Бүліншілік, жауыздыққа бас болдың.

Жан-тәніңді, мерез болып іріген.

Көңілі толып, көзі тойып қанғандай.

Сұм жыландар ысылдасты, шағысты.

Күліп-ойнап іле артынан табысты.

Ыбрайымды, Дәуіт пенен Исаны.

Ақырында Мұхаммедті жұмсағам.

Былғанышта үйелесіп жатқанын.

Семитімнің ұрпағына артқанмын.

Бар әлемге жарықтарын шашты олар.

Мехнат шекті, төкті талай жасты олар.

Өтірікке ақиқатты бұрдың сен.

Кеп баламды тура жолдан жаздырдың.

Бұлғадың сен, араластың, сиреттің.

Көбін саған мен жұмсадым ақылдың.

Талай саған қылыш алып ақырдым.

Олар сені ұшықтаған садақпен.

Дүниені жауыздықпен шырмадың.

Жұмсадым мен Маркс қылып бастығын.

Тозған жалпы сорлыларды құрайды.

Дәтің қайтып енді шіркін шыдайды.

Моңғолымды — қиғаш садақ көзімді.

Талай кердің омыртқасын күйреткен.

Тақымында ойға-қырға сүйреткен.

Өрт жүргендей қылған талай даланы.

Найзасының қайтпас болат ұшы бар.

Жер менен кек қалтырайтын күші бар.

1922 жыл, 1-маусым.

Қайғыдан ашылмаған оның бағы.

Көңіліне шерлі қасірет жалын толып.

Түнімен тек қараңғылық көрген күні.

Отырды, қапаланып шықпай үні.

Кетпекке бүркіт талай талап еткен.

Еш болып сан еңбегі босқа кеткен.

Мұраты қу қапастан кету бұзып.

Жұлқынып аяқ бауын кетті үзіп.

Сағынған ол кеп тапты асқар тауын.

Іздеді көз жіберіп қалың жауын.

Жарқылдап көкке шықты қанат сермеп.

Шығарды ол саңқылдап даусын кернеп.

Қанатын жазып, еркін есті жиды.

Міне, енді қара бүркіт тауға келді.

Шыңдарды айбат шеккен көкке тиіп.

Еріксіз мойынсұнған басын иіп.

Бұл таудан жалғыз биік жоғарғы аспан.

Жалғыз-ақ сол таулардан бүркіт асқан.

Шұғыламен тұншықтырып нұрын шашып.

Тығылды іннен-інге бетін басып.

Біресе желмен ойнап арындасып.

Ақырын бұғып бәрі жорғалаған.

Ысқырып көктен төмен сорғалаған.

Таудағы қасқыр, борсық кеткен үркіп.

Салмақпен шайқалады күшін іркіп.

Тау кезіп бақылауға жалықпады.

Қанаты болат құрыш талықпады.

Қорғалап жасырынған жауын байқап.

Аспаннан атқан оқтай соғар жайқап.

Сорғалап биік құзға келіп қонды.

Қаранды бойлап, толғап оңды-солды.

Күнбатыс, күншығысқа қаранады.

Әлемді көзбен санап аралады.

Төңкеріп төңірекке көз жіберген.

Дүрбідей алдына әкеп көзі көрген.

Өлшеусіз жауыздықты көзі көрді.

Ол көрді қапастағы сансыз ерді.

Ол көрді Европаны сұмдығы асқан.

Бұл күнде қу Европа жанталасқан.

Қасқырдай қамалаған әлсіз жанды.

Ол көрді Стамбул мен Лозаннаны.

Нақақсыз сансыз жанның аққан қаны.

Әлсізді тірі жеуге қамалаған.

Арбасып бірін-бірі шамалаған.

Есітті нақақ жанның ащы зарын.

Түйілтіп қара бұлттай қабақтарын.

Күңіреніп жер мен көктің ұлығанын.

«Бауырым!» деп жәрдем күтіп сұрағанын.

Ұраны жауыздардың болмау құлы.

Есіне түсті мұның қара түндер.

Арманы бостандық боп өткен күндер.

Ұшуға оңтайланды қанат сермеп.

Түйіліп қаһар тікті көзі жайнап.

Уағдасын қызыл күнге сертпен байлап.

Жартастың нақ астында қара жылан.

Аңдаусыз бос отырма, байқап қыран.

Саған қас — қала берсе, ақ, көк қоян.

Саған жау — арам бақа, жылан, шаян.

Борсықтар жорғалап жүр іші қайнап.

«Шақсам» деп аңдып сені көзі жайнап.

1922 жыл, шілде.

Сансыз ер жолында өлмек соңына ерген.

Мүлт кетпес тіл мен қолы бірдей мерген.

Сан жаумен зор майданда алысқаны.

Тар жолдан, тайғақ кешу аман-есен.

Айбыны қалтыратқан алтын тақты.

Көрсеткен айнадай қып болашақты.

Үлгі алған орын басып, үлкен қарттан.

Шаттанып жырлар талай еріп арттан.

«Шолпан» журналында «Қызыл сұңқарларды» сынап жазған «Қоңыр» «сыншыға» ескерту: бұл өлеңді Майбүйен ағайдың үйіндегі Жәмила жеңгейге арнап жазған едім. Енді Қоңыр мырзаның Жәмила жеңгейге бөтендігі жоқ қой деп ұсынып отырмын. Қоңыр «сыншының» сынына сын жазуға уақытым жоқ. Қоңырдың «сынына» қызыл сыншы болса жазар. Ғапу өтінемін»

Ер көңілді, ер мінез.

Сұмпай емес кер мінез.

Сайқал емес алдауыш.

Жылан емес арбауыш.

Секек емес ұрыншақ.

Емес жанды қуыршақ.

Сұлу дене сымбатты.

Солқылдаған сұңғақты.

Емес майлы жүрегі.

Бөркін алшы киеді.

Оны өзі де сүйеді.

Бай-мырзаны сүймейді.

Басын тіпті имейді.

Жанын малға сатпайды.

Көңіліне жаттайды.

Еш жұмысқа ерінбей.

Жұмыр, шойын темірдей.

Ауыр іске тым ұста.

Қолы тисе жұмысқа.

Ауыр кетпен, күректі. 1922 жыл, желтоқсан, Орынбор.

Басын қар қысы-жазы қырау басқан.

Шудалы ақбас бура көбік шашқан.

Аймалап ақ төсіңді құшқан сүйіп.

Кеш жерден құрыш қанып естір құлақ.

Жалғыз-ақ қара бүркіт салған ұя.

Көк шалғын, түрлі шешек, өскен мия.

Сағымдай сумаңдаған салып ойнақ.

Отырсам қызыл жібек әлем байлап!..

Жиналса қызыл ерлер лек-лек болып.

Не өлмек, не жеңбек боп ұрандасса.

Лек-лек боп зор майданға біз де барсақ.

Құтырған семіздіктен жынын бассақ.

Жоқ қылсақ жуандарды езіп-таптап.

Төмен тап жер күңірентіп майдан ашқан.

1923 жыл, қаңтар.

Бұл күнде байлар жеңіп тұр.

Қайраты қайтып көніп тұр.

Именбей басты кеудеңді.

Қанды сора бермекші.

Күшіне жауыз сеніп тұр.

Үстіңе келіп төніп тұр.

Жиналып бәрі жалғасты.

Қойныңа қолын сұғып тұр.

Ынсаптан, ардан шығып тұр.

Жеңіне ұстап тығып тұр.

Аш кеудеңді басып тұр.

Жүрегі қайнап ашып тұр. 1923жыл, 8-ақпан.

Байлар тағы торлады.

Байлар қуан!..

Еппен сені қорғады.

Майлы бүйен буржуа.

ГПУ-ге де берер ем.

Айдар едім жұмысқа.

Босатпас ем тынысқа.

Жұмысында жүрсем мен.

Итше қуып тұрсам мен.

Қанша кедей жедіңіз?..

Біздер қатаң буржуйға.

Бола алмаспыз бір жайда.

Мырза, пардон...

Пардон, мадам, пардон!.. 1923 жыл.

Еңбекші тап ұланы.

Жалпы теңдік ұраны.

Барлық өнер құралың. 1923жыл.

Шын сұлу — күшті бұлшық ет.

Күшімен ол таратқан.

Жазылып жылдам жылпылдап.

Кім тұрады сүйінбей...

Шыңырау қазып, жер тескен.

Шығарған болат көк темір.

Жер майы, алмас, тас көмір.

Дүние айналып қыдырған.

Жер қыртысын сыдырған.

Аюды да үйреткен.

Омыртқасын күйреткен.

1923 жыл, 8-сәуір.

Сәрсен егін айдаған.

Белін жіппен байлаған.

Бұлтылдап күшпен ойнаған.

Жұмыспен қызып қайнаған.

Көк темірге жеккені.

Қара жерге сепкені.

Жерді жалап қыдырған.

Жер қыртысын сыдырған.

Өсірді күшін жел исі.

Мас қылды тәнін жер иісі.

Қосылды тәтті тер иісі.

Бұлшық етті ер иісі. 1923 жыл, 26-сәуір.

Қызылды-жасыл, көкала.

Бейне бір мен жас баладай.

Құлай кеттім еркелей.

Денесі уыз албырап.

Қытықтайды мойнымды.

Таласып ашты қойнымды.

Шөпті ақырып сипады.

Шөптің басын ұйпады.

Тамылжып иісін аңқытты.

Тән мен жанды балқытты.

Қызғалдақпен биледі.

Ұшқан сорлы көбелек.

Мәжнүн байғұс ебелек.

Ұялып басын иісті.

Бастары таяу тиісті.

Олармен келіп сүйісті.

Көрпе үстінде жаттым мен.

Қалың ойға баттым мен.

Қозғалды жүйткіп қалың ой.

Өрісте жусап қалың қой.

Ыстық басып тұншығып.

Қозғар емес үн шығып.

Жапанда жым-жырт күйдіріп.

Әр қойды сауып идіріп.

Ыстықтайды солықтап.

Тақырда жанад кішкене от.

Сүт пісірмек «қорықтап».

Зарыққан бала қарын аш.

От жағып өртеп «қорық тас».

Отқа жаққан отыны.

Отынан шыққан түтіні.

Қызыл шақа көн жара.

Күнге піскен қап-қара.

Шандыр боп кеуіп қарылып.

Өзге дене жалаңаш.

Жалаң аяқ, жалаң бас.

Жанған жарық қалада.

Ұмыт қалған далада.

Жалғыз қойшы... тас қорық...

Көзіме келіп жас толып.

Меңіреу жапан далада.

Аяғыма оралды.

Майысып гүлдер бұралды.

1923 жыл, маусым, Орынбор.

Тау басынан қызықсын ұшқан қыран.

Жорғалаған сені аңдып қу-сұм жылан.

Ертеңіне қайтарсың қымыз ішіп.

Жарқыратып қоярсың төске тағып.

Пұшпағынан жинарсың арқан тағып.

Дүрсілдетіп сабаумен төмен қағып.

Жұртты шақыр алуға, салып ұран.

1923 жыл, 30-шілде, Орынбор.

Тән мен жаны шөлдеген.

Ауыры қалды артында.

Қиырсыз алыс артың бар.

Шежіре-тарих қартың бар.

Міне, енді жаңа салтың бар.

Сендерге тиген сыбаға.

Оларға беру сын-баға.

Бақытты тұрмыс жаратпақ.

Білімге жегіп қаратпақ.

Асуы қиын тау қалды.

Жеңіліп талай жау қалды.

Дүлей, меңіреу жол қалды.

Тікенді, тасты шөл қалды.

Табанынан қан аққан.

Қанды жасы қабақтан.

Бақытты енді заманың.

Аэроплан қанатың.

Күшті көлік бар атың.

Қиын емес жолында.

Бар дүние қолыңда.

Аулы қалды артында.

1923 жыл, тамыз, Орынбор.

Жойылып бітіп барады.

Шөл қаққандай даланы.

Өткен күнін санады.

Қоштасып қайтып барады.

Қорқақтың көзі талады.

Төңірекке бойлап қарады.

Қырға көзін салады.

Жүрек жайнап жанады.

Лезде-ақ артта қалады. 1923 жыл, 7-қазан.

(Қазақстан әуе кемесіне жәрдем жинаушы бірінші қазақ әйелдері

Ертеде самұрықпен Қасен ұшқан.

Перінің патшасының қызын құшқан.

Сұлуды Бадиғұлжамал естіп алған.

Большевик ер жүректі батыр ұлан.

Арымас өзі жүйрік, мінсең берік.

Жеткізетін сенімді ол бір берік.

Адамның темір топшы көк қанаты.

Қалықтап көкті сүзіп талмай ескен.

Төсімен сырылдатып көкті кескен.

Самұрық — аэроплан көктен асқан.

Алақанда оған мінсең жер мен аспан.

Асусыз мұхит, теңіз, тау мен тастан. 1923 жыл, 8-қазан.

Аты.

Ленин.

Ленин.

Өзі.

Тезі.

Ленин.

Ленин.

Байдан.

Майдан.

Ленин.

Ленин.

Шаңқан.

Ленин.

Ленин.

Жиған.

Иман.

Ол таң.

Шолпан.

Құрыш.

Бұрыш.

Ол бас.

Жолдас. 1923 жыл, 30-қараша, Теке.

(Қазақстанның 4-жалпы кеңестер жиылысында ең бірінші рет

Жер-көкті құлаш жайып қабат құшқан.

Қадалған көзін алмай дос пен дұшпан.

Сарнатып, көк күңірентіп қанат жайып.

Көкке асып, қара жерден болып ғайып.

Қара жер төмен қалған алақандай...

Отырған құшақтасып балапандай.

Жан қосып сеніменен ұшқан ақын.

1914 жыл. 7-қаңтар, Орынбор.

Дүниеден Ленин кетті... қайтпас сапар.

Моншақтап ыстық жасы бір-бір тамар.

Егіліп көздің жасы бір-бір тамды.

Кек қайнап көкіректі жалын шалды.

Жыламас бұған адам тастығынан.

Қамықпас қара жылан қастығынан.

Айрылды еңбекші тап бастығынан.

Құлатпай қызыл туды күшті қолдан.

Тағзым қып өлігіне басын иген.

Мезгілсіз жұтты мұны қара жерің.

Тайдырмас үлкен аға салған жолдан.

Ешбір жау құлата алмас біздің қолдан. 1924 жыл, 22-қаңтар, Москва.

(1924 жыл, 23-қаңтар, күндізгі сағат екі жарым, Москва,

Ауыр хабар-хатқа төніп қарады.

Ерін жоқтап қайғы күйін жырлауда.

Омырауды ыстық жаспен бұлауда.

Қара байлап, қару асып, киінген.

Сасық дұшпан жынша күліп сүйінген.

Қызыл күнді дәл көздеген алыстан.

Үкіметі совет-кеңес елдердің.

Туы қызыл, күні қызыл жерлердің.

Қызыл жұлдыз алда, мақсұт-тілекте.

Сыртқы түсте және ішкі жүректе.

Неше жүз жыл созса да қол жетпеді.

Шырағы бар ердің көзі қырағы.

Және ішкі жүрек пенен үнінде.

1924 жыл, 15-ақпан, Орынбор.