Home

Шығармашылықтың құпия кодтары

Name: Шығармашылықтың құпия кодтары
Author: Austin Kleon

Austin Kleon

Оқылуы: 0%

Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).

Жазу өлшемі 20 px

Жол аралығы 1.85

Әріп аралығы 0.30 px

Абзац аралығы 0.95 em

Суретшідей ұрла

Шығармашылық туралы ешкім айтпаған 10 нәрсе

Остин Клеон

«Өнер — бұл ұрлық». — Пабло Пикассо

«Тәжірибесіз ақындар еліктейді; кемелденген ақындар ұрлайды; нашар ақындар алған нәрсесінің көркін бұзады, ал жақсы ақындар оны жақсырақ немесе кем дегенде басқаша дүниеге айналдырады. Жақсы ақын өз ұрлығын тұтас бір сезімге айналдырады, ол бірегей және өзі алынған түпнұсқадан мүлдем өзгеше болады». — Т. С. Элиот

Менің бір теориям бар: адамдар сізге кеңес бергенде, олар шын мәнінде өткен шақтағы өздерімен сөйлеседі.

Бұл кітап — менің өзімнің бұрынғы нұсқаммен сөйлесуім.

Бұл — менің өнер тудыру жолын түсінуге тырысқан он жылға жуық уақыт ішінде үйренгендерім. Бірақ оларды басқалармен бөлісе бастағанда, қызық жағдай болды — мен бұл кеңестердің тек суретшілерге ғана емес екенін түсіндім. Олар барлығына арналған.

Бұл идеялар өз өмірі мен жұмысына шығармашылық енгізгісі келетін кез келген адамға қатысты. (Бұл бәрімізге қатысты болуы керек. )

Басқаша айтқанда: Бұл кітап сізге арналған. Кім болсаңыз да, не жасасаңыз да.

Бастайық.

Суретшідей ұрла

Әрбір суретшіге мынадай сұрақ қойылады: «Идеяларды қайдан аласыз? » Шыншыл суретші былай деп жауап береді: «Мен оларды ұрлаймын».

Суретші әлемге қалай қарайды?

Алдымен сіз нені ұрлауға тұрарлық екенін анықтайсыз, содан кейін келесі нәрсеге көшесіз. Негізі, бар болғаны осы.

Әлемге осылай қарасаңыз, ненің «жақсы», ненің «жаман» екеніне бас қатыруды тоқтатасыз — тек ұрлауға тұрарлық және ұрлауға тұрмайтын дүниелер ғана болады.

Кез келген нәрсені алуға болады. Егер бүгін ұрлауға тұрарлық ештеңе таппасаңыз, оны ертең, бір айдан кейін немесе бір жылдан кейін табуыңыз мүмкін.

«Мен зерттейтін жалғыз өнер — бұл өзім ұрлай алатын дүниелер». — Дэвид Боуи

Жазушы Джонатан Летем адамдар бір нәрсені «түпнұсқа» (оригинал) деп атаса, он жағдайдың тоғызында олар жай ғана бастапқы дереккөздерді немесе қолданылған сілтемелерді білмейтінін айтқан.

Жақсы суретшінің түсінетіні — ештеңе жоқтан пайда болмайды. Барлық шығармашылық жұмыс бұрынғы дүниелерге негізделеді. Ештеңе толықтай түпнұсқа емес.

Бұл Киелі кітапта да жазылған: «Күн астында жаңа ештеңе жоқ». (Екклесиаст 1:9)

Кейбір адамдар бұл идеяны көңілсіз деп санайды, бірақ ол мені үмітке бөлейді. Француз жазушысы Андре Жид айтқандай: «Айтылуы керек нәрсенің бәрі бұрын айтылған. Бірақ оны ешкім тыңдамағандықтан, бәрін қайтадан айту керек».

Егер біз толықтай түпнұсқа болу жүгінен босасақ, жоқтан бар жасауға тырысуды тоқтатып, ықпалдан қашудың орнына оны қабылдай аламыз.

«Түпнұсқалық деген не? Байқалмай қалған плагиат». — Уильям Ральф Индж

Әрбір жаңа идея — бұл бір немесе бірнеше алдыңғы идеялардың мэшапы (бірнеше элементті біріктіру) немесе ремиксі.

Міне, өнер мектебінде үйрететін бір айла. Қағазға екі параллель сызық сызыңыз:

Мұнда қанша сызық бар?

Бірінші сызық бар, екінші сызық бар, бірақ олардың арасында негативті кеңістік (нысандар арасындағы бос орын) сызығы өтеді.

Көрдіңіз бе? 1 + 1 = 3.

Генетика — жақсы мысал. Сіздің анаңыз бен әкеңіз бар. Сізде екеуінің де белгілері бар, бірақ сіз олардың жиынтығынан үлкенсіз. Сіз анаңыз бен әкеңіздің және барлық ата-бабаларыңыздың ремиксісіз.

Сіздің отбасылық шежіреңіз сияқты, идеялар шежіресі де бар. Сіз отбасыңызды таңдай алмайсыз, бірақ мұғалімдеріңізді, достарыңызды, тыңдайтын музыкаңызды, оқитын кітаптарыңызды және көретін фильмдеріңізді таңдай аласыз.

Шын мәнінде, сіз өз өміріңізге енгізуге рұқсат берген дүниелердің жиынтығысыз. Сіз өзіңізге ықпал еткен нәрселердің қосындысысыз. Неміс жазушысы Гёте: «Бізді сүйген дүниелеріміз қалыптастырады және тәрбиелейді», — деген.

«Біз әкесіз өскен балалар едік... сондықтан біз әкелерімізді пластинкалардан, көшелерден және тарихтан таптық. Біз өзіміз құратын әлемге шабыт беретін ата-бабаларды өзіміз таңдап алдық». — Jay-Z

Суретші — бұл коллекционер. Жинағыш (хордер) емес, назар аударыңыз, мұнда айырмашылық бар: жинағыштар бәрін талғамай жинай береді, ал суретшілер таңдап жинайды. Олар тек өздеріне шынымен ұнайтын нәрселерді ғана жинайды.

Бір экономикалық теория бар: егер сіз бес жақын досыңыздың табысын алып, олардың орташа мәнін есептесеңіз, шыққан сан сіздің өз табысыңызға жақын болады.

Меніңше, идеялық табысымыз да дәл солай. Сіз айналаңызды қоршаған дүниелерден асып кете алмайсыз. Анам маған: «Қоқыс кірсе, қоқыс шығады», — дейтін. Бұл менің жүйкеме тиетін. Бірақ қазір оның не айтқысы келгенін түсінемін.

Сіздің жұмысыңыз — жақсы идеяларды жинау. Неғұрлым көп жақсы идея жинасаңыз, соғұрлым таңдау мүмкіндігіңіз артып, соғұрлым жақсы дүниелерден шабыт ала аласыз.

«Шабыт оятатын немесе қиялыңызды ұштайтын кез келген жерден ұрлаңыз. Ескі фильмдерді, жаңа фильмдерді, музыканы, кітаптарды, картиналарды, фотосуреттерді, өлеңдерді, түстерді, кездейсоқ әңгімелерді, архитектураны, көпірлерді, көше белгілерін, ағаштарды, бұлттарды, су айдындарын, жарық пен көлеңкені жұтып қойыңыз. Тек жаныңызға тікелей әсер ететін нәрселерді ғана ұрлаңыз. Осылай істесеңіз, жұмысыңыз (және ұрлығыңыз) шынайы болады». — Джим Джармуш

Марсель Дюшан: «Мен өнерге сенбеймін. Мен суретшілерге сенемін», — деген. Бұл зерттеудің өте жақсы әдісі — егер сіз өз салаңыздың тарихын бірден жұтып қойғыңыз келсе, шашалып қаласыз.

Оның орнына өзіңізге шынымен ұнайтын бір ойшылды — жазушыны, суретшіні, белсендіні немесе үлгі тұтар тұлғаны таңдап алыңыз. Сол адам туралы білуге болатынның бәрін зерттеңіз. Содан кейін сол ойшыл жақсы көрген үш адамды тауып, олар туралы бәрін біліңіз. Мұны мүмкіндігінше көп қайталаңыз. Ағаштың басына қарай мүмкіндігінше жоғары өрмелеңіз. Өз ағашыңызды құрастырғаннан кейін, өз бұтағыңызды шығаратын уақыт келді.

Өзіңізді шығармашылық шежіренің бір бөлігі ретінде сезіну өз дүниеңізді жасай бастағанда жалғызсырап қалмауға көмектеседі. Мен шебемханамда сүйікті суретшілерімнің суреттерін іліп қоямын. Олар мейірімді елестер сияқты. Үстел үстінде еңкейіп отырғанда, олардың мені алға итеріп жатқанын сезе аламын.

Өлі немесе алыстағы ұстаздардың жақсы жері — олар сізді шәкірт ретінде қабылдаудан бас тарта алмайды. Олардан қалағаныңызды үйрене аласыз. Олар өз сабақтарын өз жұмыстарында қалдырып кеткен.

Мектеп — ол бір бөлек. Білім алу — ол басқа. Екеуі әрдайым сәйкес келе бермейді. Мектепте оқысаңыз да, оқымасаңыз да, өзіңізге білім беру — сіздің міндетіңіз.

Өзіңіз өмір сүріп жатқан әлемге қызығушылық танытуыңыз керек. Ақпарат іздеңіз. Кез келген сілтеменің соңына дейін барыңыз. Басқалардан гөрі тереңірек үңіліңіз — алға шығудың жолы осы.

Бәрін Google-дан іздеңіз. Расымен, бәрін. Түстеріңізді, проблемаларыңызды Google-дан іздеңіз. Сұрақ қоймас бұрын оны Google-дан іздеп көріңіз. Не жауабын табасыз, не жақсырақ сұрақ құрастырасыз.

Әрдайым оқыңыз. Кітапханаға барыңыз. Кітаптардың қоршауында болудың өз сиқыры бар. Сөрелер арасында адасып кетіңіз. Библиографияларды оқыңыз. Маңыздысы — сіз бастаған кітап емес, сол кітап сізді жетелеп апарған келесі кітап.

Кітаптарды бірден оқуды жоспарламасаңыз да жинай беріңіз. Кинорежиссер Джон Уотерс: «Оқылмаған кітапханадан маңызды ештеңе жоқ», — деген.

Зерттеу (research) жасауға уайымдамаңыз. Жай ғана іздеңіз.

«Мектепке барсам да, бармасам да, мен әрқашан оқитын едім». — RZA

Қайда барсаңыз да, өзіңізбен бірге қойын дәптер мен қалам алып жүріңіз. Оны шығарып, ойларыңыз бен бақылауларыңызды түртіп алуға дағдыланыңыз. Кітаптардан сүйікті үзінділеріңізді көшіріп алыңыз. Естіп қалған әңгімелерді жазып алыңыз. Телефонмен сөйлескенде сурет салыңыз.

Жаныңызда әрдайым қағаз болуы үшін кез келген әрекетке барыңыз. Суретші Дэвид Хокни костюмдерінің барлық ішкі қалталарын эскиз дәптері сыятындай етіп арнайы тіктірген. Музыкант Артур Рассел нота қағаздарының қиындыларын салып жүру үшін екі алдыңғы қалтасы бар жейделерді кигенді ұнататын.

Swipe file (басқалардан ұрланған идеялар мен материалдар жиынтығы) бастаңыз. Бұл дәл атауы айтып тұрғандай — басқалардан ұрлап алған дүниелеріңізді қадағалайтын файл. Ол цифрлық немесе аналогтық болуы мүмкін — егер ол жұмыс істесе, форматы маңызды емес. Сіз альбом бастап, оған қиындыларды жапсыра аласыз немесе жай ғана телефон камерасына суретке түсіре аласыз.

Ұрлауға тұрарлық нәрсе көрдіңіз бе? Оны swipe file-ға салыңыз. Шыбын шабыт керек пе? Оны ашыңыз.

Газет тілшілері мұны «морг файлы» деп атайды — маған бұл атау тіпті көбірек ұнайды. Сіздің моргыңызда өлі дүниелер сақталады, оларды кейінірек өз жұмысыңызда қайта тірілтесіз.

«Өзіңізге тиесілі емес нәрсені қараусыз қалдырғанша, оны иемденіп алған дұрыс». — Марк Твен

Өзіңіздің кім екеніңізді білгенше күтпей, іске кірісіңіз

Егер мен «шығармашыл» болмас бұрын өзімнің кім екенімді немесе не істегім келетінін түсінгенше күткенімде, әлі күнге дейін бірдеңе жасаудың орнына өзімді іздеп отырар едім. Менің тәжірибемде, біз кім екенімізді бірдеңе жасау және жұмыс істеу барысында түсінеміз.

Сіз дайынсыз. Жасай бастаңыз.

Бастауға қорқуыңыз мүмкін. Бұл қалыпты жағдай. Білімді адамдар арасында өте жиі кездесетін «жалғандық синдромы» (адамның өз жетістіктерін лайықсыз деп санап, өзін алдамшы сезінуі) деген нәрсе бар.

Клиникалық анықтама бойынша бұл — «адамдар өз жетістіктерін іштей қабылдай алмайтын психологиялық құбылыс». Бұл сіз өзіңізді алдамшы сезінетініңізді, бәрін кездейсоқ істеп жатқандай және не істеп жатқаныңызды түсінбейтініңізді білдіреді.

Біліп қойыңыз: біздің ешқайсымыз да түсінбейміз. Шынайы шығармашылықпен айналысатын кез келген адамнан сұраңыз, олар сізге шындықты айтады: олар жақсы дүниелердің қайдан келетінін білмейді. Олар жай ғана өз ісін істеуге келеді. Күн сайын.

Драматургия туралы естідіңіз бе? Бұл Уильям Шекспирдің осыдан 400 жыл бұрын «Сізге қалай ұнайды» пьесасында айтып кеткен нәрсесінің күрделі термині:

Бүкіл әлем — сахна,

Ал ондағы ерлер мен әйелдер — жай ғана актерлер:

Олардың шығатын және кіретін кездері бар;

Және әрқайсысы өз уақытында көптеген рөлдерді ойнайды.

Мұны басқаша қалай айтуға болады? Fake it ’til you make it (соған қол жеткізгенше, сондай екеніңді кейіпте).

Маған бұл тіркес ұнайды. Оны екі түрлі түсінуге болады:

Өзіңіз болмаған нәрсені болғанша кейіптеңіз — сәттілікке жеткенше, бәрі сізді қалағаныңыздай көргенше солай көрініңіз; немесе

Шынымен бірдеңе жасағанша, бірдеңе жасап жатқандай болыңыз.

Маған екі мағына да ұнайды — сіз қазіргі жұмысыңызға емес, болашақта болғыңыз келетін жұмысқа лайық киінуіңіз керек және айналысқыңыз келетін істі қазірден бастауыңыз керек.

Сондай-ақ маған музыкант Патти Смиттің «Жай ғана балалар» (Just Kids) кітабы ұнайды. Бұл суретші болғысы келген екі достың Нью-Йоркке көшуі туралы хикая. Олардың суретші болуды қалай үйренгенін білесіз бе?

«Сіз алдамшы болып бастап, шынайы адамға айналасыз». — Гленн О’Брайен

Олар өздерін суретші ретінде көрсетті. Кітаптың атауы алынған менің сүйікті сахнамда Патти Смит пен оның досы, фотограф Роберт Мэпплторп богемдік сығандарша киініп, бәрі жиналатын Вашингтон-сквер паркіне барады. Оларға бір егде жастағы турист жұп таңдана қарап тұрады. Әйелі күйеуіне: «Ой, оларды суретші түсіріп алшы. Меніңше, олар суретшілер», — дейді. «Қойшы, — деп күйеуі келіспейді. — Олар жай ғана балалар».

Мәселе мынада: Бүкіл әлем — сахна. Шығармашылық жұмыс — бұл театрдың бір түрі. Сахна — бұл сіздің студияңыз, үстеліңіз немесе жұмыс орныңыз. Костюм — бұл сіздің киіміңіз: сурет салатын шалбарыңыз, іскерлік костюміңіз немесе ойлануға көмектесетін қызықты қалпағыңыз. Реквизит — бұл сіздің материалдарыңыз, құралдарыңыз және медиаңыз. Сценарий — бұл жай ғана уақыт. Осында бір сағат, сонда бір сағат — оқиғалар орын алуы үшін өлшенген уақыт қана.

Соған жеткенше, сондай екеніңді кейіпте.

«Өзіңізге ұнайтын нәрсені көшіре бастаңыз. Көшіріңіз, көшіріңіз, көшіріңіз. Көшірменің соңында сіз өзіңізді табасыз». — Йоджи Ямамото

Ешкім белгілі бір стильмен немесе дауыспен туылмайды. Біз ана құрсағынан кім екенімізді біліп шықпаймыз. Басында біз кумирлерімізге еліктеу арқылы үйренеміз. Көшіру арқылы үйренеміз.

Біз бұл жерде плагиат туралы емес, жаттығу туралы айтып отырмыз — плагиат дегеніміз біреудің жұмысын өзінікі ретінде көрсетуге тырысу. Көшіру — бұл кері инженерияға ұқсайды. Бұл механиктің көліктің қалай жұмыс істейтінін көру үшін оны бөлшектегені сияқты.

Біз әліпбиді көшіру арқылы жазуды үйренеміз. Музыканттар гаммаларды жаттықтыру арқылы ойнауды үйренеді. Суретшілер шедеврлерді қайта салу арқылы сурет салуды үйренеді.

Есіңізде болсын: Тіпті The Beatles тобы да басқалардың әндерін айтатын кавер-топ ретінде басталған. Пол Маккартни: «Мен Бадди Холлиге, Литтл Ричардқа, Джерри Ли Льюиске, Элвиске еліктедім. Бәріміз солай істедік», — деген. Маккартни мен оның серіктесі Джон Леннон тарихтағы ең ұлы авторлық топтардың біріне айналды, бірақ Маккартни еске алғандай, олар өз әндерін тек «басқа топтар біздің репертуарды ойнай алмауы үшін» ғана жаза бастаған. Сальвадор Дали айтқандай: «Ештеңеге еліктегісі келмейтіндер ештеңе шығармайды».

Алдымен кімді көшіру керек екенін анықтау керек. Екіншіден, нені көшіру керек екенін түсіну керек.

Кімді көшіру керектігі оңай. Өз кумирлеріңізді — өзіңіз жақсы көретін, шабыт алатын, болғыңыз келетін адамдарды көшіресіз. Музыкант Ник Лоу: «Сіз өз кумиріңіздің репертуарын қайта жазудан бастайсыз», — дейді. Және сіз тек бір кумиріңізден ғана емес, бәрінен ұрлайсыз. Жазушы Уилсон Мизнер егер бір автордан көшірсеңіз, бұл плагиат, ал егер көбінен көшірсеңіз, бұл зерттеу болатынын айтқан. Бірде мен карикатурист Гэри Пантердің былай дегенін естідім: «Егер сізге тек бір адам ықпал етсе, бәрі сізді соның келесі нұсқасы дейді. Бірақ егер сіз жүз адамнан ұрласаңыз, бәрі сізді өте бірегей деп айтатын болады! »

Нені көшіру керектігі сәл қиынырақ. Тек стильді ғана емес, сол стильдің артындағы ойды да ұрлаңыз. Кумирлеріңізге ұқсағыңыз келмеуі керек, олар сияқты көргіңіз келуі керек.

Кумирлеріңізді және олардың стилін көшірудің себебі — олардың санасына аз да болса үңілу. Сізге шынымен керегі — олардың әлемге қарау тәсілін іштей қабылдау. Егер сіз біреудің жұмысының қайдан шыққанын түсінбей, тек беткі жағын ғана қайталасаңыз, жұмысыңыз ешқашан жай көшірмеден (подделка) арыға бармайды.

«Біз сіздің бізден алғаныңызды қалаймыз. Басында бізден ұрлағаныңызды қалаймыз, өйткені сіз ұрлай алмайсыз. Сіз біз берген нәрсені алып, оны өз дауысыңызға саласыз, осылайша өз дауысыңызды табасыз. Және осылай бастайсыз. Ал бір күні біреу сізден ұрлайтын болады». — Фрэнсис Форд Коппола

Белгілі бір сәтте кумирлеріңізге еліктеуден олармен бәсекелесуге (emulation) көшуіңіз керек. Еліктеу (imitation) — бұл көшіру. Бәсекелесу — бұл көшіру бір қадам алға басып, өз дүниеңізге айналған кез.

«Жаңа қозғалыс деген жоқ». Баскетбол жұлдызы Коби Брайант корттағы барлық әдістерін өз кумирлерінің таспаларын көру арқылы ұрлағанын мойындады. Бірақ басында Брайант сол әдістердің көбін ұрлағанда, оларды толықтай орындай алмайтынын түсінді, өйткені оның дене бітімі өзі ұрлаған адамдардікіндей емес еді. Ол әдістерді өзіне бейімдеуге мәжбүр болды.

Конан О’Брайен комедияшылардың өз кумирлеріне еліктеуге тырысып, оған жете алмай, соңында өз соқпағын тапқаны туралы айтты. Джонни Карсон Джек Бенни болғысы келді, бірақ Джонни Карсон болып шықты. Дэвид Леттерман Джонни Карсонды көшіруге тырысты, бірақ Дэвид Леттерман болып шықты. Ал Конан О’Брайен Дэвид Леттерман болғысы келді, бірақ Конан О’Брайен болып шықты. О’Брайеннің сөзімен айтқанда: «Біздің идеалға жете алмауымыз — бізді анықтайтын және бірегей ететін нәрсе». Құдайға шүкір.

Адам баласының тамаша бір кемшілігі — біз мінсіз көшірме жасай алмаймыз. Кумирлерімізді көшіре алмауымыз — біздің өз ерекшелігіміз қай жерде екенін табатын тұсымыз. Біз осылай дамимыз.

Сонымен: Кумирлеріңізді көшіріңіз. Қай жерде қалыс қалып жатқаныңызға назар аударыңыз. Онда сізді басқалардан ерекшелендіретін не бар? Дәл осыны күшейтіп, өз жұмысыңызға айналдыруыңыз керек.

Соңында, кумирлеріңізге жай ғана еліктеу — бұл оларға көрсетілген құрмет емес. Олардың жұмысын өз дүниеңізге айналдыру — нағыз құрмет сол. Әлемге тек сіз ғана қоса алатын бірдеңе қосу.

«Мен бұл әдістердің бәрін ұлы ойыншылардан ұрладым. Мен тек бұрынғы өткен адамдарды мақтан тұтуға тырысамын, өйткені мен олардан көп нәрсе үйрендім. Бұның бәрі ойын үшін. Бұл менен әлдеқайда үлкен нәрсе». — Коби Брайант

Өзіңіз оқығыңыз келетін кітапты жазыңыз

«Юра кезеңінің саябағы» фильмі менің он жасқа толған туған күнімде шықты. Мен оны жақсы көрдім. Кинотеатрдан шыққан бойда жалғасын көргім келді, сондықтан келесі күні ескі компьютеріме отырып, жалғасын жазып шықтым. Менің нұсқамда, Велоцирапторлар жеп қойған қорықшының ұлы саябақты салған адамның немере қызымен бірге аралға қайта барады. Олардың бірі саябақтың қалған бөлігін жойғысы келеді, екіншісі оны сақтап қалғысы келеді. Әрине, олар бір-біріне ғашық болып, шытырман оқиғалар басталады.

Ол кезде білмедім, бірақ мен қазір фанфик (бұрыннан бар кейіпкерлер негізінде жанкүйерлер жазған оқиғалар) деп аталатын дүниені жазып жатыр едім.

Он жасар мен оқиғаны қатты дискіге сақтап қойдым. Бірнеше жылдан кейін «Юра кезеңінің саябағы II» шықты. Және ол өте нашар болды. Жалғасы әрдайым біздің басымыздағы жалғастан нашар болады.

Әрбір жас жазушы бір сәтте: «Не туралы жазуым керек? » — деп сұрайды. Стандартты жауап: «Өзің білетін нәрсе туралы жаз». Бұл кеңес әрқашан ешқандай қызық оқиға болмайтын нашар шығармаларға әкеледі.

«Менің музыка жасауға деген қызығушылығым — өзім тыңдағым келетін, бірақ әлі жоқ нәрсені жасау болды. Мен әлі болмаған музыканы естігім келді, ол үшін жаңа дүниені меңзейтін нәрселерді біріктірдім». — Брайан Ино

Біз өнерді жақсы көргендіктен өнер тудырамыз. Бізді белгілі бір жұмыстар қызықтырады, өйткені біз сол жұмысты істейтін адамдардан шабыт аламыз. Шын мәнінде, барлық көркем әдебиет — бұл фанфик.

Ең жақсы кеңес — білетін нәрсеңді емес, өзіңе ұнайтын нәрсені жазу. Өзіңізге ең ұнайтын оқиға түрін жазыңыз — өзіңіз оқығыңыз келетін оқиғаны жазыңыз. Дәл осы принцип сіздің өміріңіз бен мансабыңызға да қатысты: Келесі қадамды білмей тұрғанда, өзіңізден сұраңыз: «Қайсысы жақсырақ оқиға болар еді? »

Deerhunter тобының мүшесі Брэдфорд Кокс бала кезінде интернеті болмағанын, сондықтан сүйікті тобының жаңа альбомын есту үшін ресми шығу күнін күтуге мәжбүр болғанын айтады. Оның бір ойыны болатын: ол отырып, жаңа альбомның дыбысы қандай болуы керек екендігі туралы «жалған» нұсқасын жазып алатын. Кейін альбом шыққанда, ол өзі жазған әндерді нағыз альбомдағы әндермен салыстыратын. Және білесіз бе, бұл әндердің көбі кейін Deerhunter әндеріне айналды.

Біз бір туындыны жақсы көргенде, оның көбірек болғанын қалаймыз. Біз жалғасын аңсаймыз. Неге сол тілекті нәтижелі бір нәрсеге бағыттамасқа?

Сүйікті жұмыстарыңыз бен шығармашылық кумирлеріңіз туралы ойланыңыз. Олар нені жіберіп алды? Олар нені жасамады? Нені жақсырақ жасауға болар еді? Егер олар әлі тірі болса, бүгін не жасаған болар еді? Егер сіздің барлық сүйікті авторларыңыз жиналып, бірлесіп жұмыс істесе және оларды сіз басқарсаңыз, не жасаған болар едіңіз?

Барып, соны жасаңыз.

Манифест мынау: өзің көргің келетін өнерді сал, өзің басқарғың келетін бизнесті баста, өзің тыңдағың келетін музыканы ойна, өзің оқығың келетін кітаптарды жаз, өзің қолданғың келетін өнімдерді жаса — өзің біткенін көргің келетін жұмысты атқар.

«Біз идеяларымыздың қайдан келетінін білмейміз. Бірақ оларды ноутбуктерден алмайтынымыз анық».

— Джон Клиз

Менің сүйікті карикатурисім Линда Барридің мынадай сөзі бар: «Цифрлық дәуірде өз саусақтарыңды (digits) қолдануды ұмытпа! » Саусақтарың — бұл түпнұсқа цифрлық құрылғылар. Оларды қолдан.

Мен компьютерімді жақсы көрсем де, компьютерлер бізді бір нәрсені шынымен жасап жатқандай сезінуден айырды деп ойлаймын. Оның орнына біз тек пернелерді басып, тышқан батырмаларын шертеміз. Міне, сондықтан интеллектуалды еңбек (білім мен ақпаратты өңдеуге негізделген қызмет) өте дерексіз көрінеді. Radiohead тобының барлық альбом мұқабаларын жасаған суретші Стэнли Донвуд компьютерлер адамды оқшаулайды, өйткені олар сені мен болып жатқан нәрсенің арасына шыны парағын қойып қояды дейді. «Егер оны басып шығармасаң, жасап жатқан дүниеңе ешқашан қол тигізе алмайсың», — дейді Донвуд.

Компьютер алдында отырған адамды бақылап көрші. Олар сондай қозғалыссыз, қатып қалған. Күні бойы компьютер алдында отыру сені де, жұмысыңды да құртып жатқанын айту үшін ғылыми зерттеулердің (олардың бірнешеуі бар) қажеті жоқ. Бізге қозғалу керек, тек басымызбен ғана емес, денемізбен бір нәрсе жасап жатқандай сезінуіміз керек.

Тек бастан шыққан жұмыс ешқашан жақсы болмайды. Ұлы музыканттың өнер көрсеткенін бақыла. Ұлы көшбасшының сөз сөйлегенін көр. Сонда не айтқым келгенін түсінесің.

Жұмысыңа денеңді де араластырудың жолын табуың керек. Біздің жүйкелеріміз бір жақты көше емес — денеміз миымызға, миымыз денемізге айтатын ақпараттан кем түспейтін мәлімет бере алады. «Автоматты түрде әрекет ету» деген тіркесті білесің бе? Шығармашылық жұмыстың кереметтігі де осында: егер біз жай ғана қозғала бастасақ, гитараның ішегін тартсақ немесе конференция үстелінде стикерлерді ары-бері ауыстырсақ, не болмаса саз илесек, сол қозғалыс миымызды ойлауға итермелейді.

«Мен компьютер экрандарының жарқыраған тегіс тіктөртбұрыштарына тым ұзақ қарадым. Нақты әлемде бір нәрсе істеуге көбірек уақыт бөлейік... өсімдік егейік, иттерді серуендетейік, нағыз кітап оқиық, операға барайық».

— Эдвард Тафти

Колледжде шығармашылық жазу шеберханаларында жүргенімде, біз істегеннің бәрі Times New Roman шрифтімен, екі еселік жоларалық интервалмен болуы тиіс еді. Менің дүниелерім сұмдық нашар болды. Жазу мен үшін қызық болудан қалды. Ақын Кей Райан былай дейді: «Шығармашылық жазу бағдарламалары пайда болғанға дейінгі ескі заманда шеберхана — бұл көбінесе жертөледе орналасқан, сен бір нәрсені аралайтын немесе шегелейтін, бұрғылайтын немесе сүргілейтін орын болатын». Жазушы Брайан Китли өз шеберханаларын сөздің бастапқы мағынасына сай етуге тырысатынын айтады: «бұл — құралдар мен шикізатқа толы, жұмыстың көбі қолмен атқарылатын жарық әрі кең бөлме».

Өз процесіме аналогтық құралдарды (электронды емес, физикалық құралдар) қайта енгізе бастағанда ғана бір нәрсе жасау қайтадан қызықты болып, жұмысым жақсара бастады. Өзімнің алғашқы «Newspaper Blackout» атты кітабым үшін мен процесті барынша қолмен істелетіндей етуге тырыстым. Ол кітаптағы әрбір өлең газет мақаласы мен тұрақты маркердің көмегімен жасалды. Бұл процесс менің сезім мүшелерімнің көбін іске қосты: қолымдағы газет қағазының сезілуі, сөздердің менің сызықтарымның астында жоғалып кетуі, маркер ұшының аздаған шиқылы, маркердің иісі — мұнда бір сиқыр бар еді. Мен өлеңдерді жасап жатқанда, бұл жұмыс сияқты сезілмеді. Бұл ойын сияқты болды.

Компьютер идеяларды өңдеу (редакциялау) үшін және оларды әлемге жариялауға дайындау үшін өте жақсы, бірақ ол идеяларды тудыру үшін онша тиімді емес. Мұнда «өшіру» (delete) батырмасын басуға тым көп мүмкіндік бар. Компьютер ішіміздегі мазасыз перфекционисті оятады — біз идеялар әлі тумай жатып, оларды өңдей бастаймыз. Карикатурист Том Голд комикстері үшін ойлау процесінің көп бөлігін аяқтамайынша, компьютерге жоламайтынын айтады, өйткені компьютер іске қосылғаннан кейін «дүниелер қайтпас аяқталу жолына түседі. Ал менің скетчбугімде (нобай дәптері) мүмкіндіктер шексіз».

«Newspaper Blackout» кітабының ретін анықтау керек болғанда, мен барлық бөлшектерді компьютерге сканерлеп, кішкентай қағаздарға басып шығардым. Сосын ол қағаздарды кеңсе ішінде ары-бері жылжытып, үйінділерге, сосын дестелерге жинадым, ал олардың ретін компьютерге қайта көшірдім. Кітап осылай жасалды — алдымен қолмен, сосын компьютермен, сосын тағы да қолмен, сосын компьютермен. Бұл аналогтық-цифрлық айналым сияқты болды.

Қазір мен бүкіл жұмысымды осылай істеуге тырысамын. Кеңсемде екі үстел бар — бірі «аналогтық», екіншісі «цифрлық». Аналогтық үстелде маркерлер, қаламдар, қарындаштар, қағаздар, индекстік карталар және газеттерден басқа ештеңе жоқ. Бұл үстелге ешқандай электронды құрылғы жіберілмейді. Мұнда менің жұмыстарымның көбі дүниеге келеді және үстелдің үстінде процестің физикалық іздері, қиындылар мен қалдықтар шашылып жатады. (Қатты дискіден айырмашылығы, қағаз «істен шықпайды»). Цифрлық үстелде менің ноутбугім, мониторым, сканерім және графикалық планшетім бар. Мұнда мен жұмысымды өңдеймін және жариялаймын.

Байқап көр: егер орның болса, екі жұмыс орнын жаса — бірі аналогтық, бірі цифрлық. Аналогтық орныңда электронды ештеңе ұстама. 10 доллар ал да, жақын маңдағы дүкеннің кеңсе тауарлары бөліміне барып, қағаз, қалам және стикерлер сатып ал. Аналогтық орныңа оралғанда, өзіңді қолөнер сабағында жүргендей сезін. Қағазға шимай сал, оны кес, бөлшектерді қайтадан таспамен жапсыр. Жұмыс істеп жатқанда түрегеп тұр. Қабырғаға заттарды іліп, заңдылықтарды ізде. Заттарды жан-жағыңа жайып тастап, оларды ретте.

Идеялар пайда бола бастағанда, цифрлық станцияңа ауысып, оларды жүзеге асыру және жариялау үшін компьютерді қолдан. Қуатың таусыла бастағанда, аналогтық станцияға оралып, ойна.

«Сен прокрастинация (істі кейінге қалдыру) кезінде істейтін жұмысың, бәлкім, өміріңнің соңына дейін айналысуың керек іс шығар».

— Джессика Хиш

Өзімнің қысқа мансабымда түсінген бір нәрсем: нағыз биікке көтерілетін — қосымша жобалар. Қосымша жобалар деп мен сен жай ғана «ермек» деп ойлаған дүниелерді айтамын. Жай ғана ойын сияқты нәрселер. Шын мәнінде, жақсы дүниелер солар. Сиқыр дәл сол кезде болады.

Бір уақытта бірнеше жобамен айналысқан дұрыс деп ойлаймын, сонда олардың арасында ауысып отыра аласың. Бір жобадан жалыққанда, екіншісіне ауыс, ал одан жалыққанда, қалдырып кеткен жобаңа қайта орал. «Өнімді прокрастинацияны» жаттықтыр.

Зерігуге уақыт бөл. Бірде әріптесімнің: «Мен бос болмағанда, ақымақ боламын», — дегенін естідім. Бұл нағыз шындық. Шығармашылық адамдарға жай ғана отырып, ештеңе істемеуге уақыт керек. Ең жақсы идеяларымның кейбірі мен зеріккенде келеді, сондықтан мен жейделерімді ешқашан химиялық тазалауға бермеймін. Мен жейде үтіктегенді жақсы көремін — бұл сондай іш пыстырарлық жұмыс, сондықтан маған үнемі жақсы идеялар келеді. Егер идея таусылса, ыдыс жу. Тым ұзақ серуенде. Қабырғадағы бір нүктеге мүмкіндігінше ұзақ қара. Суретші Майра Калман айтқандай: «Жұмыстан қашу — бұл ойымды жинақтаудың жолы».

Ермекке уақыт бөл. Адас. Қыдыр. Оның сені қайда апаратынын ешқашан білмейсің.

Егер сенің екі немесе үш нағыз құмарлығың болса, олардың бірін таңдау керек деп қиналма. Ештеңені тастама. Барлық құмарлықтарыңды өміріңде сақтап қал. Бұл — мен драматург Стивен Томлинсоннан үйренген нәрсе.

«Сен нүктелерді алға қарап қоса алмайсың, оларды тек өткенге қарап қана біріктіре аласың».

— Стив Джобс

Томлинсон егер сен әртүрлі нәрселерді жақсы көрсең, олардың бәріне уақыт бөле бер деп кеңес береді. «Оларға бір-бірімен сөйлесуге мүмкіндік бер. Бір нәрсе бола бастайды».

Мәселе мынада, сен бірнеше құмарлығыңды кесіп тастап, тек біреуіне ғана назар аудара аласың, бірақ біраз уақыттан кейін фантомды ауырсынуды (жоқ дене мүшесінің ауырғандай сезілуі) сезіне бастайсың.

Мен жасөспірім шағымда ән жазуға және топтарда ойнауға құмар болдым, бірақ кейін тек жазушылыққа көңіл бөлуім керек деп шештім де, бес жыл бойы музыкамен мүлдем айналыспадым. Фантомды ауырсыну барған сайын күшейе берді.

Шамамен бір жыл бұрын мен қайтадан топта ойнай бастадым. Қазір өзімді бүтін сезіне бастадым. Бір қызығы, музыка менің жазуыма кедергі келтірудің орнына, онымен әрекеттесіп, оны жақсарта түсті — мен миымдағы жаңа синапстардың іске қосылғанын және жаңа байланыстардың орнап жатқанын сеземін. Мен бірге жұмыс істейтін адамдардың жартысына жуығы музыканттар (бұл Остин, Техаста үйреншікті жағдай) және олардың бәрі бірдей «шығармашылық адамдары» емес — көбісі аккаунт-менеджерлер, әзірлеушілер және соған ұқсастар. Дегенмен, олардың бәрі бір нәрсені айтады: музыка олардың жұмысына нәр береді.

Хоббиіңнің болуы өте маңызды. Хобби — бұл тек өзіңе арналған шығармашылық дүние. Сен одан ақша табуға немесе танымал болуға тырыспайсың, оны жай ғана өзіңді бақытты еткені үшін істейсің. Хобби — бұл беретін, бірақ ештеңе талап етпейтін нәрсе. Менің өнерім бүкіл әлем көруі үшін жасалса, музыка тек мен және достарым үшін. Біз әр жексенбіде жиналып, бірнеше сағат бойы шулаймыз. Ешқандай қысымсыз, ешқандай жоспарсыз. Бұл күш береді. Бұл шіркеуге барғанмен тең.

Өзіңнің ешбір бөлшегіңді қоқысқа тастама. Жұмысың үшін үлкен жоспар немесе біртұтас көзқарас туралы алаңдама. Біртұтастық туралы уайымдама — жұмысыңды біріктіретін нәрсе оны сенің жасағаның. Бір күні өткенге қарап, мұның бәрінің мағынасы бар екенін түсінесің.

Маған жастардан «Қалай танымал боламын? » деген көптеген хаттар келеді.

Мен олардың жағдайын түсінемін. Колледжді бітіргенде бір бостық пайда болады. Оқу аудиториясы — тамаша, бірақ жасанды орын: профессорыңа сенің идеяларыңа көңіл бөлу үшін ақша төленеді, ал курстастарың сенің идеяларыңа көңіл бөлу үшін ақша төлейді. Өміріңде мұндай зейінді аудитория ешқашан болмайды.

Көп ұзамай сен әлемнің көп бөлігі сенің не ойлайтыныңа бас қатырмайтынын түсінесің. Қатты естілуі мүмкін, бірақ бұл шындық. Жазушы Стивен Прессфилд айтқандай: «Адамдар зұлым немесе қатыгез болғандықтан емес, олар жай ғана бос емес».

Бұл шын мәнінде жақсы нәрсе, өйткені сен шынымен жақсы жұмыс істей бастағанда ғана зейінге ие болғың келеді. Ешкім сені танымаған кезде ешқандай қысым болмайды. Өзің қалаған нәрсені істей аласың. Эксперимент жаса. Жай ғана қызық үшін істе. Сені ешкім танымағанда, жақсара түсуіңе ештеңе кедергі болмайды. Басқаратын қоғамдық имидж жоқ. Үлкен жалақы жоқ. Акционерлер жоқ. Агентіңнен хаттар келмейді. Жағымпаздар жоқ.

Адамдар саған көңіл бөле бастағанда, әсіресе ақша төлей бастағанда, бұл еркіндікті ешқашан қайтара алмайсың.

Белгісіздігіңнің (танымал емес күйіңнің) рақатын көр. Оны пайдалан.

Егер танымал болудың құпия формуласы болса, мен оны саған берер едім. Бірақ мен білетін жалғыз құпия емес формула бар: жақсы жұмыс істе және оны адамдармен бөліс.

Мен адамдарға осыны айтамын, ал олар менен: «Интернеттің құпиясы неде? » — деп сұрайды.

Сен ешкім таң қалмайтын нәрселерге таң қалуың керек. Егер бәрі алмаға таң қалса, сен апельсинге таң қал. Өз құмарлықтарыңды неғұрлым ашық бөліссең, адамдар сенің жұмысыңа соғұрлым жақын болады. Суретшілер — сиқыршылар емес. Құпияларыңды ашқаның үшін ешқандай жаза жоқ.

Сенесің бе, сенбесің бе, мен Боб Росс және Марта Стюарт сияқты адамдардан көп шабыт аламын. Боб Россты білесің бе? PBS арнасындағы афро-шашы бар, «бақытты кішкентай ағаштарды» салатын суретші? Боб Росс адамдарды сурет салуға үйретті. Ол өз құпияларын бөлісті. Марта Стюарт үйіңді және өміріңді қалай тамаша етуді үйретеді. Ол өз құпияларын бөліседі. Сен өз құпияларыңды бергенде адамдар оны жақсы көреді, кейде, егер сен ақылды болсаң, олар сенің сатып жатқан заттарыңды алу арқылы сені марапаттайды.

Өз процесіңді ашып, адамдарды шақырғанда, сен де үйренесің. Мен «Newspaper Blackout» сайтыма өлең жіберетін адамдардан көп нәрсе үйрендім. Олардан ұрлайтын (идея алатын) көп нәрсе табамын. Бұл оларға қандай пайдалы болса, маған да сондай пайдалы.

Сен өзіңді онлайнға тек айтар сөзің болғандықтан ғана шығармайсың — сен айтар сөз табу үшін де онлайн бола аласың. Интернет тек дайын идеяларды жариялайтын орын ғана емес, сонымен қатар әлі толық қалыптаспаған идеяларға арналған инкубатор (даму ортасы), сен әлі бастамаған жұмыстарыңды жетілдіретін орын бола алады.

Көптеген суретшілер онлайн болу жұмыстың азаюына әкеледі деп қорқады, бірақ мен онлайн болудың адамды қамшылайтынын байқадым. Көптеген веб-сайттар мен блоктар жазбаларды кері хронологиялық тәртіпте көрсетуге арналған — келушілер көретін алғашқы жазба ең соңғы жазба болып табылады, сондықтан сенің деңгейің соңғы жазбаңмен өлшенеді. Бұл сені сергек ұстайды, келесіде не жариялауға болатынын ойластыруға мәжбүрлейді. «Контейнердің» болуы бізді оны толтыруға шабыттандырады. Жылдар бойы бағытымнан адасқан сайын, мен жай ғана веб-сайтыма қарап: «Мұны немен толтыра аламын? » — деп сұраймын.

Код жазуды үйрен. Веб-сайт жасауды үйрен. Блог жүргізуді үйрен. Twitter-ді, әлеуметтік медианы және басқа да дүниелерді меңгер. Интернеттен сен сияқты нәрселерді жақсы көретін адамдарды тап және олармен байланыс орнат. Олармен бөліс.

Барлығын бөлісудің қажеті жоқ — шын мәнінде, кейде бөліспеген әлдеқайда жақсы. Жұмыс істеп жатқан дүниеңнің кішкене бөлігін ғана көрсет. Нобайды немесе кішкене үзіндіні бөліс. Процесіңнің кішкене көрінісін көрсет. Адамдар үшін құнды болуы мүмкін не нәрсең бар екенін ойла. Жұмыс барысында тапқан пайдалы кеңесіңмен бөліс. Немесе қызықты мақалаға сілтеме бер. Оқып жатқан жақсы кітабыңды атап өт.

Егер құпияларыңды ашып қоюдан қорықсаң, нүктелерді қоспай-ақ бөлісе аласың. «Жариялау» батырмасын басатын — сенің саусағың. Немен бөлісетініңді және қаншалықты ашылатыныңды өзің бақылайсың.

«Адамдар сенің идеяларыңды ұрлайды деп уайымдама. Егер идеяларың шынымен жақсы болса, сен оларды адамдардың өңешіне тықпалауың керек болады».

— Говард Айкен

Мен Оңтүстік Огайодағы жүгері алқабының ортасында өстім. Бала кезімдегі жалғыз арманым — бірдеңе болып жатқан жерге кету еді.

Қазір мен Остин, Техаста тұрамын. Өте танымал жер. Барлық жерде суретшілер мен шығармашылық адамдар көп. Бірақ білесің бе? Менің тәлімгерлерім мен әріптестерімнің 90 пайызы Остин, Техаста тұрмайды. Олар барлық жерде тұрады. Мен оларды Интернеттен танимын.

Яғни, менің ойларымның, әңгімелерімнің және өнерге қатысты достарымның көбі онлайн. Географиялық өнер ортасының орнына менде Twitter достары мен Google Reader бар.

Өзің қалаған әлеммен байланыс орнату үшін тұрып жатқан жеріңнен басқа жаққа көшудің қажеті жоқ. Егер сен бір жерде тұрып қалғандай сезінсең, тым жас немесе тым кәрі болсаң, не болмаса ақшаң болмаса, не болса да бір жерге байланып қалсаң, мойыма. Сен байланыса алатын адамдар қауымдастығы бар.

Егер саған өзің тұрып жатқан әлем ұнамаса, айналаңда өз әлеміңді құра аласың. (Қазір құлаққап киіп, Beach Boys тобының «In My Room» әнін қосатын ең қолайлы уақыт). Өзің жақсы көретін кітаптар мен заттармен айналаңды қорша. Қабырғаға заттарды іл. Өз әлеміңді жаса.

Франц Кафка былай деп жазды: «Үйден шығу міндетті емес. Үстеліңе отыр да, тыңда. Тіпті тыңдама, жай ғана күт. Күтпе, жай ғана тыныш әрі жалғыз бол. Бүкіл әлем саған өзін ұсынады». Кафка Интернет пайда болғанға дейін бір ғасыр бұрын туған!

Саған тек кішкене орын мен азғантай уақыт керек — жұмыс істейтін жер және оны істейтін уақыт; өз-өзіңе таңдаған оқшаулану мен уақытша тұтқындық. Егер тұрмыстық жағдайың бұған мүмкіндік бермесе, кейде оқшаулануды жабайы табиғаттан немесе сырттан таба аласың. Бала кезімде анам мені сауда орталықтарына ертіп апаратын. Ол сауда жасамас бұрын мені кітап дүкеніне апарып, мен қалаған кез келген кітапты сатып алып беретін. Біз дүкендерге кіретінбіз, ол сауда жасап жүргенде мен орындықта отырып кітап оқитынмын. Бұл жылдар бойы жалғасты. Мен көп кітап оқыдым.

Қазір менде көлік пен ұялы телефон бар. Мен үнемі байланыстамын, ешқашан жалғыз немесе тұтқын емеспін. Сондықтан мен көлікпен бару 20 минутқа жылдамырақ болса да, жұмысқа автобуспен барып келемін. Мен кезек бойынша қабылдайтын, Wi-Fi жоқ және әрқашан бірнеше сағаттық кезегі бар шаштаразға барамын. Әуежайда ноутбугімді жабық ұстаймын. Кітапханада уақыт өткіземін.

Мен үнемі өзіммен бірге кітап, қалам және қойын дәптер алып жүремін және әрқашан жалғыздығым мен уақытша тұтқындығымнан ләззат аламын.

«Қашықтық пен айырмашылық — шығармашылықтың құпия емі. Үйге оралғанда, үй бұрынғы қалпында қалады. Бірақ біздің санамызда бір нәрсе өзгерді және бұл бәрін өзгертеді».

— Иона Лерер

География енді бізге қожа емес дегеніміз — тұрған жерің маңызды емес деген сөз емес. Біз тұруды таңдаған жеріміз біз жасап жатқан жұмысқа әлі де үлкен әсер етеді.

Бір күні мүмкіндігің болғанда, үйден кетуің керек. Сен әрқашан орала аласың, бірақ кем дегенде бір рет кетуің керек.

Сенің миың күнделікті ортаға тым үйреніп кетеді. Сен оны жайсыздыққа ұшыратуың керек. Басқа жерде, сенен өзгеше іс істейтін адамдардың арасында біраз уақыт өткізуің керек. Саяхат әлемді жаңа қылып көрсетеді, ал әлем жаңа болып көрінгенде, миымыз көбірек жұмыс істейді.

Менің 19 және 20 жасымда Италия мен Англияда тұру бақытына ие болған уақытым өмірімді өзгерткені анық, бірақ мен мынаны айтқым келеді: жат мәдениет міндетті түрде теңіздің арғы бетінде немесе басқа елде болуы шарт емес — мен өскен жердің адамдары үшін Техас Марс сияқты көрінуі мүмкін. (Мен мұнда біраз уақыт тұрдым. Кейде бұл әлі де Марс сияқты сезіледі).

Егер үйден кету керек болса, қайда баруымыз керек? Қайда тұруды таңдауымыз керек? Мұнда көптеген факторлар бар, олардың бәрі сенің талғамыңа байланысты. Жеке өзім жаман ауа райы жақсы өнерге жетелейді деп ойлаймын. Сен сыртқа шыққың келмейді, сондықтан үйде қалып жұмыс істейсің. Мен Кливлендте тұрғанда, қатал қыс айларында көп жұмыс істедім. Мұнда Техаста мен бүкіл жұмысымды аптап ыстық жазда бітіремін. (Кливлендтің қысы мен Техастың жазы шамамен бірдей уақытқа — жарты жылға созылады).

Қызықты адамдардың арасында тұру көмектеседі, және олар міндетті түрде сен істеп жүрген іспен айналысатын адамдар болмауы керек. Мен тек жазушылар мен суретшілермен араласқанда, өзімді бір шеңберде қалып қойғандай сезінемін, сондықтан Остинде тұратын көптеген режиссерлермен, музыканттармен және технологиялық мамандармен араласқанды ұнатамын. Әрине, тамақ та маңызды. Тамақ дәмді болуы керек. Сені шығармашылық, әлеуметтік, рухани және физикалық тұрғыдан қоректендіретін жерді табуың керек.

Жаңа үй салсаң да, оны анда-санда тастап кетуің керек. Ал бір күні жай ғана алға жылжуың қажет болуы мүмкін. Жақсы жаңалық — қазіргі уақытта сенің әріптестеріңнің көбі сен қалдырып кеткен жерде, яғни Интернетте отыр.

Менің мұнда болуымның бір ғана себебі бар: мен достар табу үшін келдім.

Алтын ереже біздің тығыз байланысқан әлемімізде тіпті маңыздырақ бола түсті. Маңызды сабақ: егер сіз интернетте біреу туралы айтсаңыз, олар міндетті түрде біледі. Кез келген адамның өз есіміне қойылған Google Alert (есіміңіз немесе тақырып интернетте аталғанда келетін автоматты хабарлама) бар. Интернеттегі дұшпандарыңызды жеңудің ең жақсы жолы? Оларды елемеу. Интернетте дос табудың ең жақсы жолы? Олар туралы жақсы сөздер айту.

«Мен білетін бір ғана ереже бар: мейірімді болу керек». — Курт Воннегут

«Менің ортамда тек өзім бір нәрсе үйрене алатын адамдар ғана бар». — Questlove

«Қоқыс кірсе — қоқыс шығады» дегенді білесіз бе? GIGO (сапасыз бастапқы дерек сапасыз нәтижеге әкеледі деген техникалық термин). Сіз өзіңізді қоршаған адамдардан асып кете алмайсыз. Цифрлық кеңістікте бұл желідегі ең мықты адамдарға — сізден әлдеқайда ақылды және шебер, шынымен қызықты жұмыс істейтін адамдарға жазылу дегенді білдіреді. Олардың не туралы айтатынына, не істейтініне және қандай сілтемелермен бөлісетініне назар аударыңыз.

Менің замандастарыма «Елес қуушылар» (Ghostbusters) фильміндегі Игон рөлімен танымал актер әрі режиссер Гарольд Рэмис бірде сәттілік ережесін былай тұжырымдаған еді: «Бөлмедегі ең дарынды адамды табыңыз, егер ол сіз болмасаңыз, оның жанына барып тұрыңыз. Сонымен бірге уақыт өткізіңіз. Пайдалы болуға тырысыңыз». Рэмистің жолы болды: сол бөлмедегі ең дарынды адам оның досы Билл Мюррей еді.

Егер сіз бөлмедегі ең дарынды адам екеніңізді байқасаңыз, сізге басқа бөлме табу керек.

Сіз айналадан көптеген ақымақтықты көресіз және соны түзету керектей сезінесіз. Бірде мен ноутбугіммен түнге дейін отырғанда, әйелім маған: «Twitter-де айтысуды қойып, бірдеңе жасасаңшы! » — деп айқайлады.

Оныкі дұрыс еді. Бірақ ашу-ыза — менің сүйікті шығармашылық ресурстарымның бірі. Генри Роллинз өзінің әрі ашулы, әрі әуесқой екенін және осы қасиеттері оны алға жетелейтінін айтқан. Кейде таңертең ұйқыдан тұра алмай жатқанда, қаным қайнап, төсектен атып тұруға жеткілікті қуат алғанша электронды пошта мен Twitter оқимын. Бірақ ашуымды шағымдануға немесе адамдарға тап беруге жұмсаудың орнына, оны жазу мен сурет салуға бағыттауға тырысамын.

Сонымен, ашулансаңыз — ашуланыңыз. Бірақ аузыңызды жауып, жұмысыңызды істеңіз.

«Басқалардың бағдарламалық жасақтаманы қалай жасайтынына шағымданғыңыз келсе, өзіңіз бағдарлама жасаңыз». — Андре Торрез

Жас кезімде мен көптеген фанаттық хаттар жаздым және бірнеше кумирлерімнен жауап алу бақытына ие болдым. Бірақ мен фанаттық хаттардың қиындығын түсіндім: хатты алушы адамда жауап беру керек деген қысым пайда болады. Көбіне біз фанаттық хаттар жазғанда бата немесе мақұлдау іздейміз. Досым Хью Маклауд айтқандай: «Мақұлдау алудың ең жақсы жолы — оған мұқтаж болмау».

Егер сіз біреудің жұмысын шынымен жақсы көрсеңіз, сізге олардан жауап алудың қажеті жоқ. (Ал егер сіз хат жазғыңыз келген адамның өлгеніне жүз жыл болса, жолыңыз болмады деген сөз). Сондықтан мен «жария фанаттық хаттарды» ұсынамын. Интернет бұл үшін өте қолайлы. Өзіңіз сүйсінетін біреудің жұмысы туралы блог жазбасын жазып, оның сайтына сілтеме беріңіз. Бірдеңе жасап, оны кумиріңізге арнаңыз. Олар қойған сұраққа жауап беріңіз, олардың мәселесін шешіңіз немесе жұмысын жақсартып, оны желіде бөлісіңіз.

Мүмкін кумиріңіз сіздің жұмысыңызды көрер, мүмкін көрмес. Мүмкін жауап берер, мүмкін бермес. Ең бастысы — сіз ештеңе күтпестен алғысыңызды білдірдіңіз және сол құрметтің арқасында жаңа жұмыс тудырдыңыз.

«Қазіргі заманғы өнер = Мен де солай істей алар едім + Иә, бірақ сен істеген жоқсың». — Крэйг Дамрауэр

Шығармашылық жұмыстың қиындығы: кейде адамдар сіздің ісіңіздің құндылығын түсінгенше, сіз не а) одан әбден жалығасыз, не ә) өліп кетесіз. Сыртқы көзден мақұлдау іздеуге болмайды. Жұмысыңызды әлемге паш еткеннен кейін, адамдардың оған қалай қарайтынын бақылай алмайсыз.

Бір қызығы, шынымен жақсы жұмыс көбіне еш қиындықсыз жасалғандай көрінеді. Адамдар: «Бұл менің ойыма неге келмеді екен? » — дейді. Олар оның артында тұрған жылдар бойғы еңбек пен терді көрмейді.

Бәрі бірдей түсіне бермейді. Адамдар сізді және ісіңізді бұрмалап қабылдауы мүмкін. Тіпті сізді балағаттауы да мүмкін. Сондықтан түсініспеушілікке, сыналуға немесе еленбеуге үйреніңіз — басты айла-тәсіл: бұған бас қатырмайтындай өз жұмысыңызбен тым бос болмау.

Өмір — жалғыздыққа толы іс, ол жиі көңіл қалу мен бас тартуларға толы болады. Иә, мақұлдау validation (бұл жерде сөз ойыны: автотұрақ талонын растау және психологиялық қолдау) автотұрақ үшін керек шығар, бірақ адамдардың жұмысымыз туралы жақсы сөз айтқаны бәрібір керемет күш береді.

Кейде менің бір жұмысым желіде танымал болып кетіп, бір-екі апта бойы жаңа оқырмандардың жақсы хаттары мен пікірлеріне бөленетін кездерім болады. Бұл керемет сезім. Есеңгіретеді. Көңіл-күйді қатты көтереді. Бірақ мен бұл сезімнің ерте ме, кеш пе басылатынын және бірнеше аптадан кейін бәрін тастағым келетін, «мұның бәрі не үшін керек? » деп ойланатын қараңғы күндер туатынын білемін.

Сондықтан мен өзіме келген әрбір жақсы хатты арнайы қалтаға салып қоямын. (Жағымсыз хаттар бірден жойылады). Солай көңіл-күйім түсіп, қолдау қажет болғанда, мен сол қалтаны ашып, бірнеше хатты оқимын. Содан кейін жұмысқа қайта кірісемін. Сіз де байқап көріңіз: «бас тартулар» қалтасының орнына «мақтаулар» қалтасын ашыңыз. Оны үнемдеп қолданыңыз — өткеннің даңқына батып кетпеңіз — бірақ бойыңызға күш керек кезде оны жаныңызда ұстаңыз.

Зеріктіргіш болыңыз (бұл — өзіңізге күтім жасаудың жалғыз жолы)

«Өміріңізде жүйелі әрі тәртіпті болыңыз, сонда жұмысыңызда адуынды әрі бірегей бола аласыз». — Гюстав Флобер

Мен — тоғыздан беске дейін жұмысы бар, әйелімен және итімен тыныш ауданда тұратын зеріктіргіш адаммын. Есірткі қолданып, әркіммен бір жатып, тентіреп жүретін шығармашылық данышпанның романтикалық бейнесі — ескірген нәрсе. Бұл асқан адамдарға немесе ерте өлгісі келетіндерге арналған. Шындығында: шығармашылықпен айналысу үшін көп қуат керек. Егер оны басқа нәрселерге жұмсасаңыз, бойыңызда қуат қалмайды.

Ұзақ өмір сүремін деп есептеген дұрыс. (Сондықтан Патти Смит жас суретшілерге тіс дәрігеріне баруға кеңес береді). Таңғы ас ішіңіз. Жерден көтеріліңіз (push-ups). Ұзақ серуендеңіз. Тісіңізше ұйықтаңыз.

Нил Янг: «Өшіп қалғанша, жанып кеткен артық», — деп шырқады. Ал мен: «Баяу жанып, немерелеріңді көрген артық», — деймін.

Мен танитын адамдардың көбі ақша туралы ойлағанды жек көреді. Өзіңізге жақсылық жасаңыз: ақша туралы мүмкіндігінше ерте үйреніңіз.

Атам әкеме: «Балам, тапқан ақшаң емес, сақтап қалған ақшаң маңызды», — деп айтатын. Өзіңізге бюджет құрыңыз. Шамаңызға қарай өмір сүріңіз. Түскі асыңызды өзіңізбен алып жүріңіз. Тиын санаңыз. Мүмкіндігінше көп үнемдеңіз. Білімді барынша арзан жолмен алуға тырысыңыз. Ақшаны сақтап қалу өнері — бұл тұтынушылық мәдениетке «жоқ» деп айту. Дайын тамаққа, 4 долларлық латтеге және ескісі жақсы істеп тұрғанда жаңа жылтырақ компьютерге «жоқ» деп айту.

Шындығында, егер сіз сүйікті ісіңізбен ақша табу бақытына ие болсаңыз да, оған дейін біраз уақыт керек болады. Соған дейін сізге негізгі жұмыс қажет.

Негізгі жұмыс сізге ақша, әлеммен байланыс және тәртіп береді. Қаржылық стресстен азат болу — бұл сіздің өнеріңіздегі еркіндік деген сөз. Фотограф Билл Каннингем айтқандай: «Егер ақша алмасаңыз, олар сізге не істеу керектігін айта алмайды».

Негізгі жұмыс сізді басқа адамдармен кездестіреді. Олардан үйреніңіз, олардан «ұрлаңыз». Мен кейінірек жұмысымда қолдана алатын нәрселерді үйренетін жұмыс орындарын таңдауға тырыстым — кітапханадағы жұмысым зерттеу жүргізуді, веб-дизайн жұмысым сайт жасауды, ал копирайтинг жұмысым сөзбен сатуды үйретті.

Негізгі жұмыстың ең жаман жағы — ол уақытыңызды алады, бірақ ол мұның орнын шығармашылықпен айналысатын тұрақты кестені қалыптастыру арқылы толтырады. Инерция (дененің тыныштық күйін немесе қозғалысын сақтау қасиеті) — шығармашылықтың өлімі. Сіз ырғақта қалуыңыз керек. Ырғақтан шығып кеткенде, жұмыс істеуден қорқа бастайсыз, өйткені ағынға қайта кіргенше біраз уақыт қиын болатынын білесіз.

Шешімі өте қарапайым: қанша уақыт таба алатыныңызды, қанша уақыт «ұрлай» алатыныңызды анықтаңыз және кестеңізді сақтаңыз. Не болса да, күнде жұмыс істеңіз. Мерекесіз, ауру демалысынсыз. Тоқтамаңыз. Сонда сіз Паркинсон заңының (жұмыс оған бөлінген уақытты толық иеленгенше созыла береді деген қағида) орындалатынын көресіз: жұмыс бар уақыт ішінде бітеді.

Мұның бәрі қызықты болады деп ешкім айтпайды. Көбіне сіз екі жақты өмір сүріп жатқандай сезінесіз. Ақын Филип Ларкин: «Ең жақсысы — мұның бәріне толықтай схизоидты түрде қарау, әр тұлғаны екіншісінен тығылатын баспана ретінде пайдалану», — деген.

Айла-тәсіл — лайықты төлейтін, құсқыңызды келтірмейтін және бос уақытыңызда бірдеңе жасауға қуат қалдыратын жұмыс табу. Мұндай жұмыстарды табу оңай емес, бірақ олар бар.

Күнтізбе жұмысты жоспарлауға көмектеседі, нақты мақсаттар береді және жолдан таймауға септігін тигізеді. Комик Джерри Сайнфелдтің күнделікті қалжың жазуға көмектесетін күнтізбе әдісі бар. Ол бүкіл жылды көрсететін қабырға күнтізбесін алуды ұсынады. Содан кейін жұмысыңызды күнделікті бөліктерге бөліңіз. Күн сайын жұмысты бітіргенде, күнтізбедегі сол күннің ұяшығына үлкен «X» белгісін қойыңыз. Күн сайын мақсатыңыз — жай ғана жұмыс істеу емес, сол ұяшықты толтыру. «Бірнеше күннен кейін сізде тізбек пайда болады», — дейді Сайнфелд. «Тек оны жалғастыра беріңіз, тізбек күн сайын ұзара түседі. Сізге сол тізбекті көру ұнайтын болады, әсіресе бірнеше апта өткен соң. Ендігі жалғыз міндетіңіз — тізбекті үзбеу».

Күнтізбе алыңыз. Ұяшықтарды толтырыңыз. Тізбекті үзбеңіз.

Болашақ оқиғалардың кестесі қажет болғаны сияқты, өткен оқиғалардың да тізімі керек. Тіркеу журналы (logbook) міндетті түрде күнделік емес, ол тек күнделікті істеген істеріңізді жазатын кішкене кітапша. Қандай жобамен жұмыс істедіңіз, түскі асты қайда іштіңіз, қандай фильм көрдіңіз. Бұл егжей-тегжейлі күнделік жүргізуден әлдеқайда оңай және мұндай күнделікті жазбаның, әсіресе бірнеше жыл өткен соң, қаншалықты пайдалы болатынына таңғаласыз. Кішкентай бөлшектер үлкен естеліктерді жаңғыртуға көмектеседі.

Ескі заманда тіркеу журналы теңізшілердің қанша жол жүргенін бақылайтын орны болған, сіз де дәл соны істейсіз — кемеңіздің қаншалықты алысқа жүзгенін қадағалайсыз.

«Егер сіз өзіңізден: „Бүгінгі ең жақсы оқиға не болды? “ деп сұрасаңыз, бұл сізді өткенге қуанышпен қарауға мәжбүрлейді және басқа жағдайда ойыңызға келмейтін нәрселерді жазуға итермелейді. Егер сіз тек „Бүгін не болды? “ деп сұрасаңыз, ең жаман нәрсе есіңізге түсуі әбден мүмкін, өйткені сіз сонымен алыстыңыз — бір жерге асықтыңыз немесе біреу сізге жаман сөз айтты. Бірақ ең жақсысын сұрасаңыз, ол ерекше бір түскен жарық, біреудің керемет мимикасы немесе өте дәмді салат болуы мүмкін». — Николсон Бейкер

«Ол мені құтқарды. Егер ол болмаса, мен қазір стейк-хауста музыка ойнап жүрер едім. Тіпті ойнамас та едім, стейк-хауста тамақ пісіріп жүрер едім». — Том Уэйтс, әйелі әрі серіктесі Кэтлин Бреннан туралы

Кімге тұрмысқа шығатыныңыз немесе кімге үйленетініңіз — бұл сіз қабылдайтын ең маңызды шешім. «Жақсы жарын табу» тек өмірлік серікті ғана емес, сонымен бірге кіммен бизнес жасайтыныңызды, кіммен достасатыныңызды және айналаңызға кімді жинайтыныңызды білдіреді. Қарым-қатынастың өзі қиын, ал шығармашылыққа берілген адаммен бірге болу үшін нағыз «чемпион» болу керек. Көп жағдайда сізге бір мезгілде үй қызметшісі, аспаз, мотивациялық спикер, ана және редактор болуға тура келеді.

Жақсы серіктес сізді жерге түсіріп отырады (шынайылықты сездіреді). Бірде досым суретшімен бірге тұру үйді өте шабыттандыратын орынға айналдыратын шығар деп айтты. Әйелім қалжыңдап: «Иә, әрине, да Винчимен бірге тұрған сияқтымыз», — деді. Ол — ең жақсы адам.

Шығармашылық — бұл алып тастау

Ақпарат мол әрі шамадан тыс көп осы заманда, не нәрсені алып тастау керектігін түсінгендер алға шығады. Осылайша олар өздері үшін шынымен маңызды нәрсеге назар аудара алады. Шексіз мүмкіндіктер туралы ойдан өткен қорқынышты ештеңе жоқ. «Бәрін істей аламын» деген ой адамды есеңгіретеді.

Шығармашылық тоқыраудан шығудың жолы — өзіңізге шектеулер қою. Бұл қарама-қайшы сияқты көрінгенімен, шығармашылық жұмыста шектеулер еркіндікті білдіреді. Түскі үзілісте ән жазыңыз. Тек бір түспен сурет салыңыз. Бастапқы капиталсыз бизнес бастаңыз. iPhone-мен және бірнеше досыңызбен фильм түсіріңіз. Қосалқы бөлшектерден машина құрастырыңыз. Жұмыс істемеуге сылтау іздемеңіз — қолыңызда бар уақытпен, кеңістікпен және материалдармен дәл қазір бірдеңе жасаңыз.

Дұрыс қойылған шектеулер ең жақсы жұмысыңызға алып келуі мүмкін. Менің сүйікті мысалым? Доктор Сьюз «The Cat in the Hat» кітабын тек 236 түрлі сөзбен жазған, содан кейін редакторы онымен 50 түрлі сөзбен кітап жаза алмайсың деп бәстескен. Доктор Сьюз «Green Eggs and Ham» кітабымен оралды және бәсте жеңіп шықты, бұл кітап барлық уақыттағы ең көп сатылатын балалар кітаптарының бірі болды.

«Өзіңізге „менде әлемдегі барлық уақыт, барлық ақша, палитрадағы барлық түстер бар, не қаласам соны істеймін“ деу — шығармашылықты өлтіреді». — Джек Уайт

Суретші Саул Стейнберг: «Біз кез келген өнер туындысынан суретшінің өз шектеулерімен күресін көреміз», — деген. Көбіне өнерді қызықты ететін нәрсе — суретшінің нені алып тастағаны. Көрсетілген нәрсе мен көрсетілмеген нәрсенің айырмашылығы. Адамдар үшін де солай: бізді қызықты ететін нәрсе — тек көргендеріміз емес, сонымен бірге көрмегендеріміз. Жұмыс істегенде де солай: шектеулеріңізді қабылдап, алға жылжыңыз.

Соңында, шығармашылық — бұл тек біз қосқан нәрселер емес, бұл біз алып тастауды таңдаған нәрселер.

Дұрыс таңдау жасаңыз.

Және көңіл көтеріңіз.