сегіз жасар қызы және бес жасар ұлы бар, жиырмадан асқан Люси де бұл сезімдерді түсінетін еді: «Менің уақытыма қойылатын талаптар өте көп. Мен балаларға қараған кезде өзімнің мұқтаж бөлігімді бөтелкеге тығып қоюға мәжбүр болдым. Менде кітаптарға уақыт жоқ, сондықтан мен оларды және жергілікті колледждің проспектісін алып тастадым. Бірақ қанша тырыссам да – өйткені мен балаларымды және күйеуімді жақсы көремін – мұқтаж бөлік кішірейген жоқ. Ол сыртқа шығып, бәрін қиратқысы келеді».

Барбараның да, Люсидің де серіктестері көмектесуге дайын болды. Барбараның күйеуі жұмыс заттарын жинақы ұстауға уәде берді және шатырда қосымша бөлме жасау туралы айтты. Люсидің күйеуі Люси тыныш оқуы үшін сенбі күні түстен кейін балаларды жүзуге апаруға келісті. Бірақ әйтеуір бұл ізгі ниетті жоспарлар бұзылып, ештеңе өзгермеді. Сонымен, бұл жұптарды бір үлгіде не ұстап тұрды?

Біз симптомдардан әлдеқайда тереңірек қарауымыз керек еді: Барбараға орын жоқ және Люсиге оқу уақыты жоқ. Екі жұп та маған жақсы тіл табысатынын және бірдей нәрселерден ләззат алатынын айтты, бірақ мен Люсиден қосымша ақпарат сұрағанда, ол тоқтап қалмас бұрын сыртта тамақтану, кино және ортақ достарды тізімдеді. Бұлардың бәрі жақсы болды, бірақ олар Люсиден ешқандай құмарлық тудырмады. Шын мәнінде, Люси мен оның серіктесі Дэвид алты ай бойы кинотеатрға бармаған. Мен жеке құмарлықтар туралы сұрағанымда, бос жүзбен кездестім. Мен Люсиге оқу туралы еске салуға мәжбүр болдым, және ақырында Дэвидтің гольф ойнағанын, бірақ ұлдары туылған кезде оны тастағанын білдім. Барбара интерьер дизайнын ұнататын, бірақ күйеуінің талғамын ескеру қажет болғандықтан, өзін шынымен еркелете алмайтынын сезінді.

Келісім жақсы болғанымен – және қарым-қатынас құрудың маңызды құрамдас бөлігі болса да – ол тым көп болуы мүмкін. Бұл жұптардың екеуі де бақытты серіктестікке ие болуға тырысқаны соншалық, олар өздерін жеке тұлға ретінде ұмытып кеткен. Олардың жеке қызығушылықтарын ашуымның қиын болғаны таңқаларлық емес: олар формасыз жұптық талғамдарды жасау үшін құрбандыққа шалынған – аздап мұнда, аздап онда. Сонымен, неге кейбір жұптар тым ұқсас болып кетеді?

Қарым-қатынастың алты кезеңі қайта қаралды

Қарым-қатынастың уақыт өте келе өзгеруінің негізгі жолдарының бірі әр серіктестің «айырмашылыққа» деген көзқарасына қатысты. Жұп кездесе бастағанда, олар ұқсастықтар мен ортақ қызығушылықтарды іздейді. Бір серіктес екіншісінің нөсер жаңбыр астында мото-кросс жарысында жарысқанын бақылайды; екіншісі сүйіктісінің әуесқой опера қоғамының дайындығына да, қойылымына да қатысады. Бірінші кезеңде, араласу (blending), барлық айырмашылықтар жұп болуға біріктіріледі. Ұя салу (nesting) кезінде айырмашылықтар қайта пайда бола бастайды – мүмкін бояудың қай реңкін қолдану керектігі туралы талқылау кезінде – және жұптар енді бір-бірінің сүйікті істерін жақсы көретіндей түр көрсетпейді. Дегенмен, жұп бірге үй құрған кезде ұқсастық маңызды болып қала береді.

Өзін-өзі растау (self-affirming) кезінде жұп айырмашылықтарына қарай бастауы керек, өйткені екі адамның талғамы, стандарттары, ұйқыдан тұру және жату ырғақтары әртүрлі болады; тізім шексіз. Көптеген жұптар ұрысып, ақырында айырмашылықтарын реттейді. Алайда, кейбір жұптар – әсіресе ILYB дамытатындар – ашық текетірестен қашады және айырмашылықтар жоқ сияқты кейіп танытады.

Бір жартысы хоббиін тастайды – уақыт жоқ деп ақтап алады – ал екінші жартысы серіктесіне ұнамайтын белгілі бір досымен кездесуді тоқтатады. Бұл шешімге ренжудің орнына, бұл серіктес сылтау ойлап табады; мысалы, «Менің досыммен ортақ ештеңем қалмады». Өзін-өзі растау жанжалдарынан аулақ болудың тағы бір тәсілі – жұптың ұқсастықтарды баса көрсетуі және барлық күш-жігерін ортақ нәрселерге шоғырландыруы.

Айырмашылықты шешпейінше, келесі кезеңге – ынтымақтастыққа (collaborating) өту қиын, бұл кезде әр серіктес жеке жобаларды дамытады және қарым-қатынасты жандандыру үшін жаңа энергия әкеледі. Бесінші кезең, бейімделу (adapting), егер жұп бір-бірін өмірдің көптеген қиындықтарына ұқсас пікірлер мен тәсілдерді бөлісуге мәжбүрлесе, қиын болады.

Соңғы кезең, жаңару (renewing), біріншісінің айнасы іспетті. Жұп қайтадан бір-бірі үшін бәріне айналады және айырмашылық аз мәселе тудырады. Келесі диаграмма бірінші кездесуден бастап айырмашылықпен не болатынын және егер өзін-өзі растау кезінде дұрыс қаралмаса, оның қарым-қатынасты қалай бұзуы мүмкін екенін көрсетеді:

Айырмашылықты елемеу

Сондықтан серіктес емес, «ең жақын дос» болу қарым-қатынасқа салмақ түсіруі мүмкін. Біз өзімізге ұқсайтын және ұқсас қызығушылықтары бар достарды таңдаймыз. Дегенмен, біз достарымызбен тәулік бойы бірге тұруға міндетті емеспіз, сондықтан айырмашылықтарымызды елемей, ұқсастықтарға назар аудара аламыз. Сондай-ақ, қызығушылықтарымыз бен қажеттіліктеріміз өзгерген сайын, өміріміздің әртүрлі кезеңдерінде әртүрлі достарымыз болады. Қалып қойған достар өте жақын болу және кейін сирек кездесу циклдарынан өтеді. Сондықтан айырмашылықтармен бетпе-бет келудің орнына, қарым-қатынастың өз ағымен кетуіне жол беру оңай. Серіктестіктерде мұндай икемділік жоқ. Жұп бір-бірін «ең жақын достар» деп сипаттағанда, бұл маған олардың айырмашылықты қалай шешетінін тексеру керектігін ескертетін дабыл қоңырауы болып естіледі.

Айырмашылыққа ренжу

Жеке тұлға мәселелерінің және жалпы қарым-қатынас проблемаларының алғашқы ескертулері осы кезеңде пайда болады. Қонақ бөлме қабырғасындағы жіңішке жарықшақ сияқты, олар дереу назар аударуды қажет етпейді және маңызды нәрсеге айналмауы мүмкін. Екінші жағынан, жарықшақ іргетастың шөгуін және үйдің жартысының құлауын білдіруі мүмкін. Сонымен, біреудің айырмашылыққа ренжіп жүргенінің белгілері қандай? Келесі жағдайлар менің назарымды аударар еді: кішігірім жоспарлар немесе шешімдер даулы болып кетті; бір немесе екі серіктес те өткен даулар бойынша қияли ұпай кестесін жүргізуде; жұптар бір-бірінің айналасында аяғының ұшымен жүргендей сақтанады.

Бұл тұзақтан шығудың ең жақсы жолы – мәселелерден қашуды тоқтатып, дауласу. Ашулану жиналып қалған ренішті шығарады және нақты мәселелермен ақыры бетпе-бет келуге болады. Көбінесе бұл мәселелер елестеткеннен өзгеше және қорқынышты емес болып шығады.

Айырмашылыққа шабуыл жасау және қорғау

Біз бәріміз серіктесіміз үшін жақсылық қалаймыз, солай емес пе? Біз олардың өсіп, әлеуетін ашқанына қуаныштымыз. Сонымен қатар, серіктесіміз біздің амбицияларымызды қолдау үшін бәрін жасайды. Бұл көптеген қарым-қатынастардың, әсіресе әдетте жылы және өзара қолдау көрсететін серіктестігі бар ILYB жұптарының көпшілікке арналған бет-бейнесі. Дегенмен, ішкі жағы әлдеқайда бұлыңғыр.

Тараудың басында кездескен жұпқа оралсақ, Дэвид Люсидің күндізгі оқуға оралу ниетін түсінді. Олар университетте танысқан, бірақ Люси жүкті болған кезде оқуды тастап кеткен. Ол оның қайтып оралуына «бір күні» деп сөз жүзінде қолдау көрсетуге қуанышты болды. Бірақ шын мәнінде ол оның басқаша нәрсе жасауға және әйел мен анадан басқа біреу болуға деген ұмтылысына шабуыл жасады. Ол классикалық техниканы қолданды: практикалық қарсылықтар.

«Мен Люсидің амбицияларын шынымен қолдаймын, бірақ балаларға қарауды қалай шешеміз? Әрине, мен көмектесе аламын, бірақ мәселе онда емес», - деп түсіндірді ол. «Эссе жазуға кететін сағаттар бар, ал оның жартылай жұмыс күнінен түсетін ақшасы тек сән-салтанат үшін емес».

Люси бір мәселені шешкен сайын, ол екіншісін дайындап тұратын. Бірақ бұл күйеуінің әйелін тежеуге тырысуы ғана емес еді. Дэвид Люсидің өзгеше болу әрекеттеріне шабуыл жасағанымен, ол да қалыптасқан жағдайды (status quo) қорғаумен айналысты. Кеңес беру кезінде біз сенбі күні түстен кейінгі уақытты Люсидің маңызды оқу уақыты деп келістік, ал Дэвид балаларды жүзуге апаратын болды. Бірақ апта сайын Люси осы азғантай оқуға отыруына кедергі келтіретін басқа бір шаруаны тауып алатын.

Олардың тығырыққа тірелгені таңқаларлық емес: екеуі де өзгерістен қорықты. Дэвид жаңа оқу, жаңа достар, жаңа біліктіліктер мен жаңа мүмкіндіктер Люсидің оны енді қаламауын білдіруі мүмкін деп қорықты. Ал Люси ішінара Дэвидті ренжітуден, сонымен қатар ересек студент болу қиындығын еңсере ала ма деп уайымдады. Өкінішке орай, ешқайсысы екіншісін «ренжіткісі» келмегендіктен, олар бұл сезімдерін басып тастады/мойындай алмады. Люси бақытсыз болуы мүмкін еді, бірақ Дэвид те қарым-қатынастан көп нәрсе алып жатқан жоқ болатын. Ол қалыптасқан жағдайды қорғаумен тым бос болғаны сонша, болашақтан не қалайтынын мүлдем білмейтін. Айырмашылықпен күресе алмағандықтан, Люси мен Дэвидтің қарым-қатынасы «шабуылдау және қорғану» тығырығына тірелді; екеуі де ынтымақтастыққа жетуден және амбицияларына қол жеткізуден қағылды.

Махаббат парадоксы

Біз бәріміз сүйікті болуға мұқтажбыз. Біреуді неғұрлым қатты жақсы көрсек, оның махаббаты соғұрлым маңызды бола түседі және оны жоғалтудан соғұрлым қатты қорқамыз. Сондықтан біз серіктесіміз қалаған нәрсені жасамасақ, ол бізден бас тартады деп уайымдаймыз. Бірақ әртүрлі талғамдармен, стандарттармен және көзқарастармен қалай күресеміз? Әрбір қарым-қатынас бұл мәселеге тап болады, ішінара екі адам бірдей болмағандықтан, бірақ негізінен біз өзімізде жоқ қасиеттерді толықтыратын серіктесті таңдауға бағдарламаланғанбыз.

Ең жақсы жағдайда бұл айырмашылықтар алшақтау емес, өсу үшін катализатор болады. Дегенмен, айырмашылық соншалықты қауіпті болуы мүмкін, сондықтан жұптар ауырсынудан қорғану үшін көбінесе санасыз түрде стратегияларды қолданады. Бұл стратегияларға мыналар жатады: серіктесіңізді бақылауға тырысу; айырмашылыққа немқұрайлы қарағандай сыңай таныту; серіктесіңізге бейімделу және жеке басыңызды оларға бағындыру. Ешкім бақылаушы немесе есік алдындағы кілемше болуды мақсат етпейді – олар жай ғана қорқады.

Міне, орталық парадокс: біз жасайтын барлық дерлік нәрсе бізді ауырсынудан қорғауға арналған, бірақ біз сезінетін ауырсынудың көп бөлігі осы қорғаныс әрекеттерінен туындайды. ILYB жұптарында айырмашылықтан қорғаудың бұл стратегиялары үш негізгі комбинацияға біріктіріледі:

Бақылау/Көну (Control/Compliance)

Бір серіктес басқарады, ал екіншісі оның қалауына бағынады. Дәстүрлі ситкомдардан біз үстем әйел мен жасқаншақ күйеуді бірден танимыз. Нақты қарым-қатынастарда бұл көбінесе күрделірек болады, жұптар бақылауды алмастырып, әртүрлі мәселелер бойынша беріледі. Отыз екі жастағы жүк көлігінің жүргізушісі Мартин мен оның серіктесі, жиырма сегіз жастағы кеңсе менеджері Джекиді алайық: Мартин олардың әлеуметтік өміріне жауапты болды. Ол достар тобымен кездесулерді басқарып, қанша уақыт қалатынын, қайда және кіммен бос уақыт өткізетінін шешетін. Джеки оның қалауымен келісетін. Алайда, Джеки үйдегі барлық нәрсені – бюджетті, заттардың қайда тұратынын, не жейтінін, қашан және қалай ыдыс жуатынын – бақылайтын, ал Мартин бұл бұйрықтарға бағынатын.

Кейбір жұптар бұл қатаң шекаралармен жылдар бойы өмір сүре алады, әйтеуір бір нәрсе қабырғаларды бұзғанша. Мартин мен Джеки жағдайында бұл сәбидің келуі болды. Ол үйдегі шаруалардан қажып кетті, ал ол әлеуметтік өмірдегі шектеулерді мүмкін емес деп тапты.

Бақылау – бұл біреуге бұйрық беру немесе физикалық қорқыту ғана емес. Кейде сыртқы әлемге әлсіз болып көрінетін серіктес іс жүзінде өте бақылаушы болады. Басқарып тұрғандай көрінбестен билікті қолға алудың кейбір әдістеріне ашулы көз жасы, «сорлы мен» деп жылау, ауру, кету туралы қорқыту, кінә сезімін тудыратын дене тілі (күрсіну, қас көтеру, иық қусыру), кінәлау, айыптау және лекция оқу жатады. Бұл тізім бақылау/көнуді шаршататын етіп көрсеткенімен, көп жағдайда мұндай мінез-құлық сырттай бейбіт қатар өмір сүруді қамтамасыз ете алады. Дегенмен, көнгіш серіктес бақылаушы серіктес жанында болмаған кезде өзін еркін және табиғи сезінеді. Әрине, Мартин үйде Джеки жоқ кезде ғана шынымен демала алатынын сезінді, ал Джеки құрбыларымен сирек шыққан кездерде өзін көбірек сезінетін.

Немқұрайлылық/Немқұрайлылық (Indifference/Indifference)

Бұл қарым-қатынастар алдамшы тыныш, құлдыраулар мен шарықтаулар аз. Екі өмір қатар жүреді, бірақ жұп бір-бірінен көп нәрсе күтуді қойған. Бұл қарым-қатынастар жиырмасыншы ғасырдың бірінші жартысында кең таралған болатын, ол кезде некені сақтап қалуға баса назар аударылып, жеке бақыт маңызды емес деп саналатын. Немқұрайлылықтың заманауи баламасы – эмоционалды және физикалық тұрғыдан алыстау – жұмысқа берілген (workaholic) қарым-қатынас. Мұнда бір серіктес көбірек «жұптық уақытты» қалайтынын айтуы мүмкін, бірақ әрқашан үй компьютерінде тағы бірнеше сағат отыруға сылтау табады. Бұл мінез-құлыққа қарсы шығудың орнына, олардың серіктесі өз өмірімен айналыса береді. Басқа алыстату әрекеттеріне теледидар көру, мас болу, спорт көру және хоббиге берілу жатады.

Немқұрайлылық/немқұрайлылық кезінде әңгіме аз, жақындық жоқ және зерігу көп болады. Бұл жұптар маған: «Балалардан басқа ортақ ештеңеміз жоқ», - дейді. Питер мен Нэнси жиырма жыл бойы некеде тұрған, бірақ Нэнси: «Мен Питерді шынымен білемін деп ойламаймын; ол үнемі тұйық болып көрінеді», - деп шағымданды. Ал Питер: «Сөйлесудің не қажеті бар? Біз тек жұмысты және басқа адамдарды талқылаймыз», - деп қарсы шықты. Жанжалдан қашу арқылы олар бір-бірін зерттеуге және түсінуге мүмкіндік беретін мәселелерді ешқашан ашық талқыламаған. Екі «немқұрайлы» серіктестің де күшті жеке тұлғалары болғанымен, жұптық тұлға жоқ. Балалар олардың өмірінде аз орын ала бастағанда, бұл жұптардың бір жартысы жалғыздықты төзгісіз деп табады. Есіңізде болсын, терең түбінде ешкім шын мәнінде немқұрайлы емес. Біреу өзін солай көрсетуі немесе қамқор емес сияқты көрінуі мүмкін, бірақ бәрі сүйікті болғысы келеді.

Көну/Көну (Compliance/Compliance)

Бұл екі серіктестің де бір-бірін бақытты етуге тырысқаны соншалық, олар жұптық тұлға үшін өздерінің даралығынан бас тартатын қарым-қатынастар. Кейт пен Дэвид бір компанияда жұмыс істеп қана қоймай, түскі ас кезінде қызметкерлер асханасында бір-бірінің қасында отыратын. Мен олардан өзгеріс үшін жеке әріптестерімен отыру туралы ойлап көрді ме деп сұрағанымда, екеуі де қазіргі жағдайдан жалыққанын мойындады. «Басқа адамдармен сөйлесу өте жақсы болар еді, - деді Кейт, - сонда кешке Дэвидке айтатын бірдеңем болар еді». Дэвид сәл басқаша айтты, бірақ сол қорытындыға келді. Сонымен, ол неге ештеңе айтпады? «Мен Кейт соны қалайды деп ойладым», - деп түсіндірді Дэвид, ал Кейт басын изеді.

Көну қарым-қатынасты жүргізудің ең жақсы жолы сияқты көрінуі мүмкін; ақыр соңында, ымыраға келу қабілеті бақытты серіктестік үшін өте маңызды. Бірақ бұл жұптар айырмашылықтан қорыққаны және сондықтан қорғанысқа көшкені соншалық, олар кез келген ауыр сезімдерді елемейді. Басқа қарым-қатынастарда ауырсыну ашуға және, иә, сіз болжадыңыз, ұрысқа айналар еді. Егер Кейт пен Дэвид дауласса, олардың біреуі: «Түскі ас кезінде маған жабыса берме!» деп айқайлап жіберер еді. Көну/көну ақыр соңында үлкен тұлғалық мәселелерді тудырады, өйткені ешкім өзінің шын қалағанын алмайды.

ILYB жұптары арасында сирек кездессе де, айырмашылықпен күресудің тағы екі стратегиясы бар: бақылау/бақылау және бақылау/бүлік. Біріншісінде жұптың әр жартысы екіншісін өзгерткісі келеді және тіпті кішкентай мәселелер билік үшін күресті тудырады. Екіншісінде бір жартысы екіншісін өзгертуге батыл тырысады, ал екіншісі батыл қарсы тұруға тырысады. Аз мөлшерде айырмашылықпен күресудің бұл үлгілерінде қате ештеңе жоқ. Кейде бір жартысы шешім қабылдап, екіншісі онымен келісуі керек (бақылау/көну) немесе маңызды мәселелер туралы ұрысу қажет (бақылау/бақылау). Сол сияқты, екі серіктестің де бір нәрсеге алаңдауға күші немесе ниеті болмайтын кездер (немқұрайлылық/немқұрайлылық) және тікелей қарсылықтан гөрі табандап тұрып алу тиімдірек болатын кездер (бүлік/бақылау) болады.

Мәселе жұп белгілі бір үлгіде тұрып қалғанда немесе, одан да жаманы, осы үлгілердің неғұрлым экстремалды нұсқаларына шегінгенде туындайды. Ұзақ мерзімді перспективада бұл мінез-құлық қарым-қатынастағы барлық байланысты, түсіністікті және, сайып келгенде, махаббатты сарқады. Бір күні серіктестердің бірі оянып, жанында жатқан жарына қарап: «Ол мені тежеп жатыр» немесе «Ол бөтен адам» деп ойлағанға дейін.

Жеке тұлға мәселелерімен күресу

Шетелге көшу немесе қарым-қатынасты тоқтату сияқты үлкен қимылдар көбінесе көнгіш немесе бақылаушы мінез-құлықты басқа елге немесе басқа қарым-қатынасқа алып барады. Жеке тұлға бірқатар шағын жеңістер арқылы жинақталады: өзіңізді қорғау; басқа адамдар күткеннен өзгеше нәрсе жасау; өз қорқыныштарыңызды және серіктесіңіздің қорқыныштарын түсіну. Міне, жолдағы кейбір нұсқаулар:

Ішкі диалогыңызға қараңыз. Сіз өз сезімдеріңізді зерттеуден гөрі серіктесіңіздің реакциясын болжауға көбірек уақыт жұмсайсыз ба? Егер сіз бір нәрсеге көнсеңіз, ол домино әсерін тигізіп, бәрін өзгертеді деп қорқып, «шепті ұстап тұруға» тырысасыз ба?

Сіз және серіктесіңіз қандай пайдасыз үлгілерге түсетініңізді анықтаңыз. Мінез-құлықты түсіну – оны өзгертудің жарты жолы. Ескі үлгілерге түсіп қалсаңыз да, өзіңізді бақылау үшін бір көзіңізді ашық ұстаңыз. Бұл сізді қауіп-қатерлерден екі есе хабардар етеді және келесі жолы сол тұзақтарға түсу ықтималдығын азайтады.

Жауапкершілікті алыңыз. Өзіңізді құрбан ретінде көрсетпеңіз; үлгіге қосқан үлесіңізге қараңыз. Ескі мақалда айтылғандай: Сіз өзіңізден басқа ешкімді өзгерте алмайсыз.

Бір-біріңізді сендіруге/көндіруге/бақылауға тырысудың орнына түсінуге тырысыңыз. Түсіністіксіз дұрыс ымыраға келу мүмкін емес. (Бұл туралы толығырақ жаттығу бөліміндегі «Бақылаушы мінез-құлықтан шығу» бөлімін қараңыз.)

Әлемге және өзіңізге деген көзқарасыңызды негіздейтін үміттерге (expectations) қараңыз. Әрбір үміт қайдан келеді? Сіздің жеке басыңыздың қанша бөлігі ата-анаңыздан келді? Қаншасы достарыңыздан? Қаншасы біздің кеңірек мәдениетімізден, дінімізден, бұқаралық ақпарат құралдарынан? Мұның қаншасы сізге тиесілі? (Тараудың соңындағы «Үміттерді талдау» жаттығуын қараңыз.)

Ымыраға келуге ұмтылыңыз. Жеке және жұптық тұлғаны теңестіретін орта жол бар ма?

Жоғарыда сипатталған процесс Стейси мен Карлға Стейсидің жеке басы дағдарысынан шығу жолын табуға көмектесті. Оның ішкі диалогы «Осылай жиі шығу дұрыс па?» және «Карл менің барғым келетініне ренжи ме?» деген сұрақтарға толы болды. Карлдың ішкі диалогы да осыған ұқсас болды: «Мен оның жиі шығуы туралы бірдеңе айтуым керек пе?» және «Егер мен одан үйде қалуын сұрасам, ол мен туралы не ойлайды?»

Қарым-қатынастарының басынан бастап Карл мен Стейси бір-біріне ұнауға тырысқаны соншалық, олардың қарым-қатынасы көну/көну болды. Жақында Стейси несие картасымен үлкен қарыздар жинап алды, ал Карл шығындарды азайтуға тырысты: бүлік/бақылау. Содан кейін, жауапкершілікті ала отырып, Стейси өзінің сауда жасау әдеті ақылсыз жасөспірім сияқты болғанын, ал Карл сыни ата-ана сияқты болғанын мойындады; бұл оларға ересек адамдарша сөйлесуге, ойын-сауыққа ақша бөлінген дұрыс бюджет құруға мүмкіндік берді.

Түсіну кезінде Карл теледидар алдындағы кештер Стейсиді уақытынан бұрын қартайғандай сезіндіретінін білді; Стейси Карлдың отбасын құру үшін ақша жинау керек деп ойлайтынын білді. Біз ақыры оларды бір-бірінен алыстатқан айтылмаған үміттерді аштық. Бұл үміттер қайдан келді? Карлдың ата-анасы жиырма жастан асқан шағында балалы болған және ол айтқандай: «Бұл дұрыс уақыт сияқты сезіледі». Алайда, Стейсидің анасы ерте балалы болғанына өкінетін және қызына әрқашан «алдымен әлемді көруге» кеңес беретін. Ақырында жұп ымыраға келуге дайын болды. Карл Стейсиге оның кейбір кештерінде қосыла бастады және АҚШ-қа сапарға ақша жинай бастады. Стейси отызға толғанға дейін балалы болғысы келетінімен келісті.

Ал Люси мен Дэвидке екеуінің де қорқыныштары туралы ашық талқылау қажет болды. Люси Дэвидті кеткелі жатпағанына сендіре алды және ол көбірек қолдау көрсете алды. Люси жергілікті ересектерге білім беру орталығында қосымша жартылай жұмыс күніндегі A деңгейлі курсын алу арқылы өзінің жеке басын қалыптастыруды бастауға шешім қабылдады. «Мен ана болу менің ми жасушаларымды толығымен жойып жібермегенін тексергім келді, - деп түсіндірді ол, - сонымен қатар көп ақша жұмсамас бұрын мұны шынымен қалайтынымды тексергім келді». Дэвид оның колледж күндері бала күтуге қуанышты болды.

Түйіндеме

Тым көп ымыраға келу тым аз ымыраға келу сияқты жаман.

Жұптың бір жартысы болу мен өзіңіз болу арасындағы тепе-теңдікті табуға тырысыңыз.

Жеке тұлғалық ауырсынуларды елемеңіз; бұлар әдетте қарым-қатынастағы тереңірек мәселенің көрсеткіші болып табылады.

Сенімді серіктестер бір-бірін өздерінің жеке басына ие болуға ынталандырады, өйткені олар бұл қарым-қатынасқа нұқсан келтірмейтінін біледі.

Серіктесімізге терең қамқорлық жасауды жалғастыра отырып, өзіміз қалайтын және мұқтаж нәрсені жасау әрқашан оңай емес. Дегенмен, мұны бір-біріміздің айырмашылықтарымызды елемеу немесе олардан қорғану арқылы емес, түсіну арқылы жасауға болады.

Жаттығулар

Мен басқарамын/Сен басқарасың

Шексіз ымыраға келу және серіктесіңізге не ұнайтынын болжауға тырысу біраз уақыттан кейін зеріктіруі мүмкін. Бір досымның демалысқа арналған жаңа идеясы болды: бір күн ол толығымен басқарады, ал келесі күні оның серіктесі басқарады. «Мен мұны шынымен асыға күтетінмін», - дейді Джейми. «Бұл маған Шеррелді жақынырақ тануға мүмкіндік берді. Мен оның таңдауынан дауыс ырғағын ести алатынмын». Тіпті балалардың да өздеріне бөлінген күні болатын, «бірақ бұл кейде аздап қиынға соғатын». Демалыстың қалған бөлігі әдеттегі отбасылық ымыраласумен өтетін. Ережелер келесідей:

Сіздің күніңізде барлық іс-шараларды сіз таңдайсыз. Серіктесіңізді мүлдем шошытатын нәрседен басқасының бәрі сіздің еркіңізде; жүрегіңіздің қалауын орындаңыз.

Күн таңғы астан басталып, ұйқыға жатқанда аяқталады – қандай тамақ, қайда тамақтану, қайда бару немесе ештеңе істемей жату – бәрі сізге байланысты.

Серіктесіңіз сіздің күніңіздің рухына кіруге және сіздің таңдауыңыздан мүмкіндігінше ләззат алуға тырысуға келіседі.

Басқа күні сіздер ауысасыздар және серіктесіңіз таңдайды.

Кейін өзіңіз және бір-біріңіз туралы не білгеніңізді талқылаңыз. Өзіңізден сұраңыз: Біз қалыпты жұмыс тәртібімізге нені енгізе аламыз?

Бұл жаттығуға келіспес бұрын, кез келген қосымша жеке ережелер туралы талқылап алған жөн. Міне, талқыланатын бірнеше мәселе: Басқарушы адамның секс сұрауға құқығы бар ма? Екеуіңіздің біреуіңіз үшін мүлдем қабылданбайтын нәрсе бар ма?

Жаттығу үйде де жұмыс істей алады, әр серіктес демалыс күндері бір күнге немесе кезектесіп толық демалыс күндеріне «жауапты» болады. Жоғарыдағы ережелер қолданылады; жалғыз шарт – бұл күн үй шаруасы мен жөндеу жұмыстарына емес, ләззат алуға – үйдегі шағын демалысқа арналуы керек.

Бақылаушы мінез-құлықтан шығу

Бұл жаттығудың мақсаты – серіктесіңіздің де, өзіңіздің де мінез-құлқыңызды түсіну. Екеуіңіздің араңызда көп шиеленіс тудыратын мәселені алыңыз – бұрын жиі дауласқан немесе дауласуды қажет ететін нәрсе!

Жеке басы дағдарысын бастан кешіріп жүрген немесе өзгерісті қалайтын серіктес бастайды. Егер бұл екеуіңіз де болсаңыз, тиын лақтырыңыз. Ол мәселені қалай көретінін, не қалайтынын және қалай сезінетінін айтады. Екінші адам жай ғана тыңдайды.

Тыңдаушы толықтыруды немесе түсіндіруді сұрай алады, бірақ басқа ештеңе емес. Қорғану жоқ, жауап қайтару жоқ, жұбату немесе сендіру жоқ. Жай ғана тыңдау және түсіну.

Егер тыңдап отырған адам сөйлегісі келсе, алдымен өзінен сұрауы керек: Мен сендіруге немесе қорғануға тырысып жатырмын ба? Егер жауап иә болса, тіліңізді тістеңіз. Егер сұрақ нақтылауға немесе тереңірек қазуға бағытталса, еркін сөйлеңіз.

Әңгімеде үзіліс болған кезде, серіктесіңізді дұрыс түсінгеніңізді тексеріңіз: «Сенің айтқың келгені ...» немесе «Мен дұрыс түсіндім бе, сен ... сезінесің».

Егер дау басталса, тоқтап, қорғаныс үлгілеріне қараңыз: бақылау/көну, бақылау/бақылау, немқұрайлылық/немқұрайлылық және бақылау/бүлік. Сіз осы тұзақтардың біріне түсіп қалдыңыз ба? Немесе диктатқа айналған үміттерді іздеңіз (төмендегі «Үміттерді талдау» жаттығуын қараңыз).

Жаттығудың мақсаты – айырмашылықтың шешімін табу емес, түсіну.

Көп жағдайда мәселелер ешқандай іс-қимыл жоспарынсыз жоғалып кетеді. Себебі серіктесіміздің даулы мінез-құлқының астарындағы себептерді түсіну оған төзуді жеңілдетеді. Көбінесе біздің төзімділігіміз серіктесіміздің мінез-құлқын жұмсартуға мәжбүр етеді, бұл өз кезегінде біздің төзімділігімізді арттырады және ізгі шеңберді құрады.

Егер сіз бұл кітаппен жалғыз жұмыс істеп жатсаңыз, өзіңізді тыңдаушы орнына қойыңыз. Серіктесіңізден неге даулы мәселе туралы соншалықты қатты сезінетінін сұраңыз және сол жерден жаттығуды орындаңыз. Егер серіктесіңіз бас тартса – «Сен өзің де жақсы білесің» деп – оны қорғаныстан шығару үшін дұрыс түсінгеніңізді екі рет тексергіңіз келетінін түсіндіріңіз. Оның барлық көзқарастарын естіп, шын мәнінде түсінгеннен кейін: «Менің неге сүйенетінімді түсіндіре аламын ба?» деп сұраңыз. Егер серіктесіңіз өзін түсінілгендей сезінсе, ол сізге де сондай құрмет көрсетуге ашық болады. Сондықтан, егер серіктесіңіз тыңдаудан бас тартса, түсінілуге ұмтылмас бұрын түсінуге тырысуды жалғастырыңыз.

Үміттерді талдау

Төменде ықтимал қақтығыстардың тізімі берілген. Әрқайсысының жанына оның сіз үшін нені білдіретінін және/немесе дұрыс ойлайтын адамның көзқарасы қандай болуы керек деп санайтыныңызды жазыңыз. Мысалы, қарыздың жанына былай жазуға болады: қажетті зұлымдық; ұят; жеке сәтсіздік; ақшаны жақсы басқару; өмір шындығы.

Тізімді мүмкіндігінше тез өтіңіз, осылайша сіз өзіңіздің алғашқы стихиялық ойыңызды жазасыз.

Кейін қайтып оралып, бұл үміттердің қайдан шыққанын сұраңыз: ана; әке; достар; медиа; діни қызметкер; кеңірек мәдениет; саясаткерлер.

Бұл үміттер сіздің дауларыңызды қалай қоректендіреді? Сіздің үміттеріңіздің кез келгені ескірген бе? Олардың кез келгенін өзгерту керек пе? Қайсысы сіздің жеке басыңыз үшін әсіресе маңызды?

Секс; ақша; жексенбі күні таңертең; қарыз; теледидар; қарым-қатынастағы ер адамның рөлі; қарым-қатынастағы әйелдің рөлі; гүлдер; кешігу; шоттарды төлеу; ойын; Рождество; несие; төсекте тәжірибе жасау; денсаулық; неке; уақытты қалай өткізу; сенбі күні кешкісін; қарым-қатынастан тыс достар; сүйіспеншілік; үйде қонақ күту; өткен шақ; қарым-қатынас; хобби; бала тәрбиелеу; жинақылық; тамақтану уақыты; үй шаруашылығы; киіну талғамы; жұмыс; алкоголь; балаларды тәртіпке келтіру; ұқыптылық; туған күндер; қызығушылық; сыйлықтар; басқа адамдардың арасындағы әлеуметтік іс-шаралардағы мінез-құлық; спорт; жуыну бөлмесі; құшақтасу; білім беру.

Өзгергіңіз келеді, бірақ өзгере алмайсыз ба?

Жаңа тұлғаны қалыптастыру қиын. Төменде саяхат алты басқарылатын бөлікке бөлінген:

Өзіңізден оны шынымен қалайсыз ба деп сұраңыз. Кейде біз бірдеңені өзгертуге тырысамыз – формаға келу, темекіні тастау немесе кешкі курстарды бастау – өйткені біз өзімізді міндетті сезінеміз, біреу бізге қысым жасап жатыр, қоғам күтеді немесе бізге осы нәрселерді істеп жатқан бейнеміз ұнайды. Алайда, терең түбінде біз шынымен өзгеруді қаламауымыз мүмкін.

Қазіргі орныңызда қалудың қандай пайдасы бар? Егер сіз тығырыққа тірелсеңіз, өзгертпеудің жасырын пайдасы болуы мүмкін. Өзгеріске кедергілерді шынымен түсінгеннен кейін, сіз оларды жеңуге жақсырақ дайын боласыз.

Өзгерісті кішігірім бөліктерге бөліңіз. Бүгіннен болашаққа жету мүмкін емес ұзақ саяхат болып көрінуі мүмкін. Мысалы, үй ауыстыру миллиондаған таңдауды және апатқа ұшыраудың көптеген мүмкіндіктерін қамтиды. Бірақ жаңа аудандағы мектептерді зерттеу немесе жылжымайтын мүлік агентін табу сияқты кішігірім бөліктерге бөлінгенде, бәрі басқарылатын болып көрінеді. Осы тапсырмалар орындалғаннан кейін сіз келесілеріне көше аласыз және көп ұзамай соңғы мақсатыңызға жетесіз.

Өзгерістің пайдасын серіктесіңізге сатыңыз. Егер біз серіктесіміздің жобаға күмәнданатынын білсек, біз сұрауға өте сақ боламыз: «Сен ұнатпайтын шығарсың, бірақ ...» Бұл бірден «жоқ» деп айтуды жеңілдетеді. Немесе біз олардың жағына оқ-дәрі бере аламыз: «Мен уақытымыз аз екенін білемін, бірақ ...» Ең сорақысы, біз жобаның маңыздылығын жеткізе алмаймыз, сондықтан серіктесіміз бас тартудың салдарын түсінбейді. Сондықтан сізге, отбасыңызға және серіктесіңізге тиетін барлық пайданы іздеңіз. Оны өзгерісті қолдауға не мәжбүр етуі мүмкін? Соңында, мүмкіндігінше егжей-тегжейлі біліп алыңыз және сұрақтарға жауап беруге дайын болыңыз. Барлығы белгісіздіктен қорқады және сізде ақпарат неғұрлым көп болса, бұл өзгеріс соғұрлым аз қорқынышты болады.

Бірінші қадамды қалай жасай аласыз? Өзгерісті ертеңге, содан кейін арғы күнге және мәңгілікке қалдыру өте оңай. Бүгін істі бастайтын бір кішкентай жұмысты таңдаңыз.

Жалғастыра беріңіз. Әрқашан сәтсіздіктер болады, бірақ ештеңе мәңгілікке созылмайтынын және бұл қиын уақыттар да өтетінін есте сақтаңыз. Тіпті ең табысты адамдар да тұйыққа тіреліп, кейде сәтсіздікке ұшырайды. Оларды басқалардан ерекшелендіретін нәрсе – олардың көңілі қалмайды.

Өзгерістен қорқасыз ба?

Егер серіктесіңіз жаңа тұлға іздесе, өзгерістер өте қорқынышты болып көрінуі мүмкін. Егер сіз өзгергіңіз келсе, бірақ серіктесіңіз қалай әрекет етеді деп алаңдасаңыз, бұл да қорқынышты жер болуы мүмкін. Қалай болғанда да, өзгерістермен күресудің үш кілті:

Түсіну. Өзгерістен қорыққандықтан, сіз оны жаман нәрсе ретінде көресіз. Дегенмен, өзгеріс іштей жақсы да, жаман да емес; бәрі сіздің оған қалай қарайтыныңызға байланысты. Мысалы, біз жаңбырды жаман деп ойлауымыз мүмкін, бірақ шөл далада жаңбыр керемет болар еді. Бәрі біздің көзқарасымызға байланысты. Сондықтан бірінші қадам – әрқашан жаңа нәрсенің жағымды жағын іздеу. Егер сіз оны бірден көре алмасаңыз, болашаққа сәл әрірек қарауға тырысыңыз. Үш айдан кейін, бір жылдан, екі жылдан кейін ол қалай көрінуі мүмкін? Екіншісі, егер сіз өзгермесеңіз не болатынын сұраңыз. Қазіргі орныңызда қалудың кемшілігі неде?

Босаңсу. Ғалымдар біз күйзеліске ұшыраған кезде – мысалы, өзгерістер кезінде – миымыз басқаша жұмыс істейтінін анықтады. Біздің өмір сүруімізге қауіп төнген кезде біз бауырымен жорғалаушы ата-бабаларымыздан мұраға қалған миымыздың күрделілігі төмен бөліктерін қолданамыз. Дегенмен, бұл бізге инстинктивті түрде әрекет етудің орнына бірдеңені ойлану қажет болатын уақыт. Сондықтан келесі жолы өзгерістен күйзеліске түскенде, босаңсудың және тынышталудың жолын табыңыз. Терең тыныс алыңыз, ұзақ серуендеңіз, бақшаны қазыңыз немесе үйді тазалаңыз. Өзгерістермен сәтті күрескен кездеріңізді еске түсіріңіз – көптеген мысалдар болады, өйткені сіз ойлағаннан гөрі жақсырақ жеңе аласыз. Өткен жолы не жұмыс істегенін қараңыз және бүгін қандай дағдыларды қолдануға болатынын шешіңіз.

Қорқыныштарыңызды атаңыз. Босаңсыған кезде көзіңізді жұмып, ұсынылған болашақты елестетіңіз. Ол қайда болады? Ол қандай болады? Серіктесіңіз не істейді? Суретті мүмкіндігінше егжей-тегжейлі жасаңыз. Енді не нәрсе әсіресе алаңдататынын талдауға тырысыңыз. Осы қорқыныштардың әрқайсысын сөйлеммен жазыңыз. Суретке қайта оралып, сізді мазалайтын басқа нәрселерді елестетуге тырысыңыз. Бұларды да жазып алыңыз. Басыңыздағы үлкен формасыз қорқыныштан гөрі, қағаз бетіндегі қорқыныштар тізімі – қанша ұзақ болса да – жақсырақ. Тізімге қайта оралып, ойлана келе тау емес, төбешік болып шыққан кез келген нәрсені сызып тастаңыз. Соңында, қорқыныштарыңызды серіктесіңізбен талқылаңыз. Ол сіздің мазасыздығыңызды жеңілдету үшін сенімділік ұсынуы немесе қосымша ақпарат беруі мүмкін. Кейбір қорқыныштар қалса да, сіз ең маңызды мәселелерді анық түсінесіз.

Сегізінші тарау Бұл қарым-қатынас па, әлде басқа нәрсе ме?

Өмір күрделі, бірақ біз проблемаларымызды мүмкіндігінше қарапайым ұстауды жөн көреміз. Егер бақытсыздығымызды талдауды жалғастыра берсек, одан мүлдем қажып кетеміз бе деп қорқамыз. Сондықтан бір проблеманы шешу үйіліп жатқан мәселелерді шешуден гөрі әлдеқайда жеңіл көрінеді. Алайда, барлығын қарапайым етуге ұмтылу барысында біз кейде қате себеппен күресіп немесе серігімізді оның кінәсі жоқ нәрсе үшін айыптап жатамыз. Сонымен, қай мәселелер қарым-қатынасқа, ал қайсысы басқа жаққа тиесілі екенін қалай ажыратамыз?

Көп жағдайда бақытсыздық адам өмірінің бір бөлігінен оның қарым-қатынасына жай ғана ауысқан болып шығады. Пол жұмысында бақытсыз еді: «Маған қала өмірі барған сайын күйзеліс тудырды, мен жұмысқа барып-келуді жек көрдім». Ол шын мәнінде триллер жанрындағы романдар жазғысы келетін. «Мен өз әлеміме еніп кете алатынмын, уақыт зымырап өтетін. Бірақ менің отбасым және ұстап тұруым керек өмір салтым болды, жазуға уақытты қайдан табамын?» Пол серігі Деббиге ренжи бастады, бірақ бұл туралы онымен ешқашан ашық сөйлеспеді. ILYB (Сені сүйемін, бірақ...) әңгімесінен кейін олар жалпылама сөйлесті, сол кезде Пол өзінің жорамал жасап жүргенін түсінді. Сөйтсе, Деббиге жаңа көліктер мен экзотикалық демалыстардан гөрі бақытты күйеу маңыздырақ екен. Сонымен олар өмірлерін қайта құрды және Пол жартылай жұмыс күніне ауысты. Алайда оның романы әлі де алға баспады, ақырында, кеңес беру кезінде Пол өзінің жаңа мансабында сәтсіздікке ұшыраудан қорқатынын түсінді. Ішке үңіліп, жеке жауапкершілікті алғаннан гөрі, оны тежеп тұр деп Деббиді кінәлау оңайырақ болған еді.

Басқа ILYB жағдайларында қарым-қатынас проблемалары болып көрінген мәселелер серіктердің бірінің шешілмеген балалық шақ проблемалары болып шықты. Мысалы, қырық бес жастағы, ірі сақтандыру брокерінде жұмыс істейтін Джордж былай деп шағымданды: «Мені ешкім түсінбейтіндей сезінемін. Мен аузым көпіргенше сөйлеймін, бірақ ешкім назар аудармайды. Мен кабинетіме қамалып аламын, бірақ ол есікті қаға береді». Джордж бен оның әйелі, үйде отырған ана Трейсидің арасындағы қарым-қатынас нашарлай түсті және Джордж Трейсиді әлі де жақсы көретініне күмәндана бастады.

«Мен мұны түсінбеймін», — дейді Трейси. «Мен тыңдаймын. Шын мәнінде, мен оның қасиетті кеңсесі туралы көп естігенім сонша, егер ол ауырып қалса, мен барып оның орнына жұмыс істей алар едім. Бірақ ол әлі де менің...» — деп ол қолымен тырнақша ишаратын жасады, — «...“шын мәнінде тыңдамайтынымды” айтады». Менің ішкі түйсігім Джордждың қырсық жасөспірім сияқты сөйлеп тұрғанын сезді, расымен де оның он төрт жасар ұлы бар еді. Мен Джордждың ата-анасы ол жас кезінде ажырасқанын білетінмін және белгілі болғандай, бұл оқиға болғанда ол да он төрт жаста еді. «Өзіңізді қалай сезіндіңіз?» — деп сұрадым мен. «Менің не ойлағанымды немесе не қалағанымды ешкім тыңдамады», — деп жауап берді Джордж. Ұлының ата-анасының ажырасуы кезіндегі өзінің жасына жетуі оның көптен бері көміліп жатқан эмоцияларын қайта оятқан еді. Бұл қарым-қатынас емес, жеке проблема болатын. Мұны білген соң, Трейси Джордждың көңіл-күйін өзіне жақын қабылдауды тоқтатты. Олар сөйлесіп, ILYB дағдарысының алдын алды.

Балама ретінде, қарым-қатынасқа қатысты жалпы қанағаттанбаушылық пен бақытсыздық сезімдері депрессияның жеңіл түрі болуы мүмкін. Өкінішке орай, депрессияны анықтау қиын, өйткені әркімнің көңіл-күйі ара-тұра түсіп тұрады. Келесі сұрақтардың бесеуіне немесе одан көбіне «иә» деп жауап беру ауыр депрессияны көрсетуі мүмкін:

Екі немесе одан да көп симптомды байқаған кез келген адам дәрігермен сөйлесуі керек – әсіресе егер симптомдар екі немесе одан да көп жыл бойы, екі айдан аспайтын үзіліспен, тұрақты түрде болса. Депрессиямен күресудің басқа ұсыныстарына мыналар жатады: диетаны тексеру үшін диетологпен кеңесу; алкогольді тұтынуды азайту; көбірек жаттығу жасау – аэробты жаттығулар дененің табиғи көңіл-күй гормоны эндорфиндерді бөледі.

Кейде ILYB артындағы «басқа нәрсе» «басқа біреу» болуы мүмкін. ILYB бар жұптар менің кеңес беру кабинетіме сирек жағдайда опасыздық туралы шағымданып келсе де, мен жиі олардың ұзақ мерзімді проблемалары серіктестердің бірінің «орынсыз» достығы салдарынан шегіне жеткенін байқаймын. Бұл достықтар бастапқыда кінәсіз басталады, өйткені «көңілдес іздеп» шығатын адамдар өте аз. Алдымен бірінші тоқсанның сату көрсеткіштері сияқты қарапайым нәрселер туралы сөйлесуден туындайтын діріл сезімдері пайда болады. Содан кейін ұзағырақ әңгімелер басталады, оның барысында әр тарап алдымен жұмысқа немесе әріптестеріне деген шынайы көзқарастарын, содан кейін жалпы өмір және кейде өз қарым-қатынастары туралы ашыла бастайды. Бұл «достық әңгімелер» ұзақ түскі астарға ұласады – болжам бойынша жұмыс туралы, бірақ кеңсе жайлы сирек айтылады. Көп ұзамай алғашқы жанасу орын алады – көбінесе шотқа бір уақытта қол созу сияқты кінәсіз нәрсе. Екі «дос» та электр қуатын сезінеді. «Достық» барған сайын маңызды бола бастайды.

Ол жақсы тыңдаушы; әйел оған шынымен ашыла алады. Ер адам өзіне: «Ол маған күйзеліспен күресуге көмектеседі», — дейді; әйел: «Неге менің достарым бола алмайды?» — деп ойлайды. «Достар» шынайы сезімдерімен бөліседі және олардың мұншалықты жақындаспауы керектігін талқылайды. Олар ұзақ жасырын телефон қоңырауларын шалып, сексуалды хабарламалар мен интимдік электрондық хаттар алмаса бастайды. Бұл хабарламаларды тыңдаған немесе оқыған кез келген адам бұл жұптың флирт жасап жатқанын бірден түсінеді. «Достар» үшін бұл қарым-қатынас олардың күнделікті бақыты үшін барған сайын маңызды бола түседі. Олар тіпті қоңырау шалуды тоқтатуға келісуі мүмкін, бірақ бірнеше күннен кейін олардың шешімі әлсірейді. Бұл «достықтың» ұзақ сүйісу немесе жыныстық қатынаспен толыққанды опасыздыққа ұласатын сәті. Немесе бұл бірнеше қадам бұрын-ақ – атауынан басқа барлық жағынан – опасыздыққа айналған болуы мүмкін. «Орынсыз достықтың» проблемасы осында: сапардың жекелеген қадамдарының ешқайсысы соншалықты жаман емес, бірақ көп ұзамай қадамдар жиналып, шынайы сатқындыққа айналады.

Орынсыз достық тек опасыздыққа және одан туындайтын барлық ауырсынуға әкеліп қана қоймайды, сонымен қатар негізгі қарым-қатынаспен жұмыс істеуді мүмкін емес етеді, өйткені барлық эмоционалды энергия достыққа бағытталады. Жиырма жыл үйленген Оливер мен Тинада ILYB қарым-қатынасының барлық классикалық белгілері болды: ешқайсысы қарым-қатынасты шайқап алмау үшін шынайы сезімдерімен бөліспеді; жақында ғана олардың сырттай бақытты қарым-қатынасы болған; екеуі де соңғы екі жылда ата-аналарынан айырылған. Алайда, Оливер мен Тинаның сыпайылығының астында жасыруға келмейтін ашу-ыза жатты. Оливер Тинаның жұмыстағы әріптесімен достығы туралы жарылуы үшін бірнеше бейтарап сұрақ жеткілікті болды. «Иә, біз доспыз. Оның несі жаман?» — деп қарсылық білдірді ол. Оливер ашуын жоғалтпауға бел буды. Ол мүмкіндігінше сабырлы түрде бір күнде бір нөмірге жалпы ұзақтығы үш жарым сағатты құрайтын жеті қоңырау шалынғанын көрсететін телефон шотын көрсетті. Тина қатты ашуланды, бірақ сезімдерін қатаң бақылауда ұстады. «Ол мені тыңдайды», — деді ол ақыры. «Мен сені тыңдар едім, — деді Оливер, — бірақ егер мен соңғы айдағы, соңғы үш айдағы барлық әңгімелерімізді қоссам, олар үш жарым сағатқа жететініне күмәнім бар». Шындық ақыры ашылған соң, біз олардың қарым-қатынасымен жұмыс істей бастадық. Бұл жұп үшін бақытқа орай, Тинаның орынсыз достығы лимериэнске (ессіз ғашықтыққа) – бұл әрқашан қауіпті – ұласпаған еді және ол әлі де назарын некесіне аудара алды. Достық қашан орынсыз болады? Әрине, қарама-қарсы жыныс өкілдерінің (және гейлер мен лесбиандар арасындағы бір жыныстылардың) дос болуы мүмкін. Негізгі сынақ – достардың серіктеріне қаншалықты айтатыны және қаншалықты жасыратыны. Шынайы достық қоғамдық бақылауға ашық; орынсыз достық жасырылады.

Осы тарауда мен ILYB-тің неғұрлым айқын «басқа себептерін» талқыладым: назарды басқа жаққа аудару; өткеннің қайталанатын мәселелері; депрессия; эмоционалды опасыздық. Келесі топты анықтау қиынырақ, өйткені олар қарым-қатынастың тереңірек қабаттарында жатыр.

Ең пайдалы көзқарастардың бірі психологиядан емес, американдық маркетинг гуруы Абрахам Маслоудың «Мотивация және тұлға» (HarperCollins, 1954) кітабынан алынған. Оның «Қажеттіліктер иерархиясы» негізгі талаптар қанағаттандырылған кезде біз жоғары ұмтылыстарға көшетінімізді көрсетеді. Мысалы, адамның қарны тоқ болған соң, ол қауіпсіз баспана туралы, содан кейін қарым-қатынас және сүйікті болу туралы уайымдай алады. Ол 1950 жылдары орташа тұтынушы физиологиялық қажеттіліктерінің 80 пайызын, қауіпсіздік қажеттіліктерінің 70 пайызын, қатыстылық және махаббат қажеттіліктерінің 50 пайызын, өзін-өзі бағалау/бедел/мәртебе қажеттіліктерінің 40 пайызын қанағаттандырғанымен, ол «өзін-өзі жүзеге асыру» деп атаған ең жоғарғы қажеттілігінің, яғни жеке толысу мен әлеуетті іске асырудың тек 10 пайызын ғана қанағаттандырды деп есептейді.

Бүгінгі жарнамаларға қараңыз: газдалған сусындар сияқты өнімдер енді шөлді қандыруға, яғни негізгі физиологиялық қажеттілікке бағытталмаған, оның орнына сәйкестік сияқты жоғары қажеттіліктерімізді қанағаттандыру иллюзиясын ұсынады. Неке де сол баспалдақпен көтеріліп келе жатқан сияқты. Біздің ата-әжелеріміз жақсы асыраушы/үй шаруасындағы адам болуға көбірек мән берген. Жиырма жыл бұрын, мен жұптарды кәсіби түрде қабылдай бастағанда, олар көбірек махаббат пен серіктестікті сұрайтын. Бүгінде ILYB бар адамдар серіктерінен ең жоғарғы қажеттілікті сұрайды: «Маған мүмкін болатын ең жақсы адам болуға көмектес». Көптеген әлеуметтік шолушылар біз қарым-қатынастан тым көп нәрсе күтеміз деп шағымданса да, менің ойымша, бұл жиырма бірінші ғасырдың тағы бір феноменымен: қартаюды жоққа шығарумен соқтығысқанда ғана проблемаға айналады.

Ұлттық статистика басқармасының мәліметі бойынша, Ұлыбританияда ажырасудың орташа жасы қазір ерлер үшін 42,3 және әйелдер үшін 39,8 құрайды. Орта жас дағдарысы әдетте әзілдің нысанасы ретінде қарастырылады: «Тақыр басты жасырудың ең жақсы жолы қандай?» Жауап: «Porsche». Бізді әсіресе қарындарын ішіне тартып, жылдам мотоциклдер мен көліктер сатып алу немесе әлдеқайда жас әйелдермен кездесу арқылы даңқты күндерін қайтаруға тырысатын ер адамдарға күлуге шақырады.

Неге екені белгісіз, қоғамда әйелдерге арналған балама стереотип жоқ, бірақ мен осыған ұқсас орта жас проблемаларымен күресіп жүрген көптеген әйелдерге кеңес беремін. Шын мәнінде, менің клиенттерімнің үштен бірі – ерлер де, әйелдер де – және ILYB жағдайларының шамамен 90 пайызы орта жас дағдарысына ұқсас нәрсеге тап болуда. Олардың барлығы бір күні оянып: «Өмір тым қысқа...» деп ойлаған. Әркім әртүрлі мысал келтіреді, бірақ бәрі бірдей тықылдап тұрған сағатқа тап болады.

Мен кеңес беру кезінде «орта жас дағдарысы» терминін қолданбаймын, өйткені ер адамдар әйелдері келіссе де, өздерін одан алшақтатуға асығады. Көбінесе мен стандартты бағалаудың бөлігі ретінде ер және әйел клиенттерден проблемалары қашан басталғанын сұрағанда, ол бірден: «Мұның қырыққа толуға еш қатысы жоқ», — деп қарсылық білдіреді. Мен бұл терминнен қашатын екінші себеп – проблемалар кез келген уақытта соққы беруі мүмкін. Шын мәнінде, ширек өмір дағдарысы туралы кітаптар жазылған: уақыт таусылып бара жатқанын сезінетін жиырма бес жастағы жастар. «Орта жас дағдарысына» менің соңғы қарсылығым – бұл міндетті түрде драманы білдіретін дағдарыс болуы шарт емес.

Сонымен не болып жатыр және оның қарым-қатынасқа қандай әсері бар? Айқын нәрсені айтқаным үшін кешіріңіз: біз мәңгі өмір сүрмейміз. Бұл фактіні бәрі білсе де, бұл біздің өлмейтінімізге сенуімізге кедергі болмайды. Кейбір ер адамдар үшін ояту қоңырауы – тарақтағы дәстүрлі шаш немесе жыныстық қабілеттің төмендеуі туралы алаңдаушылық: жиырма жаста олар бір түнде үш оргазмға қол жеткізсе, қазір біреуін жасаудың өзі қиынға соғады. Кейбір әйелдер үшін бұл көшеде оларды байқайтын ер адамдардың азайғанын сезіну. Олар өздерін жас әйелдермен салыстырып, олардың сымбатты денелеріне, энергиясына және бәрінің қаншалықты оңай көрінетініне қызғанышпен қарай бастайды.

Жақын адамның, көбінесе ата-ананың қайтыс болуы да ояту қоңырауы болуы мүмкін. Ата-ананың ауруханадағы немесе хоспистегі төсегінің жанында отырып, олардың әлсіреуіне куә болудан артық біздің өлмейтін еместігіміздің нақты дәлелі жоқ. Қатарластың өлімі – мүмкін автокөлік апатынан немесе одан да жаманы, қандай да бір аурудан – одан да қатты әсер етеді, өйткені өлім тек жоғары буынға тиесілі деген иллюзия жойылады. Ақырында әркім жердегі уақытының шектеулі екендігі туралы шындықпен бетпе-бет келеді. Осы сәтте кейбір адамдар: «Өмірдің мәні неде?» немесе «Өз өмірімнің мәнін қалай түсінемін?» деп сұрайды. Басқалары өмір бақытсыз болу немесе бақытсыз қарым-қатынаста болу үшін тым қысқа деп шешіп, емдеу жолдарын іздейді. Өкінішке орай, үшінші реакция бар: теріске шығару. Бұл адамдар тым көп ішу, жұмысқа көмілу, опасыздық жасау немесе косметикалық операция жасау арқылы жағымсыз шындықтан пана іздейді. Бұл үшінші санаттағы адамдар қартаюға табиғи реакция мен қайта бейімделуді дағдарысқа айналдыру қаупін тудырады.

Экзистенциалды сұрақтар кезінде көптеген адамдар Маслоудың «Қажеттіліктер иерархиясының» ең жоғары деңгейі – өзін-өзі жүзеге асыруға қол созады. Маслоудың айтуынша: «Егер жеке тұлға өзіне лайықты нәрсемен айналыспаса, көп ұзамай наразылық пен мазасыздық пайда болады. Музыкант музыка шығаруы керек, суретші сурет салуы керек, ал ақын өзімен түпкілікті үйлесімде болу үшін жазуы керек. Адам не бола алса, сол болуы керек». Бір қарағанда, бұл өте орынды мақсат болып көрінеді, тек бүгінгі таңдағы мамандықтардың көпшілігі музыкант, суретші немесе ақын болу сияқты айқын емес.

Жұмысы нақты өзегі жоқ жүздеген түрлі тапсырмалардан тұратын адамдар ше? Жұмысын аса ұнатпайтын және ең үздік есепші болуға құлшынысы жоқ басқалар ше? Маслоу өзін-өзі жүзеге асырудың қандай болатынын зерттеуге тырысты, бірақ оның критерийлеріне сәйкес келетін субъектілерді табу өте қиын болды. Соңында ол бар болғаны қырық бес адаммен шектелуге мәжбүр болды: жеке достары мен таныстарының оғаш қоспасы, өзін-өзі жүзеге асыру бағытында дамып келе жатқан жиырма студент, сонымен қатар тарихи және заманауи тұлғалар. Тіпті соның өзінде ол зерттеу үшін тек екі «айтарлықтай сенімді» тарихи тұлғаны таба алды: Томас Джефферсон мен Линкольн – бірақ Линкольннің тек соңғы жылдары. Ол алты «ықтималдығы жоғары қоғамдық және тарихи тұлғаны» және жеті «талапқа сай келмеуі мүмкін, бірақ зерттеуге жарамды» адамды тапты.

Маслоу өз субъектілерінің психологиялық денсаулығын егжей-тегжейлі сипаттады, бірақ олардың күшті даралығын сүю және сүйікті болу қабілетімен үйлестіруде қиындықтарға тап болды: «Бұл адамдар қарапайым ғашықтар сияқты бір-біріне мұқтаж деп айтуға келмейді. Олар бір-біріне өте жақын бола алады, сонымен бірге оңай ажыраса алады. Олар бір-біріне жабыспайды немесе ешқандай ілгектері мен зәкірлері жоқ. Олар бір-бірінен қатты ләззат алатыны, бірақ ұзақ уақыт ажырасуды немесе өлімді философиялық тұрғыдан қабылдайтыны туралы нақты сезім бар. Ең қарқынды және экстаздық махаббат хикаялары кезінде де бұл адамдар бір-бірінен қатты ләззат алса да, өз стандарттарымен өмір сүре отырып, түптеп келгенде өздеріне қожайын болып қала береді». Менің ойымша, бұл өзін-өзі жүзеге асырушылар біршама суық естіледі.

Адамның қолынан келетін барлық нәрсеге айналу жолында басқа адамдарды құртып алу қаупі бар сияқты. Атақты адамдардың өмірбаяндарын үстірт оқып шығудың өзі, біз олардың музыкасын, кітаптарын, фильмдерін және т.б. ұнатуымыз мүмкін болса да, олармен некелескіміз келмейтінін көрсетеді. Тіпті Маслоудың өзі өзін-өзі жүзеге асыру жолы тұйыққа тірелуі мүмкін екенін ескертеді: «Жоғары қажеттіліктер аз сезіледі, аз айқын болады, оларды иландыру, еліктеу, қате сенім немесе әдет арқылы басқа қажеттіліктермен шатастыру оңайырақ». Ол жарнама, маркетинг және қоғаммен байланыс соншалықты күрделі және барлық жерге таралғанға дейін, 1950 жылдары жазған. Бүгінде біз өте сақ болуымыз керек, әйтпесе өзімізді шынымен ашудың орнына, бізге грек аралындағы демалыс, бір бөтелке сыра немесе жаңа көлік сатылады.

Өкінішке орай, осы жалпы реніш пен ащы сезім – қартаюдан және өзін-өзі жүзеге асыруға деген ұмтылысымыздан туындаған – біздің қарым-қатынасымызға бағытталады және бұл процесте әбден жарамды нәрсені бұзылған нәрсеге айналдырады. Біздің қарым-қатынасымыздың соққы алуының негізгі себептерінің бірі «ең болмағанда біз бірдеңе істеп жатырмыз» факторымен түсіндіріледі. Ажырасу немесе бөліну қаншалықты ауыр және бүлдіргіш болса да, кем дегенде бұл жұптар қазіргі жағдайдан басқа сценарийге қарай жылжып бара жатқандай сезінеді.

«Өмірдің мәні неде?» немесе «Мен серігіме қалай қайта ғашық бола аламын?» сияқты үлкен сұрақтарға келгенде, бірдеңе, кез келген нәрсе істеуге азғырылу болады. Сабын опералары «бірдеңе істеу керек» деген менталитетті күшейтеді. Жақсы драмаға көп әрекет қажет және сериалдарда адамдар қазір бетпе-бет келіп, кейін ойлануға бейім. Құпиялар әрқашан ашылады және кейіпкерлер әрқашан ең драмалық нұсқаны таңдайды. Алайда, жақсы сабын операсын жасайтын нәрсе әрқашан бақытты қарым-қатынас жасай бермейді. Әрекет ету үшін әрекет ету қаншалықты тартымды болса да, бұл әрқашан алға жылжудың ең жақсы жолы емес.

Руханилық

Түптеп келгенде, орта жас дағдарысы деп аталатын және өзін-өзі жүзеге асыруға ұмтылудың астында руханилықты іздеу жатқан шығар: әлемді өзімшілдік пен материалистік шеңберден тыс түсіну. Кейбір адамдар үшін бұл мистикалық немесе діни болсын, қандай да бір жоғары күшті іздеуді қамтуы мүмкін. Алайда, мен ILYB клиенттерімді – әсіресе қарым-қатынасын тастап кеткісі келетіндерді – болашақтағы өмірі туралы, күтілетін бақыт, толыққандылық, қанағаттану және тіпті тұтастық туралы айтқанын тыңдағанда, маған жиі рухани ізденіс еске түседі.

Отыз сегіз жастағы сатушы Мартин жақсы мысал бола алады: «Кейбір таңертең мен платформада 7.50-дегі пойызды күтіп тұрғанда, мұның бәрі не үшін деп ойлай бастаймын? Күнделікті есептер мен мақсаттардан басқа бірдеңе болуы керек қой. Мен уақытымның жай ғана келесі күнге дейін толтырылған сағаттар емес, маңызды болғанын қалаймын – және мен рельстердің бойымен ұшып бара жатқан сол баяғы тасталған газет қосымшаларына қарап тұрмын. Егер мен қайта бастасам, ойлануға уақыт пен кеңістік қана емес, тіпті секундтарды да маңызды ететін адаммен кездесу мүмкіндігі болар еді». Мартин үшін махаббат оның қарапайым тіршілігінен жақсы ертеңге өту билетіне айналды. Лимериэнс (ғашықтық құмарлық) уақытша өзгерту күшіне ие болса да, ол мәңгілікке созыла алмайды, ал сүйіспеншілікке толы бауыр басу толыққанды өмір сүруге ықпал еткенімен, ол өздігінен бос өмірді мағыналы ете алмайды.

Сонымен, егер тек махаббатпен болмаса, өмірді қалай мақсатты ете аламыз? Біз неге мұндамыз? Өмірдің мәні неде? Мен өмірімнің ортасындағы бұл бостықты қалай толтырамын? Бұл терең сұрақтар, және өкінішке орай, барлық кітаптар мен ықтимал жауаптар не жаттанды сөздерге толы, не адамды «иә, бірақ содан не шығады?» деген ойда қалдырады. Менің ойымша, мәселе мынада: әрқайсымыз өз жауабымызды табуымыз керек: біздің дүниетанымымызға сәйкес келетін, біздің ерекше тәрбиемізден туындаған мәселелермен айналысатын және түптеп келгенде біздің бірегей күмәндарымызбен, сұрақтарымызбен және тұлғамызбен бетпе-бет келетін жауап. Менің жауабым сіздің жауабыңыз болмайды, бірақ жаттанды сөздер үйіндісін көбейту қаупіне қарамастан, сіздікін іске қосуға үміттеніп, толыққанды өмір құру туралы ойларыммен бөлісемін:

Тек тұтынудың орнына жасаңыз. Теледидардан спортты көрудің орнына, сыртқа шығып ойнаңыз. Дайын тамақты ала салғанша,
уақыт бөліп, басынан бастап бірдеңе пісіріңіз. Балама ретінде, қыш өнері, музыка немесе шығармашылық жазу бойынша
ересектерге арналған білім беру курсына қатысыңыз; тізім шексіз. Өкінішке орай, біз тек ақша табатын нәрсені ғана
бағалайтын заманда өмір сүріп жатырмыз. Бұл жалпы қате түсініктің сізді тоқтатуына жол бермеңіз; егер хобби сізге ләззат
әкелсе, онымен айналысыңыз.
Сапар межелі жерден маңыздырақ. Ашық санамен және жүрекпен саяхаттау іс жүзінде келіп жетуден маңыздырақ. Мұндай
көзқараспен қатарластардың саяхаты тез арада маңыздылығын жоғалтады және мағынасыз қызғаныш қаупі басылады. Егер өмір
жарыс болса – мен бұған күмәнданамын – кем дегенде оны спринт емес, марафон деп ойлаңыз.
Өлімді тұрақты жолсерік ретінде қабылдаңыз. Отыз жасымда ауыр қайғыға тап болғаннан кейін мен өлімнің жау емес, дос бола
алатынын білдім. Әрбір маңызды шешім немесе сапардағы бұрылыс кезінде мен әрқашан өмір мен махаббаттың уақыт шегі бар
екенін білемін және өз үлесімді толық пайдалануға ұмтыламын. Эдинбургтің бұрынғы епископы Ричард Холлоуэй мұны өзінің
«Алысқа көз салу: Адамның мағына іздеуі» (Canongate, 2004) кітабында поэтикалық түрде жеткізеді. Ол былай деп
қорытындылайды: «Біздің қысқа шектеулігіміз – ғарыштың кең қараңғылығындағы әдемі ұшқын ғана. Сондықтан біз өткінші
күнді құмарлықпен сүріп, түн келгенде одан рақыммен кетуіміз керек».

Бұл тек алғашқы ойлар ғана, өйткені біз бүкіл өмірімізді жеке үлкен сұрақтарымызды қайта анықтауға, жауаптарымызды сынауға және жаңа тәжірибе аясында бәрін қайтадан бастауға жұмсайтын шығармыз. Егер сіз мағына іздеуді қайдан бастауды білмесеңіз, өміріңізді қайта теңестіріп көріңіз. Мансапқа бағытталған адамдар отбасымен көбірек уақыт өткізуі керек шығар; бала тәрбиесі мен үйге назар аударған адамға өз төрт қабырғасынан тыс қызығушылықтар қажет болуы мүмкін. Орта жастағы қайта бейімделу сияқты, өміріңіздің бірінші жартысына көз жүгіртіп, не жетіспейтінін және екінші жартысы үшін суретті не толықтыра алатынын шешу пайдалы.

«Сені сүйемін, бірақ...» дағдарысы және біздің балалық шағымызбен байланыс

Бір қарағанда, біздің қарым-қатынастарымыздың басқа да көптеген проблемалар үшін магнит сияқты әрекет етуі ауыр көрінеді. Бірақ жиырма жылдық жұптарға кеңес беру тәжірибесі маған жақсы қарым-қатынас тереңде жатқан жеке проблемаларды емдеуде өте тиімді екенін көрсетті. Мүмкін, миымыздың жасырын, интуитивті бөлігі бұл күшті түсінетін шығар және сондықтан әртүрлі жеке проблемаларды – тіпті олар шын мәнінде сол жерге тиесілі болмаса да – қарым-қатынас есігіне тастауға бел буады.

Бұл идеяны түсіндіру үшін маған психоанализдің негізгі қағидасын сипаттау қажет: біздің анамызбен немесе негізгі қамқоршымызбен алғашқы қарым-қатынасымыз кейінгі барлық қарым-қатынастарымызды қалыптастырады. «Жақсы ата-ана» сәби жылаған кезде оны тамақпен және жайлылықпен қамтамасыз етеді; психоаналитиктер бұл балалар жақсы қарым-қатынас құратын, сенімді және ашық ересектер болып өседі деп санайды. Өз проблемаларына батқан жеткіліксіз қамқоршы жылап жатқан баланы қараусыз қалдыруы немесе оны тамақтандыруда тұрақсыз болуы мүмкін; психоаналитиктер бұл балалар сенімсіз болып өседі, қарым-қатынас орнатуға қиналады және тіпті ауыр психикалық ауруларға шалдығуы мүмкін деп санайды. Адамдардың көпшілігінің тәжірибесі осы екі шектен тыс жағдайдың арасында болады және психологтар көпшілігіміз алған тәрбиені сипаттау үшін «жеткілікті жақсы» терминін қолданады.

Тәрбиенің тұлғаға әсері туралы ең әйгілі зерттеуді 1950 жылдары Тависток клиникасының балалар бөлімінің бұрынғы басшысы, психоаналитик Джон Боулби жүргізді. Резус маймылдарының балалары тобының кейбіреулерін аналары қалыпты түрде өсірді, кейбіреулері тек тамақ пен су алды, ал үшінші топқа суррогат (сым жақтауға оралған жұмсақ мата) берілді. Таңқаларлық емес, ешқандай тәрбие көрмегендер бұзақы маймылдарға айналды, ал аналарымен өскендер жақсы бейімделді. Суррогаты бар маймыл балалары аналары бар маймылдарға қарағанда нашар, бірақ тек тамақ пен су алғандарға қарағанда әлдеқайда жақсы болды. Боулби біздің қауіпсіздік сезіміміз де, мазасыздықтарымыз да негізгі қамқоршымызбен қарым-қатынасымыздан тамыр алады деп тұжырымдады. Оның жұмысы Ажырау үрейі (Separation Anxiety) деп аталатын теорияға әкелді. Эйнсворт, Блехар, Уотерс және Уоллдың зерттеуі – «Жабысу түрлері» (Patterns of Attachment) (Erlbaum, 1978) – адамдардың үш санатқа бөлінетінін анықтады: «жеткілікті жақсы» балалық шағы болған және басқа біреуге жақындау оңай (қауіпсіз жабысу), олар халықтың 56 пайызын құрайды; жаман тәжірибелері болған және басқа адамдарға сену қиын (қашқақтайтын жабысу), олар халықтың 25 пайызын құрайды; және балалық шақтағы қажеттіліктері өтелмегендіктен ешқашан махаббатқа тоймайтындар. Бұл үшінші санаттағы адамдар басқалардың олар қалағандай жақын болуға құлықсыз екенін байқайды (мазасыз немесе екіұшты жабысу) және халықтың 19 пайызын құрайды.

Бастапқыда біздің ересек қарым-қатынастарымыз сәби кезіміздегі тәжірибелерімізбен қатты қалыптасады деп ойлау өте көңілсіз. Өйткені, біз қайтадан кішкентай сәби болып, зиянды жоя алмаймыз – әрине, киініп алып, көршілерге өсек тақырыбын бермесек. Алайда, сүйіспеншілікке толы ересек жыныстық қарым-қатынас жақындық туралы білуге екінші мүмкіндік береді. Бұл ана мен бала арасындағы байланыс сияқты дерлік интимдік, және шынымен де көптеген ғашықтар сүйіспеншілік белгісі ретінде сәби тілінде сөйлеуді қолданады. Сонымен, бұл іс жүзінде қалай жұмыс істейді? Клиенттерімнің балалық шақ тарихын ала отырып, мен кейбіреулердің қаншалықты зорлық-зомбылық көргеніне және соған қарамастан теңдестірілген, қалыпты ересектер болып өскеніне жиі таң қаламын. Қайта-қайта, серіктесті жақсы таңдау және көп еңбек ету арқылы бұл жараланған балалар өткен ауырсынуды азайтып қана қоймай, бұл проблемаларды өз балаларына өткізбеуге күш беретін қарым-қатынас құрды. Мен экстремалды мысал келтіре алар едім, бірақ орташа мысал түсініктірек болады деп ойлаймын.

Анджела қырық сегіз жаста және жиырма жеті жыл некеде тұрған: «Мен өсіп келе жатқанда әкем бірнеше рет кетіп, қайта оралды, сондықтан ол мүлдем қайтып келмегенде менің жасым қаншада болғанын нақты білмеймін – шамамен сегізде шығармын. Ата-анамның ұрыстары қорқынышты болғанымен және әкемнің анамды ұрғанын тыңдауды жек көрсем де, ең жаманы ол кеткеннен кейін болған жағдай туралы бір ауыз сөз айтылмады, бірде-бір сөз. Егер достарым әкемді сұраса, маған оларға оның жұмыста екенін айту тапсырылды. Бұл құпияны сақтау қорқынышты болды, қорқынышты. Тіпті ересек кезімде, мен ол туралы сөйлесуге тырысқанда, анам мені жай ғана елемей қоятын». Анджеланың анасы есіктің жанында таяқ ұстайтын, онымен қызын жазалап қана қоймай, суық ашумен ұратын. Анджеланың қарым-қатынас орнатуға қиналғаны таңқаларлық емес. «Алайда, мен керемет адам таптым және оған сену оңай болмады, бірақ мен сендім. Өмірімдегі ең мақтанышты күн күйеуіммен қол ұстасып тұрып, қызымыздың тұрмысқа шыққанын көрген күн болды. Менің онымен қарым-қатынасым сондай, біз көп күлеміз және кез келген нәрсе туралы сөйлесеміз, бұл менің анаммен қарым-қатынасыма мүлдем қарама-қайшы. Сол күні мен шынымен ойладым: жауапкершілік менде. Бірақ мен мұны күйеуімнің қолдауынсыз және кейде оның араласуынсыз жасай алмас едім».

Ғашық болудың астарында, кейде нақты айтылатын уәде бар: Мен саған қамқорлық жасаймын. Бұл жақсы (немесе психоаналитик айтқандай, «жеткілікті жақсы») ана мен оның сәбиі арасындағы жасырын байланыспен бірдей. Біреу бізді сүюді тоқтатқанда, бұл неге соншалықты ерекше сатқындық сияқты сезілетіні таңқаларлық емес. Реакция ақылға сыймайды, бірақ біз логикалық ойлауға қабілетсіз сәби кезімізде қалыптасқан тұлғамыздың бөлігімен жұмыс істеп жатырмыз.

Ересек жыныстық қарым-қатынас артқа қайтып, ең қиын мәселелерді: сенім, жақындық, ажырасу және, әрине, махаббатты шешуге мүмкіндік беруі мүмкін. Алайда, бұл сиқырлы оқ емес. Мен «мүмкіндік» сөзін өте мұқият таңдадым, өйткені жұпқа батылдық, табандылық және төзімділік қажет. Өкінішке орай, көптеген жұптар ұрыстар мен ауырсынудан қорқып, тым ерте беріледі. Дегенмен, мүмкін емес бүлінген қарым-қатынас деп қателесетін нәрсе шын мәнінде екі адамның қиын, тереңде жатқан балалық шақ мәселелерімен күресіп жатқанының дәлелі және сондықтан үміт белгісі болуы мүмкін. Біз өзімізге ұқсайтын немесе біздің болмысымызды қандай да бір жолмен толықтырады деп сезінетін серіктерді таңдаймыз. Мен бұл жерде нәсілдік, діни немесе әлеуметтік-экономикалық әсерлерді айтып тұрған жоқпын – олар рөл атқарса да – мен отбасылық ерекшеліктерді айтамын. Қазіргі психиатрияның аталарының бірі Р.Д. Лэйнг біздің отбасыларымыз туралы былай деп жазды: «Біз ешқашан оқымаған және ешқашан көрмеген, сюжетін білмейтін, бар екенін көре алатын, бірақ басы мен соңы біздің қазіргі қиялымыз бен түсінігімізден тыс пьесада рөлдерді ойнап жатырмыз». Әр адамның отбасылық сценарийі оның тұлғасына ғана емес, серіктес таңдауына да әсер етеді. Біздің кейбір адамдармен басқаларға қарағанда жақсы «үйлесетініміздің» мысалы жаңа кеңесшілерді оқыту үшін жиі қолданылатын «Отбасылық жүйелер» жаттығуынан келеді. Курс басталғанда тыңдаушылар бір-біріне бөтен. Олардан бөлмені аралап, сөйлеспей, жұптасу сұралады. Кейіннен олар бастапқы жағдайларын салыстырады және таңқаларлығы, олардың отбасыларының қаншалықты сәйкес келетіні әрқашан таң қалдырады. Мүмкін екеуі де эмоцияларын көрсетуде және ашулануда қиындықтарға тап болған шығар немесе ажырасу болған шығар. Байланыс қандай болса да, біздің бәрімізде рөлдер бөлінуін күтіп тұрған ішкі пьеса бар сияқты. Біз бала кезімізде шеше алмаған мәселелерді ойнап беретін басқа адамдарды іздейміз. Біздің серіктеріміз бір тілде сөйлеуі керек және бірдей сахналарды ойнағысы келуі керек, әйтпесе байланыс болмайды.

Белинда мен Тьерри он жыл некеде тұрған, бірақ олар алғаш кездескенде, мүлдем басқа мәдениеттерден шыққанына қарамастан, отбасыларының қаншалықты ұқсас болғанына таң қалды. «Мен сегіз жаста болғанда әкем анамды тастап кетті – және ол аса жақсы әке емес еді. Тьерри анасымен және әжесімен тұрды. Сондықтан біз екеуміз де әкесіз отбасылардан шыққанбыз», — дейді Белинда. Олардың ортақ міндеттерінің бірі жұп болуды үйрену болды. Тьерри былай деп түсіндіреді: «Бұл шынымен шатастыратын еді. Біз аналар туралы білетінбіз – олар керемет еді – бірақ әйел немесе күйеу болу туралы ешқандай түсінігіміз болмады. Бұл жаратылыстар қандай болуы керек? Олар не істейді?» Егер Белинда өте дәстүрлі отбасында тәрбиеленген, отбасылық сценарийі ерлер басқарады деп айтатын, сондықтан Тьерриге қарағанда келіссөздерге азырақ дайын ер адамға тартылғанда, оған қиынырақ болар еді. Керісінше, Тьерри патриархалдық отбасында тәрбиеленген әйелдің үміттері мен оның оған қоятын талаптарынан абдырап қалар еді. Өткеннің санадан тыс мәселелерін шешу үшін біреуді табу өте сауықтырушы болуы мүмкін, бірақ ол сонымен бірге шиеленіс тудырады. Міне, сондықтан ILYB оң болуы мүмкін: серіктестердің бірі енді жақсы болып көрінудің артына жасырынуға дайын емес және толыққанды қарым-қатынасты ашу үшін өткеннің күрделілігіне сүңгуге дайын.

Түйіндеме

Бақытсыздық қатерлі ісік сияқты: ол өмірге баяу таралып, әр бұрышты – қарым-қатынасты, жұмысты, руханилықты және
достықты зақымдайды. Алайда, ауырсыну алғаш сезілген жер міндетті түрде бастапқы инфекцияның көзі болмауы мүмкін.
Қайғыға байланысты кеңес сұрайтын жұптар аз болса да, мен клиенттерден қарым-қатынас проблемалары алғаш қашан
басталғанын анықтауды сұрағанда, ең көп таралған триггерлердің бірі – досының немесе отбасы мүшесінің қайтыс болуы.
Рухани мәселелерде – біздің қоғам оларды шешуге әсіресе ыңғайсыздық танытады – ауырсыну басқа жерде, мысалы, біздің
қарым-қатынастарымызда көрініс табуы мүмкін. Егер жағдай осылай болса, айырылысу қатерлі ісікті кесіп тастау емес, тек
қайталама инфекцияларды қуу болып табылады. Бастапқы бақытсыздық әрі қарай бүлдіру үшін бақылаусыз қалады.
Адамдар қарым-қатынастан көп нәрсе күтеді және «махаббат бәрін жеңе алады» деп сенеді. Махаббаттың керемет емдік әлеуеті
болса да, жұп қарым-қатынасына энергия мен табандылықты да салуы керек.
Бұл тараудың ILYB бар адамға арналған негізгі хабары – үлкен суретке қарау және барлық кінәні қарым-қатынасқа артпау.
Егер сіздің серігіңізде ILYB болса, хабарлама – өзіңізді толығымен моральдық тұрғыдан азғындағандай сезінбеуге немесе
үмітті тым ерте үзбеуге тырысу.
Екі серіктес те қарым-қатынасқа жаңаша қарап, проблемалардың өздеріне тиесілі бөлігі үшін ғана жауапкершілікті алуы
керек.

Жаттығулар Өзіндік диагностика: Сіздің ILYB артында тағы не жасырынуы мүмкін?

Келесі сауалнама ILYB бар адамға жағдайды бағалауға көмектесу үшін жасалған. Жиырма бес сұрақтың кейбіреулері сәл оғаш көрінуі мүмкін, бірақ маған еріп, жалғастыра беріңіз. Тым қатты талдамаңыз, жай ғана бірден келген жауаптарыңызды жазыңыз. Эссе жазудың қажеті жоқ, жай ғана бірнеше ескертпелер мен түйінді сөздер жеткілікті, дегенмен ұзақ жазғыңыз келсе, әсіресе ойларыңыз басыңызда шыр айналып жүргендей болса, жазуыңызға болады. Таңдау өзіңізде. Жауаптар бөлімінде сіз әр сұрақтың түсіндірмесін, жауаптарыңызды қалай түсіндіру керектігін және үлкен суретті қалай құру керектігін табасыз.

Сіз қанша уақыттан бері өзіңізді бақытсыз сезінесіз?
Сіз оған нақты күн қоя аласыз ба?
Бұл кезде сіз неше жаста едіңіз?
Он сегіз жаста болған кезіңізді еске түсіріңіз. Осы жаста өзіңізді қалай елестетер едіңіз? Не істеп немесе неге қол
жеткіземін деп күтер едіңіз?
Сіз алғаш рет бақытсыз сезіне бастағанда балаларыңыз неше жаста еді?
Сіз алғаш рет бақытсыз болған кезде жалпы өміріңізде не болып жатты? Бұл жауапты мүмкіндігінше егжей-тегжейлі жасауға
тырысыңыз.
Серігіңіздің өмірінде не болып жатты?
Ең жақын досыңыздың өмірінде не болып жатты?
Балаларыңыздың өмірінде не болып жатты?
Жұмыста не болып жатты?
Жұмыста проблемалар болған кезде, олармен қалай күрестіңіз?
Бүгінгі таңда жұмыстағы негізгі проблемаңыз не деп санайсыз?
Сіз алғаш рет бақытсыз болған кезде ата-анаңыздың өмірінде не болып жатты?
Ата-анаңыздың өміріне қараңыз. Олар қиындықтармен қалай күреседі? Оларда депрессия, мазасыздық немесе шамадан тыс
уайымдау сияқты психикалық денсаулық мәселелері болды ма?
Бүгінгі бақытсыздығыңызға назар аударыңыз. Егер тек бір нәрсені таңдау керек болса, сізді бәрінен бұрын не мазалайды?
Сіз бұрын осылай сезініп көрдіңіз бе?
Бұл проблема сіздің қарым-қатынасыңызға қандай әсер етуде?
Өткенде серігіңізбен қиындықтар болған кезде, олармен қалай күрестіңіз?
Сізде басқа біреумен ұқсас проблемалар болды ма? Олармен қалай күрестіңіз?
Қарым-қатынасыңыздың үш негізгі күшті жағы қандай?
Егер мүмкіндігіңіз болса, серігіңіздің бойында нені өзгертер едіңіз? Мүмкіндігінше нақты болуға тырысыңыз.
Жыныстық қарым-қатынасыңызды қалай сипаттар едіңіз?
Дәл қазір не болғанын қалайсыз?
Болашақта өміріңіздің қандай болғанын қалайсыз? Жауапты мүмкіндігінше егжей-тегжейлі жасаңыз. Қайда тұрар едіңіз? Немен
айналысар едіңіз? Үй қандай болар еді? Ол жерде тағы кім бар?
Мұны қалай жүзеге асыра алар едіңіз?

Жауаптарыңызды түсіндіру:

Бұл сұрақ бақытсыздықтың жалпы фоны бар-жоғын тексереді.
Ағымдағы проблемалардың басталуын нақтылауға көмектеседі. Әрине, күніне дейін дәл болуы шарт емес, бірақ үш-алты ай
ішіндегі уақыт байланыстарды орнату кезінде өте пайдалы. Мысалы, қайтыс болған ата-ананың жасына жету депрессиялық
эпизодты немесе жалпы бақытсыздықты тудыруы мүмкін.
Өмірлік кезеңіңіз және осы жаста адамдар кездесетін мәселелер туралы ойланыңыз.
Біз жиі өзімізбен бірге алып жүретін алдын ала болжамдарды ұмытып кетеміз. Бұл сұрақ өзіңізге жас кезіңіздегі
көзқараспен қарауға және қайта бағалауға көмектесу үшін жасалған.
Сіз алғаш рет бақытсыз болған кезде балаларыңыздың жасында өзіңіздің өміріңізде не болып жатқанын еске түсіріңіз.
Ұлдарымыздың немесе қыздарымыздың өміріндегі оқиғалар біздің балалық шағымыздағы мәселелерді қаншалықты жиі еске
түсіретіні таңқаларлық. Ең классикалық жағдай – сіз осы жаста болғанда өз ата-анаңыздың кетіп қалуы. Біз бәрін шештік
деп ойлаймыз, бірақ ол бізді қайта мазалау үшін оралады.
Сурет неғұрлым егжей-тегжейлі болса, триггер нүктелерін табу соғұрлым оңай болады. Сондықтан аздап көбірек ақпарат
қосуға тырысыңыз; мүмкін сол кездегі фотосуреттерді табу жадыңыздағыны жаңғыртар.
Қарым-қатынас – бұл өте интимдік іс, сондықтан бір серіктестің өміріндегі оқиғалар міндетті түрде екіншісіне әсер етеді.
Достардың не істеп жатқаны біздің өмірімізге де әсер ететін көңіл-күйді тудыруы мүмкін. Көбінесе әлеуметтік ортадағы бір
жұп ажырасса, бұл тізбекті реакция тудырады.
Біз балаларымызбен қатты сәйкестенеміз, сондықтан олардың сәтсіздіктері әрқашан біздің өмірімізде жаңғырық табады.
Мысалы, ойын алаңындағы қорлау бізге кеңседе қорланғанымызды қатты сезіндіруі немесе өз балалық шағымыздағы
бақытсыздықты еске түсіруі мүмкін.
Біз жұмыста немесе ол туралы ойлаумен көп уақыт өткізетініміз сонша, біз жиі өзімізді соған негіздейміз. Бұл сіздің
мәселелеріңізге қандай жарық түсіре алады?
Бұл он сегізінші сұрақпен бірге жұмыс істейді. Жұмыстағы және үйдегі проблемаларды шешу арасындағы айырмашылықтарды
салыстырыңыз. Олар бір-бірін күшейте ме, әлде бір-біріне қарсы күресе ме?
Жұмыстағы проблемалар үйдегі проблемаларға ұқсас па, әлде басқа ма? Егер екі жиынтық қарама-қарсы болса, кез келген
байланысты жоққа шығаруға азғырылуыңыз мүмкін, бірақ көбінесе олар бір мәселесінің екі жағы болып табылады.
Біз ата-анаңыздың өмірінен ауысқан нәрселерге ғана емес, олардың сізді бала кезіңізде қалай сезіндіргенінен қалған кез
келген жаңғырықтарға да қарауымыз керек. Мысалы, олар әлі де бақылаушы, алшақ немесе ашуландыратын болып көріне ме?
Бұл сұрақ кез келген тұқым қуалайтын психикалық денсаулық мәселелерін анықтауға бағытталған. Біз қартайған сайын
ата-анамызға көбірек ұқсаймыз.
Бұл өміріңіздің қай саласынан келеді?
Қандай заңдылықтар бар?
Сіздің қарым-қатынасыңыз проблеманы айнадағыдай көрсетіп тұр ма, әлде ол проблемаңыздың көзі ме?
Бұл он бірінші сұрақпен бірге жұмыс істейді. Ер адамдар көбінесе жұмыс және үй проблемаларына өте әртүрлі қарайды. Егер
айырмашылық болса, бұл туралы не ойлайсыз? Қайсысы шынайы сізді дәлірек көрсетеді?
Серігіңізде сізді өміріңіздің басқа салаларындағыдан өзгеше әрекет етуге мәжбүрлейтін бірдеңе бар ма? Бұл жақсы ма, әлде
жаман ба?
Кейде біз жақсы нәрселерді назардан тыс қалдырамыз және оларды есте сақтаған жөн.
Егер сізде жалпы жауап болса – мысалы, мен олардың шыдамды болғанын қалаймын – мысал қосу арқылы оны нақтырақ етіңіз:
Мен кешіккенде олардың шыдамды болғанын қалаймын. Бұл сізге өзгеріс үшін нақты мақсат береді.
Егер біреуде сіз бен серігіңіздің арасындағы кез келген жыныстық проблемаларды шешетін сиқырлы дәрі болса, өзіңізді
қалай сезінер едіңіз? Бұл сізге қарым-қатынасыңыз туралы не айтады?
Мақсат қою туралы тағы бір сұрақ.
Елестетілген өмірдің егжей-тегжейлерімен қатар, мені әрқашан адамның оны қашан елестететіні қызықтырады: бір жылдан
кейін, бес жылдан кейін немесе он жылдан кейін бе? Көбінесе адам дағдарысқа неғұрлым тереңірек енсе, елестетілген
болашаққа күн қою соғұрлым қиын болады. Егер бұл сұраққа жауабыңыз аз болса, қайталап көріңіз. Өзіңізді шектемеңіз. Бұл
жай ғана қиял және қиялда сіз бәрін жасай аласыз.
Қайда бара жатқаныңыз туралы нақты сурет болғаннан кейін, өзгеріске жетудің құпиясы – бүгіннен бастап елестетілген
болашаққа дейін нақты жол картасын жасау. Көбінесе бірінші қадам ең қиыны, сондықтан оны кішкентай және оңай қол
жеткізуге болатын нәрсе етіңіз. Одан кейін не келеді?

Бұл сұрақтардың тұнуына бірнеше күн қажет болуы мүмкін. Өзіңізге біраз кеңістік беріңіз, содан кейін жазбаларыңызға қайта оралыңыз. Таза қағазды «жеке», «қарым-қатынас» және «ешқайсысы» деп белгіленген үш бағанға бөліңіз. Жауаптарыңызды қарап шығыңыз және әр мәселені тиісті бағанға орналастырыңыз. Қосқыңыз келетін басқа нәрсе бар ма? Әдетте жауап жазбалары ең көп бағанда жатыр, бірақ кейде бір ғана жазба басқаларының бәрін басып кетуі мүмкін.

Бұл өткен шақ па, әлде бүгін бе?

Бірінші жаттығу ILYB бар адамға арналғанымен, бұл жаттығу серіктестерге де арналған, өйткені кейде әлі де «ғашық» серіктестің де өткенінен қалған мәселелері болады. Кешіңізді ескі фотоальбомдар мен үй бейнежазбаларымен өткізіңіз.

Алтыншы қадам БЕРУ

«Кеше мен үшін жасағаныңды қатты бағаладым». «Оқасы жоқ». «Бұл мені ойландырды және мен де қарымтасына бірдеңе жасағым келеді». «Ешқандай шарт қойылған жоқ». «Бұл мен үшін қуаныш болады».

Кейде ең кішкентай қимылдар, әсіресе ашық және жомарт жүрекпен жасалғанда, үлкен өзгеріс әкелуі мүмкін. Бұл әсіресе сіз серігіңіздің махаббаты сууы сияқты ауыр проблемаларға тап болғанда шындыққа жанасады. Алайда, егер махаббатын жоғалтқан сіз болсаңыз, алдыңғы бес қадам сізге жағдайды бағалауға және серігіңіз БЕРУДІ сезінуі үшін жеткілікті ізгі ниет табуға көмектескен болуы керек.

Тоғызыншы тарау Бетбұрыс нүктелерінің теориясы

Қарым-қатынас дағдарысқа ұшырағанда, көптеген жұптар үлкен нәтижеге жету үшін үлкен күш салу керек деп ойлайды. Көбінесе олар тырысып бағуға және басқаша болуға уәде береді: анағұрлым қамқор, ашық, үй шаруасына көмекшіл болуға – тізімге өз кемшіліктеріңізді қосыңыз. Алғашқы бірнеше күнде екі серіктес те үлгілі мінез-құлық танытады, бірақ әрине, бұл ұзаққа созыла алмайды. Нәтижесінде одан да көп реніш, тіпті депрессия пайда болады.

Мүмкін емес болып көрінетін жағдайда өзгерісті қалай енгізуге болатыны туралы жаңа көзқарасты Малкольм Гладуэллдің жақында шыққан «Бетбұрыс нүктесі» (The Tipping Point) (Little, Brown, 2000) атты бизнес кітабынан табуға болады. Онда ол былай деп жазады: «Бізде қарапайым шешімдерге деген инстинктивті менсінбеушілік бар. Барлығымыздың ішімізде шынайы жауаптар жан-жақты болуы керек және күш-жігерді табанды және жаппай қолдануда ізгілік бар деп сезінетін бірдеңе бар». Ол әрі қарай «Жараға пластырь жабыстыру шешімін» (қатаң бағытталған және мақсатты интервенциялар) мақтайды: «Сыншылар оны кемсіту термині ретінде қолданады. Бірақ тарихында пластырьлар миллиондаған адамдарға, әйтпесе тоқтауға мәжбүр болатын кезде, жұмыс істеуді немесе ойнауды жалғастыруға мүмкіндік берді».

Сондықтан қарым-қатынас қанағаттанарлықсыз болғанда, жауап қаттырақ тырысу емес, ақылдырақ ойлау болып табылады. Осы мақсатта өзгеріс заңдарын түсіну маңызды. Гладуэлл идеялардың қалай ілініп кететінін зерттейді және бір нәрсенің мамандандырылғаннан жалпыға ортаққа өтетін сәтін «Бетбұрыс нүктесі» деп сипаттайды. Мысалы, 1996 жылдың екінші жартысында электрондық пошта мекенжайы компьютер құмарларының аксессуарынан барлық дерлік адамда бар нәрсеге айналды. Домино тізбегі сияқты, кішкентай итеру ақыр соңында үлкен әсер етеді. Гладуэлл «жақсы орналастырылған тұтқаны қолданатын бір қиялшыл адам әлемді өзгерте алады» деп мәлімдейді. Мен «Бетбұрыс нүктесі» теориясы қарым-қатынастардың қалай бір түнде «жақсыдан» «бақытсызға» сырғып кететінін түсіндіруге көмектесуі мүмкін деп ойладым.

Клиенттермен алғашқы сұхбаттарымда мен әрқашан олардан қиындықтары қашан басталғанын сұрайтынмын, негізінен олардың қарым-қатынасқа қауіп төндіретін классикалық өмірлік өзгерістерге: балалы болу, қайғылы жағдай, көшу, қысқартуға ұшырау, жаңа жұмыс және т.б. айналасында шоғырланғанын анықтау үшін. Бұл маңызды оқиғалар бізді жағдайды бағалауға мәжбүр етсе де, олар сирек жағдайда жұп проблемаларының нақты себебі ретінде көрсетілді. Қарым-қатынас қанағаттанарлықтан бақытсызға ауысқан «Теріс бетбұрыс нүктесі» біраз уақыттан кейін келген сияқты болды, дегенмен бұл нақты қашан болғанын дөп басып айта алатын жұптар аз еді. Дегенмен, егер мен алдыңғы некелердің немесе бірге тұру қарым-қатынастарының неге сәтсіз болғанының себептерін сұрасам, көпшілігі осы нақты өмірлік өзгерістерді жауап ретінде ұсынды. Біз қарым-қатынастың бұзылуына ретроспективті түрде үлкен мәселелерді тіркейміз бе, өйткені бұл біздің өміріміздегі үлкен өзгерістердің мәнін ашады ма? Өйткені, кім төсекте қалған дымқыл сүлгілер немесе қоқысты шығармағаны үшін ажырасуға өтініш бергенін мойындайды?

Алайда, «Бетбұрыс нүктесі» теориясы менің клиенттерім «ақымақ нәрселер» деп атайтын нәрселердің жинақталуы некенің бұзылуының нақты себебі екенін болжайды. Есіңізде болсын, негізгі идея – кішкентай нәрселер үлкен өзгеріс жасай алады. Малкольм Гладуэлл өз кітабында Нью-Йорктегі метро пойыздарын граффитиден тазалау мысалын келтіреді. Желіде көбірек адамдар жүре бастады, ал жолаушылар көп болғандықтан, тонау азайып, қылмыс күрт төмендеді. Ізгі шеңбер орнатылды. Менің клиенттерім болса, «ыдыс жуғышты босатуды ұмытып кету» ажырасудың дәнін себе алатын төмен қарай құлдырау спиралында қалып қойғандай көрінді. Сондықтан мен негізгі мәселелерге назар аударудың орнына, ұсақ-түйектерге назар аударуды шештім.

Джулия мен Грэм отыздарында еді және олардың ең жиі кездесетін дауы жас балаларының аяқ киімін тазалау туралы болатын. Әйелі мазасын алатын, ал күйеуі шудың неден шыққанын түсінбейтін. Бұл болмашы болып көрінетін даудың астынан біз тағы екі қабатты таптық. Біріншіден, Джулияның әкесі әрқашан оның аяқ киімін тазалайтын, сондықтан ол жақсы әкелер солай істейді деп сенетін. Алайда, Грэм өз-өзіне сенімді болуға және өз аяқ киімін тазалауға тәрбиеленген еді. Екіншіден, аяқ киім олардың бала тәрбиелеуге деген көзқарастарын білдіретін. Әйелі оларды мәпелегісі келсе, күйеуі оларды өз-өзіне жеткілікті еткісі келді. Біз осы түсінікке ие болғаннан кейін, аяқ киім мәселе болудан қалды және қарым-қатынас айтарлықтай жақсарды. Қорғанудың орнына Джулия мен Грэм түсіндіре бастады, ал бұл білім жақсы қарым-қатынасты білдірді, бұл өз кезегінде олардың түсіністігін одан әрі арттырды. Біз ізгі шеңбер құра бастадық.

Гладуэлл оң «Бетбұрыс нүктесіне» жетудің екі негізгі элементін анықтады: азшылық заңы және жабысқақтық факторы. Біріншісі қарым-қатынас туралы ескі мифті, яғни жұптың екі жағы да өзгеруді қалауы керек дегенді жоққа шығарады. Менің даулар туралы сексен/жиырма ережем сияқты, экономистер нарықтағы, жұмыс орнындағы және кеңірек қоғамдағы сексен/жиырма принципі туралы айтады. Олар кез келген жағдайда «жұмыстың» шамамен 80 пайызын қатысушылардың 20 пайызы атқарады деп санайды. Осылайша, қылмыстың 80 пайызын қылмыскерлердің 20 пайызы жасайды және жол апаттарының 80 пайызына автокөлік жүргізушілерінің 20 пайызы себеп болады.

Басқаша айтқанда, бірнеше адам болып жатқан оқиғаларға пропорционалды емес әсер етеді. Дәл осы принцип қарым-қатынастарда да қолданылады. Біз оларды тең серіктестік деп ойлағымыз келеді, бірақ көбінесе бір жартысы қарым-қатынасты сақтауға екіншісіне қарағанда көбірек күш салады. Көптеген жұптар кеңес алуға келеді, өйткені бұрын қарым-қатынас желімінің 80 пайызын қамтамасыз етуге жауапты болған серіктес берілген. Отыз жеті жастағы рекрутингтік кеңесші Паула типтік мысал еді: «Неге мен барлық күш-жігерді салуым керек? Тамақтану кезіндегі барлық әңгімені мен жүргіздім; мен тіпті оның анасымен де байланыста болдым. Бірақ Джейк менің қажеттіліктерімді қанағаттандыруға ешқандай күш салмады. Мен қарым-қатынаста жалғыз қалғандай сезіндім, сондықтан жай ғана шегіндім». Олар тығырыққа тіреліп, ашулы және екіншісінің бірінші қадам жасауын күтіп отырды. Мен екеуіне де жаным ашыды, өйткені олар әртүрлі жолмен өздерін бағаланбағандай сезінді. Бірнеше аптадан кейін мен қолдарымды көтеріп: «Сіз дұрыс болғыңыз келе ме, әлде бақытты болғыңыз келе ме?» — деп сұрадым.

Келесі аптада олар күлімсіреп оралды: Паула Джейкке азырақ сын айтты, ал ол өз кезегінде үй шаруасына көмектесуге көбірек дайын болды. Олар оң «Бетбұрыс нүктесіне» қол жеткізді, бірақ бұл Пауладан (азшылық заңы) бастаманы қолға алуды талап етті. Пауланың қуанғаны сонша, оның бастапқы күш-жігердің 80 пайызын жасағаны маңызды болмай қалды, өйткені қазір екеуі де азды-көпті тең үлес қосуда.

Сонымен, неге кейбір хабарламалар естіледі, ал басқалары естілмей қалады? Екінші заң, жабысқақтық факторы – бұл жауап. Малкольм Гладуэлл студенттерге сіреспеге қарсы егу жасатуға арналған денсаулық сақтау сынағы туралы айтады. Йель университеті әртүрлі білім беру кітапшаларын сынап көрді – кейбіреулері жай ғана ақпараттық болса, басқаларында қорқынышты суреттер болды – бірақ қабылдау деңгейі төмен күйінде қалды. Алайда, бір кішкентай өзгеріс студенттердің 28 пайызының екпе алуына себеп болды: денсаулық орталығы мен екпелер қолжетімді уақыттар көрсетілген картаны қосу. Хабарламаны сәл өзгерту көбінесе оны «жабысқақ» (есте қалатын) етеді. Егер біреу бізді тыңдамаса, біз олардың назарын аударудың барған сайын драмалық жолдарын табамыз – айқайлау, жанжал шығару, қорқыту, кетіп қалу – ал кішкентай өзгеріс көбінесе әлдеқайда тиімді болуы мүмкін.

Паула мен Джейк жағдайында, Паула әзілді қолдану арқылы сыни көзқарас танытпай-ақ бірдеңе сұрауға болатынын білді. «Бетбұрыс нүктесін» ашқаннан бері мен клиенттерге бір хабарламаны немесе мінез-құлықты қаттырақ және қаттырақ қайталаудың орнына, қарым-қатынас жасаудың әртүрлі жолдарын табуға көбірек уақыт бөлемін.

Кеңес беру соңында клиенттермен артқа қарағанда, олар көбінесе аз нәрсемен қаншалықты көп өзгеріс болғанына таң қалады. Қырықтағы екі мұғалім Робин мен Тамара типтік мысал. «Ашуланып кетіп қалудың орнына мен өзімді сөзбен қорғауды үйрендім», — дейді Робин. Тамара мүлдем керісінше нәрсені үйренді: «Мен тыңдаймын деп ойлайтынмын, бірақ егер ол мен естігім келмейтін нәрсені айтса, мен сөзін бөліп, іс жүзінде оның аузын жабатынмын». Бұл кішкентай, бірақ тиімді өзгерістер оларға апта сайынғы кеңес беру сессиясында талқылауды қажет етпестен, өмірлік маңызды мәселелерімен – бұл жағдайда Тамараның анасының денсаулығының нашарлауымен – сәтті күресуге мүмкіндік берді. Олар бір кішкентай, негізгі интервенция арқылы қарым-қатынас дағдыларын айтарлықтай жақсартты.

Қарым-қатынасты қайтадан оң жаққа бұру жұптар ойлағаннан оңайырақ, бірақ әр жағдайда серіктестердің бірі немесе екеуі де жомарт және беруші болуға шешім қабылдауы керек, осылайша сауығу процесін іске қосады.

Жұптарға өздерінің оң «Бетбұрыс нүктесін» табуға не кедергі?

Біздің қарым-қатынасқа деген көзқарасымыздың негізінде іргелі болжамдар жиынтығы жатыр, біз оларды толығымен қалыпты деп қабылдаймыз және олардың шынымен дұрыс екенін сирек тексереміз. Міне, сізді терістен оңға бұрылуға тосқауыл қоюы мүмкін төртеуі.

Менің айтқанымның немесе істегенімнің ешқандай әсері жоқ

Мен клиентті жеке қабылдағанда, өйткені оның серігі қосылу шақыруынан бас тартқан кезде, олар көбінесе екінші жартысына әсер ете алмайтынына қамығады. Олар өздерін мүлдем дәрменсіз сезінеді. Жиырма тоғыз жастағы Мелани серігінің оның күнін бүлдіру қабілетіне сенімді болды: «Ол менің көлік жүргізуімді сынайды – “Сен ол жерден танкпен де өте алар едің” – немесе кешігетін болса телефон соқпайды, ал мен бейхабар қаламын. Бұл кездейсоқ емес; ол мені қалай ашуландыру керектігін біледі». Аздап ынталандырумен Мелани оның да түймелерін басуды білетінін мойындады. «Әр тамақтанған сайын Майкл тәрелкесінің шетіне кішкене тұз үйіп қояды да, тамағын соған малып отырады», — деп түсіндірді ол. «Егер мен мұның оның денсаулығына қаншалықты зиян екенін айтсам, ол қатты ашуланады – бұл оның қан қысымына да жақсы емес екеніне күмәнім жоқ». Егер ол басуға болатын теріс түймелерді білсе, оның ынтымақтастығын алу үшін оң түймелерді де білетіні қисынды емес пе? «Ол мақтағанды жақсы көреді», — деп мойындады ол, осы стратегияны қолданып көруге келісіп. Майклдың жауап беруіне біраз уақыт кетті – мүмкін ол ашулы болды немесе арам ойдан күдіктенді – бірақ берілудің орнына мен Меланиді оны мақтауды жалғастыруға шақырдым. Нәтижелер әсерлі болды және көп ұзамай оның және Майклдың қарым-қатынасы жақсара бастады.

Қарым-қатынасты жақсарту үшін екі тарап та қатысуы керек болса да, сапарды бастау үшін бір адам жеткілікті. Теріс емес, оң түймелерді басу ақыр соңында екінші серіктесті миссияға қосылуға тарту үшін жеткілікті ізгі ниетті тудырады. Шынында да, Майкл Меланиге үйге кешігетінін айту үшін ғана емес, жалпы сөйлесу үшін де қоңырау шала бастады.

Бетбұрыс кеңесі: Оң түймелерді басу көңіл-күйіне ену үшін кездесіп жүрген күндеріңізді және серігіңізге не ұнағанын еске түсіріңіз. Бүгін қайталай алатын бірдеңе бар ма?

Мен, мен, мен

Бұл кедергі адамдарды бір нәрсенің оларға қалай әсер ететініне назар аударуға мәжбүр етеді, бірақ содан кейін олар қиялға ерік беріп, оның серігіне әсерін қарастыруды ұмытып кетеді. Мысалы, Меланиге Майклдан мақтау қабылдау қиын болды. Ол оның жаңа шаш үлгісі жарасып тұрғанын айтқанда, ол оны әзілмен қабылдамай тастайтын: «Ең болмағанда арық қылып көрсетеді». Ақырында Майкл мақтау айтуды тоқтатты, ал Мелани ол оған ешқашан назар аудармайды деп шағымдана бастады. Сонымен, неге Меланиге мақтауларды қабылдау қиын болды? «Мен өзімді ыңғайсыз сезінемін, мен өзімді тым маңызды санап тұрғандаймын...» Бірақ ол Майклдың өзін қалай сезінгенін елестетті ме? Ақырында ол ойлануды тоқтатып, ақырын ғана: «Мен оны әзілге айналдырғанда, ол өзін кемсітілгендей сезінетін шығар», — деді.

Бетбұрыс кеңесі: Келесі жолы бір нәрсе сізді ренжіткенде, әсерін мойындаңыз – жақсысы дауыстап – содан кейін серігіңізден проблема оны қалай сезіндіретінін сұраңыз.

Жолдың соңына дейін жүре беру

Бұл кедергі қарым-қатынасты не құтқаратыны туралы бір тұрақты идеяның болуынан және не болса да сол бағытта үздіксіз итермелеуден туындайды. Гэвин мен Мэри кеңес алуды бастағанда, мен олардың әрқайсысын бір сессияға жеке қабылдадым. Жанжалға төтеп бере алмай, олар бір-бірімен сөйлесуді мүлдем тоқтатқан еді – әңгіме тек көбірек ұрыс тудырады деп қорқып – бірақ нәтижесінде одан да көп түсініспеушіліктерге тап болды. Жағдай мүшкіл еді және Гэвин болашақтан күдер үзді: «Мен көпір салу үшін бәрін жасадым: Мэридің елу жылдығына арнайы бірдеңе сатып алу үшін ақша жинадым және оның барлық әріптестері, достары мен отбасы шақырылған кеш ұйымдастырдым, бірақ ол мені әрең мойындады. Мен мұраға ие болып, барлық ақшаны біздің ортақ шотымызға салғанда – овердрафтты жабу үшін – ол маған алғыс айтты, бірақ бұл ешқандай өзгеріс әкелмеді. Мен басқа не істерімді білмеймін». Олар бірлескен кеңес беруді бастағанда, Гэвин қаржыларын реттеуге бел буып, барлық шоттар мен үзінді көшірмелерді сессияға алып келді. Олар қайтадан қарызға батқанына қарамастан, Мэри ақша мәселесінен жалтарып кетті және сессия шеңбер бойымен жүрді. Гэвин дау тудырғысы келмеді, сондықтан ол үндемеді, оның орнына маған түнерген көзқараспен қарай берді. «Көрдіңіз бе, мен бәрін жасап көрдім», — деп айтып тұрғандай болды. Көптеген жұптар үшін бұл бір немесе екі тараптың да беріліп, ажырасу жалғыз жауап деп сенетін нүктесі. Бірақ Гэвин бәрін жасап көрмеген еді: ол жай ғана жолдың соңына дейін жүре берген.

Малкольм Гладуэллдің «Бетбұрыс нүктесі» кітабы өз қауымдастығына үлкен өзгеріс енгізген немесе шағын бизнесті мультимиллион долларлық компанияға айналдырып, ол «әлеуметтік эпидемия» деп атаған нәрсені бастаған жеке тұлғалар туралы әңгімелерге толы. Ол былай деп жазады: «Әлем – біз қанша қаласақ та – біздің интуициямызға сәйкес келмейді. Әлеуметтік эпидемияларды құруда табысты болғандар тек өздері дұрыс деп санаған нәрсені ғана жасамайды». Ол әрі қарай бұл табысты инноваторлардың басқа жолдарды – тіпті басқалар интуицияға қайшы немесе тіпті ақымақтық деп санайтын жолдарды да сынап көретінін сипаттайды. Гэвиннің интуициясы оған ақша олардың проблемаларының түбірі екенін айтты. Шынында да, олар қатты қарызға батқан еді және ол қаржылық проблемаларын шешу үшін бәрін жасап көрді. Бірақ ол некесін сақтап қалу үшін бәрін жасап көрмеген еді. Бірнеше сессиядан кейін Мэридің Гэвиннің онымен ақша туралы емес, бақытты қарым-қатынастың күнделікті әңгімесін құрайтын көзқарастар мен жаңалықтардың қалыпты алмасуын қолданып сөйлескенін қалайтыны белгілі болды. Гэвин сөйлесе бастағаннан кейін – «ақша» жолының соңына дейін жүре берудің орнына – олардың қарым-қатынасы оң жаққа ауысты.

Бетбұрыс кеңесі: Егер сіз бәрін жасап көрдім деп сезсеңіз, осы «бәрінің» тізімін жазыңыз. Содан кейін тізімді қарап шығыңыз және сізді сол баяғы ескі жолға жіберген барлық тармақтарды сызып тастаңыз. Соңында, интуицияға қарсы ойланыңыз. Сіз әлі нені байқап көрмедіңіз?

Кәрі ит жаңа айлаға үйренбейді

Бұл кедергі біздің серігіміз өзгере алмайды деп қана емес, сұраудың өзі моральдық тұрғыдан дұрыс емес деп болжайды. Алайда, Гладуэлл былай деп жазады: «Табысты эпидемиялардың негізінде, түптеп келгенде, өзгерістің мүмкін екендігіне, адамдар дұрыс серпін болған жағдайда мінез-құлқын немесе сенімдерін түбегейлі өзгерте алатынына деген берік сенім жатуы керек». Ол әрі қарай былай деп қосады: «Біз өзімізді автономды және іштей бағытталған деп ойлағымыз келеді, біз кімбіз және қалай әрекет етеміз – бұл біздің гендеріміз бен темпераментімізбен тұрақты түрде белгіленген нәрсе. Шын мәнінде бізге қоршаған ортамыз, тікелей контекстіміз және айналамыздағы адамдардың тұлғалары қатты әсер етеді».

Кеңес беруде апта сайын мен серігі өзгермейді деп уайымдайтын адамдарды және «Ол менің болмысыма жат нәрсе болғанымды қалайды» немесе «Ол маған үйленгенде қандай екенімді білді» деп шағымданатын басқаларды кездестіремін. Дегенмен, апта сайын мен мінездің түбегейлі өзгеруі емес, кішігірім бейімделулер екінші жартысының қажеттіліктерін қанағаттандырып, анағұрлым толыққанды қарым-қатынасқа әкелетінін көремін.

Ақша мәселесі бар жұпқа қайта оралсақ, Мэридің қорқынышы Гэвин оның тұлғасының өзегін өзгерткісі келеді деген ойда болды. Ол: «Мен көп жұмыс істеймін және өзімді еркелетуге лайықпын», — деп сенді. (Шынында да, Мэридің жұмысы ұзақ жолды және ол біршама жалықтыратын жұмысты қамтитын.) Мэри Гэвин оны ақша шашушыдан үнемдеушіге айналдырғысы келеді деп сенімді болды. Шындығында, Гэвин сырттан тамақтануға қанша ақша кететініне алаңдаулы еді. «Мейрамханалар – ақшаны босқа шашу», — деп шағымданды ол. Мэри қарсы шықты: «Мен еркелетуге және қамқорлыққа лайықпын».

Ақырында ымыра табылды: Гэвин керемет тамақ үшін еттің ең жақсы бөліктерін және барлық қоспаларды сатып алатын болды, бірақ оны өзі пісіретін болды. «Мен тіпті ең жақсы костюмімді киіп, метрдотель рөлін ойнадым», — деп әзілдеді ол. «Мен ең жақсы дастарқанмен, ас құралдарымен және бақшадан алынған гүлдермен жайған асхана үстеліне Мэриді ертіп барғанда, оның жүзіндегі көріністі көрсеңіз ғой». Мэри өзін еркелетілгендей сезінді, ал Гэвин үнемделген ақшаға қуанды. Олар өзгерді ме? Иә. Олар қымбат мейрамханаларға баруды тоқтатты (туған күндер мен басқа да ерекше жағдайларды қоспағанда). Олар бақыттырақ болды ма? Әлбетте. Олар бір-бірінің тұлғасын түбегейлі өзгертті ме? Жоқ. Бірақ бұл енді маңызды емес еді, өйткені олар үлкен нәтиже әкелген кішігірім түзетулер жасады.

Бетбұрыс кеңесі: Серігіңіздің бойында өзгерткіңіз келетін барлық нәрсені жазыңыз. Содан кейін қайтып оралып, темпераментке немесе тұлғаға қатысты тармақтарды – оларды өзгерту қиын – нақты мінез-құлық үлгілеріне айналдырыңыз, өйткені оларды өзгерту оңайырақ. Мысалы, «анағұрлым қамқор бол» дегеннің орнына «Әулие Валентин күні мені қыдырт» деп жазыңыз.

Өзіңіздің «Бетбұрыс нүктеңізді» табыңыз

Көбінесе үлкен өзгеріс серіктестердің біріндегі немесе екеуіндегі кішкентай ішкі ауысудан туындауы мүмкін. Міне, қарым-қатынасыңызға құмарлықты қайтарудың алтыншы қадамына: беруге қол жеткізуге көмектесетін төрт шағын ұсыныс.

• ILYB (Мен сені сүйемін, бірақ...) жұптардың тыныш өмірді немесе оңай жолды таңдауынан туындайды. Сондықтан жаңа жеке ұран қабылдаңыз: «Мен енді ешқашан өзіме оңай жолды таңдамаймын». Екі таңдаудың алдында тұрғанда, әрқашан ең қиынын таңдаңыз. Қарым-қатынасыңызға қаншалықты көп күш салсаңыз, соншалықты көп нәтиже аласыз. Егер сіз батылырақ «Бұрылыс нүктесі» идеяларын іздесеңіз немесе қарым-қатынасыңыз дағдарысқа ұшырап, қарқындырақ әрекетті қажет етсе, төмендегі жаттығулар бөлімін қараңыз. Шын мәнінде, мен былай дер едім: бұл кітаптағы ең пайдалы екі жаттығу, сондықтан оларды міндетті түрде оқыңыз!

Егер біз бөлек кетсек ше? Бұрылыс нүктелерін қолдануға тым кеш пе?

Айырылысқаннан кейін бейтарап режимге көшу немесе ашуланып, жағымсыз түймелерді басу (теріс әрекеттер жасау) азғыруы пайда болады. Дегенмен, ILYB жағдайында адамдардың көбі қарым-қатынасты аяқтауға екіұшты қарайды, сондықтан кетуден гөрі қалудың себептерін жасырын түрде іздейді. Әрине, қарым-қатынасты оң арнаға бұру үшін көптеген жағымды түймелерді басу қажет болады, бірақ табанды болыңыз және жағымсыз түймелерді басып қоймау үшін өзіңізді қадағалаңыз. Әрбір теріс қателік үшін оның әсерін жою мақсатында кем дегенде үш жағымды әрекет жасауды ұсынамын.

Түйіндеме

Жаттығулар

Позитивті бекіту (Positive Reinforcement)

Бұрылыс нүктелері — бұл нәрселерге жаңаша қарау жолдарын табу. Жаңа көзқараспен қарағанда кішкентай өзгерістер үлкен өзгерістерге түрткі болуы мүмкін. Міне, ит үйрету тәжірибесінен алынған жеке мысал, бұл біртүрлі естілуі мүмкін, бірақ мұқият тыңдаңыз:

Күшіктер адамды қатты шаршатады. Оларды үнемі қадағалап отыру керек, әйтпесе олар сіздің арғы әжеңізден қалған асхана үстелінің аяқтарын кеміре бастайды. Күшік иесіне ұнағысы келсе де, ол ағылшын тілін түсінбейді және жақсы немесе жаман мінез-құлықтың не екенін білмейді. Мен күшігіме «жоқ» деп айтқаным соншалық, ол мұны өз атының бір бөлігі деп ойлаған шығар. Мен Флэшті күшіктерді әлеуметтендіру/ит үйрету сабағына апарғанымда, нұсқаушы бізден: «Күшігіңіз тыныш жатқанда не істейсіз?» — деп сұрады. Мен қолымды көтердім: «Жеңілдеп дем аламын». Тағы бір қатысушы: «Үй шаруасымен айналысамын», — деп қосты. Бұлардың ешқайсысы дұрыс жауап емес еді. «Көп адам осылай дейді, — деп түсіндірді нұсқаушы, — бірақ бұл сіз істеуге тиіс ең соңғы нәрсе. Егер күшік жақсы қылық көрсеткенде оны мүлдем елемесеңіз, ол мұның жақсы мінез-құлық екенін қайдан біледі? Ал ол тентектік жасағанда не болады?» Біз бәріміз жымидық, өйткені сұраққа жауап берудің қажеті жоқ еді: күшік біздің толық назарымызды алатын. «Сіздер жаман қылықты теріс назармен бекітіп, жақсы қылықты марапаттамайсыздар», — деп түсіндірді нұсқаушы.

Содан бастап, егер Флэш күнге қыздырыніп ұйықтап жатса, мен оның ішін қасып, мақтайтынмын. Ол қатты қозып, үйді айнала жүгіре бастағанда, мен оны елемейтінмін. Бастапқыда жақсы мінез-құлықты марапаттау туралы саналы түрде ойлануым керек болды. Бірақ бірнеше күннен кейін Флэш тыныштала бастады және мен қосымша күш-жігердің өзін ақтағанын түсіндім — мен оны үй ішінде қуаламай, уақытымды үнемдедім.

Серіктесіңізді «үйрету» үшін позитивті бекітуді қолданудың бірнеше кеңесі:

Соңғы жиырма төрт сағатты еске түсіріңіз. Серіктесіңіздің мінез-құлқын немесе жағымсыз әдеттерін қанша рет сынадыңыз? Оларды қаншалықты жиі мақтадыңыз? Қайсысы басым болды, жағымдысы ма, әлде жағымсызы ма?

Жағымсыз назар аударуды тоқтатыңыз. Мысалы, ол футболды тым көп көргенде немесе құрбыларымен тым көп қыдырғанда шағымданудың орнына, өзіңіз қолдағыңыз келетін мінез-құлықты күтіңіз. Егер мақсатыңыз бірге көбірек уақыт өткізу болса, келесі жолы бірге шыққанда: «Маған мұны сенімен бөліскен қатты ұнап жатыр», — деп айту арқылы осы жағымды сәтті бекітіңіз.

Позитивті бекіту ризашылық пен мақтауға негізделген. Мұны назардан тыс қалдырмаңыз, өйткені ешкім үшін бұлар көптік етпейді.

Ешнәрсені өздігінен түсінікті деп қабылдамаңыз. Джефф Мартинаның үйіне көшіп келген, бірақ өзін үйдегідей сезіну қиынға соққан еді. Ақырында Мартина үйді толығымен қайта жасақтауға келісті, сөйтіп Джеффтің де үлесі болды. Барлық жұмыс аяқталғанда, Джефф оған былай деді: «Бұл сен үшін қиын болғанын білемін, әсіресе көп ақша қарызға алуға тура келді, ал саған бұл ұнамайды. Сондықтан мен мұны қатты бағалайтынымды білгеніңді қаладым». Әрине, Мартина мұның бәрін білетін, бірақ оның мойындалуы және дауыстап айтылуы өте маңызды болды. Серіктесіңіздің бойындағы сіз бағалайтын, бірақ әдетте «айтпаса да түсінікті» санатына жататын нәрсені ойлаңыз; бұл жолы алғысты дауыстап айтыңыз. Мақтауды мүмкіндігінше егжей-тегжейлі етіңіз. Қайсысы жүректен шыққандай естіледі: «Барлығы үшін рақмет» пе, әлде «Бүгін көлігімді қызмет көрсету орталығына апарғаныңа рақмет, бұл менің шаруамды шынымен жеңілдетті» ме?

Флоп/Флип (Flop/Flip) техникасы

Күйзеліс кезінде біздің жауап беру жолдарымыз шектеулі болады. Мысалы, біз айқайлауымыз, ашуға булығуымыз немесе үндемей қалуымыз мүмкін. Егер бұл нәтиже бермесе, біз жағдайды ушықтырамыз: айқайлап, күндер бойы сөйлеспейміз немесе тіпті үйді қиратамыз. Көп ұзамай біз сол бір тұйық шеңберге түсіп қаламыз, мінез-құлқымыз барған сайын шектен шығады. Бұл таныс жағдай ма? Міне, бұдан шығудың қарапайым әдісі:

Келесі жолы әдеттегі жауабыңызды бастағалы тұрғанда, тоқтап, ойланыңыз: Мен басқаша не істей аламын?

Не істейтініңіз маңызды емес. Шынымен. Кез келген нәрсе әдеттегі жауаптан жақсырақ; біз оның қайда апаратынын және жұмыс істемейтінін білеміз.

Балама жауапты қолданып көріңіз және серіктесіңіздің реакциясын бақылаңыз. Бұл оларды да ойландыруы мүмкін және оның стандартты жауапқа сырғып кетуіне жол бермеуі ықтимал.

Қалыпты мінез-құлқыңызға қарама-қарсы нәрсені ойлап табыңыз және соны балама ретінде қолданыңыз. Үндемей қалудың орнына, сөйлесе бастаңыз. Әшекейлерді лақтырудың орнына, оларды түзетіңіз. Қарама-қарсы мінез-құлықтың жақсы қарым-қатынас орнатудың кілті болатыны таңқаларлық.

Есте сақтаңыз: «флоп» (сәтсіз) жауапты қолдануды тоқтатыңыз және оның орнына оны «флип» (төңкеріп) етіңіз!

Жетінші қадам ҮЙРЕНУ

— Жағдай әлдеқайда жақсарып келе жатқан сияқты.
— Келісемін.
— Кейде мен мұның ұзаққа созылмайтынынан қорқамын.
— Ол өткеннің еншісінде.
— Егер біз ескі әдеттерімізге қайта оралсақ ше?

Табысты ұйымдар бір орында тұрудың жеткіліксіз екенін түсінді; олар үнемі жетіліп отыруы керек. Қарым-қатынастар үшін де солай және тоқырауды болдырмаудың ең жақсы жолы — ҮЙРЕНУДІ жалғастыруға міндеттеме алу.

Оныншы тарау Табысты жұптардың алты арнайы дағдысы

Кеңес алудың соңына қарай көптеген жұптар барлық қажырлы еңбектерінің жемісін бере бастаған бақытты сәтке жетеді. Сүйіспеншілікке толы байланыс гүлдеп, қайта оянған лимеренцияның (ғашықтық сезім) ұшқыны оларға екеуі бірігіп тауларды еңсере алатынына және кез келген қиындықты жеңе алатынына сенуге көмектеседі. Алайда бұл сиқыр уақытша. Көп ұзамай олар лимеренция шыңынан құлаудың қаншалықты оңай екенін, күнделікті өмірдің қысымын, тәулік бойы жұмыс істеу мәдениетінің талаптарын және жұптарға қолдаудың аздығын еске алады. Бақыт қорқынышқа айналады. Сонымен, қарым-қатынасымызды қалай қорғай аламыз?

Қысымға ұшырайтын тек қарым-қатынастар емес: бірқатар қате шешімдер беделді дүкендердің болашағына қауіп төндіруі мүмкін, ал мемлекеттік мекемелер оңай «заманнан қалып қойған» деп айыпталуы мүмкін. Бір деңгейде қызмет көрсету енді жеткіліксіз: бәсекелестер басымдыққа ие болады; тұтынушылар көбірек нәрсені күтеді. Сондықтан көптеген кәсіпорындар — алғаш рет Toyota сияқты компаниялар әзірлеген — «Үздіксіз жетілдіру мәдениеті» деп аталатын идеяны қолдайды. Көптеген мектептер де мұны қабылдады. Бұл идея егер бір нәрсе жақсармаса, ол шын мәнінде құлдырап жатқанын меңзейді. Сондықтан басшылық пен мектеп директорлары жақсы болумен — және әрине, жай ғана жеткілікті болумен — қанағаттанбайды, керісінше жақсырақ болуға ұмтылады. Қарым-қатынастарымыз осы нарықтық күштерден қорғалуы тиіс болса да, біз кейбір жақсы идеяларды бейімдей аламыз.

Үйрену қарым-қатынасты жаңа күйде сақтайтын артықшылықты қамтамасыз етеді, ешнәрсенің өздігінен түсінікті деп қабылданбауына кепілдік береді және сүйіспеншілік байланысын тереңдетуге жол ашады. Бірақ қарым-қатынасты не бақытты және толыққанды ететінін қалай білеміз? Бұл ILYB жұптары үшін қиын, әсіресе олардың көпшілігі достары оларды проблемалары болуы ең аз ықтимал жұп ретінде санайтынын айтады. Оның үстіне, кәсіби мамандар тек шашыраңқы кеңестер береді, өйткені психологтардың көпшілігі сәтсіз қарым-қатынастарды зерттеуге назар аударған.

Сондықтан мен бақытты қарым-қатынастың негізі неде екенін анықтау үшін ғылыми журналдарды және өз тәжірибемді зерттеуді жөн көрдім. Мен табысты жұптардың, көбінесе байқаусызда, алты жақсы әдетті қалыптастырғанын анықтадым, бұл барлық қарым-қатынастардың үздіксіз жақсаруына көмектесетін мақсаттар бола алады. Мен қабылдауға ең оңай әдеттен бастадым, бірақ олар бірге жұмыс істейді. «Жеті қадам...» сияқты, қарым-қатынасыңызға бір әдетті енгізу келесісін жеңілдетеді.

Бақытты қарым-қатынасқа арналған алты жақсы әдет

Инвестициялау: бірге уақыт бөлу

Жағдай нашарлағанда жұптар бір-бірінен бөлек көбірек уақыт өткізеді, бұл одан сайын түсініспеушілік тудырады. Жұмыс, жол жүру уақыты, ұйқы және теледидар көру қалыпты аптадан шегерілгеннен кейін, орташа британдық жұп бір-бірінің жанында өте аз уақыт өткізеді. Ұлттық статистика басқармасының мәліметі бойынша, ортақ әлеуметтік өмірге, спортқа, хобби мен қызығушылықтарға аптасына шамамен үш жарым сағат (немесе күніне небәрі жиырма төрт минут) қана қалады. Тіпті бірге өткізілген аз ғана қосымша уақыттың өзі пайда әкелуі мүмкін: Вашингтон университетінің профессоры Джон Готтман — бірнеше жүз ерлі-зайыптының қарым-қатынасын зерттеп, олармен бірнеше жыл бойы байланыста болған — аптасына бес сағаттық инвестиция терең өзгеріс әкелетінін ұсынады.

Ник пен Анна қарым-қатынастарын жақсартуға бағытталған кеңірек әрекеттің бөлігі ретінде инвестициялауды қолданып көрді. Олардың әлеуметтік өмірі достар ортасында өтетін, сондықтан олар аптасына бір кешті бір-біріне арнады және достарының қызықты ұсыныстарына қарамастан, бұл кездесу бірінші орында тұрды. Олардың кеші жақын достары билет алып қойған жергілікті саябақтағы Шекспир қойылымымен тұспа-тұс келгенде, олар инвестициялаудың екінші жолын ойлап тапты. Сол аптада олар әр кеште күннің оқиғаларын талқылау үшін он бес минут бөлді. Осындай шағын әңгімелер арқылы Ник пен Анна бір-бірінің жаңалықтарынан хабардар болып отырды және маңызды мәселелер табиғи түрде ортаға шықты. «Бұл Никтің "Бізге сөйлесу керек" деп жариялағанынан әлдеқайда жақсы болды, — деді Анна. — Ондай сөз мені дүрбелеңге салып, қорғанысқа көшуге мәжбүр ететін». Бірге уақыт өткізуге басымдық беру арқылы табысты жұптар күн сайын қарым-қатынастарын бәрінен жоғары бағалайтынын көрсетеді.

Көптеген табысты жұптар үшін күлкі — ауыр күннің салмағын жеңілдететін құрал. «Күлкі шынымен көмектеседі», — дейді маркетинг жөніндегі маман Дерекпен жиырма бір жыл отасқан елу төрт жастағы зертханашы Элизабет. «Біз өзімізге, отбасымызға, көршілердің оғаш әдеттеріне және теледидардағы ескі фильмдерге күлеміз. Кейде бұл бізді қиындықтан алып шығатын жалғыз нәрсе». «Бізде басқа ешкімге ештеңе білдірмейтін белгілі бір сөз тіркестері бар, — деп түсіндіреді Дерек, — мен оны Лестер әйелдер лакросс командасында енді ешқашан ойнамайсың деп мазақтаймын, ал ол маған қасапхананың өзі мен үшін тым жақсы жер болатынын айтады». Германияның Макс Планк атындағы Адам дамуы институты бақытты ерлі-зайыптылардың дау-дамайдан бір сәтке шығып, қателіктерін түзеуге шебер екенін атап өтті. Жағдайды жұмсартудың кең таралған жолы — әзіл айту, бұл әсіресе біреу өзін-өзі келеке еткенде тиімді.

Әлеуметтік психологтар қарым-қатынастың тек 10 пайызы ғана вербалды екенін алға тартады, бірақ біз әйтеуір серіктестеріміздің мінез-құлқына емес, сөздеріне сенуін күтеміз. Күнделікті өмірдің қарбаласында сүйіспеншілікті көрсетуге немесе ойланып әрекет етуге уақыт бөлгеннен гөрі, серіктесті «әрине, мен сені сүйемін» деген сөзбен алдарқату оңай. Сондықтан көптеген жұптар кеңес алуға келгенде, бір серіктес өзінің бағаланбайтынына шағымданады. Олардың серіктесі жиі аң-таң болады. «Бірақ сен олай емес екенін білесің ғой», — бұл ең көп таралған қорғаныс сөзі. Жиі шағымданушы серіктес: «Қалай?» — деп қарсы сұрақ қояды. Әңгіме тығырыққа тіреледі. Ал табысты жұптар құр сөзбен шектелмей, сүйіспеншілік пен ризашылықты іспен көрсетеді және қамқорлықтың кішкентай әрекеттерін — қарым-қатынасты біріктіретін цементті — орындайды.

Менің көптеген клиенттерім сүйіспеншілікті көрсету туралы саналы түрде шешім қабылдау идеясынан бас тартып, мұның жасанды болып көрінетінін айтады. Кейбіреулер үнемі «рақмет» айтуды ақымақтық деп санайды. Басқалары одан әрі барып: «Неліктен мен күйеуіме ыдыс жуғаны үшін рақмет айтуым керек? Бұл тек менің ыдыстарым емес қой», — дейді. Бұл клиенттер мақтауды тым көп айту оның құнын түсіреді деп алаңдайды. Қамқорлықтың кішкентай әрекеттерімен — мысалы, ол әйелінің жейдесін үтіктейді немесе әйелі оны станциядан күтіп алады — олар бір рет болса да тапсырманы өз мойнына алу мәңгілік жауапкершілікке айналады деп қорқады. Бірақ бұл осылай болуы керек пе? Табысты жұптар шын мәнінде күшті мақтау, алғыс немесе кішкентай қамқорлық әрекеттерінің күтпеген жерден келетінін көрсетеді. Ара-тұра айтылатын «сенің көздерің әдемі екенін айтып па едім?» немесе «анам ауырып қалғанда маған қолдау көрсеткеніңді қатты бағаладым» деген сөздер ұзақ уақыт есте қалады. Кішкентай қамқорлық әрекеттерінің күші олардың бір реттік болуында. ILYB жағдайында серіктесіңізге терең сүйіспеншілігіңізді жай ғана айтқаннан гөрі, оны көрсету тиімдірек.

Жеңімпаздар мен жеңілгендердің немесе теңгерімсіз биліктің орнына, табысты жұптар орта жолды табады. Мысалы, үй шаруасын кімнің уақыты көбірек екеніне қарай бөлісу. Міндеттер қатаң бөлінгенде, жиі ұсақ реніштер пайда болады. Компромисс бағынудан (жай ғана көнуден) қатты ерекшеленеді, өйткені серіктестер өз көзқарастарын қатты ұстанады және тіпті ол үшін күресуі мүмкін. Дегенмен, қасарысып, ешқашан жол бермеудің орнына, табысты жұптар түйісу нүктесін іздейді. Мұны профессор Готтманның тұжырымдары растайды. Оның зертханасында зерттелген жұптардың қайсысы некеде қалатынын болжаудың ең жақсы көрсеткіші — олардың дауласу және келіспеушіліктерді шешу қабілеті болды. Бұл кездескен мәселенің түрінен және тіпті оның ауырлығынан да маңыздырақ болып шықты.

Бес жыл бірге болған екі мұғалім Дэвид пен Симона айырылысуға жақындағанда ғана ымыраға келуді үйренді. Жұптың арасында ұрыс-керіс аз болғанымен, екі серіктестің де ұстанымдары берік еді. Дэвид дельтапланмен ұшуға құмар болды, бірақ Симона бұл оны тым жиі алып кетеді және жұп ретінде оларға жеткілікті уақыт қалдырмайды деп есептеді. Әдетте Дэвид айына бір рет баратын және Симона бұл дәстүрді қадағалап отыратын — дельтапланмен ұшу көбірек демалыс күндерін алып қоймауы үшін. Дэвидтің дельтаплан клубы ұзақ демалыс күндерін сыртта өткізуді ұсынғанда, Симона қарсылық білдіріп, олардың арасында бірнеше жағымсыз ұрыс болды. «Дэвидтің демалысы көп емес және біз бар уақытты дұрыс демалуға пайдаланғымыз келеді», — деп түсіндірді Симона. Бірақ ақырында ол жомарттық танытуды шешті: «Мен оған дельтаплан туралы айтуды тоқтатуды шештім, өйткені бұл біздің өмірімізге үлкен көлеңке түсіріп тұрды. Ол менің қалай сезінетінімді білді және бұл туралы айта берудің мағынасы жоқ еді». Түбінде Симона жақсы тосынсыйға тап болды: «Дэвид дельтапланмен ұшуға соншалықты көп бармады, тек кейде арнайы мүмкіндік болғанда ғана, және бұл мәселе болудан қалды». Дэвид былай деп қосты: «Үйдегі атмосфера жақсарған соң, мен кеңседен ертерек шығып, Симонамен көбірек уақыт өткізетін болдым. Қызық, бірақ мен "өзімнің" уақытымды қорғап жүргенімді байқадым, ал шын мәнінде бұған қажеттілік жоқ екен». Симона мен Дэвид екеуі де құмға сызылған ерікті сызық үшін күресіп келгендерін түсінді. Олардың жаңа компромисі жақсырақ жұмыс істеді, олардың әрқайсысы өзін еркін сезінді және қарым-қатынастары гүлденді.

Біз алғаш ғашық болғанда, лимеренция бізді жаңа қарым-қатынасты бастаудың қауіптеріне соқыр ететін құдіретті сиқырлы жамылғымен қамтамасыз етеді. Алайда лимеренция басылғаннан кейін әр серіктес өзін қорғап, кедергілер қоя бастайды. Табысты жұптар кішігірім тәуекелдерге (мысалы, серіктесін ренжіту) және үлкен тәуекелдерге (мысалы, бір серіктестің қайта даярлаудан өтіп, көптеген жаңа адамдармен кездесуі) баруды жалғастырады, ал ILYB жұптары қауіпсіз жолды таңдауды жөн көреді. Егер олар тәуекелге баруды шешсе, бұл әрдайым дерлік қарым-қатынастың түзеліп келе жатқанының белгісі. Рита он тоғыз жыл және үш баладан кейін Джоға деген сүйіспеншілігін жоғалтты. Әйелі шынайы сезімдерін мойындағаннан бері Джо жағдайды ушықтыруға одан сайын құлықсыз болды. «Менің саясатым — жағымды жақтарға назар аудару», — деді ол маған бірінші кеңес беру сессиясында. Дегенмен, біз жеті қадамды орындаған сайын ол батылырақ бола бастады. «Біз дүкен аралап жүргенбіз, ол айлар бойы ешқандай физикалық байланыс болмаған соң қолымнан ұстады, мен мұның себебін білгім келді», — деп түсіндірді Джо. «Әдетте мен естігім келмейтін нәрсені естіп қалудан немесе ол қолын тартып алуы мүмкін деп қорқып, аузымды ашпас едім». Бұл жолы Джо тәуекелге барып, Ритаға бұл байланыстың қаншалықты ұнағанын айтты. «Мен оған қолынан ұстау жай ғана дұрыс болып сезілгенін айттым, — деді Рита, — және кейінірек кофе ішіп отырып ұзақ сөйлестік. Мен қол ұстасуды үлкен бір қимыл ретінде жасамаған едім, бірақ біз сөйлескен сайын бұл импульс маңыздырақ болып көрінді».

Тәуекелге барудың тағы бір мысалы — Францияда жұмыс істеуге келісімшарт ұсынылған жиырма алты жастағы ән мұғалімі Эми. Оның алғашқы жауабы бас тарту болды. «Бұл Парижде төрт ай болуды қамтыды және мен өзімді Сен-Жермен-де-Предегі көше кафесінде отырғандай елестеткеніммен, — деп түсіндірді ол, — бұл Алланнан бөлек болуды білдіретін еді». Серіктесі шытырман оқиғаны бастан кешіріп жатқанда үйде қалып қою идеясы Алланға да онша ұнамады. «Шынымды айтсам, — деп мойындады ол, — мен оны талғампаз париждік жігіттің баурап әкеткенін елестете алдым». Алайда Аллан Эмиге батасын берген дұрыс деп шешті және ол жұмысты қабылдады. Eurostar пойыз байланысы оларға демалыс күндерінің 50 пайызын бірге өткізуге мүмкіндік берді, ал Аллан Парижде демалыс алып, француз тілін үйренді. «Маған ол жақтағы өмір салты қатты ұнады, — деді ол, — таңғы асқа жаңа піскен круассандар мен шоколадты тоқаштар сатып алу керемет еді. Тамақ пісіруге арналған ингредиенттердің сапасы мен үшін жаңалық болды». Түбінде Париж бірге бөлісетін шытырман оқиғаға, ал Эмидің келісімшарты қауіп емес, бірге өсу мүмкіндігіне айналды. Ғашық болу да, махаббатты сақтау да тәуекелге баруды қамтиды, онсыз оқу немесе өсу болмайды.

Табысты жұптар бір-біріне өсуге еркіндік береді, тіпті бұл бір-бірінсіз іс-әрекет жасауды білдірсе де. Шәкілдің екінші жағында біреуі немесе екеуі де жан-жақты бірігусіз құлап қаламыз деп қорқып, бір-біріне сүйенетін жұптар тұр. Көптеген жұптар осы екі позицияның ортасында орналасады, бірақ қиын кезеңдерде көбіміз бақылаушы немесе жабысқақ болуға бейімбіз.

Тәуелсіздік деңгейінің маңыздылығы лесби жұптарын зерттеуде айқын көрінді. Әйелдер жақындыққа құмар және бұл істе шебер деген беделге ие. Сондықтан теориялық тұрғыдан лесби қарым-қатынастары өте тұрақты болуы керек. 1983 жылы американдық әлеуметтанушылар Филип Блумштейн мен Пеппер Шварц 4314 гетеросексуалды жұптан (некедегі және бірге тұратын), 1875 гей жұптан және 1723 лесби жұптан сұхбат алды. Олар он сегіз айдан кейін қайтып оралғанда, айырылысу ықтималдығы ең аз жұптар некедегі гетеросексуалдар (14 пайызы айырылысқан), одан кейін бірге тұратын гетеросексуалдар (29 пайыз) және гей жұптар (36 пайыз) екенін анықтады. Айырылысу ықтималдығы ең жоғары лесби жұптары болды — таңқаларлық 48 пайыз.

Сонымен, толығымен әйелдерден құралған жұптың бірге қалу ықтималдығын не азайтады? Бұл Висконсин университетінің ғалымы Сьюзан Джонсонның «Ұзақ мерзімді лесби жұптары» (Naiad Press, 1990) кітабында өзіне қойған міндеті болды. Ол АҚШ-тың жиырма бір штатындағы он жыл немесе одан да көп уақыт бірге болған 108 лесби жұбына сауалнама жүргізді, содан кейін көптеген жауаптарды сұхбаттармен толықтырды. Бастапқыда ол айырылысудың жоғары деңгейі лесби жұптарына түсетін қысымнан және қоғам тарапынан қолдаудың жоқтығынан болуы мүмкін деп ойлады — дегенмен гей жұптар да осындай проблемаларға тап болады. Оның екінші теориясы бойынша, лесби жұптары өздерін жұп деп санауға тым асығыс болды, осыдан ескі әзіл шыққан: Екінші кездесуге лесби қыз не әкеледі? Жауап: Көшіру фургонын. Алайда зерттеуді аяқтағаннан кейін ол табысты лесби жұптары бір-біріне басқаша болуға мүмкіндік беретінін түсінді. «Сіз бір қарым-қатынастың бөлігі ретінде өмір сүріп жатырмын деп ойлауыңыз мүмкін, бірақ олай емес», — деп жазды Джонсон өзінің қарым-қатынасы туралы. «Менің серіктесім біздің қарым-қатынасымыз ол болған ең оңай қарым-қатынас дейді; мен жоқ, мен үшін бұл ең қиыны деймін. Ұзақ уақыт бойы біз кімдікі дұрыс екенін дауладық. Біз бір қарым-қатынаста емес екенімізді түсіну үшін бірнеше жыл қажет болды. Ол менімен тұрады — бұл бір тәжірибе, ал мен онымен тұрамын — бұл мүлдем басқа тәжірибе».

Неліктен гей ерлердің қарым-қатынасы лесби әйелдерге қарағанда ұзағырақ болуы керек? Мүмкін жауап — және бір-біріне тәуелсіздік беру мәселесін күшейтетін жауап — гейлердің адалдыққа деген көзқарасы. Гей жұптардың дамуын қадағалаған МакУиртер мен Мэттисон бес жылдан кейін серіктестердің ешқайсысы жыныстық қатынаста тек бір адаммен шектелмейтінін анықтады. «Бізде не рұқсат етілгені туралы ережелер бар, оған біз бірге болғанда басқа адамдармен флирт жасамау және үйге басқа еркектерді әкелуге тыйым салу кіреді», — дейді серіктесімен жеті жыл бірге болған Скотт. «Сондай-ақ бізде сырттағы кез келген шытырман оқиғалар туралы бір-бірімізге айту келісімі бар. Біздің гетеросексуал достарымыз біздің келісімімізді ерекше деп санайды, бірақ менің ойымша, бұл мен білетін көптеген тік (гетеросексуал) адамдар жүргізетін жасырын қатынастардан жақсырақ және адалырақ». Сондықтан гей ерлер серіктесінен өздерінің барлық қажеттіліктерін қанағаттандыруды күтуге бейім емес.

Барлық жұптарға серіктесінің бірдей болу идеясы ұнайды: бірдей тәжірибеге ие болу; шындықты бірдей түсіндіру; бірдей қорытындыға келу. Дегенмен, бұл мүмкін емес қана қоймай, қажетсіз де болуы мүмкін. Ұқсастық жақсы, бірақ әр серіктес қарым-қатынас ішінде жеке тұлға ретінде өзіне нақты кеңістік құра алуы үшін айырмашылықтарды сезіну де бірдей маңызды. Сондықтан тәуелсіздік — физикалық мағынада мезгіл-мезгіл бөлек болу және зияткерлік мағынада әртүрлі ойларға ие болып, әртүрлі қорытындыларға келуге рұқсат етілу — өте маңызды.

Джонсон сұхбат алған лесби жұптары менің ILYB үшін ең маңызды тақырыптарымның бірін тамаша қорытындылайды және барлық ұзақ мерзімді жұптарға үміт сыйлайды. Бір әйел былай деді: «Жанжалсыз қарым-қатынас деген болмайды. Сіз мұны қабылдауыңыз керек; онсыз болмайды. Басқа адам жауап емес. Сыртта мінсіз ештеңе жоқ». Джонсонның кітабындағы барлық дерлік жұптар оларды ажыратып жібере жаздаған дағдарысты бастан өткерген. Он сегіз жылдық қарым-қатынастағы Мэй типтік мысал болды: «Мен кейде ойлаймын — бұл ақымақтық болып естілуі мүмкін, бірақ менің ойымша бұл шындық — адамдар одан [дағдарыстан] өтіп өмір сүруге болатынын білетіндей ұзақ шыдамайды. Бұл үлкен ашық жара болуы шарт емес; ол жазыла алады. Адамдар жеткілікті шыдамды емес».

Мен бұл тарауды ұзақ мерзімді табысты жұптардың байқаусызда алты жағымды әдетті дамытқанын түсіндіруден бастадым. Міне, бонус. Мэйдің сөзі қарым-қатынасыңыздың осы нүктесіне жету арқылы сіз бәрінің негізі болатын бір дағдыны дамытқаныңызды көрсетеді: САБЫРЛЫЛЫҚ. Бұл «Жеті қадам» үшін өте маңызды іргетас: алдағы жұмыс қиын, бірақ түбінде өте нәтижелі.

Түйіндеме

Жаттығулар

Жаңа әдеттер қалыптастыру

Көптеген жұптар жақсы ниетпен бастайды, бірақ бір-екі аптадан кейін бәрі сырғи бастайды. Әдеттердің жақсы ниеттен артықшылығы — олар тұрақты өзгеріс үшін үш негізгі факторды қамтиды: қарапайым оқиғалар, олар үнемі болып тұрады және оларды оңай өлшеуге болады.

Бірінші әдетті мысалға алайық: бірге көбірек уақыт өткізу. Круиз немесе қымбат кешкі ас сияқты үлкен қимыл ұйымдастыруға азғырылу оңай. Алайда бұлар әдетке айнала алмайды, өйткені олардың табиғаты бойынша олар үнемі бола алмайды, сондықтан пайдасы тез жоғалады. Керісінше, кешкі асты бірге ішу әдетке айналуы мүмкін. Бұл сөзсіз қарапайым, үнемі бола алады — мүмкін жұмыс күндерінің көпшілігінде — және оңай өлшенеді. Айдың соңында жұп артқа қарап, қаншалықты жиі бірге тамақтанғанын тексере алады. Егер бұл идея ұнаса, осы әдеттің пайдасын көруге арналған бірнеше практикалық кеңес:

Теледидарды қоспаңыз немесе екеуіңіздің сөйлесуіңізге кедергі келтіретін басқа нәрселерге жол бермеңіз.

Егер біреуіңіз әлдеқайда ерте келсеңіз, аштықты басу үшін бутерброд немесе жеңіл тамақ жеп алыңыз.

Немесе демалыс күндері бірге тамақтануды ұйымдастырыңыз — мысалы, жексенбі күні таңертеңгі ұзақ таңғы ас — және оны күн тәртібіңіздің тұрақты бөлігі ретінде қарастырыңыз.

Бірге күлу

Егер сіз бен серіктесіңіздің бірге күлуге мүмкіндіктері аз болса — шын мәнінде көптеген жұптардың ортақ әлеуметтік іс-шаралары сыртта тамақтану сияқты өте салмақты, ересектерге арналған іс-шаралар болып табылады — міне, кейбір идеялар:

Комедия клубына барыңыз.

Кинотеатрда күлкілі фильм немесе театрда фарс көріңіз.

Коньки тебу сияқты қиын нәрсені бірге жасап көріңіз.

Қайырымдылық үшін аяқты байлап жарысу сияқты күлкілі нәрсе жасаңыз.

Бір-біріңізді қытықтаңыз.

Бір-біріңізге сәби кездегі суреттеріңізді көрсетіңіз.

Жағажайға барып, құмнан қамал жасаңыз.

Балаларға арналған хайуанаттар бағына немесе фермаға барыңыз.

Бала кезіңізден бері жасамаған нәрсені бөлісіңіз.

Бірге сурет салыңыз.

Егер қарым-қатынасыңыз дағдарыс нүктесіне жетсе

Он бірінші тарау «Мен сені сүйемін, бірақ...» әңгімесін жүргізу / «Мен сені сүйемін, бірақ...» деген мойындауды есту

Осы уақытқа дейін мен сүйіспеншілігін жоғалтқан адамға да, оның серіктесіне де бір уақытта жүгінуге тырыстым. Алайда бұл ILYB мәселелері бар жұптың екі түрлі лагерьге бөлінетін жері: бір серіктес сөйлесіп, сезімдерін ақтарғысы келеді; екіншісі шок жағдайында. Сондықтан мен тарауды екіге бөлдім: мойындау жасаудан бастап, содан кейін қалай әрекет ету керектігіне көшемін.

ILYB әңгімесін жүргізу

«Жексенбі күні түскі ас кезінде мен отбасыммен үстел басында отырамын; денем осында, бірақ жаным басқа жерде болғанын қалаймын, — деп түсіндіреді қырық бес жастағы құрылыс қоғамының менеджері Грант. — Әйелім күліп отыр, балалар тоқтаусыз сөйлесіп жатыр. Бәрі керемет болуы керек еді. Мен балаларымды қатты жақсы көремін, Джил екеуміз де жақсы араласамыз, бірақ мен өзімді қатты жалғыз сезінемін. Кейде ол менің ойланып отырғанымды байқап қалады; ол мұны менің "алыстағы жүзім" деп атайды: "Не болды?" "Ештеңе, жаным". Іштей өліп бара жатқанымды оған қалай айтамын?»

ILYB дертіне шалдыққан көптеген адамдар өздерін тежейді. Олар біреудің сені сүймей қалғанын білуден асқан ауыр нәрсе аз екенін іштей сезеді. Дегенмен, бұл сезімдерді іште сақтау да өте ауыр.

Сонымен не істеуге болады? ILYB зардабын шегушілердің көпшілігінің алғашқы инстинкті — бірдеңе өзгереді деп үміттену: «Жазғы демалыстан/Рождестводан/үй ауыстырғаннан кейін өзімді басқаша сезінемін...» Тізімге өз мысалыңызды қосыңыз. Бірақ мұндай саудаласу сирек уақытша жеңілдіктен артық нәрсе береді. Мен кеңес берген кейбір жағдайларда алғашқы күмән мен соңғы мойындау арасында он жылға дейін уақыт өткен. Әдетте бұл аралық үш пен бес жыл арасында болады.

Сөйлесетін уақыт келгенін қалай білуге болады? Сенімді белгі — іштегі жағымсыз сезімдер мен сырттағы жасанды жағымды мінез-құлық арасындағы өсіп келе жатқан шиеленіс. Адам осы кезеңге жеткенде, ол шаптыға бастайды, ал серіктесі өзін жұқа мұз үстінде жүргендей сезінеді. Грант некесі ұсақ-түйекке батпай тұрып шындықты айтқанын қалады: «Мен өзімді жек көрдім, өйткені мен үнемі тиісе беретінмін: таңертең жуынатын бөлмеде қанша шу шығаратыны; душта ән айтуы; жалбыз кәмпитін іздеп сөмкесін ақтарғаны. Бұрын мені ешқашан мазаламаған мың бір нәрсе менің қанымды қайнатты. Мен басы ауырған аю сияқты болдым және егер жақында бірдеңе айтпасам, біз тіпті дос та болмай қалатынымызды білдім». ILYB онсыз да қиын, жағдайды қажетсіз дұшпандықпен ушықтырудың қажеті жоқ.

Кейбір адамдар үшін жұмыстағы біреуге қатты тартылу немесе шектен шығу қаупі бар достық ILYB мойындауына түрткі болады. Қырық сегіз жастағы комплаенс-менеджер Дэниел әйел әріптесіне тартылып қалғанын байқады. «Демалыс күндері үйде сұрғылт және шексіз болып көрінетін, — деп түсіндірді ол. — Дүйсенбі күні таңертең оған ұнайды деген үмітпен киім таңдағанда жүрегім дүрсілдеп соға бастағанда, мен бірдеңе істеуім керек екенін білдім». Дэниел үш жыл бойы ILYB-мен ауырған, бірақ әйелін ренжітуден қорқып ештеңе айтпаған. «Мен көңілдестік қатынастың сөзсіз дерлік екенін білдім. Егер қазір болмаса, бірнеше жылдан кейін болатыны анық. Әйеліме қайсысы көбірек ауыр тиеді: оған қалай сезінетінімді айту ма, әлде оның көзіне шөп салу ма?» Тіпті «ештеңе болмаған» күннің өзінде, толық мойындау жасап, мәселенің қаншалықты күрделі екенін түсіндірген дұрыс.

Мойындауға шешім қабылдағаннан кейін, оны жасаудың дұрыс немесе бұрыс жолы жоқ. Кейбір адамдар кездесу ұйымдастыруды жөн көреді. Бұл жұпты сөйлесуге міндеттейді, бірақ әңгіменің шынайы сипатынан бейхабар серіктесті алаңдатуы мүмкін. Тағы бір нұсқа — мойындауды жасырын түрде сахналау: балалардың жоқтығына және алаңдататын нәрселердің болмауына көз жеткізіп, содан кейін талқылауды екінші жартысына кенеттен бастау. Бұл серіктестің алдын ала уайымдау мүмкіндігін — және өміріне қауіп төндіретін ауруды елестетуін — жояды, бірақ оның сөзіңізді бөлу, жұмыс қысымын сылтаурату немесе кейінге қалдыруды сұрау қаупі бар. Үшінші балама — екінші жартыңыз не болғанын сұраған кездегідей қолайлы сәтті күту. Тақырып табиғи түрде көтеріледі, бірақ бұл нұсқа мойындауды белгісіз мерзімге кейінге қалдырудың сылтауына оңай айналуы мүмкін. Сол себепті мен қолайлы сәтті күтуге уақыт шектеуін қоюды ұсынамын.

Бірнеше жалпы сақтық сөздері: ILYB туралы ашу үстінде, ішімдік ішкеннен кейін немесе ұрыс кезінде айтпаңыз; Рождество, туған күндер және мерейтойлардан аулақ болыңыз (әйтпесе бұл күндер әрқашан мойындауды еске түсіреді); мейрамханалар сияқты бейтарап жерлер сөйлесу үшін жақсы форум бола алғанымен, ескі сүйікті жерлерден аулақ болыңыз, өйткені бұл серіктестің бұрынғы бақытты естеліктерін бүлдіруі мүмкін. Қандай таңдау жасасаңыз да, сөйлесуге көп уақыт бөліңіз: серіктесіңіз бәрін қайта-қайта талқылағысы келеді. Көп жағдайда мойындау бірқатар әңгімелердің бастамасы болады.

Келесі талқылаулардағы ең маңызды элемент — 100 пайыз адал болу. ILYB бар кейбір адамдар жаман жаңалықты біртіндеп шығару арқылы серіктесінің сезімдерін аяуға тырысады. Бұл стратегия сенімді жойып қана қоймай, ауырсынуды күшейтеді. Елу сегіз жастағы қызмет көрсету менеджері Фрэнк барлық карталарын бірден үстелге қоймады. Ол Кристинамен салыстырмалы түрде кеш кездесті және балаларға алаңдамай, олар ортақ қызығушылықтарына: классикалық музыка концерттеріне, театрға және серуендеуге көп уақыт бөле алды. Фрэнк Кристинаның ажырасу туралы ойдың өзінен күйрейтінін білді, сондықтан ол оны некелерін сақтап қалуға болады деген үмітте қалдырды. Ол пайдалы мақалаларды қиып ала бастады, бірақ Фрэнк оларды оқымады. Ақырында ол Фрэнкпен бетпе-бет келді және ол шындықты айтты. «Мен пони уәде етілген кішкентай қыз емеспін, — деді Кристина. — Бұл өте қорлағыш болды және некелескеннен бері алғаш рет мен оның айтқанына сене алмайтынымды байқадым».

ILYB бар басқа адамдар, олардың пікірінше, қарым-қатынаста не дұрыс болмағаны туралы жиі үнемдеп сөйлейді. «Мен өзімді қаншалықты бақытсыз сезінетінімді айтпау мейірімдірек деп ойладым. Неге оның бетіне баса беру керек? — деп түсіндіреді қырық төрт жастағы күтім қызметкері Шейла. — Егер ол менің ойымша, оның жеткілікті күш салмайтынын, ақшаның көп бөлігін табуды маған қалдырғанын; төсекте өзімшіл екенін және кейде мені жалықтыратынын білсе, бұл шынымен көмектесер ме еді?» Бұлардың ешқайсысын есту оңай емес, бірақ оларды жасыру серіктесті өзгеру мүмкіндігінен айырады. Бұрын талқыланғандай, сын айтқанда серіктестің жеке басын айыптаудан аулақ болыңыз және нақты қажетсіз мінез-құлыққа және оның сізге қалай әсер ететініне назар аударыңыз. Мысалы, Шейла «Сен жалқау ғашықсың» дегеннен гөрі, «Маған көбірек алдын ала ойын (прелюдия) қажет» деп айта алар еді. Тіпті нашар тұжырымдалған болса да, шындық әрқашан ізгі ниетті өтіріктен артық.

Басқа жағдайларда ILYB бар адам ашық болуға тырысады, бірақ олардың серіктесі мойындауды елемеу немесе оған барынша оптимистік сипат беру арқылы оны кішірейтуді таңдайды. Мұндай жағдайларда мен хабарламаны жеткізудің балама жолын табуды ұсынамын — мысалы, хат жазыңыз немесе электрондық хат жіберіңіз. (Қиын сезімдерді жеткізудің ең анық және мейірімді жолы туралы қосымша кеңес алу үшін Бесінші тараудағы үш бөлікті мәлімдемені қараңыз.)

Егер басқа біреу бар болса ше? Көңілдестік ILYB мойындауын жүз есе қиындатады. Көңілдестік негізгі қарым-қатынасқа нұқсан келтірді ме? Негізгі қарым-қатынастағы проблемалар көңілдестікке себеп болды ма? Бұл нағыз тауық пен жұмыртқа жағдайы: тіпті жылдар өткен соң да шешу өте қиын және күйзеліс кезінде мүмкін емес. ILYB қаншалықты ықпал етуші фактор болса да, «кінәсіз» серіктес ең алдымен опасыздыққа алаңдайды. Сондықтан алдымен көңілдестікті мойындап, ILYB-ді бастапқы шок басылғанға дейін қалдырған дұрыс. Басқа серіктес дайын болғанда, ол көңілдестікке не себеп болғанын білгісі келеді және бұл ILYB туралы айтатын сәт.

Бастапқы мойындаудан кейін не болады? Сіз қысқа уақытқа жеңілдегендей сезінесіз: ақыры құпияңыз ашылды және жасандылық тоқтады. Алайда серіктесіңіздің шокы басылғаннан кейін, оның ашулануына, қайғыруына немесе тіпті барлық кінәні өз мойнына алуына дайын болыңыз. Алдағы бірнеше күн драмаға толы болады және көп жағдайда бір-біріңіз туралы алдын ала болжамдарыңыз сыналады. Бұл қиын болады, бірақ түбінде бұл бірге өсу мүмкіндігі болуы мүмкін. Шейла серіктесі Роберттің жерге жатып, өліп қалғандай кейіп танытқанын күтті: «Бұл сондай шок болды, өйткені оның барлық реніштері сыртқа төгілді: менің үлкен жалақымды біздің қолымыздан не келетінін және не келмейтінін бұйрық беру үшін қалай пайдаланғаным; менің қаншалықты талапшыл болғаным; менің тыңдамайтыным. Ол мен ойлағаннан әлдеқайда мықты болды және оның айтқандары мені ашуландырса да, білесіз бе? Мен оған қайтадан сүйсіне бастадым».

Кейде ILYB мойындауы татуласудың бастамасы болуы мүмкін, әсіресе бір серіктес қарым-қатынасты құтқаруға бағытталған алдыңғы әрекеттер еленбеді деп санаған жағдайда. Дженнифер құрылысшы Бобпен көп жылдар бойы бақытсыз болды және екі ұлын жалғыз тәрбиелеп жатқандай сезінді. «Мен сөйлесуге тырысқан сайын ол жай ғана тұйықталып қалатын. Көзінің алдына көрінбейтін перде түсіп кеткендей болатын», — деп түсіндірді ол. «Мен ұлдар үшін жалғастыра аламын деп ойладым, бірақ бір күні таңертең шыдамым таусылды». Көптеген ILYB қарым-қатынастарынан айырмашылығы, Дженниферге көптеген балағат сөздерге шыдауға тура келді және кейбір жағдайларда Боб қабырғаны жұдырықпен ұратын. «Мен Бобқа қатты көңіл бөлетінімді, бірақ оны енді сүймейтінімді түсіндіруге мәжбүр болдым, — деді ол. — Менің ойымша, егер мен оны жек көретінімді айтсам, оған оңайырақ болар еді». Алайда жаңалық Бобты әрекет етуге итермеледі. Бір аптаның ішінде ол жеке кеңес алуды ұйымдастырды. «Маған да қазіргі болмысым ұнамайды», — деді ол маған. Дженнифер не істерін білмеді. Ол Бобтың өзгеретініне шынымен сене ала ма? Бірінші ай ең қиын болды, бірақ шындық ашылғаннан кейін Дженнифер мен Боб адал сөйлесе алатындарын байқап, келіссөздер жүргізе бастады.

Сынақ мерзіміндегі бөлек тұруды жоспарлап жүрсіз бе?

Жалпы мен бұған қарсымын, әсіресе талқылайтын нәрсе көп болатын мойындаудан кейінгі алғашқы бірнеше аптада. Дегенмен, кейбір адамдарға отбасылық өмірдің қысымынан тыс жерде ойлану оңайырақ және менің көптеген клиенттерімнің сөзімен айтқанда: «Мүмкін мен алыста болсам, оны сағынатынымды байқармын». Әрине, кеңістік әр серіктеске қай мәселелер жеке өздеріне, ал қайсысы қарым-қатынасқа қатысты екенін ажыратуға мүмкіндік береді.

Серіктесіңіз бұл тұрақты айырылысуға жасалған алғашқы қадам деп қорқып, идеяға қарсы болуы мүмкін. Тіпті қанша уақыт
бөлек болу керектігі туралы нақты түсінігіңіз болмаса да, болжамды уақытты айтуға тырысыңыз. Нақты анықталған бөлек тұру
— нақты мақсаттары бар — ашық мерзімді бөлек тұрудан гөрі қауіпсіз болып көрінеді. Менің клиенттерімнің бірі ұзақ
демалыс күндеріне кетсе, екіншісі алты айды таңдады. Көптеген жұптар бір және үш ай аралығына тоқтайды.
Балалар ше? Әрине, көп нәрсе олардың жасына және ата-анасының қанша уақытқа кететініне байланысты. Бір жағынан, егер
татуласу мүмкін болса, оларды қажетсіз уайымдату қиын сияқты. Бірақ екінші жағынан, ажырасудың ұзақ мерзімді әсерін
зерттеулер көрсеткендей, ерлі-зайыптылардың ажырасуы күтпеген жерден болғанда балалар көбірек зардап шегеді. Әдетте
балалар үйдегі атмосфераны сезеді және білмеу уайымы барлық фактілерді білуден гөрі жаман.
Балаларға сынақ мерзіміндегі бөлек тұру туралы бірге айтқан дұрыс. Бұл физикалық бірлік актісі болашақ не әкелсе де,
ата-ана ретінде ынтымақтастықты жалғастыратыныңызды көрсетеді. Балалар көбінесе эмоционалды мәселелерді өте практикалық
сұрақтар арқылы қабылдайды; мысалы, «Әкем менің туған күніме келе ме?» Балалармен сөйлеспес бұрын, бөлек тұруды және
оның оларға қалай әсер ететінін ойластырыңыз. Осылайша сізде келісілген жоспар болады. Көптеген балаларға ақпаратты
қорыту үшін уақыт қажет, сондықтан бұл бірнеше әңгіменің біріншісі болады деп күтіңіз.
Уақытша бөлек тұру қашан басталуы керек? Күнделігіңізге қарап, келесі айдағы бірлескен әлеуметтік іс-шаралармен қалай
айналысу керектігін талқылаңыз. Олардан бас тарту керек пе? Уақытша бөлек болсаңыз да, бірге қатысу керек пе? Тек бір
серіктес қатысуы керек пе? Әлде уақытша бөлек тұруды бастамас бұрын белгілі бір оқиға өткенше күту керек пе?
Күнделікті іс жүзіндегі мәселелерді талқылауды бастаңыз. Қайда тұрасыз? Уақытша бөлек тұру кезінде қандай байланыс
болуы керек? Үзіліс кезінде сөйлесу және жағдайды бағалау үшін бірге уақыт жоспарлау маңызды — мүмкін тіпті кездесу
(date)? Осылайша, бір-біріңізге қайта қырындау мүмкіндігі бар.

ILYB мойындауын есту

«Бұл жаздың шуақты күнінде тыныш көшеде серуендеу сияқты болды: жақсы күтілген көгалдары бар, балалар ойнап, ер адамдар көлік жуып жатқан жағымды аудан. Кенеттен бір көлік бұрыштан зулап шығып, тротуарға шығып кетті де, мені қағып кетті. Ол мені ауаға ұшырып, бетім асфальтқа соғылғанда, мен көлікті күйеуім жүргізіп келе жатқанын байқадым. Неге ол маған бұлай істеді?»

Он жеті жыл некеде болған Маргарет күйеуінің «Мен сені сүйемін, бірақ ғашық емеспін» деген мойындауын естігендегі әсерін осылай сипаттады. Көлік апатындағыдай, ол шок, абдырау, шатасу және қатты қорқыныш сезінді. Ол үнемі: «Бір қателік болған шығар», — деп және «Енді не істеймін?» — деп ойлады. Бірақ жол-көлік оқиғасынан айырмашылығы, жолда жедел жәрдем жоқ еді және ешкім қант қосылған шай ұсынбады.

Жағдай қаншалықты ауыр болып көрінсе де, бір үлкен жағымды жақ бар: қарым-қатынастағы барлық проблемалар енді ашық айтылды. Сүйіспеншілікке толы байланысқа қайта оралу жолын табу жұмысы басталуы мүмкін. Бірақ алдымен ILYB мойындауының салдарымен күресу керек. Апаттан кейінгі бірінші қадам — көлікті айналып өтіп, зақымды бағалау. Серіктесіңіздің сізді сүймейтінін естігенде де солай.

Біріншіден, ол шындықты айтып тұр ма? Жұп бірнеше ай ғана кездесіп жүргенде, бір серіктес ILYB-ді қолданып, қарым-қатынасты үзуге тырысуы мүмкін. Бұл серіктестер соққыны жұмсартады деп үміттенеді, ішінара кездесіп жүрген адамын ренжіткісі келмегендіктен және ішінара өз кінәсін жеңілдету үшін. Қатал айтқанда, бұл адамдар махаббаттың шынайы мағынасын біледі деген күмәнді және олардың бұрынғы барлық мәлімдемелеріне күмәнмен қарау керек.

ILYB ыңғайлы бүркеме бола алатын екінші жағдай — бір серіктестің көңілдесі болған кез. Бұл адамдар жаман жаңалықты кезең-кезеңімен жеткізген дұрыс деп ойлайды. «Мен көңілдестік туралы бір-екі күн айтпай тұрсам, ол соншалықты ашуланбайды деп ойладым, — деп түсіндірді отыз сегіз жастағы фитнес нұсқаушысы Джил, — өйткені менің көңілдесім біздің проблемаларымыздың себебі емес, тек симптомы ғана еді». Көбінесе атақты адамдардың ажырасуы кезінде жұп басқа ешкімнің қатысы жоқ екенін жоққа шығарады, бірақ бірнеше күннен кейін олардың біреуі ұзын линзалы фотографтың объективіне ілініп қалады. Серіктес екі есе опасыздыққа ұшырайды: біріншіден, алдау, содан кейін өтірік айту. Басқа жағдайларда көңілдестік жоқ, бірақ серіктес «орынсыз достыққа» жол береді — Интернет арқылы немесе жұмыстағы шынайы әріптестерімен. Міне, орынсыз достықты анықтауға арналған бірнеше сұрақ:

ILYB артындағы фактілерге көз жеткізгеннен кейін, келесі жұмыс — алғашқы көмек табу. Басқаруды қолға алудың орнына тыңдайтын және жанашырлық танытатын отбасы мүшесімен немесе ескі досыңызбен сөйлесіңіз. ILYB туралы естіген кейбір серіктестер басқаларға сыр ашуды опасыздық деп санайды. Алайда сау қарым-қатынасқа қайта оралу жолы ұзақ және қиын болуы мүмкін, сондықтан жақсы қолдау өте маңызды.

Көбінесе бақылаудан шыққан жағдайды бақылауға алу мақсатында тастап кетілген адам өз кемшіліктерін үлкейтіп, бір түнде өзгеруге уәде береді. Тони Марияға ILYB туралы айтқанда, ол сондай-ақ олардың жыныстық өміріне көңілі толмайтынын мойындады. Ол ақпараттың осы бөлігіне жабысып, миллиондаған кітап оқып, жақсы болашаққа уәде берді. Мария шынымен де шектен тыс күш салып, Тониді махаббатқа бөлеп, оны қайтарып алуға үміттенді. Тониді достарының алдында ұятқа қалдырмау үшін Мария проблемаларын ішінде сақтады. Ойластырылған болса да, бұл шешім кері әсерін тигізді. Оның достары оның барлық кінәні өз мойнына алып, өзін қорлауына жол бермес еді. Менің Қарым-қатынас дауларының үш заңының біріншісін еске түсіріңіз (Үшінші тарауды қараңыз): Барлық даулар «елу де елу». Тони ертерек айтпағаны үшін кінәні мойындауы және жеткіліксіз жыныстық өмір үшін жауапкершіліктің бір бөлігін алуы керек еді.

Зақымды бағалап, қолдау алғаннан кейін, ILYB естуден айығудың үшінші бөлігі — ашулану. Қысқа ашудан кейін тастап кетілген көптеген адамдар жылағыш немесе тым жақсы және тым кешірімді болып кетеді, ал көбісі жаңалықты кішірейтуге тырысады. Шок пен теріске шығару апатқа табиғи реакция болғанымен — және бұл қарым-қатынастарға, отбасыларға және үйлерге қауіп төндіретін нәрсе үшін аз айтылған сөз емес — бұл реакциялар жұпқа мәселені шынымен шешуге кедергі келтіреді. Керісінше, ашу мәселелерді, алаңдаушылықтарды және тілектерді бетке шығарады. Сондай-ақ бұл серіктесіңізге сіздің алаңдайтыныңызды, проблемаларды байыппен қабылдайтыныңызды және қарым-қатынасыңызбен жұмыс істегіңіз келетінін көрсетеді. Ашу болмаса, ішкі түйсік сендіруге тырысады — «Бәрі жақсы болады» немесе «Мен қаттырақ тырысамын» — бұл қарым-қатынастағы барлық махаббатты сарқып тастаған «жақсы», бірақ құмарлықсыз жауаптың дәл өзі. Егер сіз ашуыңызды шығара алмай қиналсаңыз, қолдау көрсететін доспен/отбасы мүшесімен сөйлесіңіз немесе осы тараудың соңындағы «Ашулана алмайсыз ба?» жаттығуын қараңыз.

Күн тәртібіндегі келесі мәселе: өзіңіз қалайтын өзгерістер туралы ойлана бастаңыз. Бұл назарды серіктестерінде ұстағысы келетін көптеген клиенттерді таң қалдырады. Мария әсіресе өз мәселелері туралы айтуға құлықсыз болды: «Егер мен оған проблемаларымды айтсам, ол жағдайды үмітсіз деп ойлайды. Жоқ, мен позитивке назар аударуым керек». Бірақ мұны дағдарысты елемеу немесе — одан да жаманы — шынымен тыңдамау деп қабылдау оңай. Біраз түрткілеуден кейін Мария өз қажеттіліктері туралы да ойлана бастады. «Тони өзімен-өзі болып кетеді; мен оның уақыттың жартысында не ойлап жүргенін білмеймін, — деп түсіндірді ол. — Ол сезімдерін менімен бөліспегенде, мен де тәнімді онымен бөліскім келмейді». Ақырында Мария мен Тонидің екеуінде де сүйіспеншілік байланысын жақсартатын нақты мақсат пайда болды. Олардың қарым-қатынасы өзгере бастады. Тони жұмыстан қайтқанда күні туралы әңгімелейтін болды, ал Мария журналындағы кеңестердің бірін қолданып көрді — мысалы, сүйіспеншілік кезінде көзді жұмудың немесе басын бұрып әкетудің орнына, жақсы көз байланысын сақтау. Келесі аптада Мария мен Тони жүздерінде күлкімен оралды. Ол сөйлесті, ал ол қарады және екеуі де жылдар бойғыға қарағанда бір-біріне жақынырақ сезінді.

Жоспар Тони мен Мария үшін жұмыс істеді, өйткені ол үш негізгі талапты орындады:

Позитивті мақсаттар қою туралы толығырақ жаттығулар бөліміндегі «Позитивті ерекшелеу» тақырыбынан қараңыз.

Егер серіктесім сынақ мерзіміндегі бөлек тұруды сұраса ше?

Әрине, екеуіңіз бір шаңырақ астында болсаңыз, қарым-қатынаспен жұмыс істеу оңайырақ, сондықтан серіктесіңіздің жай
ғана идея тастамай, кетуге бел байлағанына көз жеткізіңіз.
Өкінішке орай, кетуге бел байлаған адамды үйде ұстау мүмкін емес және сөзсіз нәрсеге қарсы тұру көп ұзамай кері әсерін
тигізеді. Назар серіктесіңіздің ILYB-інен сіздің «ақылға қонымсыз мінез-құлқыңызға» ауысады.
Мен мұның қиын екенін білемін, бірақ сынақ мерзіміндегі бөлек тұруға келісу сізді серіктесіңіздің ашынып жай ғана
кетіп қалғанынан гөрі күштірек келіссөз позициясына қояды. Сондықтан үзіліске батаңызды беріңіз, бірақ алдымен жаңалықты
қабылдау және «Жеті қадамның...» кейбірін орындау үшін бір ай бірге болуды сұраңыз. «Фрэнк маған уақытша бөлек тұру
туралы алғаш айтқанда, жүрегім ауырды және мен оны тоқтату үшін бәрін жасағанымды, соның ішінде эмоционалды бопсалауды
қолданғанымды мойындауым керек, — деп мойындады Кристина. — Түбінде мен оның ойын өзгерте алмадым. Жарайды, ол қалды,
бірақ ол бақытсыз болды және бұл оның маған деген көзқарасын жақсартпасы анық еді. Егер мен оны сүйсем — ал мен оны шын
жүрегіммен сүйемін — мен оған мүмкіндік беруім керек еді». Бұл жомарттық әрекеті Фрэнк пен Кристинаға ымыраға келуге
көмектесті: уақытша бөлек тұру, бірақ олар бір-бірін жиі көретін болды.
Күнделікті іс жүзіндегі мәселелерге қараңыз: Серіктесіңіз қайда барады? Қандай таңдаулар қолайлы болар еді? Не
қолайсыз болар еді? Сіздер қаншалықты жиі кездесесіздер? Менің кеңесім — аптасына кем дегенде бір «кездесу» (date)
сұраңыз — бұл екеуіңіз ғана жағымды нәрсе жасайтын бірнеше сағатты білдіреді. Егер балаларыңыз болса, отбасы ретінде
кездесу мүмкіндіктерін қарастырыңыз. Телефон байланысы қаншалықты жиі және қандай жағдайларда болуы керек? Күнделікті іс
жүзіндегі мәселелерді — әсіресе тұратын басқа жерді — талқылауды бастау үшін бірге болатын айдың аяқталуын күтпеңіз,
өйткені бұл серіктесіңізге сіздің «батаңыздың» шынайы екенін түсінуге көмектеседі.
Түсініспеушілікке орын қалмас үшін барлық келісім «ережелерін» нақтылап алыңыз. Мен бір серіктес басқа адамдармен
кездесуге еркінмін деп сенген, ал серіктесі олар әлі де қарым-қатынаспен жұмыс істеп жатыр деп ойлаған жағдайларға кеңес
бердім. Егер екі тарап та уақытша бөлек тұру туралы нақты түсінікке ие болса, мұндай реніштің алдын алуға болады.
Сынақ мерзіміндегі бөлек тұру қанша уақытқа созылуы керек? Қатаң ережелер жоқ, бірақ ұзақтығын білсеңіз, бөлек уақытты
өткізу оңайырақ болады. Серіктесіңіз қанша уақыт қажет екенін айта алмауы мүмкін. Егер серіктесіңіз нақты жауап беруден
қашса, мен сізге ықтимал ұзақтықты ұсынуға кеңес беремін — мысалы, үш ай. Көптеген адамдар «онша ұзақ емес» немесе
«маған одан көбірек қажет» деп жауап береді. Талқылауға болатын ықтимал ұзақтықты тапқанша жалғастырыңыз. Серіктесіңіз
белгіленген мерзімге әлі де қарсы болуы мүмкін және шынымен де екеуіңіздің қалай сезінетініңізді болжау қиын. Сондықтан
сынақ мерзіміндегі бөлек тұрудың соңын қайтадан қосылу немесе айырылысу туралы түпкілікті шешім емес, терең талқылауға
арналған кездесу ретінде қарастырыңыз. ILYB уақытты қажет етеді және мәселені тым тез мәжбүрлегеннен гөрі,
ұзағырақ үзіліс туралы қайта келіссөз жүргізген дұрыс.

Егер серіктесім кетіп қалған болса ше?

Түйіндеме

ILYB мойындау

ILYB мойындауын естігеннен кейін

Жаттығулар

Мойындауды жоспарлап жүрсіз бе?

Бұрын айтуға немесе естуге тура келген жаман жаңалықтарды еске түсіріңіз. Мүмкін сіз қызметкерге оның қысқартуға ұшырағанын айтқан боларсыз немесе мүмкін сіз осындай жаңалықты қабылдаушы болдыңыз ба? Мүмкін сіз жас кезіңізде ата-анаңыз ажырасқан шығар немесе олардың ата-әжеңіздің қайтыс болғаны туралы айтқаны есіңізде ме? Егер сіз гей немесе лесби болсаңыз, ата-анаңызға каминг-аут жасау ше? Күтпеген жаңалықты айтуды немесе естуді жеңілдеткен барлық нәрселерді жазып алыңыз; содан кейін тәжірибені ауырлатқан нәрселердің бәрін ойлаңыз. Бұл сізге не істеу және не істемеу керектігінің тізімін береді және бұлар сіздің мойындауыңыз үшін дәл болжам болмаса да, бұл процесс дайындалуға көмектеседі.

Позитивті ерекшелеу (Accentuate the Positive)

Жалпы бізге не қалайтынымызды сұраудан гөрі, не қаламайтынымызды айту оңайырақ. Сондықтан серіктестерімізбен жағдайды жақсартуға тырысқанда, біз шағымданамыз немесе жай ғана проблеманы сипаттаймыз.

Осы типтік шағымдарға қараңыз және оларды позитивті нәрсеге айналдыра алатыныңызды көріңіз, содан кейін кішкентай, бірақ нақты мақсатқа сұраныс табыңыз. (Кейбір ықтимал жауаптарды кітаптың соңындағы Қосымшадан табуға болады.)

Мысалдар Шағым: Сен дегеніңе жету үшін бұртиып аласың. Позитивті өтініш: Келіспеген кезде маған ашық айтшы. Бұл мақсатқа қол жеткізілгенін қалай білемін? Біз бірге қуана дүкен аралай алғанда. Нақты мақсат: Ас үйге арналған жаңа шүмектерді бірге таңдайық.

Шағым: Мен әрқашан қозғаушы күшпін. Позитивті өтініш: Барлық шешімдерді маған қалдырма. Бұл мақсатқа қол жеткізілгенін қалай білемін? Серіктесім кешкі серуенді ұйымдастырғанда. Нақты мақсат: Демалысты бірге белсенді жоспарлау.

Ашулана алмайсыз ба?

Егер сіз өзіңізге ILYB айтқан адамға «тым жақсы» болып көрінсеңіз, міне, менің ашу шақыратын ең жақсы жеті себебімнің тізімі. Сізге қатыстыларын картаға жазып, үнемі жаныңызда ұстаңыз. Келесі жолы жылағыңыз келсе немесе күйзеліске түссеңіз, бұл карта сізді алға жетелейтін ашу үлесін береді.

Ол маған мені енді сүймейтінін айтты.

Ол бұл сезімдерін ұзақ уақыт бойы ішінде сақтады.

Ол біздің қарым-қатынасымызға қауіп төндірді.

Бұл біздің балаларымызға/достарымызға/отбасымызға қалай әсер етеді?

Мен бұл қарым-қатынасты сақтауға оған қарағанда көбірек күш салып жатқандай сезінемін.

Оған мені қабылдамауға кім құқық берді?

Ол басқа адамдармен кездескісі келуі мүмкін. Мен бұған қалай төтеп беремін?

Тағы үш жеке ашу шақыру себебін ойлай аласыз ба? Тіпті ұсақ-түйек болып көрінсе де: «Мен анамның мұрасын оған жаңа көлік сатып алуға жұмсағаннан кейін», немесе «Барлық қыздар кешінен кейін мен оны таңғы үште алып кетіп жүрдім». Сезімдерді ақтап алуға тырыспаңыз. Оларды картаңызға жазыңыз.

Он екінші тарау Күн сайын күресу

ILYB-нің алғашқы шокы басылғаннан кейін, жұпты миллиондаған сұрақтар мазалайды: «Не болады?» «Егер... ше?» «Біз қалай төтеп береміз?» Әрине, қарапайым жауаптар сирек кездеседі; болашақ туралы талқылаулар шеңбер бойымен жүреді және ауырсыну ешқашан басылмайтындай көрінеді. Сонымен не істеуге болады? Бұл кітаптың бірінші бөлігі қарым-қатынасты құтқарудың ұзақ мерзімді стратегиясын ұсынады, бірақ осы аралықта не болады? Бұл тарауда егер сіз сүйіспеншілігін жоғалтқан адам болсаңыз, сізге тікелей қатысты материалдар аз, бірақ ол серіктесіңіздің көңіл-күйін түсінуге көмектеседі. Келесі тарау кінә сезіміне арналады, алайда бұл мойындаудан кейінгі алғашқы апталар мен айларда ILYB бар адамдардың көпшілігіне әсер ететін мәселе. ILYB бөлінісінің қай жағында болсаңыз да, бір-біріңізге жұмсақ болыңыз. Бұл сұрақ қоятын серіктес үшін де, толық жауабы жоқ екінші жартысы үшін де қиын уақыт.

ILYB туралы естіген адамның ең үлкен қорқынышы — қарым-қатынастың аяқталуы мүмкін екендігі; шын мәнінде қорқыныш соншалықты үлкен, ол басқа сұрақтардың бәрін ысырып тастайды және басқаларының артында әрең жасырынып тұрады. Егер серіктес уақытша бөлек тұруды сұраса, бұл мәселе жүз есе көбейеді. Бастауыш мектеп мұғалімі Гари бес жыл бірге болған серіктесі Никола анасының үйіне кеткенде, өзінің қалыпты өмір салтынан ажырап қалғанын сезді: «Мен ол Николаны маған қарсы қояды деп қорықтым. Достарым не ойлайды деп уайымдадым; пәтер ақысын жалғыз төлей аламын ба деп уайымдадым; оның ешкі ірімшігі қосылған қуырылған полента салатының дәмін енді ешқашан татпаймын ба деп уайымдадым». Жағдайды ушықтырған нәрсе, Гаридің миы бір мезгілде бірге өткізген алтын сәттердің естеліктерін, сол күнді өткізудің азабын және болашақ болуы керек жердегі бос кеңістікті айналдырып жатты. Жұмыста Гари төтенше жағдайлармен күресуде жақсы еді, бірақ бұл жолы ол өзін мүлдем дәрменсіз сезінді. Шын мәнінде ол уақытша бөлек тұруды бастан кешіріп жатқан адам үшін ең үлкен екі қиындыққа тап болды: уайымдау және шамадан тыс талдау. Бұлар әдетте жұп болып келеді — және бір-бірімен қоректенеді — бірақ олар бір-бірінен сәл өзгеше. Уайым болашақта не болатыны туралы болса, шамадан тыс талдау әдетте жақын өткенде не болғаны туралы болады. Сонымен, бұл егіз жаудың сізді басып кетуіне жол бермеу үшін не істеуге болады?

Уайымнан бастасақ, бірінші құпия — болашақты басқарылатын бөліктерге бөлу. Алыс ертең туралы — көбінесе бекерге — уайымдаудың орнына, алдағы бірнеше аптадан өтуге назар аударыңыз. Бұл тәсіл Гариге көмектесті: Николасыз өтетін бос демалыс күндерінің айларға созылу перспективасынан қозғала алмай қалудың орнына, мен одан осы келе жатқан демалыс күндеріне назар аударуды сұрадым. Қауіпті сәттер қашан болады? Сенбі күні таңертең оның футболы бар, сондықтан онда мәселе жоқ. Сенбі күні кешке ше? Ол ескі мектеп досымен сусын ішуді ұйымдастыруды шешті. Жексенбілік түскі ас тағы бір мәселе болды, сондықтан ол ата-анасының үйіне баруды ұйғарды. Жексенбі күні кешке ол келесі жұмыс аптасына дайындалады, сондықтан үйде жалғыз болғанына қуанышты болды. Демалыс күндерін бөлшектегеннен кейін бәрі басқарылатындай болып көрінді, бірақ содан кейін ол назарының ауытқуына жол берді. «Біздің жазғы демалысымыз ше?» — деп ыңырсыды ол. Әдетте мен жанашырлық танытар едім, бірақ дағдарыс кезінде бүгінгі күнге назар аудару өте маңызды. «Бұл қазір сенің жауапкершілігің емес, — дедім мен оған. — Сенің жұмысың — келесі аптадан аман өту».

Екінші кеңес — фактілерді жинау, өйткені бұл вакуумда уайымдауға жол бермейді. Қаржылық және заңды тұрғыдан қандай жағдайда екеніңізді білу үшін Азаматтарға кеңес беру бюросына немесе заңгерге барыңыз — көпшілігі төмендетілген ақыға бастапқы кеңес беруге қуанышты болады. Содан кейін пікірлесетін және ақылға қонымды қорқыныштарды ақылға қонымсыздарынан ажыратуға көмектесетін дос табыңыз. Ең дұрысы, бұл дос дағдарысқа араласуды ұсынбай, жай ғана тыңдайтын адам болуы керек, өйткені араласу жағдайды қиындатады.

Үшіншіден, бәрі уайымдайтынын қабылдаңыз. Бұл ақылға қонымды және табиғи реакция. Мақсат — бақылауыңыздан тыс мәселелер туралы — мысалы, «Ол телефон соға ма?» немесе «Ол осы демалыс күндері мені көргісі келе ме?» — азырақ уайымдап, тікелей өзгерте алатын нәрселерге — мысалы, өз мінез-құлқыңызға көбірек назар аудару болуы керек. Гари мен Николаның сынақ мерзіміндегі бөлек тұруы кезінде Никола туған күнін тойлау үшін жексенбі күні түстен кейін барбекю ұйымдастырды. Ол Гариді, ата-анасын және түрлі ортақ достарын шақырды. Өкінішке орай, Николаның әкесі етті өзі қалағандай қуыруды талап етті. «Никола ашуланып, үйге кіріп кетті. Мен оның артынан бардым, ол ас үйде жылап тұр екен. Мен оны құшақтап, уайымдамауын айттым. Ол тынышталды да, біз қайтадан сыртқа шықтық. Бұл кішкентай нәрсе болса да, мені қайтадан керек адамдай сезіндірді.

Шамадан тыс талдау — уайымның егізі, бірақ ол артқа қарайды. Біз қарым-қатынасымыздың бейнетаспасын қайта-қайта ойнатамыз, қателіктерімізді іздейміз және «әттеген-ай» ойынының шексіз раундын ойнаймыз: «Егер мен олай айтпағанымда...», «Егер біз сол демалысқа бармағанымызда...» Бұл табиғи нәрсе, өйткені миымыз не болғанын түсінуге тырысады, бірақ бұл сирек пайдалы болады. Неге? Өйткені біз оқиғаларды қазіргі білімімізбен — қарым-қатынастың дағдарысқа ұшырағанын біле отырып қараймыз. Өткен шақта біз ол кездегі білгеніміз бен сезінгенімізге сүйеніп әрекет еттік. Өткенді өзгерту мүмкін емес, сондықтан оны қайта-қайта ой елегінен өткізу тек азап әкеледі.

Күн сайын күресудің үш стратегиясы

Бір күнмен өмір сүру Бұл ескі Анонимді маскүнемдер (AA) ұраны, бірақ ол дағдарысқа ұшыраған кез келген адам үшін өте қолайлы. Болашақ тым қорқынышты және белгісіз болып көрінгенде, назарыңызды тек бүгінгі күнге аударыңыз. Таңертең тұрғанда өзіңізге: «Менің мақсатым — бүгін түнге дейін шыдау», — деп айтыңыз. Егер бұл тым ұзақ болып көрінсе, күнді бөліктерге бөліңіз: таңғы асқа дейін, түскі асқа дейін, жұмыстан қайтқанша. Әрбір кішкентай жеңісті — мысалы, жұмыста жыламай отыруды немесе балалармен қалыпты сөйлесуді — бағалаңыз.

Өзіңізді еркелетіңіз Дағдарыс кезінде біз өзімізді күтуді ұмытып кетеміз. Тәбетіміз жоғалады, ұйқымыз бұзылады және сыртқы келбетімізге мән бермейміз. Бірақ бұл — дәл қазір сізге ең қажет нәрсе. Өзіңізге жақсы қарау — бұл өзімшілдік емес, бұл аман қалу стратегиясы. Ыстық ванна қабылдаңыз, сүйікті тағамыңызды жеңіз (тіпті тәбетіңіз болмаса да), жаңа киім сатып алыңыз немесе массажға жазылыңыз. Бұл кішкентай нәрселер сізге өзіңізді жақсырақ сезінуге және күш жинауға көмектеседі. Гари былай деді: «Мен өзімді қатты аядым, бірақ содан кейін шаштаразға барып, шашымды қидырдым. Айнаға қарағанда, мен әлі де бар екенімді және жаман көрінбейтінімді көрдім. Бұл маған кішкене болса да үміт сыйлады».

Бос отырмаңыз Бос уақыт — уайым мен шамадан тыс талдаудың ең жақын досы. Егер сіз диванда жатып, төбеге қарап жатсаңыз, миыңыз қорқынышты сценарийлерді құрастыра бастайды. Сондықтан кестеңізді толтырыңыз. Жұмыста қосымша жобалар алыңыз, спортзалға жазылыңыз, ескі достарыңызбен кездесіңіз немесе үйді тазалаңыз. Шаршағанша жұмыс істеңіз, сонда түнде ұйықтау оңайырақ болады. Әрекет ету — уайымға қарсы ең жақсы дәрі.

Түйіндеме

Жаттығулар

Шұғыл тоқтату (Emergency Stop)

Егер сіз өзіңізді шамадан тыс талдау немесе уайымдау тұңғиығына батып бара жатқандай сезінесеңіз, осы қарапайым визуализация техникасын қолданыңыз:

Жағымсыз ойлар басталғанда, көз алдыңызға үлкен, қызыл «ТОҚТА» (STOP) белгісін елестетіңіз.

Іштей немесе дауыстап: «ТОҚТА!» — деп айтыңыз.

Назарыңызды дереу басқа нәрсеге аударыңыз: терезеден қараңыз, теледидарды қосыңыз немесе біреуге қоңырау шалыңыз.

Бұл әдісті әр жолы қайталаңыз. Бастапқыда бұл қиын болуы мүмкін, бірақ уақыт өте келе миыңыз жағымсыз ойларды тоқтатуға үйренеді.

Уайымдау уақыты (Time to Worry)

Уайымды мүлдем жою мүмкін емес, бірақ оны шектеуге болады. Күніне арнайы «уайымдау уақытын» белгілеңіз — мысалы, кешкі сағат 18:00-ден 18:30-ға дейін.

Күн бойы уайым пайда болғанда, оны жазып алыңыз да: «Мен бұл туралы сағат алтыда ойланамын», — деп өзіңізге айтыңыз.

Сағат 18:00 болғанда, тізіміңізді алып, әрбір мәселе бойынша 30 минут бойы еркін уайымдаңыз. Жылаңыз, айқайлаңыз, қорқынышты сценарийлерді елестетіңіз.

Сағат 18:30 болғанда, дәптерді жабыңыз және уайымдауды тоқтатыңыз. Басқа іспен айналысыңыз.

Бұл әдіс уайымның күні бойы сізді мазалауына жол бермейді және оған бөлінген уақыт шектеулі екенін сезінуге көмектеседі.

Он үшінші тарау Кінә

«Мен өзімді кісі өлтірушідей сезінемін. Мен оның жүрегін жараладым, отбасымызды бұздым және балаларымның болашағына қауіп төндірдім. Ол маған қарағанда, менің көзімнен жас емес, қан ағып жатқандай болады. Мен оны сүймеймін, бірақ оған жаным ашиды. Мен қалайша осыншалықты қатыгез бола аламын?»

Бұл — ILYB айтқан адамның типтік монологы. Кінә — бұл жағдайдағы ең күшті және ең қиратушы сезімдердің бірі. Ол сізді жеп қояды, ұйқыдан айырады және дұрыс шешім қабылдауға кедергі келтіреді. Көптеген адамдар үшін кінә — қарым-қатынасты аяқтауға немесе оны жөндеуге кедергі келтіретін басты фактор. Олар серіктесін ренжітпеу үшін жылдар бойы бақытсыз некеде қалады немесе шындықты айтқаннан кейін кінә сезімінен құтылу үшін қайтадан қосылады, бірақ мәселе шешілмегендіктен, бәрі қайтадан басталады.

Кінәнің екі түрі бар: «Жақсы кінә» және «Жаман кінә».

Жақсы кінә (Good Guilt): Бұл бізді қателіктерімізді түзеуге және басқаларға келтірген зиянды өтеуге итермелейтін сезім. Мысалы, егер сіз досыңызды ренжітсеңіз, кінә сезімі сізді кешірім сұрауға және қарым-қатынасты қалпына келтіруге мәжбүрлейді. Бұл жағдайда кінә — пайдалы қозғаушы күш.

Жаман кінә (Bad Guilt): Бұл бізді сал қылып тастайтын, өзімізді жек көруге әкелетін және ешқандай оң өзгеріске алып келмейтін сезім. ILYB жағдайындағы кінә көбінесе осы санатқа жатады. Сіз өзіңізді жаман адам деп санайсыз, бірақ жағдайды өзгерту үшін ештеңе істемейсіз. Сіз жай ғана азап шегесіз.

Сонымен, кінәмен қалай күресуге болады?

Біріншіден, кінәнің табиғатын түсініңіз. Сіз біреуді сүймей қалғаныңыз үшін кінәлі емессіз. Сезімдер — бұл таңдау емес. Сіз таңертең тұрып: «Бүгін мен оны сүймей қоямын», — деп шешкен жоқсыз. Бұл уақыт өте келе болған процесс. Сіз қарым-қатынасты сақтауға тырыспағаныңыз үшін немесе мәселелерді ертерек айтпағаныңыз үшін өзіңізді кінәлі сезінуіңіз мүмкін — және бұл орынды. Бірақ сүйіспеншіліктің жоғалуының өзі қылмыс емес.

Екіншіден, кінәні әрекетке айналдырыңыз. Егер сіз өзіңізді кінәлі сезінсеңіз, оны жағдайды жақсарту үшін пайдаланыңыз. Серіктесіңізге адал болыңыз, оған құрметпен қараңыз және оның ауырсынуын жеңілдетуге тырысыңыз. Бірақ өзіңізді құрбан етпеңіз. Бақытсыз қарым-қатынаста қалу ешкімге — сізге де, серіктесіңізге де, балаларыңызға да — пайда әкелмейді.

Үшіншіден, шекара қойыңыз. Серіктесіңіз сіздің кінә сезіміңізді манипуляция құралы ретінде пайдалануы мүмкін (саналы немесе санасыз түрде). «Сен бізді қалай тастап кетесің?», «Мен сенсіз өмір сүре алмаймын» деген сөздер сіздің жүрегіңізді ауыртуы мүмкін. Бірақ есіңізде болсын: сіз басқа адамның бақыты үшін жауапты емессіз. Сіз тек өз әрекеттеріңіз бен шешімдеріңіз үшін жауап бересіз.

Кінә тұзағынан шығу

Көптеген адамдар кінә сезімінен құтылу үшін «өтемақы төлеуге» тырысады. Олар серіктесіне тым мейірімді болады, қымбат сыйлықтар жасайды немесе олардың барлық талаптарын орындайды. Бұл — қателік. Бұл серіктесіңізге жалған үміт сыйлайды және ажырасу процесін қиындатады. Егер сіз кетуге шешім қабылдасаңыз, ең мейірімді әрекет — анық және тұрақты болу.

Мысалы, Саймон әйеліне ILYB айтқаннан кейін, өзін кінәлі сезінгені соншалық, ол үйде қалып, «дос ретінде» қолдау көрсетуді ұйғарды. Ол әйелінің көңілін аулау үшін демалыс күндерін бірге өткізді, үй шаруасына көмектесті және онымен ұзақ әңгімелесті. Нәтижесінде әйелі олардың қарым-қатынасы түзеліп келе жатыр деп ойлады. Алты айдан кейін Саймон көшіп кетуге дайын екенін айтқанда, әйелі екінші рет шок алды және бұл жолы соққы біріншіден де ауыр болды. Саймонның «мейірімділігі» шын мәнінде қатыгездік болып шықты.

Егер сіз кінә сезімімен күресіп жүрсеңіз, мына сұрақтарды өзіңізге қойыңыз:

Түйіндеме

Жаттығулар

Кінә хаты (The Guilt Letter)

Бұл жаттығу сіздің ішіңіздегі кінә сезімін сыртқа шығаруға және онымен қоштасуға көмектеседі.

Қағаз бен қалам алыңыз.

Серіктесіңізге хат жазыңыз (бірақ оны жібермеңіз!).

Хатта өзіңізді кінәлі сезінетін барлық нәрселерді тізіп шығыңыз. «Мен сені ренжіткенім үшін кешір...», «Мен біздің армандарымызды орындай алмағаным үшін өкінемін...»

Содан кейін, өзіңізді не үшін кешіретініңізді жазыңыз. «Мен өз сезімдеріме адал болғаным үшін өзімді кешіремін», «Мен бақытты болуға құқылы екенімді мойындаймын».

Хатты жазып болған соң, оны дауыстап оқыңыз.

Соңында хатты жыртып тастаңыз немесе өртеп жіберіңіз. Бұл символикалық әрекет кінә жүгінен арылуға көмектеседі.

Жауапкершілік шеңбері (Circle of Responsibility)

Қағазға үлкен шеңбер сызыңыз. Бұл шеңбер — қарым-қатынастың бұзылуына әкелген барлық факторлардың 100 пайызы. Енді осы шеңберді бөліктерге бөліңіз:

Осы диаграммаға қарап, сіз барлық жауапкершілікті өз мойныңызға алып жүргеніңізді, ал шын мәнінде бұл көптеген факторлардың жиынтығы екенін көресіз.

Он төртінші тарау Балалар ше?

Бұл — кез келген ата-ана үшін ең ауыр сұрақ. «Біз балалар үшін бірге қалуымыз керек пе?» ILYB жұптарының көбі осы сұрақпен жылдар бойы бастарын қатырады. Олар ажырасудың балаларға тигізетін зардабынан қорқады және өз бақыттарын балаларының тұрақтылығы үшін құрбан етуге дайын тұрады.

Бірақ зерттеулер не дейді?

Эксетер университетінің отбасылық зерттеулер орталығының мәліметтері бойынша, ата-аналары үнемі ұрысатын немесе бір-біріне суық қарым-қатынаста болатын «бүтін» отбасында өскен балалар, ата-аналары ажырасқан, бірақ жанжалсыз ортада өскен балаларға қарағанда көбірек эмоционалдық қиындықтарға тап болады. Яғни, балалар үшін ең маңыздысы — ата-ананың бір шаңырақ астында тұруы емес, үйдегі атмосфераның тыныш және қауіпсіз болуы.

Балалар — өте сезімтал барометрлер. Сіз оларға «бәрі жақсы» деп айтуыңыз мүмкін, бірақ олар сіздің көзіңіздегі мұңды, даусыңыздағы кернеуді және үйдегі ауыр тыныштықты сезеді. Бақытсыз некеде тұратын ата-аналар балаларына махаббат пен қарым-қатынас туралы бұрмаланған үлгі көрсетеді. Балалар: «Махаббат деген — осы екен ғой: бір-біріне төзу, сөйлеспеу және бақытсыз болу», — деп ойлап өседі.

Дегенмен, ажырасу да балалар үшін үлкен соққы. Олардың әлемі екіге бөлінеді. Сондықтан шешім қабылдамас бұрын, барлық жағдайды мұқият таразылау керек.

Балаларға қалай айту керек?

Егер сіз ажырасуға шешім қабылдасаңыз, балаларға бұл жаңалықты жеткізу — ең қиын тапсырмалардың бірі. Міне, кейбір негізгі ережелер:

Бірге айтыңыз. Егер мүмкін болса, балалармен екеуіңіз де сөйлесіңіз. Бұл оларға сіздердің әлі де ата-ана ретінде бір команда екендеріңізді көрсетеді.

Кінәламаңыз. Балаларға егжей-тегжейлі себептерді (опасыздық, жыныстық мәселелер, т.б.) білудің қажеті жоқ. «Біз бір-бірімізді жақсы көреміз, бірақ енді бірге тұра алмаймыз» деген сияқты қарапайым түсіндірме жеткілікті. Ешқашан балалардың көзінше екінші ата-ананы жамандамаңыз.

Олардың кінәлі емес екенін қайталаңыз. Балалар көбінесе ата-анасының ажырасуына өздерін кінәлі сезінеді («Егер мен бөлмемді жинасам, әкем кетпес еді»). Оларға бұл шешімнің оларға еш қатысы жоқ екенін және екеуіңіз де оларды бұрынғыдай жақсы көретіндеріңізді нақты айтыңыз.

Тұрақтылықты қамтамасыз етіңіз. Балаларды ең көп мазалайтын сұрақтар практикалық сипатта болады: «Мен қайда тұрамын?», «Мектебім өзгере ме?», «Итім не болады?». Оларға мүмкіндігінше нақты жауап беріңіз және олардың өміріндегі өзгерістерді минималды етуге тырысыңыз.

Жас ерекшеліктеріне қарай реакциялар

Балалардың жасына қарай ажырасуды қабылдауы әртүрлі болады:

Түйіндеме

Жаттығулар

Баланың көзімен (Through the Child's Eyes)

Бұл жаттығу сізге жағдайға балаңыздың тұрғысынан қарауға көмектеседі.

Тыныш жерде отырып, көзіңізді жұмыңыз.

Өзіңізді балаңыздың орнына қойыңыз. Оның бойымен, оның киімімен, оның ойларымен елестетіңіз.

Үйіңіздегі соңғы бір аптаны еске түсіріңіз. Балаңыз не көрді? Не естіді?

Ата-аналарының (яғни сіз бен серіктесіңіздің) бір-біріне қалай қарағанын, қалай сөйлескенін (немесе сөйлеспегенін) еске түсіріңіз.

Осы көріністер балаңызға қалай әсер етті деп ойлайсыз? Ол қорқты ма, мұңайды ма, әлде шатасты ма?

Осы жаттығудан кейін балаңызға қандай қолдау немесе түсіндірме қажет екенін жазып алыңыз. үй. Менің түйсігім оқиғаны елемеуге шақырды – олар шынымен айқайласып жатса да», – деп түсіндірді Гэри, – «бірақ содан кейін мен мұның әрқашан істеген ісім екенін түсіндім, ал сол ескі әрекеттерім мені оның туған күн кешіне шақыру сұрап жалынуға мәжбүр болатын жағдайға жеткізді! Маған өзгеру керек болды, бірақ қалай?» Ол басқаша әрекет етуді шешіп, оның соңынан үйге кірді. «Мен оның әкесі туралы барлық шағымдарын тыңдадым, ол аздап жылап алды. Мен үнемі: "Бұрын мен не істер едім?" деп ойладым. Мүмкін, әкесімен сөйлесуді ұсынар едім. Сондықтан мен өзіме тағы да: "Басқаша нәрсе жасап көр", – дедім. Мен жай ғана оны тыңдадым және білесіз бе, бұл жеткілікті болған сияқты». Туған күн кеші Гэри мен Никола үшін бетбұрыс кезеңі болды. Гэридің бұрынғы әрекеттерінен өзгеше тәсіл табу айласы әрқашан сәтті шыға бермесе де, бұл оларды қарым-қатынас дағдарысынан алып шығуға жеткілікті дәрежеде жиі жұмыс істеді. Ең бастысы, ол Николаның келесі қадамы не болатыны туралы уайымдауды қойып, оның орнына өзінің қалай өзгере алатынына назар аударды.

Уайымнан кейінгі екінші ең көп таралған мәселе – шамадан тыс талдау (over-analysing). Уайымдаудың қандай да бір пайдасын табу қиын болғанымен, мәселені дұрыс талдау қабілеті әдетте құнды қасиет болып табылады. Алайда, қалаусыз ажырасу күйзелісі – немесе оның қаупі – пайдалы интроспекцияны (өзіне үңілуді) теріс ойларға бұрып жіберуі мүмкін және жаңа түсініктердің орнына ол әлемге тек бұрмаланған көзқарасты ұсынады. Қарым-қатынасты сақтап қалуға тырысатын адам «қарым-қатынас детективі» рөлін ойнай бастайды: телефон әңгімесін қайта-қайта еске түсіріп, ишара іздейді; сүйіктісімен кездесудің қалай өткенін егжей-тегжейлі талдайды; үлкенірек көріністі құрастыру үшін барлық фактілерді біріктіруге тырысады. Шамадан тыс талдау мәселенің миллиондаған қырын ашады, ақырында адам дұрыс ойлай алмай, созылмалы шешімсіздікке ұшырайды немесе керісінше, дүрбелеңге түсіп, жаман таңдаулар жасайды.

Сонымен, сау интроспекцияның қай жерде аяқталып, шамадан тыс талдаудың қай жерде басталатынын қалай білуге болады? Біріншісі әдетте қарым-қатынастың барлық кезеңін қамтиды, ал екіншісі соңғы бірнеше айдағы оқиғаларға назар аударады – көбінесе басқа нәрселердің барлығын ескермейді. Сау интроспекция қарым-қатынасты сауықтырудың жаңа стратегияларын ұсынса, шамадан тыс талдау шеңбер бойымен айналып, ешқайда апармайды. Мюррей оны енді сүймейтінін айтқаннан кейін Зои көп ойланды және оның қорытындыларының көбі қарым-қатынасты жақсартуға көмектесті. Алайда, ол ойын жинақтау үшін біраз кеңістік сұрағаннан кейін, Зои шектен шығып кетті: «Барлығы оның маған қайтып оралатын-оралмайтынының белгісіне айналды. Менің хабарламама жауап беру үшін қанша уақыт кетті? Ол жексенбілік түскі асқа келгісі келді ме? Ортақ достардан оның көңіл-күйі туралы естіген хабарлар маған өте маңызды болып көрінді. Егер ол мені сағынғандай болса, мен қуаныштан көкке ұшатынмын. Егер ол шаршап, үйге ерте қайтқысы келсе, мен бірнеше күн бойы күйзеліске түсетінмін». Мюррей оның көңілсіз күндерінде қоңырау шалғанда, Зои оны естігеніне қуанышты болса да, шарт ете қалып, жиі шабуыл жасайтын. Біздің кеңес беру сессиямызда Зои Мюррейдің мінез-құлқының астарынан терең мағына іздеуді доғарып, босаңсуды және онымен бірге өткізген уақыттан ләззат алуды үйренді. Сонымен, құпия неде?

Бірінші кезең: Шамадан тыс талдаудың сындарлы емес екенін түсініңіз.

Адамдар мұны жалғастыра береді, өйткені олар керемет түсінік алып, «қызғылт көзілдірікті» шешіп жатырмыз деп ойлайды. Бірақ көбінесе шамадан тыс талдайтын адам өзін немесе серіктесін жаман сезінумен аяқтайды. Келесі жолы өзіңізді шамадан тыс талдау үстінде ұстасаңыз, ойша «ТОҚТА» белгісін қойып, жаттығу немесе хобби сияқты жағымды нәрсеге назар аударыңыз; балалармен ойнаңыз немесе журнал оқыңыз. Сегіз минуттық алаңдау көңіл-күйді көтеруге және күйзелісті ойлардан аулақ болуға жеткілікті екені анықталды.

Екінші кезең: Ойларыңызды қайта жоспарлаңыз.

Өзіңізге мәселелерден қашып жүрмегеніңізді, бірақ оларды жақсырақ уақытқа қалдырып жатқаныңызды айтыңыз. Қайта жоспарланған уақыт келгенде, сіз бәрінің соншалықты ауыр емес екенін немесе мәселелердің жай ғана жоғалып кеткенін байқауыңыз мүмкін. Бұл қайта жоспарлау әсіресе кешкі уақытта маңызды, өйткені ұйықтар алдында мазасыз ойлардан аулақ болған жөн.

Үшінші кезең: Ойларыңызды қағазға түсіріңіз.

Өзіңізді шектемеңіз – диктант жазғандай, бәрін жазып алыңыз. Содан кейін жазбаларыңызға қайта қарап, интерпретацияларыңызды (жорамалдарыңызды) емес, тек нақты оқиғалардың астын сызыңыз. Осы фактілерге қайта орала беріңіз. Оларды жанашырлық танытып, шамадан тыс талдау отына май құятын емес, шешім іздейтін практикалық доспен талқылаңыз.

Төртінші кезең: Қарапайымдылықты іздеңіз.

Көп жағдайда оқиғалардың ең қарапайым түсіндірмесі әрқашан ең дұрысы болып табылады. Мысалы, Мюррей Зоидің хабарламасына қандай да бір жаман себеппен емес, жиналыста болғандықтан жауап бермеген болуы мүмкін.

Менің тәжірибемде шамадан тыс талдайтын адамдар үш негізгі үлгіге бөлінеді: ашулылар, олар ақырында басқа адамдарды кінәлайды (Зои сияқты); өзін-өзі сынайтындар, олар өздерін кінәлайды; және «тұңғиыққа батқандар» (swamped), олар шамадан тыс жүктеліп, күйзеліске бейім болады. Осы тараудың жаттығу бөлімінде («Сіз шамадан тыс талдауға бейімсіз бе?») сіздің шамадан тыс талдаудан зардап шегетініңізді немесе шекпейтініңізді, егер шексеңіз, қай санатқа жататыныңызды анықтауға арналған сауалнама бар. Әр санатқа арнайы кеңестер мен ұсыныстар берілген.

Уақытша ажырасу кезінде күресу

Менің клиенттерім жиі уақытша ажырасудың ықтимал нәтижесі туралы сұрайды. Бұған жауап беру қиын, біріншіден, статистика жоқ, екіншіден, әр жағдай әртүрлі. Кейбір адамдар үшін уақытша ажырасу өте сындарлы болуы мүмкін. Елу жастағы адвокат Саймон әйелі Марджериді «ойлануға уақыт керек» деп тастап кеткенде, әйелі үлкен батылдық танытты. «Біз анда-санда кездесіп тұрдық – мен оған поштаны және сол сияқты нәрселерді беріп тұрдым. Бірде мен одан демалыс күндері кездесеміз бе деп сұрадым, ол маған: "Бұл бүгін қалай тіл табысатынымызға байланысты", – деді. Мен қатты ашуландым; мейрамханада орнымнан тұрып, оған мені сынағанын қаламайтынымды айттым. Ол абдырап қалып, кешірім сұрады. Ол менің солай сезінетінімді түсінбеген екен. Ойлап қарасам, ол дұрыс айтқан шығар, өйткені мен әдетте Саймонға оның естігісі келетін нәрсені айтатынмын». Оның жағдайы қиын болды, қарым-қатынас үшін күресіп жүрді, бірақ ол ең жақсы таңдау – адалдық деп шешті. Марджери өзінің ашуын түсініп, бұл Саймонның оны басынуын тоқтатқанын байқады.

Керісінше, жеті жыл отасқан күйеуі «ойын жинақтау үшін» тастап кеткен отыз бір жастағы үй шаруасындағы әйел Эрин өзін толықтай сәтсіз сезінді: «Мен отбасымды өмірімнің орталығына қойған едім. Барлығы бізді керемет шағын отбасы деп ойлайтын, бірақ іштей мен өзімді түкке тұрғысыз сезіндім». Егер қазіргі жоғалту өткендегі жоғалтумен араласып кетсе, қабылданбау сезімі одан да ауыр болуы мүмкін. Эрин жасөспірім кезінде анасынан айырылған еді, сондықтан күйеуі кеткенде – тіпті уақытша болса да – тастап кету туралы ескі сезімдердің көбі қайта оралды. Эрин күйзелісте жүргенде өткен ауырсынумен күресудің мағынасы жоқ еді; басымдық тікелей дағдарыстан өту болуы керек. Оның «кішкентай қыз» режиміне қайта оралуына жол бермей, ауырсынудың ең өткір сәттерін жеңілдету маңызды болды. (Көбірек кеңес алу үшін жаттығу бөліміндегі «Мұңды жеңу» тақырыбын қараңыз.) Уақытша ажырасуыңыз қаншалықты жақсы немесе жаман өтіп жатқанына қарамастан, алғашқы үш айда ұзақ мерзімді шешімдер қабылдауға асықпаңыз. Сіз шок жағдайында боласыз және бұл ойластырылған шешім қабылдау үшін ең жақсы уақыт емес. Бірақ сенімді болыңыз: бәрі жеңілдейді.

Егер серіктесім алыстап бара жатса ше?

Бірінші нұсқа – басқаша қарым-қатынас жасауға тырысу.

Егер жоғарыда айтылғандар нәтиже бермесе, артқа шегініп, қууды тоқтатыңыз.

Егер серіктесіңіз неге суып кеткенін түсінуге тырысып жатса, одан үнемі: «Бүгін өзіңді қалай сезініп тұрсың?» деп
сұраудың пайдасы жоқ.
Серіктесіңізге оны әлі де сүйетініңізді айта беру – кері әсер етеді. Ол, бәлкім, «Мен білемін» деп жауап береді, бұл сіз
іздеген сенімділікті бермейді және серіктесіңіздің санасында оның сезімдерінің жоқтығын бекіте түседі.
Мен гендерлік стереотиптерден – мәселені талқылағанды ұнататын әйелдер мен мәселелерін ойлану үшін бақшадағы сарайына
кеткенді ұнататын ерлер туралы – аулақ болдым, өйткені мен қарым-қатынасқа түскісі келетін көптеген ерлерді және
шегінгісі келетін әйелдерді кездестірдім. Дегенмен, клишелерде шындықтың үлкен үлесі бар екенін есте ұстаған жөн. Сіз
серіктесіңізден өзіңізге ыңғайлы, бірақ оған ыңғайсыз болатын жолмен жауап беруді сұрап жүрген жоқсыз ба?
Егер серіктесіңіз сөйлескіш болса, оны ішін босатуға шақырыңыз. Егер сіз мұны бұрын жасап, сәтсіздікке ұшырасаңыз,
қайталап көріңіз, өйткені ол сіздің алғашқы әрекетіңізді байыппен қабылдамаған болуы мүмкін немесе сіздің ұсынысыңыз
сенімді болу үшін тым тартыншақ болған шығар.
Егер серіктесіңіз ойшыл болса, оған одан да көп кеңістік беріңіз. Сіздің көзқарасыңыз бойынша сіз мұны жасап қойған
сияқтысыз, бірақ серіктесіңіздің көзқарасы бойынша сіз әлі де оның соңынан қалмай немесе оған талаптар қойып жатқандай
көрінуіңіз мүмкін.
Өзіңізді еркелетіңіз. Жаңа шаш үлгісін жасатыңыз немесе сұлулық күнін өткізіңіз – назарды серіктесіңізден алып, өзіңізге
аударатын кез келген нәрсе.
Серіктесіңізді қайтарады деп үміттенетін нәрсені емес, өзіңізге ұнайтын нәрсені жасаңыз.
Өмірден ләззат алуға тырысыңыз. Мұның қиын екенін білемін, әсіресе өміріңіз күйреп жатқанда, бірақ серіктесіңіз кіммен
уақыт өткізгісі келеді? а) Үнемі жылап, үйде отыратын адаммен бе, әлде б) көңілді және қызықты істермен айналысатын
адаммен бе?

Егер серіктесім қарым-қатынасты қайта бастау белгілерін көрсетсе, не істеуім керек?

Түйіндеме

Жаттығулар

Уайымдауды тоқтатыңыз

Құпия – су өткізбейтін бөліктерде өмір сүру және алыс ертең туралы бекерге уайымдамау.

Барлық уайымдарыңыздың тізімін жасаңыз, содан кейін келесі ай үшін тікелей маңызды еместерін сызып тастаңыз. Егер
өзіңізді өте позитивті сезінсеңіз, уайым терезесін келесі аптаға дейін қысқартуға тырысыңыз.
Қалған уайымдарға қарап, олардың жанына оларды шешу үшін жасай алатын үш практикалық әрекетті жазыңыз.
Егер жауап «ештеңе» болса, өзіңізбен келісім жасаңыз және жарты сағат бойы уайым туралы ойлаудан бас тартыңыз. Таза ауа
жұтыңыз – серуендеу көңіл-күйіңізді көтеріп, ойыңызды ретке келтіруге көмектеседі.
Өзіңізден сұраңыз: Шынымды айтсам, болуы мүмкін ең жаман нәрсе не? Ықтимал ең нашар жағдайды қабылдауға өзіңізді
менталды түрде дайындаңыз, содан кейін күш-қуатыңызды оны сабырлы түрде жақсартуға жұмсаңыз.
Кофеин мен қанттан аулақ болыңыз, темекі шегу мен алкогольді азайтыңыз: бұлардың бәрі стимуляторлар және миыңыздың одан
сайын жарысуына әкеледі.
Егер түнде ұйықтай алмасаңыз, уайымдарыңызды қағаз бетінде елестетіңіз. Өзіңізге: «Қазір мен ештеңе істей алмаймын», –
деп айтыңыз, содан кейін қағазды умаждап, басыңыздағы қиялдағы тесіктен лақтырып жібергеніңізді елестетіңіз. Өзіңізді
тыныш сезінгенше мұны бірнеше рет жасаңыз.

Сіз шамадан тыс талдауға бейімсіз бе?

Бұл викторина көңіл көтеруге арналған болса да, оның маңызды жағы да бар. Ол сізге талдау стиліңізді ашуға және арнайы мақсатты кеңестер алуға көмектеседі.

Сіз серіктесіңізбен қатты ұрсысып қалдыңыз және ешқашан қолданбаймын деп уәде берген қорлау сөздерді қайталап
жатқаныңызды байқадыңыз. Сіз не ойлайсыз:
a) Серіктесіңіздің көңілін қалдырған басқа да барлық жағдайлар туралы.
b) Мен жалынып кешірім сұрауым керек – тіпті іштей өзіңізді дұрыспын деп санасаңыз да.
c) Мені арандатқан серіктесімнің кінәсі.
d) Ұрыс-керіс тіпті ең тәртіпті отбасыларда да болады.
Сіз жатын бөлмеде серіктесіңізді еліктіру үшін ерекше күш саласыз, бірақ ол теріс қарап, қорылдай бастайды. Сіз не
ойлайсыз:
a) Егер олар маған қызықпаса, оны басқа жерден алып жүрген болуы керек. Олардың бөліміндегі жаңа қызметкердің проблема
екенін білген едім.
b) Қанша салмақ қосқанымды ескерсек, біреудің маған қызығушылық танытуының өзі ғажап.
c) Серіктесім кешкі ас дайындағаным үшін де алғыс айтпады; ол мені әрқашан бағаламайды. Мен осындай өзімшіл еркекке
немесе әйелге неге ғашық болдым?
d) Серіктесім тым көп жұмыс істеп жүрген шығар.
Серіктесіңізбен телефон арқылы сөйлесу кезінде көптеген ыңғайсыз үнсіздіктер болады. Кейін сіз бұл туралы ойлана
бересіз. Сіз не ойлайсыз:
a) Неге екеуміз тіл табыса алмаймыз және неге мен үнемі бәрінің жүйкесіне тие беремін? Мен жалпы біреумен тіл табыса
аламын ба?
b) Мүмкін, егер мен төзімдірек болсам, біз әлі де дос бола алар едік.
c) Неге барлық жұмысты мен істеуім керек?
d) Мен мұның күнімді бүлдіруіне жол бермеймін.
Уақытша ажырасу кезінде ең жақын достарыңыздың бірі туған күнін тойлау үшін кешкі ас береді, бірақ сізді де,
серіктесіңізді де шақырмайды. Сіздің реакцияңыз қандай?
a) Барлығы мен туралы сыртымнан сөйлесіп, мені әдейі шеттетуді шешті ме екен?
b) Сіз топтағы ең жақын адамыңызға қоңырау шалып, үй иесін ренжітетін бірдеңе істедіңіз бе деп сұрайсыз ба?
c) Мен онсыз да барғым келмес еді.
d) Досым барлығын үстел басына сыйғыза алмаған шығар немесе тек мені шақыру ыңғайсыз болған шығар.
Серіктесіңіз сіздің проблемаларыңыз туралы жаңалықты естігенде анасының таңқаларлықтай үнсіз қалғанын айтады. Жағдайды
жеңілдетуге тырысып, сіз: «Оның басқа біреудің анасымен ауысып кетпегеніне сенімдісің бе?» деп әзілдейсіз. Серіктесіңіз
күледі. Бірақ кейінірек сіз не ойлайсыз:
a) Ол менің анасын жамандағаныма ренжіп, мені жеткілікті қолдау көрсетпейді деп ойлайды. Одан да жаманы, маған енді
ешқашан ештеңе айтылмайды.
b) Мен үнемі орынсыз сөйлеймін, ауызды ашпас бұрын миды іске қосу керек.
c) Ол бәріне және одан да көп нәрсеге лайық – оның басқаларды сынайтынын ескерсек, бұл оның өз басына келді.
d) Егер серіктесім менің пікірлеріме ренжісе, ол бұл туралы айтады.
Сіздің жеке ұраныңызға қайсысы жақын?
a) Жауаптардан гөрі сұрақтар көп.
b) Көбірек тырысу керек.
c) Неге бәрі үнемі маған тиісе береді?
d) Білмегенің зиян тигізбейді.
Серіктесіңіз сол күні кешке кездесуді сұрап жазба қалдырады. Сіз не ойлайсыз?
a) Мен отбасыма біздің айырылысып жатқанымызды қалай айтамын және маған қызығатын адамды енді қалай табамын?
b) Сіз соңғы әңгімелердің әрқайсысын ойша қайталап, серіктесіңізді ренжітетін не істегеніңізді анықтайсыз.
c) Бұл толығымен оның кінәсі. Ол маған осылай қарай тұра, менен қалай адалдық күтеді?
d) Мен оның не туралы екенін жақында білемін.

Негізінен а = Тұңғиыққа батқан талдау (Swamped Analysis)

Сіздің басыңыздағы ойлардың логикалық байланыстары бар, сондықтан сіз серіктесіңіз туралы ықтимал тікенекті пікірден сыртқы келбетіңізге, содан кейін ата-анаңыздың бірі сізді қалай елемегеніне оңай ауыса аласыз – тіпті шын мәнінде ойлардың бір-біріне еш қатысы болмаса да. Нәтижесінде сіз су астында қалғандай боласыз және қайда бұрыларыңызды білмейсіз. [TIP]Кеңес:[TIP] Келесі жолы өзіңізді шамадан тыс жүктелгендей сезінгенде, тоқтап, барлық әртүрлі ойларды ажыратыңыз. Әрқайсысының артында дерлік сізге не істеу керектігін айтатын басқа біреудің дауысы тұрады: «Сен өзіңді барынша көрсетуің керек»; «Сен біреудің көңілін қалдырмауың керек»; «Сен әрқашан жақсы болуың керек». Ақырында сіз «керек» деген тиранияның астында қаласыз. Әрбір «керек» кезінде тоқтап, сұраңыз: Кім айтты? Олардың кеңесі бүгінгі күні немесе осы жағдайда әлі де орынды ма?

Негізінен b = Өзін-өзі сынайтын талдау (Self-critical Analysis)

Сіз үшін өзіңізді төмендету оңай және қабілетті болғаныңызға қарамастан, өзіңіз туралы пікіріңіз төмен. Тіпті бір нәрсенің жағымды жағы болса да, сіз әрқашан қарама-қарсы түсіндірме жасайсыз. Сіз уайымшыл адам болуыңыз да мүмкін. [TIP]Кеңес:[TIP] Біріншіден, сіз өткенді өзгерте алмайсыз, сондықтан өзіңізді жазғырудың мағынасы жоқ. Екіншіден, өзіңізді кешіруді үйреніңіз. Кешірім арқылы сіз кінә сезіміне батпайсыз және мәселені шешуге көше аласыз. Соңында, бір нәрсе туралы ойланғанда, жағымсыз ойларға тым көп мән беріп жатқан жоқсыз ба, соны сұраңыз. Позитивті және бейтарап мүмкіндіктер де бар екенін ескеріңіз.

Негізінен c = Ашулы талдау (Angry Analysis)

Ашуыңыз тез келмесе де, сіз жиі іштей тынып, соңында ашынасыз. Кейде бұл суық ашу болуы мүмкін – көбінесе өте қауіпті. Басқа жағдайларда сіз жай ғана жарыласыз. Бұл көңіл-күйде өзіңізді ұнатпайтындықтан, сіз мәселені жылдам шешіммен болдырмауға тырысасыз, бұл көбінесе ұзақ мерзімді асқынуларға әкеледі және болашақ наразылық үшін құнарлы топырақ болады. [TIP]Кеңес:[TIP] Сіздің өзіңізге және айналаңыздағыларға қоятын талаптарыңыз жоғары. Алайда, егер сіз кейде нәрселерді сол күйінде қабылдап, алға жылжи алсаңыз, өмір жеңілірек болар еді. Мысалы, сіздің практикалық анаңыз ашық түрде мейірімді болмаса, қалғанына ашуланғанша, оның жақсы қасиеттерін қабылдаңыз. Келесі жолы біреу сізді ренжіткенде: «Олар маған мұны қалай жасай алды?» деп ойламаңыз. Оның орнына кешіруді үйреніңіз және тек нақты кемсітулерге және олармен не істеу керектігіне назар аударыңыз.

Негізінен d = Салмақты талдау (Well-balanced Analysis)

Нағыз дағдарыс болмаса, сіз бір нәрсені ойлауға сағаттап уақыт жұмсамайсыз. Шешім қабылдағанда, сіз оны ұстанасыз. Бұл – қолпаштауға тұрарлық қасиеттер. Бірақ сіз кейде «іс-әрекетпен» тым бос емес болып, басқа адамдардың не сезінуі мүмкін екенін ескермейсіз бе? [TIP]Кеңес:[TIP] Қиыншылық кезінде сіздің сабырлылығыңыз – құндылық. Алайда, келесі жолы қиын әңгімені еске түсіргенде, беткі қабаттың астында не болып жатқанын іздеңіз. Не айтылмай қалған болуы мүмкін? Осы қосымша өлшемдерді білу арқылы сіз бұдан да жақсы таңдау жасайтын боласыз.

Мұңды жеңу (Beat the Blues)

Мұң (блюз) біз дәрменсіздіктен қажыған кезде басталады. Сондықтан тіпті өте кішкентай, бірақ күш беретін нәрсе бізге шығуға көмектеседі.

Кішкентай жеңістер мен оңай жетістіктер орнатыңыз. Мысалы, ұзақ уақытқа кейінге қалдырған жағымсыз шаруаны қолға алыңыз
– раковина астындағы шкафты ретке келтіру сияқты. Кейін бұл жұмыстар нақты жетістік сезімін береді.
Өзіңіздің бейнеңізді көтеретін кішкентай нәрселер табыңыз. Демалыс күндері халатпен салбырап жүрмей, киінгеніңізге көз
жеткізіңіз немесе жаңа киім сатып алыңыз.
Басқа адамдарға көмектесіңіз. Егде жастағы көршіңіздің суағарын жөндеуді ұсыну немесе скаут қыздар лагеріне ерікті болу
назарыңызды өз проблемаларыңыздан басқа жаққа аударады, ал олардың мақтауы мен алғысы өзіңізді жақсы сезінуге
көмектеседі.
Өзіңізді жағдайы нашар адаммен салыстырыңыз. Қатерлі ісікке шалдыққан науқастар көбінесе өздерін одан да қатты ауыратын
адаммен салыстырып, өздерін жұбатады. Келесі жолы өміріңіздің жолы болғыш досыңыздікіндей болғанын қаласаңыз, оның
сізден әлдеқайда бақытсыз адамдікіндей емес екеніне шүкіршілік етіп көріңіз.
Йогамен, жүзумен немесе жаттығудың қандай да бір түрімен айналысыңыз, өйткені табиғи эндорфиндер көңіл-күйді көтереді,
босаңсуға көмектеседі және уайымнан арылтады.
Егер сіз діндар болсаңыз, дұға етіп көріңіз; егер жоқ болса, медитация сабағын іздеңіз. Оларды көбінесе жергілікті
буддистік орталықтар жүргізеді. Олар сіздің дініңізді өзгертуді емес, санаңызды босатуды үйретуді мақсат етеді. Бұл қиын
мақсат, бірақ шамадан тыс белсенді мидан бірнеше сәт тыныштық алудың өзі өте жігерлендіруші болуы мүмкін.

Он үшінші тарау Кінә

«Шіркін, өзімді осыншалықты кінәлі сезінбесем ғой», – деп налыды Гэри. Ол әйелімен екеуі де жасөспірім кезінен бері бірге болған, бірақ отыз жасында одан суып кеткен еді. Сара Гэриді әлі де сүйетін және қарым-қатынастың сақталуын қатты қалады – әсіресе олардың екі баласы болғандықтан. Алайда, қарым-қатынаспен бірнеше апта жұмыс істегеннен кейін кеңес беру тығырыққа тірелді және Гэри Сарадан бөлек уақыт сұрады. «Кеңістік» немесе «сынақ мерзіміндегі ажырасу» кезінде мен жұпқа кеңес беруді тоқтатамын, бірақ алғашқы қиын апталарда әр серіктесті қолдау үшін бір немесе екі жеке сессия ұсынамын. Осындай кездесулердің бірінде Гэри кінәлі үмітсіздікпен налыды. Бұл маған өте таныс әуен. Гэридің көзқарасы бойынша «кеңістік» жақсы өтіп жатты – тым жақсы: «Өзіңе ұнайтын нәрсені істеу қандай жақсы. Мен оқығым келетін кітаптарға кірісуге мүмкіндік алдым және жұмыста бәріне үлгеріп жатырмын. Мен есікті жауып, оңашаланамын». Өткен аптада бүкіл отбасы серуенге шыққан. «Біз сирек кездесетін ферма жануарлары орталығына бардық, ұлдар жүгіріп жүрді, шошқалардың арқасын қасыды, тіпті жетім қалған қозыны тамақтандыруға көмектесті», – деп түсіндірді ол, – «бірақ шайдан кейін кету оңай болмады». Мен күннің егжей-тегжейін тыңдадым – оның әйелін бірде-бір рет атап өтпегенін жақсы түсіндім. «Сара қалай көрінді?» – деп сұрадым ақыры. Гэри тағы да налыды: «Шіркін, өзімді соншалықты кінәлі сезінбесем ғой».

ILYB сапарының осы нүктесінде жұп кінә сезіміне тұншығуы мүмкін: суып кеткен адам отбасына тигізіп жатқан барлық ауыртпалық үшін өзін кінәлі сезінеді; олардың серіктесі проблемаларды ертерек байқамағаны үшін немесе дағдарыстағы өз рөлі үшін өзін кінәлі сезінеді. Кейде таңғы асқа, түскі асқа және кешкі асқа кінә беріліп жатқандай сезілуі таңқаларлық емес – ауыз қуысынан жағымсыз дәм кетпеуі үшін арасында бір-екі «кінә тіскебасары» беріледі. Сонымен, кінә дегеніміз не? Неліктен ол соншалықты әлсіретуі мүмкін және одан шығудың ең жақсы жолы қандай?

Кінә – бұл мүлдем табиғи адами эмоция және әдетте өте пайдалы. Біз жеке құндылықтар жүйемізді және егер біз оларды қабылдасақ, қоғамның құндылықтарын бұзатын нәрсе жасағанда кінәлі сезінеміз. Сондықтан кінәнің жағымды жағы бар: ол адамдарды біріктіреді және азаматтардың көпшілігі өзін-өзі бақылайтынын білдіреді, ал соттар тек ерекше жағдайларда ғана араласады. Алайда, кінә уыттыға айналғанда, оған тағы бір тығыз байланысты эмоция жиі араласады: ұят. Кінә іс-әрекетке қатысты болса – мысалы, қос сары сызыққа көлік қою – ұят адамның жеке лайықсыздығына қатысты. Басқаша айтқанда, бұл жаман нәрсе жасаған жақсы адам болу туралы емес, жаман адам болу туралы. Гэри неке антын бұзғаны үшін кінәні, ал өзін сүйетін әйелді тастап кететін қандай адам екеніне таңғалғандықтан ұятты сезінді. Жұптар бір-бірін жек көретін көптеген қарым-қатынас үзілістерінде әр тарап әділ ашу-ыза жинап алады: «Мен оның орынсыз мінез-құлқына байланысты кетіп жатырмын» немесе «Ол қаншық болды». Әр тарап өз істегендері үшін кінәлі сезінуі мүмкін, бірақ ешқайсысы өзін жаман адам деп санамайды: «Ол мені мәжбүрледі» немесе «Оның істегенінен кейін менде қандай таңдау болды?» ILYB жағдайындағы жұптарда мұндай оңай ақтаулар жоқ, сондықтан олар ұятқа әсіресе бейім.

Мұндай сезімдерді көбінесе балалық шақтан іздеуге болады: «Егер сен жақсы бала болып, мынаны бітірсең, десерт аласың» немесе «Жақсы қыздар кешке барады; жаман қыздар үйде қалады». Кейбір ата-аналар санасыз түрде қосымша хабарлама қосады: «Егер тәртіпті болмасаң, мен махаббатымды да алып қоямын». «Жақсы адамдармен жақсылық, ал жаман адамдармен жамандық болады» деген идеяны дін, мектептер және ізгі кейіпкерлер марапатталып, адамгершілікке жатпайтындар жапа шегетін танымал телехикаялар одан әрі бекіте түседі. Осыны ескере отырып, әркімнің өзін ең жақсы қырынан көргісі келетіні таңқаларлық емес. Ересектер ретінде жақсы қызметкер болу жұмыс берушілердің жұмысымызды әлемнің басқа түкпіріне көшіруіне кедергі болмайтынын немесе жақсы әке болу сақтандырылмаған мас жүргізушінің көлігіміздің артына соғылуын тоқтатпайтынын білсек те, біз әлі де осы балалық шақ ережелері қолданылады деп сенгіміз келеді. Әрине, біз бұл кездейсоқ өмірлік оқиғаларды бақылай алмаймыз, бірақ іштей біз «жақсы» болу бізді қорғайды деген идеяға жабысамыз. Қарым-қатынас дағдарысы бұл сенімге күмән келтіреді және бізді жаман адам ретінде көрінбеуге екі есе құлшындырады.

Гэриде өз жағдайы үшін Сараны кінәлау мүмкіндігі болмады және оған өзін қателік жасадым деген сезімнен алшақтату қажет болды. Гэри үшін және ILYB-тен зардап шегетін көптеген адамдар үшін кінә екінші мақсатқа қызмет етті. Бірінші жеке сессиясының соңына қарай ол: «Мен өзімшіл болып жатқанымды білемін, бірақ жұбаныш болса айтайын, мен бұл үшін өзімді қатты кінәлі сезінемін», – деді. Тіпті Гэридің өзі Сара оның азабынан көп жұбаныш табады деп сенбеді, сондықтан біз тереңірек үңілдік. Ақырында Гэри мойындады: «Мен жаман адам бола алмаймын, өйткені жаман адам уақытша ажырасуды сұрағаны үшін өзін кінәлі сезінбес еді». Іс жүзінде кінә Гэриге өзін әлі де жақсы адам ретінде көруге мүмкіндік берді. Кінә оны басқа қиын сезімдерге қараудан да қорғады: ашу, ауырсыну, қайғы, өкініш; шіркін, мен мұны істегенде ғой; шіркін, мен мұны істемегенде ғой. Осы құбыжықтармен күресудің орнына, Гэри балаларына қоңырау шалу арқылы кінәсін жуып-шаюға тырысатын немесе әріптестерімен сыра ішуге барып, көңілін аулайтын. Бұл күресу механизмдері белгілі бір деңгейге дейін жақсы болды, бірақ олар негізгі себептерді шешу үшін ештеңе істемеді. Және көптеген эмоциялар жанып бітсе де, уытты кінә мәңгілікке созылуы мүмкін. Гэри кінәні жек көрген болуы мүмкін, бірақ ол оның артында жасырылған сезімдерден одан да қатты ыңғайсыздық сезінді. Сонымен қатар, кінәлі сезінудің соңғы артықшылығы болды: бұл оған үйге қайту мен ажырасу арасында шешім қабылдауға кедергі келтірді.

Кінә тұзағынан шығу

Келесі жаттығу ауыр және көп уақытты қажет етеді. Сіз сезімдеріңізді жазып ала аласыз немесе балама ретінде қолдау көрсететін досыңызды тарта аласыз. Идеал тыңдаушы – сізді де, серіктесіңізді де білетін және бейтарап бола алатын адам. Сізді 100 пайыз қолдайтын жанкүйерлерден немесе сіздің ауырсынуыңыздан ыңғайсыздық сезініп, жүк дұрыс тексерілмей тұрып оны жеңілдеткісі келетін кез келген адамнан аулақ болыңыз. Дос екінші бөлім үшін әсіресе пайдалы, бірақ егер сіз өзіңізге адал бола алсаңыз, сезімдеріңізді жазып алу қажетті қашықтықты қамтамасыз етеді.

Өкініштеріңізді тексеріңіз
Соңғы айдағы барлық нәрседен бастаңыз, содан кейін өткен жылға, соңғы бес жылға, серіктесіңізбен кездескенге дейінгі
уақытқа, жасөспірім шаққа қарай жылжыңыз. Маңызды бетбұрыс кезеңдері қандай? «Шіркін» дегендер қандай? Сіз кімді
ренжіттіңіз? Өкініштер тек бүгінгі қарым-қатынас дағдарысы туралы ма, әлде үлкенірек үлгінің бөлігі ме?
Уытты ойларға қарсы тұрыңыз
Ең маңызды өкініштерді алып, өзіңізге келесі сұрақтарды қойыңыз: Мен жауапкершілігімді асыра бағаладым ба? Мен басқа
біреудің жауапкершілігін жете бағаламадым ба? Жалған айыптау бар ма? Мен жауапкершілігімнен бас тарттым ба? Мен өткенді
қайшылықтарсыз, парадокстарсыз және екіұштылықсыз өте ақ-қара етіп көрсеттім бе? Мен біреуді өзгертуге көндіру үшін
көріпкелдік немесе өте шешен тіл сияқты суперқаһармандық дағдыларды болжадым ба?
Егер серіктесіңіз сізге ILYB айтса, келесі бөлімді өткізіп жіберіп, бесінші бөлімге өтіңіз. Егер сіз серіктесіңізге
ғашық болмасаңыз, тікелей үшінші бөлімге өтіңіз.
Қайғыру
Өмір әрқашан таңдау жасауды қамтиды. Егер сіз университетке түссеңіз, мансабыңызды ертерек бастағанда не болатынын
ешқашан біле алмайсыз. Егер сіз үміткердің ұсынысын қабылдамауды таңдасаңыз, сол балама серіктеспен өмір қандай
болатынын ешқашан біле алмайсыз. Осы өкініштермен бірге, барлық артықшылықтарымен өмірдің қалай болуы мүмкін екенін
елестетуге рұқсат етіңіз. Кейінірек таңдалмаған жолдың ықтимал кемшіліктерін және сіз таңдаған жолдан алынған маңызды
активтерді қосыңыз.
Ағымдағы өкініштер үшін ауырсынуды сезінуге рұқсат етіңіз. Қысқа мерзімді жағымды алаңдаушылықтардан немесе өтемақы
жасайтын кішкентай қимылдардан гөрі көз жасы арқылы тазаруды (катарсис) таңдаңыз. Күнделігіңізді тым толтырмаңыз және
тыныш әрі қозғалыссыз болуға уақыт қалдырыңыз.
Қорытындылау
Біреу кінәні аша бастағанда, не шығатынын болжау мүмкін емес. Егер сіз өткендегі жіберіп алған мүмкіндіктерге
өкінетініңізді анықтасаңыз, сол мақсаттарды бүгінгі тұрған жеріңізден біріктіру жолдарын іздеңіз. Сіз кінәні
әрекетсіздікті ақтау ретінде қолданып жүрсіз бе? Егер сіз шешім қабылдауға дайын болмасаңыз, бұл жақсы – көптеген
адамдар болашаққа соқыр болып ұмтылады – бірақ өзіңізге адал болыңыз.
Қарым-қатынасыңызды тағы бір рет байқап көре аласыз ба? Әсіресе, егер сіз мұны ILYB дағдарыс нүктесіне жеткенде оқып
отырсаңыз, идеяларды қорытуға және жаттығуларды жасап көруге өзіңізге жеткілікті кеңістік пен уақыт беріңіз.
Түзетулер енгізу
Жауапкершіліктің өз үлесін қабылдаңыз және кешірім сұраңыз. Сіз жалынып, кешірім сұрауға немесе серіктесіңіздің
жауапкершілік үлесі туралы уайымдауға тиіс емессіз. Ешқандай түсініктемелерсіз немесе жеңілдететін жағдайларсыз жай ғана
қарапайым, тікелей кешірім сұрау. Сіз мұны алдымен хатта байқап көре аласыз, оны кейін серіктесіңізбен бөлісуіңіз немесе
бөліспеуіңіз мүмкін.
Кешірім күтпеңіз – бұл кейінірек келуі мүмкін. Мақсат – жай ғана кешірім сұрау. Сіздің қадамыңыз жылы қабылданып,
пайдалы талқылауға негіз болуы мүмкін, бірақ сіз ашулы жауапқа да дайын болуыңыз керек және мұндай жағдайларда ащы
ұрысқа араласқаннан гөрі кетуге дайын болыңыз.
Тиісті өтемақы жасау туралы ойланыңыз, зақымды жөндеуге бағытталған қимыл. Бұл сыйлық, серіктесіңіз шынымен бағалайтын
нәрсені істеу немесе егер ажырасып жатсаңыз, жомарт келісім болуы мүмкін.

Гэри кінәсін тексере бастағанда, ол күткеннен де көп нәрсені тапты. Ол алғаш рет жағымсыз сезіммен – жай ғана бақытсыз емес, мүлдем күйзеліспен – оянғанда, ол мұның қызықсыз қарым-қатынасына байланысты екеніне сенімді болды. Алайда, таңдалмаған жолдарды қарастыра отырып, ол достарымен бірге ойнаған рок тобы туралы айта бастады: «Біз тек мектепте ғана танымал емес едік, жергілікті пабтарда да жанкүйерлеріміз болды. Мен біз келесі Beatles боламыз деп айтпаймын, бірақ бізде нақты мүмкіндік болды. Бірақ музыка бизнесі нағыз құмар ойын сияқты көрінді, ал Сара екеуміздің қарым-қатынасымыз маңызды бола бастады, сондықтан мен дұрыс жұмысқа орналастым. Мен әлі күнге дейін егер біз табандылық танытқанда өмірім қандай болар еді деп ойлаймын».

Оның келесі міндеті уытты ойларға қарсы тұру болды, және шынымен де ол өміріне өте ақ-қара түстермен қарай бастаған еді: сәттілік және сәтсіздік. Көп ұзамай оның ата-анасына, мектепке және Сараға оны көбірек қолдамағаны үшін ашулы екені белгілі болды. Алайда, ол ұзақ уақыт жасырылған эмоцияларды дауыстап айтқаннан кейін, арманын қумағаны үшін жауапкершіліктің өз үлесін бірден дерлік қабылдай бастады. «Кінә тұзағынан шығудың» үшінші бөлімінде ол жоғалған мансабы үшін қайғыра бастады: «Мен Американың барлық стадиондарында мыңдаған айқайлаған жанкүйерлермен ойнай алар едім, бірақ мен есірткіге тәуелділіктен емдеу орталығында немесе көшеде көк тиынсыз қалуым да мүмкін еді».

Ақырында, қорытындылау кезінде Гэри өкініштер туралы ең маңызды нәрселердің бірін үйренді: ешқашан тым кеш емес. Отыз жаста табысты рок мансабы екіталай, бірақ ересек болудың артықшылықтарының бірі – икемді болуды үйрену. Гэриге жергілікті клубтарда әуесқой ретінде ойнауға және музыкасымен қайта байланысуға ешнәрсе кедергі болмады. Гэри Сараға оны туған қаласында ұстап қалғаны үшін ашуын мойындағаннан кейін – және ол оның импровизациялық концерттерінің бірін көруге келгенде – оның некесіне деген көзқарасы өзгере бастады. Ол енді әйелін оны тежеп тұрған адам ретінде көрмеді және некесін қайта қарауға және құмарлықты қайта ашуға ашық болды.

Никола некесінің аяқталғанын жарияламас бұрын бес жыл бұрын күйеуінен іс жүзінде суып кеткен еді. Ричард бес жыл бұрын жағдайдың қиын болғанын білетін: «Ол менің соңымнан қалмайтын: көп мазалау; мен жеткілікті көңіл бөлмедім; біз бірге жеткілікті уақыт өткізбедік – бірақ ол не күтті? Өмір тек шарап пен раушан гүлдері емес қой. Бірақ бір күні ол жай ғана тиісуді тоқтатты. Мен ойладым: Ол менің жайыма қалдырды – тамаша. Ол әрқашан кинодағыдай бола бермейтінін түсінді». Бірақ бес жыл бұрын Никола некені түзеуге тырысуды тоқтатқан еді, немесе ол айтқандай: «Мен барлық мүмкіндікті сарқыдым. Эмоционалды байланыс болмады және мен Ричардсыз бақыттырақ болатынымды білдім». Алайда, ол некеден кету үшін ең кіші баласы бастауыш мектеп жасына жеткенше күтуді шешті. Ол соңғы бес жыл бойы некеде қалды, бірақ жүрегі мен санасында ол әлдеқашан кетіп қалған еді. Ал Ричард болса, қиял әлемінде өмір сүріп жатты.

Никола ақыры Ричардқа оны енді сүймейтінін айтқанда, ол қатты күйзеліске түсті. Ол ақыры оның бақытсыздығының тереңдігін түсінді, бірақ Никола есіктен шығуға дайын тұрған еді. Ол бәрін байқап көрді: Венецияда бір апталық демалыс, гүлдер, үй шаруасына көбірек көмектесу, үлкен қонжық, оны кеңес беруге зорлап сүйреу. Никола өзін жаман сезінді: «Мен сондай қатыгез қаншықпын. Мен оған дұрыс емес нәрсені айтамын, ол бірден оны түзеуге тырысады, бірақ бұл жеткіліксіз. Содан кейін ол маған қарайды, ал мен жай ғана кінә сезіміне тұншығамын. Бас әріппен жазылатын Кінә».

Николаның кінәсі Ричардтың некені сақтап қалуға бағытталған қимылдарының ешқайсысы аса алмайтын биік қорғаныс қабырғасына айналды. Сондықтан кеңес беру кезінде біз «Кінә тұзағынан шығу» бойынша жұмыс істей бастадық. Біз Николаның өкініштерін тексердік және ол өзі қалаған неке туралы айтты. Ричард сөзін бөліп, болашақтың сондай жарқын болатынына уәде бергісі келді, бірақ мен оны тоқтаттым. Бұл кезеңде ол Николаны тыңдауы керек еді. Содан кейін мен оның уытты ойларына қарсы шықтым. Бес жыл бұрынғы барлық бақытсыздыққа кім жауапты болды? «Ол саусағын да қимылдатпады, үйдегі барлық шаруаны істеу маған қалды», – деп түсіндірді ол. Бұл жолы мен Ричардқа оқиғаның өз жағын ұсынуға рұқсат бердім: Никола толық уақытты жұмысын тоқтатқаннан бері көбірек ақша табу үшін қосымша сағаттар жұмыс істегені және балаларға қалай көмектескені туралы. Басқаша айтқанда, бұл Николаның ойындағыдай ақ-қара емес еді. «Неге маған қалай сезінетініңді айтпадың?» – деп сұрады Ричард. Никола тырысқан еді, бірақ бұл мазалау сияқты шықты, бұл Ричардты одан әрі алыстатты. Кім кінәлі?

Бұл жағдайда бәрі қарым-қатынас дауларының бірінші заңына тірелді: екі жақ та бірдей кінәлі. Алайда, қарым-қатынас проблемалары шынымен тереңдегенде, уытты ойлар бәрін дұрыс және бұрыс деп бұрмалап, арасындағы сұр аймақтарды жоқ қылуы мүмкін. Қайғыру кезінде, «Кінә тұзағынан шығудың» үшінші бөлімінде, Никола автопилотта өмір сүрген бес жылдағы барлық бақытсыздық үшін жылады, ал Ричард тыңдап отырып көзіне жас алды. Қорытындылау кезінде Никола Ричардқа екінші мүмкіндік беруге батылы бармайтынын мойындады, өйткені бәрі бұрынғыдай болып кете ме деп қорықты. «Мен оған қалай сене аламын?» – деп сұрады ол. Сенімді бір түнде алу қиын. Бұл уақытты қажет етеді. Сондықтан Никола ажырасу процесін тоқтата тұруға келісті. Шын мәнінде кесте жоқ еді, оның басындағы сағаттан басқа тықылдаған сағат жоқ еді. «Түптеп келгенде, мен балалар үшін оған тағы біраз уақыт беруге міндеттімін. Мүмкін сонда мен қорғанысымды сәл төмендете алармын», – деді ол. Соңғы қадамға, түзетулер енгізуге келгенде, біз олардың екеуі де бұған қол жеткізгенін анықтадық: Ричард Николаның барлық мәселелерін шын жүректен тыңдады (оны қалуға көндіруге тырыспай), ал Никола Ричардқа екінші мүмкіндік берді. Ақырында олар бірге қалуды шешті және Никола армандаған қарым-қатынасты тапты. Өкінішке орай, Ричард оны шынымен естуі үшін Николаның оны енді сүймейтінін айтуы және ажырасудың нақты қаупі қажет болды.

Жоғарыдағы екі жағдайлық зерттеуде жұптар бірге қалуды шешті. Алайда, кейбір клиенттер өздерін бекер кінәлі сезінгендерін байқайды. Мишель Дэвидпен сегіз жыл некеде болды және әр қадамында бақылауда болғанын сезінді. Қарым-қатынастарының басынан бастап Дэвид оның әл-ауқатына өте мұқият болды. Мишель әуесқой бал бишісі болды және Дэвид қанша кеш болса да, оны жаттығудан кейін алып кетуге әрқашан дайын тұрды. Басында Дэвидтің көзқарасы қарым-қатынасқа көмектесті: «Ол әрқашан өз жолынан ауытқуға дайын болды және бұл мені ерекше сезіндірді; оның басқа ешкімге көз салмайтыны анық еді», – деп түсіндірді ол.

Алайда, Дэвидтің қамқорлығы көп ұзамай қызғанышқа айналды. «Менің тұрақты би серіктесім гей, бірақ бұл Дэвидтің біздің би алаңында қаншалықты бақытты көрінетініміз туралы жағымсыз пікірлер айтуына кедергі болмады. Мен мұның бәрі шоу үшін, төрешілер үшін екенін түсіндіруге тырыстым, бірақ ол жел тұрмаса шөптің басы қимылдамайды деп ойлады». Ақырында Мишель келекелі пікірлерден жалығып, серіктесін ауыстыруды шешті. Ол биде соншалықты жақсы адамды ешқашан таппаса да, Дэвидті жақсы көрді және бұл құрбандыққа тұрарлық деп шешті: «Мен үйленгеннен кейін ол менің сезімдеріме сенімдірек болады деп ойладым. Би серіктестерін ауыстыру сияқты, бұл біраз уақыт жұмыс істеді, бірақ ол әрқашан менің қайда болғанымды білгісі келетін. Мен оның хабарламаларымды тексеріп жатқанын байқадым және ақырында ол менің биді мүлдем тастағанымды қалады». Күн сайын ол Дэвидке: «Мен сені жақсы көремін, бірақ саған ғашық емеспін», – деп айтқанға дейін махаббатының сарқылып бара жатқанын сезінді.

Мишель кеңес беруге келгенде өзін кінәлі сезінді және Дэвид оның үшін істеген барлық нәрсесін көрсетуге асықты: «Неке антын есіңде ме? Біз құрбандық үстелінде тұрғанда мен әрбір сөзді шын жүректен айттым. Сен ше?» Алайда, біз «Кінә тұзағынан шығу» арқылы өткен сайын Мишель ашулана түсті. «Сен әлі де мені манипуляциялауға тырысып жатырсың», – деп жарылды ол. «Енді мені басқару үшін кінәні қолдана алмайсың».

Кінәлі сезімдеріңізді басудың немесе елемеудің орнына, оларды талдап көріңіз. Бір жағынан, кінә сіздің жеке құндылықтар кодексіңізді бұзатын нәрсе істеп жатқаныңызды және ар-ұжданыңыз сізге тоқтауды айтып жатқанын білдіруі мүмкін; екінші жағынан, сіз қарым-қатынас дағдарысы үшін жауапкершіліктің өз үлесіңізден көбірегін алып жатқан болуыңыз мүмкін.

Түйіндеме

Жаттығулар

Кінә күнделігі

Кездейсоқ қағаз қиындыларын пайдаланғаннан гөрі, серіппелі дәптер сатып алыңыз, өйткені сізге қайта қарау қажет болады. Бұл жаттығу көп жазуды қамтиды және әдемі дәптер сатып алу табандылық танытуға міндеттеме көрсетеді.

Мойындау. Ойлар басыңызда айналып жүргенше, бәрін кінә күнделігіңізге жазып алыңыз. Кінәлі сезімдердің кейбірі өткен
оқиғалар туралы, ал кейбірі бүгінгі жаңа сезімдер болады – кінәнің екі түрі араласып кетсе де маңызды емес. Алайда, әр
жазбаның жоғарғы жағына күнді қойыңыз, сонда сіз қайта қарап, қай кінәлі ойдың сізді мазалағанын және қашан болғанын
анықтай аласыз. Стиль, емле немесе грамматика туралы уайымдамаңыз – жай ғана бәрін сана ағынымен шығарыңыз.
Талдау. Жазу мен талдау арасында екі немесе үш күн үзіліс болса, сіз көбірек объективтілікті табасыз. Маркерді алып,
жазғаныңызды қайта қарап шығыңыз; ақ-қара ойлауды іздеңіз. «Әрқашан» және «ешқашан» сияқты сөздер жақсы белгілер. Содан
кейін суперқаһармандық дағдыларды және көріпкелдікті болжайтын ойларды тауып, оларды да белгілеңіз. «Керек» немесе
«тиіс» сияқты сөздері бар сөйлемдер көбінесе осындай ойлаудың көрсеткіштері болып табылады. Соңында, айыптайтын
сөйлемдерді іздеп, олардың да астын сызыңыз. Мүмкін өзіңіз үшін бір түс және серіктесіңіз үшін бір түс. Әртүрлі түстер
қалай теңеседі?
Негізгі тақырыптарды анықтаңыз. Кінә мың бір түрлі нұсқаны шығаруы мүмкін болса да, әдетте тек бірнеше негізгі тақырып
болады. Тақырыбыңызға немесе әрбір тақырыбыңызға атау беріңіз. Мысалы, әкесі қайтыс болып жатқанда серіктесіңізді
жеткілікті қолдамағаныңыз туралы кінә «хоспис» болуы мүмкін.
Сауалнама. Әр тақырып үшін келесі сұрақ тақырыптарының астына кейбір ойларды жазып алыңыз:
• Сіз нені басқаша жасай алар едіңіз?
• Сол уақытты ойласақ, сізге қандай ресурстар қажет болар еді?
• Сізге мұны істеуге не кедергі болды?
• Сіз не үшін ашулысыз?
• Сіз кімге ашулысыз?
• Болашақ үшін не үйрене аласыз?
Ойлану. Күнделігіңізді бір аптаға алып қойыңыз және оған жаңа көзқараспен оралыңыз. Барлығын оқып шығыңыз және алдымен
өткен қателіктер үшін қайғыруға, содан кейін не болатынын қорытындылауға рұқсат етіңіз.
Күнделікті қайта ашып, тағы бір сұраққа жауап беріңіз: Мен қалай түзете аламын? Тіпті кейбіреулері сол кезде күлкілі
болып көрінсе де, мүмкіндігінше көп практикалық шешімдерді жазыңыз. Барлық мүмкіндіктерді – ақылға қонымды және ақылға
сыйымсыз – тауысқаннан кейін, қайтып оралып, ең қолайлысын таңдаңыз.

Ескерту: Кейбір клиенттер өткендегі бір нәрсе үшін өзін кінәлі сезінетінін, бірақ қатысты адамның енді тірі емес екенін байқайды. Өлген адаммен қалай түзетуге болады? Мұндай жағдайларда мен қатысты адамға қиялдағы хат жазуды ұсынамын.

Дағдарыстан кейін

Он төртінші тарау Қалай қайта байланысуға болады

Маған кеңес беру кезінде жұптың бір-біріне қайта жол тапқаны белгілі болған сәт ұнайды. Бұл жаңбырлы мереке күнінде бұлттардың сейілуіне ұқсайды. Ешкім күннің жарқырап тұрғанын мойындағысы келмейді – өйткені біз тағдырды сынағымыз келмейді – бірақ күнді құтқаруға болатынына даусыз үміт бар. Шамамен екі аптадан кейін бір немесе екі жақ та: «Менде сезімдер бар», – деп мойындайды. Ұялшақ күлкі және басты сәл қисайту бар, бірақ көздері жайнап тұрады. Қайта ғашық болу – сүйіспеншілікке толы байланысқа қол жеткізу – бұл жерден оңай болуы керек, бірақ сирек олай болады.

Көптеген жұптар байқап көрудің орнына драмалық нәрсені күтеді. Фильмдерде кейіпкер кенеттен оны бәрібір сүйетінін түсінеді және әуежайға қарай ессіз жүгіре бастайды, ол жерде сүйіктісі Конгода монах әйел болу үшін ұшқалы тұрады. Немесе кейіпкер әйел құрбандық үстелінде тұрып, болашақ күйеуінің мұрнын шұқып жатқанын көреді және кенеттен оның «басқа махаббат қызығушылығы» ешқашан мұндай қорқынышты нәрсе жасамайтынын біледі – немесе егер жасаса, бұл шын мәнінде сүйкімді болар еді. Әрине, дәл сол сәтте «басқа махаббат қызығушылығы» оны өміріндегі ең үлкен қателікті жасаудан тоқтату үшін қонақтар тобын жарып өтіп келе жатады. Махаббат әрқашан жеңеді. Алайда шынайы өмір фильмдердегідей емес. Ең бастысы, ол әлдеқайда пайдалы.

Махаббаттың алғашқы өскіндері жасыл және нәзік, бірақ көптеген клиенттер оларды бірден үлкен жабайы әлемге алып шыққысы келеді. Кейбіреулер кеңес беруді тоқтату туралы айтады: «Құдайға шүкір, біз қиындықтан шықтық», – деп күрсінді Нина – ILYB-тен аман қалған лесбиян жұптың бір жартысы, – «Мен қайтадан тыныс алатындай сезінемін». Алайда, менің кеңесім – ешқашан тым ерте босаңсымаңыз. Бұл жұп өте жақын болған және ILYB әсіресе ауыр болған еді. Серіктесі Софияны бәріне қол жеткізуге болатынына көндіру үшін Нина өз қажеттіліктерінің көбін жұтуға мәжбүр болды. Келесі аптада Нина мен Софияның түрлері салыңқы болды. «Біз қорқынышты уақыт өткіздік», – деп шағымданды София, – «үнемі бір-бірімізді түртпектейміз. Ең кішкентай нәрсе бізді ашуландырады: айтқан кезде қоңырау шалуды ұмытып кету немесе тәрелкемді ас үйге апармау. Бізге не болды?» Бірнеше ай бойы позитивті болғаннан кейін, Нинаның ILYB-тен өтуге мәжбүр болғаны үшін табиғи реніші ақыры бетке шықты.

Басқа шетте Бренда мен Майк болды, олар екі жыл бөлек тұрған және қайтып оралған махаббаттарын құртып алудан қорыққандары сонша, бір-бірінің айналасында аяқтарының ұшымен жүрді. Майк Бренданың отбасылық мерекесіне қатысуға келісті, бірақ олар оған дұшпандық танытуы мүмкін деп уайымдады. Бұл бүкіл кеңес беру сессиясын қажет етті, сондықтан мен бәрі қалай өткенін білуге құмарттым. «Жақсы», – деп жауап берді Бренда. «Мен ойлағандай жаман емес», – деді Майк. Олардың жауаптары тым қорғанысты естілді, сондықтан мен тереңірек қаздым және Майктың тағамдар арасында үстелден қашып кетіп, иттермен ойнағанын анықтадым. Мен Брендадан бұл туралы қалай сезінетінін сұрадым. «Бәрі өте жақсы өтіп жатты, мен ештеңе айтқым келмеді», – деп мойындады Бренда. «Бірақ бұл дөрекілік болды».

Қайта ашылған махаббат нәзік өсімдік сияқты деген идеяға қайта оралыңыз: көшет бақшада гүлденуге дайын болмас бұрын оны шыңдау керек. Бағбандар жас өсімдіктерді біртіндеп бейімдеу керектігін біледі: алдымен жылу өшіріледі, содан кейін жабындар күндіз бірнеше сағатқа көтеріледі; ақырында жаңа өсімдіктер күні-түні сыртта қалады. Қайта ашылған махаббатпен кейбір жұптар қорғаныс жабынын тым ерте алып тастайды – Нина мен София сияқты – ал басқалары бірдеңе айтуға тым қорқады, әйнекті мәңгілікке қалдырады – Бренда мен Майк сияқты – және махаббаттың көгеріп кету қаупін тудырады. Сонымен, қалай біртіндеп бейімделуге болады?

Теңестіру (Levelling)

Мен бұл тарауды «Қалай қайта байланысуға болады» деп атадым, өйткені әлі де болуы керек екі нәрсе бар. Олардың біріншісі – теңестіру, сезімдерді ашық және адал бөлісу – мысалы, «Жарайды, мен сенімен теңесемін (шынымды айтамын); мен де бақытсыз болдым». Шын мәнінде, махаббатқа қайта міндеттеме алу – бұл соңғы нүкте емес, шын мәнінде өнімді жұмыс басталатын нүкте. Қырықтан асқан сатушы Джордж қырықтан асқан заңгер көмекшісі әйелі Шериге қайтып оралғанда, олар үш түн қатарынан кешкісін ұзақ сөйлесті. «Маған Шериге байыпты екенімді дәлелдеу керек болды. Бұрын мен келесі күні жұмысқа шаршап қаламын деп уайымдап, әңгімені қысқартатын едім», – деді Джордж. «Менің ойымша, ол мұны шынымен бағалады». «Джордж алғаш ашылғанда», – деді Шери, – «мен жеңілдеп қалдым, бірақ бұл бөгеттің бұзылуы сияқты болды. Мен өзімнің наразылықтарым туралы айтып жатқанымды байқадым – әсіресе Джордж жыныстық қатынасқа түсуге тырыспас бұрын менің көңілімді аулауға жеткілікті уақыт бөлмейтіні туралы».

Теңестіру өте өнімді, бірақ бұл әңгімелер оңай тоқтап қалуы мүмкін. Себебі теңестірудің төрт ілеспе мінез-құлқы бар: кінәлау, тыныштандыру, зияткерлендіру (интеллектуалдандыру) және бұру. Егер сіз теңестіруден ауытқып бара жатқаныңызды байқасаңыз, қорықпаңыз, өйткені қалыпты мөлшерде бұл мінез-құлықтар шыңдау процесінің бөлігі болып табылады. Жақсы бағбан сияқты, айла – көзді ашық ұстау және ықтимал аязды сәттерді байқау.

Кінәлау

Анықтама: Өз үлесіңізге қараудың орнына, дұрыс емес болған нәрсе үшін серіктесіңізді кінәлау. Шериден мысал: «Сен маған жеткілікті прелюдия жасамайсың», және Джордждан: «Сен маған жеткілікті көңіл бөлмейсің».

Онымен күресу: Джордж бен Шери екеуі де шындықты айтып тұрса да (өздерінің қабылдауы бойынша), бұл екеуін де құрбан рөліне қойды. Егер Шери жауапкершілікті алып, сезімдерін: «Мен жеткілікті прелюдия сұрамаймын», – деп өзгертсе, ал Джордж: «Мен Шериге одан маған не керектігін түсіндірмеймін», – десе не болар еді? Олар екеуі де қайтадан өз тағдырларының қожайыны болар еді. Шери Джорджға өзін қалай сипағанын ұнататынын көрсете алар еді, ал Джордж Шериден үйге келгенде теледидарды өшіруді сұрай алар еді.

Тыныштандыру

Анықтама: Негізгі проблемаларды шешудің орнына, серіктесіңізді тәтті сөздермен немесе қысқа мерзімде тыныштандыру үшін бірдеңе ұсыну арқылы жұбату. Джордж жиі: «Мен сені тастамаймын», – дейтін. Ал Шери бірден беріле салатын – «Сен дұрыс айтасың, мен тым қатты өз мәселелеріме беріліп кеттім» – тіпті ол Джордждың барлық шағымдарымен келіспесе де.

Онымен күресу: Серіктесіңіздің ауырсынуын жеңілдетудің ешқандай жаман жері жоқ. Алайда, ұзақ мерзімді перспективада үнемі тыныштандыру ренішке әкеледі. Егер Джордж Шериге тек оның естігісі келетін нәрсені айтса, бірақ шын мәнінде оны білдірмесе, оған шынайы сезімдерін бөлісу қиынырақ болады. Сонымен не істеуге болады? Тыныштандыру жеке өзара әрекеттесу емес, талқылаудың бірінші бөлігі болса жақсы жұмыс істейді. Әрине, Джордж Шериді бірден кетіп қалмайтынына сендіруі керек. Алайда, ол түбегейлі өзгерістерсіз мәңгі қала алмайтынын түсіндіруді жалғастыруы керек.

Зияткерлендіру (Intellectualising)

Анықтама: Рационалды ойларға шамадан тыс мән беру, көбінесе сезімдерді мүлдем елемеу. Шериден мысал: «Тарихи тұрғыдан ерлер әйелдерге әрқашан жыныстық объект ретінде қарады және олардың қажеттіліктерін елемеді». Ал Джордж: «Пойыз билеттеріне сонша ақша жұмсағанша, апта ішінде қаладан бөлме жалдау қаржылық тұрғыдан тиімді», – дейтін.

Онымен күресу: Мәселеге ұтымды қарау пайдалы болуы мүмкін. Бұл жұпқа артқа шегінуге, жаңа перспектива алуға және мәселелерді жеке емес етіп көрсетуге көмектеседі, бірақ тұрақты шешім баспен қатар жүрекке де мағыналы болуы керек. Зияткерлендіру сонымен қатар жұпты нақты мәселелерді шешудің орнына мағынасыз дауларға – мысалы, он тоғызыншы ғасырдағы жыныстық этикет туралы – қамап қоюы мүмкін. Сондықтан ұтымды ойларды сезімдермен, ал жалпылауларды жеке әсермен теңестіріңіз.

Бұру

Анықтама: Бастапқы шағымды ұмытып кетеді деген үмітпен біреудің назарын басқа жаққа аудару. Үш негізгі әдіс – теріске шығару, алаңдату немесе елемеу. Мысалы, Джордж жатын бөлмедегі қабілетінен тақырыпты өзгертіп: «Мені бастығым сияқты емес деп қуан – оның екі әйелі бар», – дейтін. Шери толық теріске шығаруға тырысатын – «Мен әрқашан сенің айтқаныңа қызығушылық танытамын» – бірақ көбінесе ол өзінің сериалын көргісі келетін.

Онымен күресу: Кейде бұру түсінікті жауап болып табылады, әсіресе түнде серіктестердің бірі шаршаған кезде. Алайда, анағұрлым адал тәсіл бар: саудаласу. Джордж: «Бұл туралы ертең сөйлесе аламыз ба?» деп сұрағанда, егер нақты уақыт пен орын ұсынылса, Шери келісуге бейім болар еді: «Ертең, кешкі астан кейін, балалар Симпсондарды көріп жатқанда ас үйде отырамыз». Әрине, бұл міндеттемені орындау маңызды. Бұру – тек қысқа мерзімді шешім және орынсыз қолданылса, ол уақыт өте келе ILYB-ке қайта сырғып кету үшін барлық жағдайды жасайды.

Аздап жаттығу арқылы теңестіру Джордж бен Шери үшін әдетке айналды. Джордж Шериге: «Сен теледидар көргенде мен көңілім қалады, өйткені мен күнімді сенімен бөліскім келеді», – деді. Ал ол оған: «Сен жыныстық қатынасқа асыққанда мен ренжимін, өйткені мен махаббатымыздың ерекше болғанын қалаймын», – деді. (Егер сіз теңестіру туралы көбірек ақпарат алғыңыз келсе, Бесінші тараудағы жаттығу бөлімін қараңыз: үш бөлімді мәлімдеме сізге серіктесіңізді тым қатты ашуландырмай ашық және адал болуға көмектеседі.)

Үйрену

Егер теңестіру шынымен байланысудың бірінші бөлігі болса, екінші бөлігі сізге таныс болады, егер сіз Жеті қадамды орындаған болсаңыз... Үйрену, соңғы қадам, қайта байланысу үшін де маңызды. Кеңес берудің соңғы бірнеше аптасында менің ILYB клиенттерім махаббаттың оралғанына жеңілдейді, бірақ әлі де сақтанады.

Сатушы Анна мен мұғалім Ник бірге қалуды шешті. Бастапқы бал айы кезеңі керемет болғанымен, Анна мен Ник екеуі де ескі әдеттеріне қайта ораламыз деп қорықты. Сондықтан мен оларға қарым-қатынастарының неге проблемаларға тап болғанын қарастыруға көмектестім. «Мен әрқашан ұлдарымызбен әуре болдым», – деп жауап берді Анна, – «ал Никте жұмысы болды». «Біз бірге уақыт өткізе алатын кезде, біз достарымызбен қоршалып алатынбыз», – деп қосты Ник. «Бұл біз екеуміз ғана қалсақ не болады деп қорыққандай болдық». Сіз неден қорықтыңыз? – деп сұрадым мен. «Ұрсысудан», – деді олар бір ауыздан және күлді. «Мен ата-анам сияқты қорқынышты ұрыстар болғанын қаламадым», – деді Анна. «Менің ата-анам ешқашан ұрсыспайтын, сондықтан мен қалай ұрсысу керектігін білмедім», – деді Ник. Оларда диагноз болды: олардың махаббаты жоғалып кетті, өйткені олар жақын болу үшін ешқашан бірге жеткілікті болмады және ұрыс қорқынышы оларды осы бөліністің екі жағында қамап қойды. Содан кейін мен олардың қалай өзгергенін сұрадым. «Біз ойымызды айтудан қорықпаймыз», – деп жауап берді олар тағы да бір ауыздан. Сонымен, егер олар қайтадан қиындыққа тап болса, не істей алады? Ник пен Анна жауап бермеді; олар жай ғана бір-біріне қарады және мен кеңес берудің аяқталғанын білдім. Проблемаларының неден туындағанын білу арқылы – және оларды алып шыққан жаңа дағдыларды есте сақтау арқылы – олар болашақта сол тұзақтардан аулақ бола алатындарына сенімді болды.

Көптеген жұптар үшін бұл білім жеткілікті, бірақ басқалары тереңірек қарап, оларды бірінші кезекте бір-біріне не тартқанын білгісі келеді. Бұрын талқыланғандай, бұл көптеген жұптардың өзара тартылысын түсіндіру үшін беретін «сыртқы келбет», «әзіл сезімі» немесе «тіл табысу оңай» сияқты үстірт сипаттамалардың астындағы нәрсе. Әркімнің балалық шағы оларға ата-аналарының некесін бақылаудан мұраға қалған қарым-қатынас дилеммаларын қалдырады. Бұл «сезімдерді көрсетпеу», «опасыздықпен күресу», «ашуланшақтық» немесе «жоғалтуға көзқарас» болуы мүмкін – тізім шексіз. Бізді толықтыратын проблемалары бар және ұқсас мәселелермен күресіп жүрген адамдар тартады. Мысалы, отыз бес жастағы хатшы Джулия анасының әкесі туралы – саяхатшы сатушы – ешқашан жанында болмайтыны туралы шағымданғанын тыңдаған. Сондықтан Джулияда күйеуі мен әйелінің күнделікті өмірді бірге қалай өткізетіні туралы сурет болмады. Ол анасы сияқты қателіктер жасамауға ант берді, бірақ байқаусызда отбасылық өмірде аз рөл атқаратын жұмысбасты адамға тұрмысқа шықты.

Ата-анамыз сияқты қателіктерді қайталау көңілсіз болып көрінуі мүмкін, бірақ шын мәнінде бізде дилеммаларды қайта ойнауға және ыңғайлырақ ымыраға келуге мүмкіндік бар. Джулия күйеуінің үй кеңсесіндегі сағаттарына деген ашуы ата-анасының ұрыстарын еске түсіру арқылы күшейгенін түсінгенде, ол реакциясын пропорцияға келтіре алды. Ол сондай-ақ күйеуінің үнемі жанында болып, оның жобаларымен айналысуына кедергі келтіргенін жек көретінін мойындады. Осы түсінікпен Джулия мен күйеуі сенбі күндері отбасылық уақыт болатын, бірақ оған жексенбіде жұмыс істеуге рұқсат етілген тәртіпті келісе алды.

Қарым-қатынас құру – және бірге балалы болу – әрқашан өткеннің ескі жарықтарын үйкелеп, бүгінгі күнімізге күмән келтіреді. Алдыңғы ұрпақтар проблемаларды күткенімен, біз шыдамсызбыз және кемелдіктен төмен нәрсеге төзуге дайын емеспіз. Дегенмен, егер біз бәріміз ұзағырақ шыдап, көбірек сенсек, біз негізгі мәселелерді шешіп, екі есе жақын және екі есе қанағаттанарлық қарым-қатынастың жемісін көрер едік. Егер мұның бәрі ауыр жұмыс сияқты естілсе, мүмкін лимеренцияның (ғашықтық құмарлық) бір соққысы көмектесер. (Осы тараудың соңындағы жаттығу бөлімін қараңыз.)

Егер бал айы тоқтап қалса ше?

Жұп қайтадан тырысып көруді шешкеннен кейін төрт-алты аптадан соң сенімділік жиі жоғала бастайды және серіктестердің бірі қатты күйзеліске түсуі мүмкін. Бұл жағдайда барлық ашудың шығарылғанын тексеру маңызды. Терең жараның ауырсынуын бірден емдеу мүмкін емес, бірақ ол қайта қаралған сайын ауырсыну мен ашудың тағы бір бөлігі жеңілдейді.

Тараудың басында таныстырылған лесбиян жұп Нина мен Софияның бір-біріне қоятын сұрақтары әлі де болды. Нина Софияның Венецияда демалыс күндерін брондаған кезде суып кеткен-кетпегенін білгісі келді, өйткені демалыс оның есінде ерекше жақсы сақталған еді. София Нинаның кейбір достарына – олар үшін суррогат отбасы сияқты болған – қиындықтары туралы не айтқанын білгісі келді. Кейде өткенді қазбалау София мен Нинаны тұзаққа түскендей сезіндірсе де, жалпы алғанда олар бұл процесті азат етуші деп тапты. «Мен бірдеңені жасырғанда», – деп түсіндірді Нина, – «мұны мен жиі Софияны ренжітпеу үшін, және өзімді де ренжітпеу үшін жасайтынмын, мен одан сайын көңілсіз болатынмын. Бірақ егер мен сұрасам, мен өзімді соншалықты осал сезінуді тоқтататынмын». Ақырында, шамамен екі ай сөйлескеннен кейін, қоятын сұрақтар қалмады. «Менің жұп ретінде бізге деген сенімім қайта оралды», – деді Нина. Егер қарым-қатынасыңызда әлі де шешілмеген ашу болса, жаттығу бөліміндегі «Дауласуға болатын бес пайдалы тақырыпты» қараңыз.

Ритуал алға жылжу үшін күшті құрал бола алады – сондықтан барлық діндер мен мәдениеттер өлімді белгілеу үшін қандай да бір қызмет түрін өткізеді. Кейбір жұптар ескі ауырсынуды жерлеу үшін ритуалды қолданады, ал басқалары жаңа, күштірек махаббатты тойлауды таңдайды. Жақсы аяқтау ритуалы – жаман уақыттарды бейнелейтін бірнеше затты тауып, кішігірім салтанатты жағу рәсімін өткізу. Тағы бір идея – бірге демалысқа бару. (Жаттығу бөліміндегі «Ритуалдарды» қараңыз.)

Қарым-қатынасты қайта жандандырудың соңғы қадамы – болашақты жоспарлау. Отырып, алдағы бес жылды талқылаңыз және бір-біріңіздің ойларыңызды ашық тыңдаңыз. Әрине, айырмашылықтар болуы мүмкін, бірақ ILYB-ке тап болып, одан аман қалған жұп мұнымен күресу үшін барлық қажетті дағдыларды үйренген болады. Егер сіз болашаққа идея таба алмай қиналып жатсаңыз, Екінші тараудағы «Арманыңызды табу» атты бірлескен жаттығуды оқыңыз.

Егер мен қайтадан ғашық болғым келсе, бірақ бұл жай ғана болмай жатса ше?

Сенім, жыныстық құмарлық және, әрине, махаббат сияқты көптеген эмоциялар ұтымды емес. Ешқандай дәлел немесе рационализация жүректі аша алмайды. Кеңес берудің соңына қарай ILYB бар кейбір адамдар енді кеткісі келмейді, бірақ олар қарым-қатынастарының өздеріне қажет нәрсе бола алатынына немесе махаббатқа қайтадан шын ашыла алатынына сенімді емес.

Род он бес жылдық некеден кейін әйелі Джеммадан суып кеткен еді: «Мен жағдайды қалай ушықтырып алғанымызды көрдім, сондықтан біз өзгерістер енгізуді шештік және бәрі аз клаустрофобиялық сезіледі. Бірақ егер мен Джемманы әлі де тиісті деңгейде сүймесем ше?» Джемманың да болашаққа қатысты қорқыныштары болды: «Кепілдік сұраудың ақымақтық екенін білемін – өмір кепілдікпен келмейді – бірақ бұл менің оны қалауыма кедергі болмайды». Сонымен, Род қайтадан сүю туралы уайымдаса, Джемма қайтадан сену туралы уайымдады. Келесі не? Бұл қиын, өйткені шешім – парадокс. Бір жағынан, жұп махаббатқа кедергілерді жою үшін көп жұмыс істеуі керек: ашу, реніш, цинизм және мүмкін емес үміттер. Екінші жағынан, жұп артқа шегініп, жібере салуы керек. Будда ағартушылықты іздеуді тоқтатып, оның өзіне келуіне рұқсат бергенде ғана тапқаны сияқты, ILYB бар жұптар махаббатты, сенімді және қайта оянған құмарлықты қууды тоқтату керек нүктеге жетеді. Бұл тайғақ эмоциялар және ағартушылық сияқты, олар орталық сахнаға қойылғанда ұстатпай кетеді.

Кеңес беру кезінде біз Род пен Джемманың махаббатқа бұрынғы кедергілерін (ұрсыспау, айтылмаған реніштер және Родтың қажетсіз ұзақ жұмыс сағаттары) қарастырдық және қаншалықты көп нәрсеге қол жеткізілгенін еске түсірдік. Мен сондай-ақ Род пен Джеммадан кез келген басқа ықтимал кедергілерді тізімдеуді сұрадым және біз тек бір кішкентай мәселені таптық (Род Джемма оның гольф ойнағанына ренжиді деп ойлады, бірақ ол тек бұл әр демалыс сайын болса ғана алаңдайтын). Ақырында Джемма Родқа бұрылып: «Біз жай ғана қолымыздан келетініне сенуіміз керек», – деді. Екі аптадан кейін махаббат пен сенім енді мәселе болмады. Род та, Джемма да себебін дөп басып айта алмаса да, олар уайымдауды тоқтатқаннан кейін эмоциялар қайтып оралды. Сене алмайтын жұптар үшін мен олардан сенетіндей, сүйетіндей немесе жыныстық құмарлықты қайта сезінетіндей әрекет етуді сұраймын. «Сіз не істер едіңіз?» «Сіз өзіңізді қалай ұстар едіңіз?» Бұл «жібере салу» кезеңі әдетте екі аптадан алты аптаға дейін созылады және белгілі бір сәтте жұп күш жұмсамай-ақ рөл ойнаудан болуға өтеді. Тығырықта қалған жұптарды мен қарым-қатынастарын қайта қарауға және қалған кедергілерді іздеуге шақырамын.

Махаббатты жақсырақ түсіну

ILYB (I Love You But... — «Сені сүйемін, бірақ...») кезеңінен өткен жұптар өз жолына қайта қарап, жинақталған білім мен жаңа дағдыларды еске алғанда, олар өздеріне деген тұрақты сенімді табады. Сонымен, бұл қандай білім?

Махаббат — бұл еңбек. Жақсы қарым-қатынаста екі серіктес те үнемі және жүйелі түрде, көңіл-күйлеріне қарамастан, бір-бірінің қажеттіліктеріне көңіл бөледі. Бұл қосымша күш-жігер жиі ең жоғары бағаланатын нәрсе болып табылады.

Махаббат — бұл беру және алу. Жақсы қарым-қатынаста екі серіктес те теңдеудің екі жағынан да қуаныш табатынына көз жеткізеді.

Махаббат — бұл батылдық. Жақсы қарым-қатынаста екі серіктес те өздерінің күшті жақтарымен қатар осал тұстарын да бөліседі және тұйықталып қалмайды, жабылып қалмайды немесе оңай жолды таңдамайды.

Махаббат — бұл марапат. Жақсы қарым-қатынаста екі серіктес те бір-бірін қолдайды және бір-біріне өсуге көмектеседі.

Махаббат жұп оны мәңгілікке жоғалттық деп ойлап, бірақ кейіннен бір-біріне қайта жол тапқан кезде ең жоғары бағаланады.

Үйренген дағдылар ше?

Өзіңе адал болу.

Серіктесіңе адал болу.

Айырмашылықтарды елемеу немесе жасырудың орнына, олар туралы ашық айту.

Жақсырақ келіссөз жүргізу.

Бір серіктестің жай ғана шегініс жасауы емес, шынайы ымыраға келу жолын табу.

Түйіндеме

Егер ILYB мәселесі ерте қарастырылса — және жұптың екеуі де өз сезімдері туралы адал болса — олардың қарым-қатынастарына тағы бір мүмкіндік беруді шешпеуіне ешқандай себеп жоқ.

Тез арада татуласуды күтпеңіз; бастапқыда жақсы қарым-қатынасқа деген міндеттеме жеткілікті.

Байланыс орнату үшін жұп алдымен бір-бірімен тең дәрежеде сөйлесіп, екіншіден, не дұрыс болмағанын түсінуі керек; бұл оларға проблемалардың қайталанбайтынына сенімділік береді.

Біз алғаш ғашық болған кезде түбегейлі дұрыс таңдау жасаймыз. Бақыттың құпиясы — тартылысты түсіну және балалық шағымыз белгілеген қарым-қатынас дилеммаларын шешу.

Жаттығулар

Реакцияларыңызды тексеріңіз (Аудит)

Бұл жаттығу қиын болғандықтан емес, өте ашық көрсететіндіктен темірдей жүйкені талап етеді. Келесі жолы талқылауларыңыз тығырыққа тірелгендей болса, диктофонды қосыңыз. Он бес минуттан кейін таспаны артқа айналдырып, мыналарды бақылаңыз:

Кінәлау. Бұл сөйлемдер әдетте былай басталады: «Сен мені мәжбүрледің...»

Жағымпаздану (тыныштандыру). Әсіресе «Кешір», «Сенікі дұрыс» және «Бұл енді қайталанбайды» деген сөздерді шамадан тыс қолдану.

Ақылгөйсу (Интеллектуалдандыру). Ешқайда апармайтын ұзақ, шұбалаңқы сөйлемдер — мұның айқын белгісі.

Назарды басқаға аудару. Екеуіңіз де шын мәнінде тыңдап отырсыздар ма, әлде тосқауыл қойып, қарсы шығып, кемсітіп отырсыздар ма?

Бір-біріңіздің сөзіңізді қаншалықты жиі бөлесіздер?

Әңгімені тексергеннен кейін, талқыланған тақырыптарға қайта оралып, сол тұзақтарға түспей, сол мәселелерді қайта қарастыруға тырысыңыз.

Дауласуға арналған бес пайдалы тақырып

Байланыс орнатудың ең жақсы жолы — жақсы дауласу. Бұл барлық мәселелерді ашық ортаға шығарып, жиналып қалған сезімдерді шығаруға және қарым-қатынастың жақсара алатынын сезінуге мүмкіндік береді.

Ұсақ-түйектер

Ыдыс жуғыш машинаны дұрыс жинамау сияқты кішкентай тітіркендіргіштер ауыр қылмыс болып көрінбеуі мүмкін, бірақ егер олар шешілмесе, үлкен реніш тудыруы мүмкін. Сондай-ақ, егер сізге жанжал әсіресе қиын болса, бұл кішігірім мәселелер шын мәнінде даулы нәрсені шешпес бұрын жаттығу бола алады.

Кеңес: Мазалайтын мәселені серіктесіңіз ештеңе істей алмайтын бірнеше сағаттан кейін емес, сол сәтте айтыңыз. Әзілдің артына жасырынбаңыз, өйткені серіктесіңіз сіздің шынымен айтып тұрғаныңызға күмәнданатын болады. Сондай-ақ, «Бұл саған ұнамайды» немесе «Мен айтуым керек бір нәрсе бар» деген сияқты мәлімдемелермен сұранысты баяу бастаудан аулақ болыңыз. Бұл серіктесіңізді қорғаныс позициясына қояды. Тікелей сұраңыз.

Бірге өткізілген уақыт мөлшері

Уақытымызға қойылатын талаптар көп болғандықтан, серіктесімізді тізімнің соңына қою оңай. Бірақ егер сүйіспеншілік байланысы нәрлендірілмесе, ол солып қалады, сондықтан бірге болатын уақытты қорғаңыз.

Кеңес: Мысалы, серіктесіңіздің үйден тыс жерде немесе хоббиге қанша уақыт жұмсайтынына назар аудару тұзағына түспеңіз — бұл тек оның мінез-құлқын ақтауға немесе фактілер туралы дауға шақырады. Оның орнына бұл сізге қандай сезім сыйлайтынын талқылаңыз. Мысалы, мен өзімді қараусыз қалғандай/бағаланбағандай/маңызды еместей сезінемін. Сіз өз сезімдеріңіздің сарапшысы болғандықтан, бұған қарсы шығу қиынырақ.

Әртүрлі талғамдар

Айырмашылықтар нәрселерді қызықтырақ етеді, бұл сіздердің ең жақын достар немесе егіздер емес, серіктестер ретіндегі рөлдеріңізді көрсетеді. Жаңалықтардан немесе екеуіңіз де көрген фильмнен бір нәрсені таңдап, оны бірге талқылаңыз. Өз көзқарасыңызды қорғау — сау нәрсе және сіз бір-біріңіз туралы жаңа нәрсе білуіңіз мүмкін. Бұл даулар тіпті ойнақы сипатқа ие болып, жалған төбелеске мүмкіндік береді — егер сізге қарсы тұру қиын болса, бұл өте пайдалы.

Кеңес: Әрқашан өз пікіріңіз болсын. Егер сіз бас тартсаңыз — «Жарайды, осы демалыста не істейтінімізді сен таңда», — серіктесіңіз демалыстың сәтті өтуіне 100 пайыз жауапты екенін сезінеді, бұл өте шаршатуы мүмкін.

Ақша

Ақша туралы дауларды келісу қиынырақ, бірақ олар маңызды, бірақ жиі жасырын мәселелерге тікелей жол ашады. Ақша билікті, өзін-өзі құрметтеуді, бостандықты, жауапкершілікті, қауіпсіздікті және тіпті махаббатты білдіруі мүмкін. Сондықтан ақшаны талқылағанда, сіз жай ғана тиындар мен теңгелер туралы айтып жатпағаныңызды біліңіз және тереңірек үңілуге тырысыңыз.

Кеңес: Серіктесіңізді олар өсіп келе жатқанда ақшаның қандай мағына бергені туралы айтуға шақырыңыз. Содан кейін, балалық шағыңыздан алған сабақтарыңызбен бөлісіңіз. Бұл айырмашылықтарыңызға жаңа көзқараспен қарауға және ымыраға келуге орын табуға көмектеседі.

Жыныстық қатынас (Секс)

Бұл тағы бір қиын сала, бірақ егер қолға алынса, нақты нәтиже бере алады. Даулар «Сен мені енді қаламайсың» немесе «Неге сен мені үнемі итересің?» деп басталса да, бұл көптеген жұптар талқылауға ұялатын тереңірек мәселелерді ашық ортаға шығарады.

Кеңес: Ерекше ілтипатты болыңыз. Кінәлаудың орнына — «Сен мені осылай сезінуге мәжбүрлейсің...» — проблеманы өз мойныңызға алыңыз — «Мен сезінемін...». Бұл даудың қажетсіз қақтығысқа айналуын тоқтатады.

Ритуалдар

Адамзат әрқашан маусымдарды белгілеу үшін ритуалдарды қолданған. Сол сияқты, біз өміріміздің бір кезеңінің аяқталуын және екіншісінің басталуын белгілеуіміз керек. Бұл жаттығу сізге ILYB-тің өткен проблемаларын «лайықты түрде жерлеуге» және жаңа жақындықты асыға күтуге мүмкіндік береді.

Барлық қақтығыстың ашық екенін тексеріңіз Өткен айларды қайта қарауға бір кеш арнаңыз. Әрқайсыңыз болған жағдайды қалай түсінесіздер? Әрқайсыңыз басқа адам туралы не білдіңіздер? Өзіңіз туралы не білдіңіз? Егер бұл ұрыспен аяқталса, сіз ILYB кітабын жабуға дайын емес шығарсыз. Егер солай болса, жоғарыдағы «Реакцияларыңызды тексеріңіз» бөлімін қараңыз және сөйлесуді жалғастырыңыз. Егер әңгіме нәтижелі және қолдау көрсететін болса, сіз ритуалға дайынсыз.

Ритуал ойлап табыңыз Сіз үшін ILYB-ті қорытындылайтын нәрсені табыңыз. Кейбір клиенттер болған жағдай туралы есеп жазады, басқалары күнделіктерінің беттерін жыртып алады немесе жаттығулар үшін пайдаланылған қағаздарды жинап, оларды өртеуді шешеді. Тағы бір стратегия — сіздің дауларыңызды бейнелейтін нәрсені табу — мысалы, ескі гольф жемпірі немесе түнгі клубтан алынған сыра қойғыш — және қоқыс полигонына салтанатты сапар шегу. Немесе бұл әрекет толығымен символдық болуы мүмкін, мысалы, төбенің басында гелий толтырылған шарды ұстап тұрып, оның ішінде барлық ауырсыну бар деп елестетіп, оны жіберіп қалу. Басқа тазарту идеялары қағаз қайықтар жасап, оларды су бөгетінен ағызу немесе желге жапырақшалар шашу болуы мүмкін. Жалғыз шектеу — сіздің қиялыңыз.

Ритуалды құрметтеңіз Егер сіз хат немесе ауырсынуыңыз туралы есеп жазып жатсаңыз, оны дұрыс жасағаныңызға көз жеткізіңіз және жай ғана конверттің сыртына шимайлай салмаңыз. Сізге әсер ететін орынды табыңыз. Менде жағажайда ескі суреттерді өртеген клиент болды — өйткені оның онда бақытты балалық шақ естеліктері бар еді — және толқынның келіп, күлді шайып кеткенін көрді. Сөйлесуге, ойлануға және бірге болуға уақыт бөліңіз. Кейбір клиенттер поэзияны таңдады, ал басқалары тіпті музыка әкелді. Мұның бәрі оны салтанатты оқиға етуге және маңыздылық қосуға көмектеседі. Егер практикалық себептермен орын қарапайым болса — мысалы, қоқыс полигоны — содан кейін серуендеуге немесе сусын ішуге жақсы жер табыңыз.

Жаңаны тойлаңыз Некеге куәгерлер қажет болғаны сияқты, қайта жанданған қарым-қатынасқа да куәгерлер қажет. Мен әрқашан мерекелік дастарқан маңызды күнді белгілеудің жақсы жолы деп ойлаймын және сіз қиын кезеңдерде қолдау көрсеткен адамдарды шақыра аласыз, бірақ қарым-қатынасыңыз үшін не жақсы болатынын бірге талқылаңыз.

Лимеренция жаттығуы: Алғашқы кездесудің сиқырын еске түсіру

Бес жыл бойы мен журналдарға атақты адамдар мен олардың серіктестері туралы профильдер сериясын жасадым. Мен әрқашан жұптың қалай танысқаны туралы оқиғаны сұраудан бастайтынмын. Бірнеше секунд ішінде бөлмедегі атмосфера өзгеретін — кез келген қобалжу немесе қорқыныш жоғалып, адамдар еске алған кезде мен шынайы жылулықты сезінетінмін. Құпия мен сұраған егжей-тегжейде жатыр: Сіз қайда болдыңыз? Үстіңізде не болды? Не жедіңіз? Серіктесіңіз қандай болып көрінді? Ол не айтты? Ол не істеді? Әдетте адамдар «біз қалай таныстық» деген оқиғасын бір-екі сөйлемге дейін қысқартады, бұл дұрыс естеліктерді оятуға жеткілікті материал бермейді. Қайта-қайта атақты адамдар — әдетте уақыттары тығыз болса да — менің сұхбатыма бөлінген уақытты созатын. Мен оларды лимеренцияның шыңына қайтаратынмын және бәрі өздерінің құмарлық естеліктерінде ұзағырақ кідіруден ләззат алатын.

Серіктесіңізбен қалай танысқаныңыз туралы естеліктеріңіз жайлы қысқаша әңгіме жазыңыз немесе тақырыпты жалпы әңгіме барысында — мүмкін тамақ үстінде қозғаңыз. Біреуді көңіл-күйге келтіру үшін әдетте үш-төрт сұрақ қажет. Сізге түсінікті болу үшін, Твигги мен оның күйеуі Ли Лоусонмен (Поланскидің «Тэсс» фильміндегі Алек Д'Убервиль рөлімен танымал актер) сұхбатымның бірінші бөлігін ұсынамын. Мен қанша фактіні алып шыққанымды қараңыз:

Твигги бастады: «1985 жылы мен Лондондағы Caprice мейрамханасына үш досыммен кешкі асқа бардым. Басқа үстелден мен Джонатан Прайсты байқадым — мен онымен бірге жұмыс істегенмін — сондықтан сәлемдесуге бардым. Бірден бұл сымбатты ер адам орнынан тұрды. Бұл Ли еді, ол маған он жыл бұрын Джон Денвердің концертінде кездескенімізді еске салды. Тіпті сол кездің өзінде мен оны өте тартымды деп ойлағанмын, бірақ екеуміз де некеде болғандықтан, ойыма ешқандай романтика келмеген еді. Бұл жолы химия айқын болған болуы керек, өйткені достарыма мені біреумен қосуға тырысуды доғаруын айтқаным есімде. Бірақ мен қызыққан болуым керек, өйткені Лимен үлкен сұхбаты бар журналды сатып алдым. Мен оның екі жыл бойы жалғыз болғанын және ажырасу жарақатынан кейін алдағы он жылда ешкіммен байсалды қарым-қатынасқа қызығушылық танытпайтынын білдім! Үш күннен кейін Роберт Пауэлл мен оның әйелі Бэбс (ол бұрын Pan's People тобында болған) мені Челсидегі мейрамханаға шақырды. Ғажайып сәйкестіктер тізбегімен Ли де шақырылыпты. Біз сөйлесіп, күлдік, бірақ қағаз жүзінде ол проблема еді. Кімнің ақылы дұрыс болса, керемет актерге сенеді? Мен енді басымен сүңгуге дайын он сегіз жасар қыз емес едім. Сондықтан мен оны тағы да жіберіп алдым. Тағдырдың басқа жоспарлары болды».

Осы сәтте Ли әңгімені жалғастырады: «Мен Твиггиді мүлдем ғажап деп ойладым — бірақ әлемдегі ең сұлу әйелдердің бірі ретінде бәрі оның телефон нөміріне таласатынын білдім. Тағдыр екеумізді бір аптада екі рет бір мейрамханаға лақтырғанына қарамастан, мен қайырлы түн айтып, оның кетіп қалуына жол бердім. Мүмкін маған сенімділік жетіспеді; мүмкін жүрегім жансақтау бөлімінен жаңа ғана шыққан шығар; мүмкін ол жасыл шам жақпаған шығар. Дегенмен, қазіргі күндері Твигс менің оның нөмірін сұрамағаныма көңілі қалғанын айтады — бірақ ол солай айтуы керек қой! Қалай болғанда да, бес күннен кейін мен таңертеңгі газетімді алу үшін дүңгіршекке бардым, сол кезде үлкен көк Ягуар — ішінде керемет аққұба бар — жол жиегіне тоқтады. Бұл Твигги еді. Ол терезесін түсіріп: «Шай ішкің келе ме?» деді. Тіпті мен де мұның жасыл шам екенін білдім!»

Екі адамның қалай танысып, ғашық болғаны туралы әрбір оқиға қызықты, сондықтан өзіңіздікінен ләззат алуға рұқсат етіңіз. Сәттілік болса, бір-біріңізді мазақтайтын нәрселер болады (Лидің телефон нөмірін сұрау туралы және Твиггидің журналдағы сұхбат туралы қалай жасайтынын байқаңыз), бұл екеуіңіздің араңыздағы сүйіспеншілікке толы күнделікті әзілге айналуы мүмкін.

Он бесінші тарау Егер ең жаманы орын алса: Аяқталудың мәнін түсіну

Идеалды әлемде бұл кітап алдыңғы тараудың соңында аяқталар еді. ILYB қарым-қатынастарын сақтап қалуға, құмарлықты қайта жағуға болады және екі серіктес те — тек махаббаты сөнген адам ғана емес — тереңірек және толығырақ жақындықты таба алады. Бірақ мен реалиспін. Кейбір адамдар қарым-қатынасын тоқтатуға бел буады және олардың серіктесі қаншалықты берілген болса да, түптеп келгенде жұп болу үшін екі адам қажет. Басқа оқырмандар үшін бұл тым кеш болуы мүмкін және олардың қарым-қатынасы аяқталып қойған. Сонымен, сөзсіз нәрсені қабылдағаннан кейін, әрі қарай не істеу керек?

Ажырасу шогы басылып, ауырсыну шынымен басталғанда, адамдардың көпшілігі өздерін алаңдатуға тырысады: кейбіреулер сыртқы келбетін өзгертеді немесе спортзалға жазылады, басқалары жұмысқа көміледі. Алғашқы қиын апталарда дұрыс немесе бұрыс тәсіл жоқ, тек өтіп шығуға көмектесетін нәрсе ғана бар. Алайда, осы алғашқы энергия ағынынан кейін жақында ажырасқан адамдардың көпшілігі алға жылжу үшін өткенді түсіну керектігін байқайды. Баяу, бірақ сенімді түрде, көбінесе бір бөтелке шарап үстінде, олар достарымен немесе отбасымен болған жағдайды қазбалайды. Бұл ауыр болуы мүмкін, бірақ түптеп келгенде бұл дұрыс нәрсе. Британдық психологиялық қоғам конференциясында ұсынылған мақалада Лондондағы Сити университетінің докторы Карла Уиллиг бұрынғы ғашықтардың не дұрыс болмағанын сипаттау үшін жиі қолданатын үш негізгі оқиғаны анықтады. «Түсініктеме алуға деген қажеттілік өте күшті, — дейді ол, — және оны алмаған адамдар ажырасуды қабылдауды қиынырақ көреді. Мен зерттеген адамдардың арасында оқиғасы жоқ бір ғана адам болды. Ол көптеген жылдар өтсе де, әлі күнге дейін ауырсынумен күресіп жүрді».

Мен бұрынырақ Мишель туралы жазған едім, жиырма жеті жастағы теледидар зерттеушісі, оның күйеуі Клод екі айға жоғалып кетіп, әлемнің екінші жағынан қайта пайда болды. Екі жылға жуық уақыт өтсе де, ол ажырасуының мәнін түсінуде әлі де қиындықтарға тап болды: «Менде ешқандай жауап жоқ; міне, бұл оны өте қиын етеді. Біз телефон арқылы бір-екі рет сөйлестік, бірақ болды. Менде дұрыс түсініктеме жоқ. Оны жай ғана жоғалып кетуге не итермеледі?» Бұрынғы серіктес жауапты біледі деп ойлау қызықтырады — бұл көптеген түнделетіп, сәл мас күйде жасалатын қоңыраулардың артындағы мотивация, бірақ бұл әңгімелер ешқашан ешқайда апармайды. Ажырасып жатқан жұптың әрбір жартысы не болғаны және неге болғаны туралы өзінің жеке есебін құруы керек. Шын мәнінде, көп жағдайда бұл оқиғалар түбегейлі ерекшеленеді. Мен Мишельге не болғанын құрастыруға ақырындап көмектестім. Клод қақтығысты ұнатпайтын және ешқашан дауласпайтын. «Ол менің ұсынғаныммен келісуге қуанышты болып көрінетін», — деп түсіндірді ол. Егер Клод келіспесе ше? «Ол жай ғана ішінде сақтайтын. Менің ойымша, іште сақтау қысымы тым көп болды», — деп жауап берді ол. Клод қақтығыстан қашуды шегіне жеткізіп, жай ғана жоғалып кеткен сияқты. Мишель өз оқиғасын құрастыра бастады.

Доктор Уиллиг қандай оқиға түрлерін тапты?[TERM] Бірінші оқиға, «Ащы соңына дейін», тағдыры тәлкекке түскен ғашықтар идеясының айналасында құрылған. Алғашқы сүйісуден бастап, оқиғаның әрбір бұрылысы ауыр. Әрбір қызғаныш оқиғасы, сәтсіз демалыс және ашылған құпия қарым-қатынаста басынан бастап проблемалар болғанын көрсету үшін қолданылады. Қарым-қатынастың шындығы, іс жүзінде, мүлдем басқаша болуы мүмкін еді. Бірақ бұл бұрынғы ғашықтар барлық нәзік естеліктерді өшіріп, әрі қарай жылжу үшін «кесу және өртеу» әдісін қолданады. Бұл әдетте ILYB жұптарының таңдауы емес, өйткені «ащы соңын жақтаушылар» бір-біріне қамқорлық жасаудан гөрі жек көріп айырылысады. Өкінішке орай, мен ажырасу бүкіл қарым-қатынасты жарамсыз етті деп ойлайтын кейбір адамдарды кездестіремін. Роберта он бес жыл некеде тұрған және он екі жасар қызы бар еді, бірақ күйеуі ажырасумен қорқытқанда, ол: «Мен оған қатты ашулымын. Ол менің ең жақсы жылдарымды ұрлап алғандай сезінемін және мен оларды ешқашан қайтара алмаймын. Бәрі бүлінді», — деді. Француз философы Анри Бергсон бұл ойлауды «ретроспективті детерминизмнің иллюзиялары» деп атайды. Бергсон біз тарихи оқиғаларды сөзсіз деп санаймыз, сәйкесінше қазіргі әлеуметтік проблемаларымызды да солай қабылдаймыз деп дау айтады. Бұл жалған логикамен қарым-қатынастың басындағы жақсы сәттердің өзінде аяқталудың ұрықтары бар және олар қандай да бір жолмен бүлінген болып көрінеді. Бұл үйге қайтатын рейсті күтіп әуежайда қалып қойып, демалысқа қайта қарап, бүкіл сапар апат болды деп сезіну сияқты. Бірақ кідіріс қаншалықты қолайсыздық тудырса да, ол ескі балықшылар портына қарап отырып кальмар жеген демалыстың басындағы ләззатты жоққа шығара алмайды.

Екінші оқиға, «Шығу жолы», ұқсас принципке негізделген. Басынан бастап бірдеңе дұрыс болмаған: ғашықтардың сәйкес келмейтін әдеттері немесе әртүрлі қызығушылықтары болған. Мысалы, ол ұқыпты болуы мүмкін, ал әйелі ішкиімдерін ванна бөлмесінің еденінде қалдыратын; әйелі компьютер маманы болуы мүмкін, ал күйеуі суретші. «Ащы соңын жақтаушылар» бұл кішкентай, бірақ ауыр оқиғалардың жинақталуына жол беріп, ақырында шыдамның шегіне жетсе, «шығу жолын іздеушілер» драмалық шығу жолын табады. Доктор Уиллигтің зерттеуінде бұл әрдайым дерлік опасыздық болды, басқа ғашық аяқталуға сылтау болды. Шынында да, кейбір ILYB жұптары опасыздық шырмауына түседі.

Үшінші оқиға, «Өзгерген жағдайлар», мүлдем басқа баяндауға ие. Бұл қарым-қатынас жақсы басталады. Бал айы кезеңінен кейін жұп бақытты өмірге орналасады. Бірақ шынайы махаббат жолы тегіс емес және барлық оқиғалардағыдай, жеңу керек кедергілер бар. Бір серіктес қызметте жоғарылайды және жұмысы оны алып кетеді; балалар үйден кетеді немесе жұп жай ғана бір-бірінен алшақтайды — осы жаңа жағдайлардың бәрі бір кездері бақытты болған қарым-қатынасты бұзуы мүмкін. Бұл ILYB жұптары үшін ең ықтимал оқиға, өйткені ол ажырасудан аман қалған махаббат пен сүйіспеншілікті мойындайды.

Доктор Уиллигтің зерттеуі сонымен қатар ерлердің әйелдерге қарағанда қарым-қатынастың бұзылуынан эмоционалды түрде зардап шегу ықтималдығы неге жоғары екенін түсіндіреді. Бұрын сарапшылар ерлердің проблемаларды іште сақтауға бейімділігін кінәлайтын, бірақ бұл одан да тереңірек. Сөйлеспеу арқылы ерлер қарым-қатынасының аяқталуын құрастыра алмайды. Керісінше, әйелдер достарына ақтарыла отырып, үнемі дайындық жасайды және ақырында ажырасудың бір нұсқасына тоқтайды. Бұл түсініктемелердің дұрыс немесе бұрыс екендігі маңызды емес. «Кез келген есеп ешқайсысынан жақсы», — дейді доктор Уиллиг.

Мишельдің оқиғасы доктор Уиллиг анықтаған үш оқиғаның ешқайсысына сәйкес келмейді, сондықтан мен төртінші баяндауды қосамын. Мен оны «Қажетсіз мүмкіндік» деп атаймын және ол өз қалауына қарсы тастап кеткен адам үшін де, кеткен серіктес үшін де жұмыс істейді. «Бізде біраз уақыт жұмыс істеген жақсы және қанағаттанарлық қарым-қатынас болды», — дейді бұл оқиға. «Біз екеуміз де қателіктер жібердік және әртүрлі бағытта кеттік. Жалғыз болу — менің қалағаным емес, бірақ мен жоғалтқанымды ойлай бергенше, мүмкіндіктерді көруге бел будым». «Қажетсіз мүмкіндік» адамдары ауыр тәжірибелерді қарым-қатынас дағдыларын шыңдау үшін пайдаланады, сондықтан олар болашақта біреуді кездестіргенде, оны барынша пайдаланады. Көптеген адамдар басқа оқиғалардың бірін қолданғаннан кейін осы төртінші баяндауға көшеді, сондықтан мұнда келу — сіздің прогресс жасағаныңыздың дәлелі.

Қарым-қатынастың қалай аяқталғаны туралы оқиғаны құрастырған кезде, кейбір адамдар соңғы ауыр бөлікке назар аударып, өздерін дәрменсіз сезінеді. Жақсырақ перспектива алу үшін қағаз алып, график жасаңыз: көлденең оське «уақыт» және тік оське «ләззат» деп жазыңыз. Серіктесіңізбен алғашқы кездесу — уақыт осіндегі нөлдік нүкте. Сол жерден бастап графикте барлық шыңдар мен құлдырауларды қоса алғанда, бүкіл қарым-қатынасыңызды белгілеңіз. Жақсы сәттерді ұмытпау үшін олардың барлығын белгілеңіз. Содан кейін жаман сәттерді тексеріңіз. Олар сөзсіз болды ма? Позитивті және негативті арасындағы тепе-теңдік қандай?

Роберта бұл идеяны он бес жылдық некесіне қайта қарау үшін қолданды. Оның қызының туылуында жоғары деңгей болды, ал одан кейін бәрі азды-көпті тегіс сызық болды. Соңғы үш жарым жылдан басқа, Робертаның графигі оның қарым-қатынасы ол суреттегеннен жақсырақ болғанын көрсетті. «Әрине, мен өкінемін, бірақ шын мәнінде бәрі жаман болған жоқ», — деп қорытындылады ол.

Қарым-қатынасқа қайта қарап, көптеген адамдар өздерін толық сәтсіздікке ұшырағандай сезінеді және кінәлайтын бір ғана адамды табады: өздерін. Миллиондаған өкініштермен және жақсырақ істеу керек болған мыңдаған нәрселермен ауырлаған олар күйзеліске түсіп, үмітсіздікке бой алдыра бастайды. Осы сәтте мен жаңа қырынан келуді ұсынар едім. «Патша» (The Prince) памфлетімен саяси ойлаудың негізін қалаушы Макиавелли билеуші Медичи отбасына билікті қалай сақтау және оқиғаларға өз пайдасына қалай әсер ету керектігі туралы кеңес берді. Ол өзінің қатыгездігімен танымал, бірақ сонда да ол былай деп жазды: «Менің ойымша, тағдыр біз жасайтын істердің жартысының төрешісі, ал қалған жартысын немесе соған жақынын өзіміздің бақылауымызға қалдырады деген шындыққа жанасады». Дегенмен, біздің көпшілігіміз біз бақылайтын нәрселердің үлесі әлдеқайда көп сияқты әрекет етеміз және соңында өзімізді жазалаймыз.

Күйеуі жоғалып кеткен Мишель барлық кінәні өз мойнына алды. «Мен оны қуып жібердім деп ойлай беремін; мен одан не қалайтынын сұрауым керек еді», — деді ол. Алайда, кеңес беру арқылы ол неғұрлым теңдестірілген суретті тапты: «Егер ол бақытсыз болса, бірдеңе айта алар еді. Мен оның анасымен сөйлескенімде, ол маған оның жасөспірім кезінде де түсіндірместен жоғалып кеткенін айтты». Мишель қарым-қатынастың бұзылуына жауапкершілік елу/елу екенін анықтады.

Егер ажырасу үшін барлық жауапкершілікті өз мойнына алу қателік болса, қарама-қарсы шектен шығып, басқа біреуді кінәлау да қателік. Бастапқыда «Бұл менің кінәм емес» деп сезіну және жағдайларды немесе басқа адамның зұлымдығын кінәлау жұбаныш болуы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді перспективада құрбан рөлін ойнау жаңа біреуді табуды қиындатады. «Олар мені пайдаланды» деудің орнына, мұны «Мен өзімді көбірек қорғауым керек еді» деп өзгертіңіз. Бірінші түсініктеме сізді қайталанатын қойылымдарға осал етеді; екінші түсініктеме өзіне сенімділік курсына жетелейді. Барлық жақсы фильмдер мен кітаптарда басты кейіпкер сынақтар мен қиындықтардан өзі туралы бірдеңе үйренеді. Бұл қанағаттанарлық драма жасайды; бұл сонымен қатар қанағаттанарлық өмір жасайды.

Бір серіктес екіншісін қарым-қатынастың аяқталуына кінәласа немесе керісінше барлық кінәні өз мойнына алса, бұл ауыр тиеді, бірақ оны жүрекке жақын қабылдамау керек. Ажырасудың санаулы артықшылықтарының бірі — бұрынғы серіктестің оқиғаларға көзқарасы енді маңызды емес. Жұптың әрбір жартысы әртүрлі болашаққа бет алады және тіпті бір бұрынғы серіктестің басқа оқиғасы болса да, бұл екіншісінің прогресіне кедергі келтірмейді.

Нүктені қою (Closure)

Кейде клиенттер менің кеңсеме «closure» (нүктені қою/аяқтау сезімі) деп аталатын нәрсені іздеп келеді. Бұл бірінші рет болғанда, мен психологиялық және психоаналитикалық терминдер сөздіктерімді қарадым, бірақ ештеңе таппадым. Мен таң қалдым. Бұл термин қайдан шыққан? Бұл медициналық та, діни тұжырымдама да емес — жалпы лексикаға енетін психологиялық дыбысталатын сөздердің басқа негізгі көздері. Closure, яғни біз өткен ауыр қарым-қатынасты қандай да бір жолмен шешіп, оны жинап, әрі қарай жылжи аламыз деген идеяның тартымды болғаны сонша, біз өз сөзімізді ойлап таптық және қазір оған сенгіміз келеді. Бірақ бұл мүмкін бе?

Біреу нүктені қоюға бел буғанда, мен жанашырлық танытамын, бірақ әрқашан тереңірек үңілемін. Кейбір клиенттер оны ұтымды ету және жинап қою арқылы ауырсынудың бір бөлігін өткізіп жіберуге үміттенеді. Бұл процесс көмектесе алса да, бұл сиқырлы оқ емес. Басқа клиенттер нүктені қоюды кейбір жағымсыз әрекеттерді жабу үшін қолданды. Ханна үш жыл бойы үйленген ер адаммен көңіл жарастырған: «Менің оның әйеліне барып айтудан басқа амалым болмады. Оның білуге құқығы бар еді және мен басқаша қалай нүктені қоя алар едім?» Бұл драмалық, бірақ ешқашан түпкілікті емес. Қарсыласу жай ғана айыптаулардың тағы бір кезеңін бастайды. Шынында да, Ханнаның жігіті оның табалдырығында пайда болып, оған айқайлай бастады. «Бұл мүлдем емдік болған жоқ», — деп мойындады ол.

Алға жылжудың ең жақсы жолы — ауырсынуды позитивті нәрсеге қайта орау. Мен Ханнаға оның ауыр ажырасуына сурет сала бастаған сәт ретінде қарауға көмектестім; тағы бір клиент бұрынғы ғашығы оны медитациямен қалай таныстырғанын есіне алды. Тіпті жаман қарым-қатынастар да бізге бірдеңе үйретеді. Егер бұл сіз үшін жұмыс істемесе, қазіргі орныңызда қалудың артықшылықтарына ұзақ және мұқият қараңыз. Бұл ақымақтық болып көрінеді, өйткені кім ауырсынуды жалғастырғысы келеді? Бірақ кейде қорқыныштарымызбен бетпе-бет келгеннен гөрі сәтсіз қарым-қатынасқа жабысу қауіпсіз болып көрінеді: «Мен ешқашан мені сүйетін басқа ешкімді таппаймын» немесе «Мен жалғыздықпен күресе алмаймын». Өзіңізге мүмкіндігінше адал болыңыз және тереңірек қазуды жалғастырыңыз. Бәрі ашық болғаннан кейін, негізгі болжамдарға дұрыс қарсы тұруға, мазасыздықтарды кішірейтуге және алға жылжу жолын табуға болады.

Соңында, өзіңізге шыдамды болыңыз. Қарым-қатынастың бұзылуы жақын адамнан айырылу (қаза) сияқты ауыр, сондықтан бастан өткергендеріңізді ешқашан бағаламаңыз. Осы уақытқа дейінгі жетістіктеріңізбен өзіңізді құттықтаңыз және уақыт өте келе ауырсыну азаятынына сенімді болыңыз. Біз ешқашан толық нүктені қоюға қол жеткізе алмаспыз, бірақ біз өткенді жақсы болашаққа біріктіре аламыз.

Түйіндеме

Ажырасудың мәнін түсіндіретін оқиғаның болуы — сауығудың алғашқы қадамы.

Өткенді шынымен артта қалдырмас бұрын одан сабақ алу маңызды.

Бұрынғы серіктесіңізге тым көп кінә артпаңыз немесе өзіңізге тым көп алмаңыз.

Қарым-қатынастың аяқталуы жақын адамнан айырылу сияқты.

Жаттығулар

Ажырасуыңызды назарға алыңыз

Бұл қарапайым тест сіздің оқиғаңызды қалай айту керектігін шешуге көмектеседі.

Сіздің дауларыңызды қай тұжырым жақсы сипаттайды? a) Ол ешқашан тыңдамайтын. b) Біз проблемаларымызды шешуге тырыстық, бірақ ескі әдеттерге қайта оралдық. c) Біз көп дауласпайтынбыз. d) Қалай болғанда да, біз бір-бірімізді ешқашан түсіне алмадық.

Сіздің жыныстық өміріңізді қай тұжырым жақсы сипаттайды? a) Көбінесе отшашулар. b) Төсекте ішіміз пысатын. c) Қанағаттанарлық, бірақ жер сілкіндірерлік емес. d) Бізде жақсы және жаман кездер болды.

Сіздің ажырасуыңызды қай тұжырым жақсы сипаттайды? a) Онсыз маған жақсырақ. b) Опасыздық себеп емес, катализатор болды. c) Біз аға мен қарындас сияқты болып кеттік. d) Мүмкін біз болашақта қашан да бір достаса алармыз.

Сіздің қандай сезімде қалғаныңызды қай тұжырым жақсы сипаттайды? a) Мен оған қалайша ұзақ уақыт шыдағанымды білмеймін. b) Бұл әлдеқайда ұзаққа созылуы мүмкін еді. c) Бұл жай ғана болатын нәрселердің бірі болды. d) Егер мен бірдеңе үйренсем болды.

Басқа біреуді кездестіру туралы сезімдеріңізді қай тұжырым жақсы сипаттайды? a) Ұмыт — менің тарихыммен емес. b) Мен кез келген адамның жақындауына рұқсат беруге қорқамын. c) Мен күтіп, көруім керек. d) Мен жалпы оптимистік көзқарастамын.

Көбінесе а = Ащы соңы

Тым болмаса секс жақсы болған шығар; көптеген адамдар ұрыстан кейін татуласудың сиқыры үшін нашар қарым-қатынастарға шыдайды. Қарым-қатынасты ақ-қара түстермен емес, басқаша көруге тырысыңыз; өмір әлдеқайда бай палитрадан тұрады. Мұндай түпкілікті аяқталудың басты артықшылығы — сіз достар болып қалуды өтірік көрсету ойынынан құтыласыз.

Көбінесе b = Шығу жолы

Кінәңізді азайту үшін алдыңғы қарым-қатынасыңызды болғанынан нашар етіп көрсету үшін тарихты қайта жазу үрдісінен сақ болыңыз. Опасыздықтың салдары көбінесе қарым-қатынастардың қаншалықты оңай бұзылатынын жоғары сезінуден туындаған қызғаныш деңгейінің жоғарылауын тудырады. Сондай-ақ, уақыт пен қашықтық жоғалтқан нәрсеңізді қайта бағалауға мәжбүр еткеннен кейін бастапқы қарым-қатынасқа қайта оралғыңыз келуі мүмкін.

Көбінесе c = Өзгерген жағдайлар

Есіңізде болсын: қарым-қатынас гүлденуі үшін дұрыс орта қажет; жай ғана бір-бірін сүю әрқашан жеткіліксіз. Бұл жақсы қарым-қатынастар да біртіндеп сөнуі мүмкін, өйткені әр адам бақытты суретті сақтау үшін айырмашылықтарын жұтып қояды және ештеңе шешілмейді. Жағымды жағы — сіз өзіңізді немесе ғашығыңызды кінәлауыңыз екіталай, сондықтан дұрыс достықты сақтап қалу мүмкіндігі әрқашан бар.

Көбінесе d = Қажетсіз мүмкіндік

Сіз жақсы прогресс жасап жатырсыз, бірақ көңіл-күйіңіз түскен немесе ашуланған кездер болса таң қалмаңыз: сауығу ешқашан түзу сызық емес және адамдардың көпшілігі мезгіл-мезгіл артқа шегінеді. Егер сіз осы шұңқырлардың бірінде тұрып қалсаңыз, жаңа перспектива табу үшін кеңес алуды қарастырған жөн.

Тең бөлу жаттығуы

Қағаз алып, ортасынан сызық сызыңыз. Бір жағына «менің жауапкершілігім», екінші жағына «оның жауапкершілігі» деп жазыңыз.

Серіктесіңіздің жағынан бастап — бұл әдетте ең оңайы — оның ажырасуға ықпал еткен барлық факторларын тізіп жазыңыз. Қарама-қарсы бетте бос орын қалдырыңыз, сонда кейінірек қайтып оралып, сізде сәйкес үлес бар-жоғын көре аласыз.

Беттің төменгі жағына жылжып, қағаздың өз жағыңызға сіздің үлес қосқан факторларыңызды тізіп жазыңыз.

Қайта қарап, қарама-қарсы бағанға жазылатын сәйкес үлес бар-жоғын көріңыз. Мысалы, «ол әрқашан көбірек секс талап етті» дегеннің жанына біреу «мен сексті одан өш алу үшін қару ретінде қолдандым» деп жазуы мүмкін.

Егер сізге екі бағанға да бірдеңе ойлап табу өте қиын болса, досыңыздан көмек сұраңыз және ұсыныстар жасауын өтініңіз.

Он алтыншы тарау Қалай қайтадан биікке ұшуға болады

Қарым-қатынастың бұзылуынан — әсіресе сіздің таңдауыңыз болмаған жағдайда — айығу қиын. Менің тәжірибемде, батып кетпей, жүзіп шыққан адамдар қиын айла-тәсілді жүзеге асырды. Олар қарым-қатынасты түсінуге (өткенге) жеткілікті уақыт бөледі, бірақ жағдайды жақсы жаққа өзгертуге (болашаққа) назар аударады; дегенмен қиын кездерде олар алдағы бірнеше күнге (қазіргі шаққа) назар аударады. Осы үш уақыт шеңбері арқылы ауысу қабілеті кез келген уақытта пайдалы болғанымен, ажырасу сияқты жеке сәтсіздік кезінде ол шешуші маңызға ие болады. Өткен уақыт шеңберінде тұрып қалған адамдар депрессияға ұшырау қаупі бар, ал тек болашаққа көз тігіп жолға шыққандар құлап, күйіп қалуы ықтимал. Қазіргі шаққа жабысудан туындаған проблемалары бар адамдар сирек кездеседі — біздің көпшілігіміз осы сәтте өмір сүруді қиын көреміз — бірақ кейде мен қазіргі гедонистік (тек бүгін жақсы сезінуге және мағынасыз ләззат іздеуге бағытталған) немесе қазіргі фаталистік (жай ғана оқиғалар ағымымен жүретін) өмір сүретін клиенттерді көремін.

Сонымен, дұрыс сәтте дұрыс уақыт шеңберін табу үшін қалай икемді болуға болады? Құпия — үшеуінің де артықшылықтарын түсінуде. Соңғы тарауда мен өткеннің сабақтарын қарастырдым, ал Он екінші тарау (Күнделікті күресу) қазіргі шақты қамтиды, бұл осы тарау үшін үшінші уақыт шеңберін, болашақты қалдырады.

Болашақ жарқын ертеңгі күнді уәде етеді: көз жасы жоқ, ауырсыну жоқ және мүмкін тіпті жаңа серіктес. Адамдардың көпшілігі бұл мақсаттарды қазір қалайтыны таңқаларлық емес және шынында да көптеген клиенттер: «Неге бәрі соншалықты қиын болуы керек?» деп сұрайды. Мен жауап бермеймін, ішінара мен философ емеспін, бірақ негізінен кеңес беру адамдарға өз жауаптарын табуға көмектесу туралы болғандықтан. Егер мен шұғыл шақыру бойынша философты ұшып келтіре алсам, ол: «Өйткені ешкім бақыттан немесе сәттіліктен маңызды ештеңе үйренген емес; проблемалар бізді өсіреді», — деп жауап берер еді. Мүмкін, бұл ұшатын философтардың жоқ болғаны да жақсы шығар, өйткені олар онша танымал болмас еді. Мен әйелдер журналы үшін сұхбат алған әйел типтік жауапты жақсы қорытындылайды.

Нуала Бингем жиырма тоғыз жасында күрделі вирустық ауруға шалдықты және оның күйеуі Гарри оны тәулік бойы күту үшін жоғары мансаптық қалалық жұмысынан бас тартуға мәжбүр болды. Үш жылдан кейін, мен олармен кездескенде, оның энергия деңгейі әлі де төмен болғаны сонша, егер ол өзі киіне алса, бұл жақсы күн деп саналатын. Ол мен кездестірген ең дана адамдардың бірі болып шықты және сұхбаттан кейін ол мен күресіп жүрген мәселеге көмек ұсынды. «Толық адалдық үшін, бұл ауру қандай тереңдік пен қызықты сыйлықтар әкелсе де, — деп түсіндірді Нуала, — біз оны ЕШҚАШАН таңдамас едік. Күнделікті өмір менің ең жаман дұшпандарыма тілегенімнен де қиын және шаршатады. Өзім үшін мен азапталған және терең болғаннан гөрі, таяз және сау болуды таңдар едім». Мен Нуаламен сұхбаттан тағы бір үзінді ұсынамын, өйткені ол қиыншылықтың махаббатты қалай нығайта алатынын көрсетеді. «Мен қатты құлдырағанда, басқа адамдар сияқты жүгіруге немесе ішімдік ішуге бара алмаймын. Мен жай ғана ішкі дүниеммен жұмыс істеуім керек; баратын басқа жер жоқ. Бұл фонда Гималай таулары жоқ тибеттік монах болу сияқты! Мен адамды құнды сезіндіретін барлық нәрсені жоғалттым деп ойлайтынмын. Гарри мені ваннаға көтеріп апаруға мәжбүр болғанда менің қадір-қасиетім қайда? Бірақ мен оның өзіңді жуа алудан тыс екенін түсіндім. Мен әлі де өзімді адам сияқты сезінемін, өйткені Гарридің көзіне қарағанда мен соны көремін. Ол әлі де сол құрмет пен сүйіспеншілікке ие».

Өмір неге қиын деп сұраған клиентіме қайта оралсақ, егер менің ұшатын философым мен Нуала Бингемнің дәлелдері жұмыс істемесе, мен Eurythmics поп-тобынан Дэйв Стюартты шақырар едім. Бұл дарынды және бай музыкант бір кездері [!TERM]Жұмақ синдромынан[TERM] зардап шеккен. Онда дүрбелең ұстамалары болды, бұл оны еденде сал болып қалуға мәжбүр етті, өйткені оның уайымдайтын ештеңесі болмады! Адамдарға проблемалар қажет сияқты, өйткені ауырсыну жақсы ертеңгі күннің құрылыс блоктарын қамтамасыз етеді.

ILYB-ке қайта назар аударсақ, мұнда болашаққа ұмтылудың екі мысалы келтірілген, олардың бірі сәтті, екіншісі сәтсіз.

Марк он бес жылдық некесі аяқталғаннан кейін жалғыздықты сезінді, бірақ жасөспірім қызын сағынғанына қарамастан, ол мүмкіндіктерге назар аударуды шешті. «Мен әрқашан істегім келетін екі нәрсе болды: ұшу және билеу. Бірақ бұрын менде екеуіне де уақыт болмады және шынымды айтсам, әйелім сыртқы қызығушылықтарды құптамайтын. Енді мен жаңа қиындықтардан ләззат алып қана қоймай, керемет адамдармен таныстым».

Фил де осындай ұзақ уақыт үйленген және балалары болса да, оның оқиғасы мүлдем басқаша: «Достарым маған әйелімсіз жақсырақ болатынын айтты. Мен оларға сенбедім, бірақ олар мені ішуге алып шықты және қалғанын болжай алатын шығарсыз. Мен бармен қызбен кездесе бастадым және басы керемет болды — сондай жоғары сезім. Көп ұзамай біз бірге тұру туралы сөйлесіп, Флоридада демалыс жоспарладық. Бірақ мен оның басқа біреумен де кездесіп жүргенін білдім». Фил бұл ажырасуды әйелінің кеткенінен де ауыр қабылдап, депрессияға түсті. Өкінішке орай, ол болашақ өміріне тым тез жетуге тырысты. Фил ұзақ мерзімді міндеттемеге дайын әйел таптым деп ойлады, ал ол олардың қарым-қатынасын аздап көңіл көтеру деп қабылдады.

Сонымен, егер бүгінгі күн өте көңілсіз болып көрінсе, болашаққа баспен сүңгу азғыруынан қалай аулақ болуға болады?

Ажырасудан кейінгі алғашқы үш ай

Дос болып қалғыңыз келсе де, жаңасын бастамас бұрын ескі стильдегі қарым-қатынасты аяқтауға өзіңізге кеңістік беріңіз.

Қайғымен күресіп жатқаныңызды ұмытпаңыз, сондықтан өзіңізге мейірімді болыңыз. Жақсы тамақтаныңыз, көп ұйықтаңыз және өзіңізге тым көп қысым жасамаңыз.

Ажырату уақытты алады. Қарым-қатынастың басында жұп жұмыстарды бөліседі. Қарым-қатынасты аяқтаған кезде әр серіктес бұрын бұрынғысына берілген жауапкершіліктерді қайтарып алады. Кейде бұл ажырату қуаныш көзі болуы мүмкін — әсіресе серіктесіңіз, мысалы, барлық тамақ пісіруді жасаса және сіз аспаздық дағдыларыңызды қайта ашуға мүмкіндік алсаңыз. Кейде бұл өсу уақыты: мысалы, серіктесіңіз барлық ақша мәселелерін шешкен болса және сіз өзіңіз үйрену уақыты келді деп шешсеңіз.

Өзіңіз жасай алмайтын — және үйренгіңіз келмейтін — жұмыстар үшін бұрынғы серіктесіңізге қоңырау шалғаннан гөрі, досыңыздан сұраған немесе маман жалдаған дұрыс. Бұл соңғы нұсқа сізді болашаққа ұмтылудың орнына ескі қарым-қатынасқа байлап қояды.

Жаңа жолды табу

Қаламайтын нәрсеңізге емес, қалайтын нәрсеңізге ұмтылыңыз. Дағдарыстағы көптеген адамдар нені қаламайтынын өте жақсы біледі: мысалы, жалғыз болуды. Алайда, мақсаттар оң жолмен құрылса, әлдеқайда жақсы болады: мысалы, «Мен жаңа достар тапқым келеді».

Мүмкіндігінше нақты болыңыз. Жаңа өміріңіздің суреті неғұрлым айқын болса, жолдағы алғашқы қадамдарды байқау соғұрлым оңай болады. Сіз: «Мен театрға бару үшін жаңа достар тапқым келеді», — деп ойлауыңыз мүмкін. Бұл нақтырақ мақсат ақыл-ойды жұмыстағы әріптестердің театрға қызығушылық танытатынын білуге және оларды таныстардан достарға айналдыруға немесе тиісті клубқа қосылуға бағыттайды.

Жаңа мүмкіндіктерді іздегенде, өміріңізге жаңа үлгілерді енгізіңіз. Егер сіз әрқашан бірдей нәрселерді жасасаңыз, өміріңіз әрқашан бірдей болады. Сондықтан күнделікті жұмыстарыңызды өзгертуді бастаңыз — бұл жұмысқа жаңа жолмен бару және жаңа қызығушылық тудыратын нәрсені байқау сияқты қарапайым нәрсе болуы мүмкін.

Өзіңізді шабытқа ашыңыз. Серуендеуге шығыңыз немесе жаттығу жасаңыз — денені жұмыс істетіп, бірақ ақыл-ойдың еркін болуына мүмкіндік беретін кез келген нәрсе идеялардың түпсанаңыздан санаңызға шығуына жол ашады. Басқа мүмкін көздер: өзіңізді сұлулықпен қоршау (көркем галереяға бару немесе концертке қатысу); Интернетті шарлау; үйіңіздегі артық заттарды жинау; сізді күлдіретін нәрсені жасау; досыңыздан кеңес сұрау.

Жолдағы қадамдардан ләззат алыңыз. Кейде біз мақсатқа жетуге соншалықты беріліп кетеміз, тоқтап, жолдағы гүлдерді иіскеуді ұмытып кетеміз. Сапардан ләззат алу сонымен қатар тым қатаң мақсаттар тұзағынан және бақыт әкелуі мүмкін басқа нұсқаларды жіберіп алудан сақтайды.

Сауығуға кедергілер

Ашу. Ашулану — әбден табиғи нәрсе, әсіресе қарым-қатынас сіздің қалауыңызға қарсы аяқталса. Білдірілген ашу жарылып, жоғалып кетсе, басылған ашу беттің астында мәңгі қайнап жатуы мүмкін.

Кек алуға құштарлық. Интернет бұрынғы ғашықтарының кірін жаятын сайттарға толы, ал газеттер бұрынғысының киімдерін турап тастаған, перделердің етегіне асшаяндар тігіп қойған немесе қымбат шарап коллекциясын көршілерінің табалдырығына төгіп тастаған адамдардың оқиғаларына толы. Кек алу қысқа мерзімді рахат сыйлағанымен, ол орта және ұзақ мерзімді перспективада кері әсер етеді. Біріншіден, ол жазалауды шақырады, екіншіден, кекшіл адамдар алға жылжу туралы ойлаудың орнына, жек көру арқылы ескі қарым-қатынасқа байланады.

Балалар. Бірге балаларыңыз болғанда, сіздер мәңгілікке байланысасыздар. Бұл олар кішкентай кезде ғана емес, олардың мектеп бітіру кешінде, үйлену тойында және немерелеріңіздің шоқындіру рәсімінде де жалғасады. Сондықтан сөзсіз нәрсені қабылдап, оны барынша пайдаланыңыз. Алғашқы бірнеше айда шай ішуге кіргеннен гөрі балаларды сыртта қалдыру оңайырақ болуы мүмкін, бірақ егер жеке дұшпандық сыпайы болуға мүмкіндік бермесе, татуласу қызметін іздеңіз. Бұрынғы серіктесіңізді қанша жек көрсеңіз де, мұны балаларыңызға білдірмеңіз — олар екі ата-ананы да жақсы көретінін ұмытпаңыз — немесе оларға жақ таңдауға қысым жасамаңыз.

Татуласуға үміттену. Кейбір адамдар тым ерте беріледі және сақтауға болатын қарым-қатынас аяқталады, ал басқалары татуласуға тым ұзақ үміттеніп, сауығу процесін кешіктіреді. Сонымен, тепе-теңдікті қалай сақтауға болады? Бұл өте жеке шешім, бірақ мен есікті ашық қалдыра отырып, жақсырақ тәуелсіз болашаққа саяхаттауға — жаңа қызығушылықтар табуға тырысар едім. Егер сіздің бұрынғы серіктесіңіз жаңа қарым-қатынас бастаса немесе опасыздық себебінен кетсе, лимеренция шарықтау шегінде тұрғанда оның қайтып оралуы екіталай.

Уақыт. Кейде жағдайлар мен жай ғана сәтсіздік адамның алға жылжуына кедергі келтіруі мүмкін. Біріншіден, өміріңізге қараңыз: сізді не ұстап тұруы мүмкін? Екіншіден, сұраңыз: Басқа жол бар ма? Үшіншіден, шыдамды болыңыз. Қалпына келу үшін уақыт қажет, және егер бәрі «суды жоғары қарай итеру» сияқты сезілсе, бұл қазір сіз үшін дұрыс таңдау болмауы мүмкін.

Сізде дұрыс мақсат бар ма? Адамдардың көпшілігі жай ғана бақытты болғысы келеді. Өкінішке орай, бақыт өте алдамшы болуы мүмкін, әсіресе қарым-қатынасы бұзылған және өмір оларды тепкілегендей сезінетін адам үшін. Гедонистік ләззаттар (жақсы кеш сияқты) немесе сезімдік ләззаттар (жаңа гаджет немесе жаңа киім) бақыт әкелгенімен, олар тек қысқа мерзімді жеңілдік береді. Алайда, егер мақсат өсу және жақсырақ адам болу болса, ешқандай тәжірибе босқа кетпейді. Сонымен қатар, бақыт назарды не дұрыс емес екеніне аудара алса (және адамды тұйыққа тіреп, көңілін қалдырса), жеке өсу позитивті болашаққа назар аударады.

Жаңа қарым-қатынас табу

Шынымен дайын екеніңізді тексеріңіз. Ажырасу ешқашан өзін-өзі бағалауға жақсы әсер етпейді және біреудің, кез келген адамның сізді тартымды деп табуы басыңызды айналдыратыны сөзсіз. Жаңа махаббаттың бас айналдыратын толқуы да қайғыны ұшырып жібереді, сондықтан көптеген ажырасқандар жұбаныш ретінде жаңа қарым-қатынасқа секіреді. «Бұл жай ғана аздап көңіл көтеру болуы керек еді, — дейді Мэгги, отыз бір жастағы жеке көмекші, — және біз күлдік, мен өзімді жақсырақ және еркін сезіне бастадым. Сол кезде ол мені тым тез байсалды болып бара жатыр деп ойлап, кетіп қалды. Мен жерге қатты соққымен қайта түстім және шын мәнінде бұрынғыдан да жаман сезіндім».

Кеңес: Жалғыз қалу уақытының маңыздылығын елемеңіз, өйткені бұл қайтадан жұптың жартысы болмас бұрын өзіңіздің жеке басыңызды табу мүмкіндігі. Ереже бойынша, сауығуды бастамас бұрын барлық қиын күндерден — Рождество, туған күн, мерейтой — жалғыз өту үшін бізге бір жыл қажет. Сондықтан осы қиын жағдайларда өзіңізді достарыңызбен немесе отбасыңызбен қоршаңыз.

Қайталауда тұрып қалмаңыз. Көптеген екінші рет үйленген қалыңдықтар мен күйеу жігіттер бірінші серіктесінен мүлдем басқа адамға үйленгендерін айтады және шын мәнінде қарама-қарсысына барған. Бұл дегеніміз, сол мәселелер әлі де ойналады, тек басқа позициядан. «Менің бірінші күйеуім басқаруды ұнататын — маған не істеу керектігін үнемі айтып, өзімді кішкентай қыз сияқты сезіндіретін, — дейді Пэтси, жиырма тоғыз жастағы заң хатшысы. — Сондықтан екінші күйеуімнің маған қатты ұнағаны — ол өте жұмсақ және барлығын қалай болса солай қабылдайтын еді. Бірақ ештеңе істелмейтін сияқты болды, сондықтан мен барлық шешімдерді қабылдап, оны мазалайтын болдым. Кез келген адам мені оның анасы деп ойлар еді!» Өкінішке орай, Пэтси дұрыс келіссөз жүргізуді және жауапкершілік тең бөлінетін қарым-қатынасты табуды үйренбеген еді.

Кеңес: Сізді қызықтыратын әйел немесе ер адам түрі балалық шағыңызға және қарым-қатынастар туралы алғаш қалай білгеніңізге: анаңыз бен әкеңізді бақылауға байланысты. Олар күрескен мәселелер сіз де шешуге тырысатын мәселелер болады.

Тым алысқа қарамаңыз. Сонымен бір жыл өтті, сіз ең жаманынан өттіңіз және қайтадан кездесуге шықтыңыз. Енді әрбір жаңа ер адам немесе жаңа әйел сіздің бақытты соңыңыз деп ойлау азғыруы бар. Бұл табиғи болса да — өйткені бұл бізге қарым-қатынаста мүлдем пайдасыз емес екенімізге үміт береді — екінші кездесуде бірге қандай тұқымды ит сатып алатыныңыз туралы қиялдауға көмектеспейді. «Мен әрқашан әңгімені жеңіл ұстадым, — дейді Джо, отыз екі жаста және он сегіз ай бұрын ажырасқан, — бірақ ер адамдар не алыстап кетті, не жабысқақ болғаны сонша, клаустрофобия тудырды». Джо мұны білмесе де, ол дұрыс ер адамдарды үркітетін белгілер беріп тұрды.

Кеңес: Кездесулердің үш түрі бар екенін есте сақтаңыз: танысу кездесулері (алғашқы үш-бес), көңілді кездесулер (бір-бірінің компаниясынан ләззат алу) және құрықтау кездесулері. Алғашқы екеуінен өтпейінше үшінші түрге жете алмайсыз. Кейде көңілді қарым-қатынас — онда сіз босаңсып, бір-біріңіздің компаниясынан ләззат ала аласыз — байсалды ұзақ мерзімді қарым-қатынасқа әкелмесе де, өте емдік және позитивті болуы мүмкін. Сондықтан сәттен ләззат алыңыз.

Ненің өткенге, ненің қазіргіге жататынын анықтаңыз. Жаңа қарым-қатынасты бастағанда, бұрынғы серіктесіңіз сізді ашуландырған нәрсе үшін жаңа серіктесіңізге ашуланбаңыз. Ескі сценарийді оқу оңай, әсіресе шаршағанда немесе күйзелісте болғанда. «Жаңа күйеуім Джон ас үйге кіріп, қалаға барып бірнеше ұсақ-түйек алу керек болғандықтан жөндеуді тоқтататынын хабарлағанда, мен қатып қалғанымды сездім, — дейді Сюзанна, отыз бес жаста және екі баланың анасы. — Мен оған айқайлап жібердім, ол ренжіп қалды және біз менің көзқарасым туралы қатты ұрыстық. Тек кейінірек тынышталған кезде мен оған бірінші күйеуімнің үй шаруасынан сытылып кету үшін миллион сылтауды — мысалы, заттардың жоқтығын — қалай қолданатынын айттым. Бірақ Джонға шынымен де көбірек бояу қажет болған екен».

Кеңес: Денеңіздегі сезімдерге — жүректің тезірек соғуына немесе беттің қызаруына — назар аударыңыз, осылайша ашудың ескерту белгілерін білесіз. Содан кейін, өткен қарым-қатынастан қалған ұрысқа кіріспес бұрын «тексеруді» ұмытпаңыз. Мысалы: «Мен сенің бұл сапарды сылтау ретінде қолданып тұрғаныңды сезіп тұрмын — бұл дұрыс па, әлде бұрыс па?»

Салыстырмаңыз — тіпті өз басыңызда да. Бұрынғы серіктесіңізді қаншалықты ұнатпасаңыз да, сізге ерекше ұнаған нәрселер болады: оның тамып тұрған шүмекті жөндеудегі ептілігі; оның бағбандық қабілеті. Өткенді еске алу сізді жаңа серіктесіңіздің артықшылықтарына соқыр етуі мүмкін. Өзіңізді серіктесіңіздің бұрынғысымен де салыстырмаңыз. «Менің екінші күйеуімнің Прованста коттеджі бар — әрине, ол оны бұрынғы әйелімен сатып алған, бірақ бірлескен қамқорлықты сақтап қалған, — дейді Джиллиан, қырық үш жастағы сатушы. — Бұл біздің біріккен балалар тобымыз үшін керемет, бірақ демалыс бұзылды, өйткені ол бұрынғы әйелін айта берді. Оған мына мейрамхана қалай ұнағаны, олар ананы сатып алған немесе мынаны істеген кезі туралы. Мен үнемі ойлай бердім: менің тамағым стандартқа сай ма, ол бикиниде жақсырақ көрінді ме?» Жаңа серіктесіңіз алғашқы он екі айдан кейін өткенге табиғи қызығушылық танытса да, бұрынғыны (тіпті кемсіту мағынасында да) айтпаңыз.

Кеңес: Екеуіңіздің де алғашқы жұбайларыңыз туралы естелігі жоқ басқа жұптармен достасыңыз. Тек ескі достар шеңберін қабылдау қарым-қатынасты өткенде қалдыруы мүмкін.

Өзіңіздің қайтадан осал болуыңызға рұқсат етіңіз. Жараланғаннан кейін қайтадан күйреуден қорқып, бірдеңені ұстап қалу табиғи нәрсе. Бұл сондай-ақ жаңа қарым-қатынасқа 100 пайыз берілмегеніңізді білдіруі мүмкін немесе жаңа серіктесіңіз сізді шынымен танымайтынын сезінуі мүмкін. «Бал айынан бір ай өткен соң мен өте оғаш көңіл-күйге түстім — тордағы жануар сияқты, — дейді Донна, жиырма алты жастағы фитнес нұсқаушысы. — Күйеуім менен не болғанын сұрады, мен оны «Ештеңе» деп итеріп тастайын деп жатқанмын. Оның орнына кішкентай дауыс: «Мен қорқамын», — деді. Ол келіп мені құшақтады, мен жыладым да жыладым. Сол сәтте мен өзімді оған ешқашан жақын сезінбеген едім».

Кеңес: Ауырсынудан аулақ болу мүмкін емес; бұл бізді адам ететін нәрсенің бір бөлігі. Тәуекелге бармай, өмірді бейтарап өткізгеннен гөрі, құлдыраулар мен көтерілулерді қабылдаған дұрыс.

Өзіңізге сеніңіз. Егер сіз өзіңізді көбірек танып-білсеңіз, әсіресе қажеттіліктеріңізді тереңірек түсінсеңіз, жаңа қарым-қатынасыңыздың үлкен сәттілік болмауына ешқандай себеп жоқ. «Мен АХАЖ бөліміне кіргенде, менің бірінші үлкен үйлену тойымнан көптеген достар мен туыстар болды, — дейді Люси, отыз бір жаста, — мен олар: тағы да басталды деп ойлай ма деп қорықтым. Бірақ іштей мен бұл жолы шынымен басқаша екенін білдім».

Кеңес: Потенциалды серіктестерді жамандайтын достардың орнына, жақсы қарым-қатынастардың күшіне сенетін адамдармен қоршаңыз. Түптеп келгенде, біз дұрыс таңдау жасаймыз және махаббат пен сындарлы дауласу дағдылары арқылы кез келген кедергіні жеңуге болады.

Түйіндеме

Қарым-қатынастың бұзылуы сияқты үлкен сәтсіздік кезінде бұл әлемнің соңы сияқты сезіледі. Алайда, қараңғы күндер жаңа, қызықты өмірге трамплин болуы мүмкін. Құпия — бүгінгі ащы лимондарды ертеңгі лимонадқа айналдыру.

Жеке апат болған нәрседен айығу үшін уақыт қажет. Сондықтан өзіңізді еркелетіңіз және өзіңізге қосымша қысым жасамаңыз.

Ашулануға рұқсат етіңіз, бірақ оны балалардан алмаңыз немесе кек алуға тырыспаңыз, өйткені бұл олардың және сіздің сауығуыңызды тоқтатады.

Уақыт өте келе, өзін-өзі тану және қысқа жолдарды таңдамау міндеттемесі арқылы сіз жақсы болашаққа жетіп, қайтадан биікке ұшасыз.

Жаттығулар

Адамдар қаншалықты позитивті болуды таңдаса да, ауырсыну қайта оралатын кездер әрқашан болады. Әдетте бұл деструктивті ойлар суреттер немесе қысқа фильм роликтері түрінде келеді. Мысалы, сіз бұрынғы серіктесіңіздің сүйікті кітабымен және сусынмен ваннада жатқанын елестетесіз. Ал сіз әлі де үш баламен күресуіңіз керек. Немесе бұл сіз өкінетін оқиға болуы мүмкін және жадыңыз оны қайта-қайта ойната береді. Табиғи реакция — бұл суреттерді басып тастау және өзімізді басқа нәрсемен алаңдату. Оның орнына келесі жаттығуды жасап көріңіз. Бұл сізге ешкім кедергі жасамайтын кезде жақсы жұмыс істейді.

Эмоционалды құтқару пакеті

Суретті өзгерту — апатпен күресу үшін миыңызды қайта бағдарламалаудың ең жақсы жолы. Суретке тақырыптық атау беріңіз. Оны дауыстап айтыңыз, өйткені бұл өзіңізді ауырсынудан алшақтатудың алғашқы қадамы. (Мысалы, ванна суретін «бегемот» деп атауға болады. Аздаған әзіл әрқашан ауырсынуды таратуға көмектеседі.)

Сурет сіздің қиялыңызда қай жерде? (Ол тікелей көз алдыңызда ма, әлде бір жақта ма, әлде сізді қоршап тұр ма?) Нақты болыңыз. Оны қайда қойып, өзіңізді жақсы сезіне алар едіңіз? Суретті қабырғада ойнап тұрған фильмге айналдырып көріңіз. Бұл оны одан да алыс және сондықтан азырақ ауыр етіп көрсетуі мүмкін. Нақты болудың маңыздылығын есте сақтаңыз және нәтижелерді дауыстап айтуға тырысыңыз.

Суреттің түсі қандай? Кейде суретіңізді ақ-қарадан түрлі-түстіге немесе керісінше өзгерту естелікті немесе ескі серіктестің жаңа өмірі туралы идеяңызды азырақ айқын сезінуге көмектеседі. Бұл сіздің қиялыңыздың қалай жұмыс істейтініне байланысты.

Бұл қозғалатын сурет пе, әлде қозғалмайтын ба? Сіз не естисіз? Тағы да, суреттің пішінін өзгерту немесе дауыстарды өзгерту (олардың дыбыс деңгейін төмендету, дауысты Микки Маус стиліне өзгерту және т.б.) естеліктің сақталу жолын өзгерте алады. Иіс немесе дәм бар ма? Қайғылы сезімді бақытты сезімге ауыстыра аласыз ба?

Фильмді қайта ойнатып көріңіз. Оны қалай өзгерткіңіз келеді? (Мысалы, ваннадағы су тым ыстық болып кетеді және бұрынғы серіктесіңіз секіріп шығуға мәжбүр болады немесе патшайым оның ванна бөлмесін аралап жүріп, ваннаның үстіне үңілу үшін тоқтайды. Ол тіпті: Алыстан келдіңіз бе? деп сұрауы мүмкін.) Олардың жаңа өмірі туралы қиялыңызбен ойнау арқылы сіз бұл тек қиял екенін еске түсіресіз. Немесе камераның ваннадан артқа шегініп, үйдің қалған бөлігін және оның киімдерінің шашылып жатқанын көргенін елестетіңіз. Енді сіз оның артынан жинаудың қажеті жоқ екеніне жеңілдеп қала аласыз.

Соңында...

Қорытындылай келе:

«Мен сені сүйемін, бірақ саған ғашық емеспін» — бүгінгі күннің ең өзекті қарым-қатынас мәселесі. Біз енді ыңғайлы қарым-қатынастарға қанағаттануға дайын емеспіз, керісінше толығымен қанағаттанарлық қарым-қатынастарды күтеміз.

Махаббат қарым-қатынастарды біріктіретін желімге айналғанымен, біздің мәдениетіміз оны дұрыс анықтау, өлшеу және түсіну үшін тым үлкен немесе тым мистикалық тақырып ретінде қарастырды.

Біздің қоғамның мифтерінің ешқайсысы «Махаббат бәрін жеңеді» дегеннен күшті емес. Алайда, бұл оқиғаның бір бөлігі ғана — табандылық, батылдық және уақыт бөлу бірдей маңызды — бірақ біз сүйіспеншілік байланысының шынайы табиғатын зерттеуден қашқақтайтындықтан, оның күрделілігіне соқырмыз.

Қақтығыссыз толық қанағаттанарлық қарым-қатынасқа ие болу мүмкін емес; даулардан қашу шынайы сүюге кедергі келтіруі мүмкін. Баламасы — «Кешір, жаным, менің махаббатым сөніп қалды» деген үмітсіздік пен дәрменсіздік.

ILYB-тен аулақ болуға болады және махаббат пен оның уақыт өте келе қалай өзгеретіні туралы көбірек біліммен құмарлық шын мәнінде қанағаттанарлық қарым-қатынаспен бірге оралады.

Қосымша Позитивті ерекшелеңіз

Төменде Он бірінші тараудағы жаттығуға арналған кейбір ықтимал жауаптар берілген:

Неге мен әрқашан тазалауым керек? Позитивті: Үйді таза ұстауға көмектескеніңе қатты ризамын. Нақты мақсат: Егер қоқысты шығарсаң, бұл мен үшін көп нәрсені білдірер еді.

Мені жұлқылауды қоясың ба? Позитивті: Маған сенің мені ақырын сипағаның ұнайды. Нақты мақсат: Маған арқамды тыныштандыратын массаж жасайсың ба?

Сен ешқашан секс бастамайсың. Позитивті: Сен мені азғырған кез маған қатты ұнады. Нақты мақсат: Мен сұрауды қоямын және сен дайын болғанша күтемін.

Сен үнемі достарыңмен қыдырасың. Позитивті: Маған бірге өткізген уақытымыз ұнайды. Нақты мақсат: Сәрсенбіде киноға барайық па?

Сен менден қашқақтағанда мен жек көремін. Позитивті: Сен үйге ерте келгенде керемет. Нақты мақсат: Жұмыстан кейін кездесіп, бірге сусын ішейік.

Сен тым сынисың. Позитивті: Сен мені мақтаған кезде мен қатты бағаладым... Нақты мақсат: Менің ойымша, біз бір-бірімізге жиірек рахмет айтуға тырысуымыз керек.

Неге сен жеңілдей алмайсың? Позитивті: Маған бірге өткізген көңілді уақыттарымыз қатты ұнайды. Нақты мақсат: Осы демалыста керемет бірдеңе жасайық.

Неге маған телефон соқпадың? Позитивті: Күндіз сенің даусыңды есту өте жақсы. Нақты мақсат: Ертең бір уақытта бір-бірімізбен хабарласуға тырысайық.

Сен балалармен ештеңе істемейсің. Позитивті: Сен балалармен бірдеңе істегенде, бұл олар үшін өте маңызды. Нақты мақсат: Бүгін түстен кейін балаларды саябаққа апара аласың ба?

Дәліз шамын жөндейтін уақыт келген жоқ па? Позитивті: Жабысқақ тартпаны жөндегенің үшін көп рахмет, бұл менің өмірімді әлдеқайда жеңілдетті. Нақты мақсат: Дәліз шамын қашан жөндей алатыныңды білесің бе?

Алғыс

Осы кітапты жазуға мүмкіндік берген көмек, қолдау және кеңестер үшін рахмет: Розмари Дэвидсон, Мэри Дэвис, Кейт Бланд, Эмили Свит, Игнасио Джаркин, Крис Тейлор, Гейл Лу, Джейми Маккей, Сью Куинн, Патрик Уолш, Алан Оливер, Александра Прингл, Рут Логан, Изабелла Перейра, Виктория Миллар, Люси Хоукинс, Джессика Кларк, Розалинд Лоу, Нан Пэрри, Тесса Хилтон және Рэйчел Колдер.

Сілтеме 1 Егер сіз тақырып бойынша қосымша ақпарат алғыңыз келсе, мен Чапманның кітабын ұсынар едім. Ол әсіресе махаббат берудің маңыздылығын атап өтуде жақсы, ал көптеген өзіне-өзі көмек кітаптары тек алуға назар аударады.

Автор туралы ескертпе

ЭНДРЮ Г. МАРШАЛЛ Ұлыбританияның жетекші жұптарға кеңес беру қайырымдылық ұйымы RELATE-те білім алған және қазір Лондонда және Сассексте жеке тәжірибедегі топты басқарады. Ол The Times, Observer, Mail on Sunday және әлемдегі көптеген әйелдер журналдары үшін қарым-қатынастар туралы жазады.

Автордың басқа кітаптары

The Single Trap: The Two-Step Guide to Escaping it and Finding Lasting Love (Жалғыздық тұзағы: Одан құтылудың және тұрақты махаббатты табудың екі қадамдық нұсқаулығы)

How Can I Ever Trust You Again?: Infidelity: From Discovery to Recovery in Seven Steps (Саған қалай қайта сене аламын?: Опасыздық: Ашудан қалпына келтіруге дейін жеті қадам)

Learn to Love Yourself Enough: Seven Steps to Improving Your Self-Esteem and Your Relationships (Өзіңді жеткілікті сүюді үйрен: Өзін-өзі бағалауды және қарым-қатынастарыңды жақсартудың жеті қадамы)

Heal and Move On: Seven Steps to Recovering from a Break-Up (Сауығу және алға жылжу: Ажырасудан қалпына келудің жеті қадамы)

Help Your Partner Say ‘Yes’: Seven Steps to Achieving Better Cooperation and Communication (Серіктесіңізге «Иә» деп айтуға көмектесіңіз: Жақсырақ ынтымақтастық пен қарым-қатынасқа қол жеткізудің жеті қадамы)

Resolve Your Differences: Seven Steps to Coping with Conflict in Your Relationship (Айырмашылықтарыңызды шешіңіз: Қарым-қатынасыңыздағы қақтығысты жеңудің жеті қадамы)

Are You Right For Me?: Seven Steps to Getting Clarity and Commitment in Your Relationship (Сен маған лайықсың ба?: Қарым-қатынасыңызда айқындық пен міндеттеме алудың жеті қадамы)

Make Love Like a Prairie Vole: Six Steps to Passionate, Plentiful and Monogamous Sex (Прерий тышқаны сияқты махаббат жасаңыз: Құмарлық, мол және моногамды жыныстық қатынасқа алты қадам)

I Love You But You Always Put Me Last: How to Childproof Your Marriage (Мен сені сүйемін, бірақ сен мені әрқашан соңғы орынға қоясың: Некеңізді балалардан қалай қорғауға болады)

My Wife Doesn’t Love Me Any More: The Love Coach Guide to Winning Her Back (Әйелім мені енді сүймейді: Оны қайтаруға арналған махаббат жаттықтырушысының нұсқаулығы)

My Husband Doesn’t Love Me and He’s Texting Someone Else: The Love Coach Guide to Winning Him Back (Күйеуім мені сүймейді және ол басқа біреуге хабарлама жазып жүр: Оны қайтаруға арналған махаббат жаттықтырушысының нұсқаулығы)

What is Love?: 50 Questions About How to Find, Keep, and Rediscover it (Махаббат деген не?: Оны қалай табу, сақтау және қайта ашу туралы 50 сұрақ)

Wake Up and Change Your Life: How to Survive a Crisis and be Stronger, Wiser and Happier (Ояныңыз және өміріңізді өзгертіңіз: Дағдарыстан қалай аман қалуға және күштірек, дана және бақытты болуға болады)

I Can’t Get Over My Partner’s Affair: 50 Questions About Recovering From Extreme Betrayal and the Long-Term Impact of Infidelity (Мен серіктесімнің опасыздығын жеңе алмаймын: Төтенше сатқындықтан қалпына келу және опасыздықтың ұзақ мерзімді әсері туралы 50 сұрақ)

САҒАН ҚАЛАЙ ҚАЙТА СЕНЕ АЛАМЫН? ОПАСЫЗДЫҚ: АШУДАН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУГЕ ДЕЙІН ЖЕТІ ҚАДАМ

Зинақорлықпен күресуге және қарым-қатынасыңызды сақтауға арналған қолдаушы және практикалық нұсқаулық.

Өмірде серіктесіңіздің опасыздық жасап жүргенін білуден асқан жарақатты нәрсе аз. Сіз тек ауырсыну мен ашумен ғана емес, сонымен бірге серіктесіңіздің бөтен адам екендігін сезінумен де күресесіз. Сіз жақсы көретін және білемін деп ойлаған адам сізге осылай қалай қарай алады? Серіктесіңізге қалай қайта сене аласыз?

Дүрбелеңге түспеңіз. Миллиондаған қарапайым ерлер мен әйелдер сол жолмен жүріп өтті және соңында махаббаттары қалпына келіп қана қоймай, айтарлықтай күшті және жақсы қарым-қатынаспен шықты. Сіз опасыздықты ашқан адам болсаңыз да, әлде ашылған адам болсаңыз да, Маршалл нұсқаулық пен қолдау ұсынады және мыналарды түсіндіреді:

Жұптардың ашудан қалпына келтіруге дейін өтетін жеті кезеңі.

Адамдарды опасыздыққа не осал етеді.

Опасыздықтың сегіз түрі және серіктесіңіздің опасыздығын түсіну қалу немесе кету туралы шешім қабылдаудың кілті екендігі.

Қиялыңыздың шектен шығуын және миыңыздың балқып кетуін қалай тоқтатуға болады.

Неліктен кейбір жұптар күштірек болып шығады, ал басқалары қалпына келтіру процесінен шығып қалады.

25 жылдан астам неке терапевті тәжірибесі бар Маршалл жүздеген жағдайлық зерттеулерге сүйенеді және ақылға қонымды, жанашыр және практикалық кеңестер береді.

ЖЕТІ ҚАДАМ СЕРИЯСЫ

СЕН МАҒАН ЛАЙЫҚСЫҢ БА? Қарым-қатынасыңызда айқындық пен міндеттеме алудың жеті қадамы

Қарым-қатынастың ұзақ мерзімді болашағы бар-жоғын айту қиын болуы мүмкін. Егер сіз оның байсалды екеніне немесе жай ғана уақытыңызды босқа өткізіп жатқаныңызға сенімді болмасаңыз, немесе сіз кірпіш қабырғаға соғылып, бәріне күмән келтіретін ұзақ мерзімді қарым-қатынаста болсаңыз, бұл кітап сізге арналған.

СЕРІКТЕСІҢІЗГЕ «ИӘ» ДЕП АЙТУҒА КӨМЕКТЕСІҢІЗ Жақсырақ ынтымақтастық пен қарым-қатынасқа қол жеткізудің жеті қадамы

Сіз сыпайы сұрап көрдіңіз бе, бірақ ештеңе өзгермеді ме? Мазалау, ренжу немесе ашулану жағдайды нашарлата ма? Күнделікті мәселелер бойынша ынтымақтастықты қалайсыз ба, әлде серіктесіңіздің қарым-қатынасыңызға тағы бір мүмкіндік беруін қалайсыз ба, бұл кітапта жауаптар бар.

ӨЗІҢДІ ЖЕТКІЛІКТІ СҮЮДІ ҮЙРЕН Өзін-өзі бағалауды және қарым-қатынастарыңды жақсартудың жеті қадамы

Ең маңызды қарым-қатынастардың бірі — өзіңізбен қарым-қатынасыңыз. Өзін-өзі бағалаудың сау сезімін және өмірге оң көзқарасты дамытуды үйреніңіз.

АЙЫРМАШЫЛЫҚТАРЫҢЫЗДЫ ШЕШІҢІЗ Қарым-қатынасыңыздағы қақтығысты жеңудің жеті қадамы

Даулардан қашу ұзақ мерзімді проблемаларды жинақтайды. Бұл қарапайым кітап қарым-қатынастағы қақтығыстармен қалай күресуге, нәтижелі дауласуға және тұрақты шешімдер табуға болатынын түсіндіреді.

ӨМІРЛІК МАХАББАТ ХИКАЯСЫН ҚҰРЫҢЫЗ Қарым-қатынасыңызды жандандырудың жеті қадамы

Кішкентай өзгерістер енгізу қарым-қатынасыңыздағы құмарлықты қайта жағуы мүмкін. Бұл практикалық кітап жұптарға жаңа перспектива алуды және махаббаттарын жанып тұруды көрсетеді.

САУЫҒУ ЖӘНЕ АЛҒА ЖЫЛЖУ Ажырасудан қалпына келудің жеті қадамы

Ажырасу әрқашан ауыр процесс және адамды есеңгіретіп тастауы мүмкін. Бұл ажырасулармен күресуге, не дұрыс болмағанын түсінуге және алға жылжуды үйренуге арналған позитивті және практикалық нұсқаулық.

WWW.BLOOMSBURY.COM/ANDREWGMARSHALL

Пікірлер (0)

Әзірге пікір жоқ.