«Білім беруді дамытудың федералдық институты» федералдық мемлекеттік мекемесі орта кәсіби білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру мекемелерінің оқыту үрдісінде пайдалану үшін оқу құралы ретінде ҰСЫНҒАН

Пікірдің тіркеу нөмірі 458 2009 ж. 02 шілде

8-ші басылым, тҥзетілген

ӘОЖ 658.264(075.32) КБЖ 31.38ші723

Бұл кітап Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі жəне «Кəсіпқор» холдингі» КЕАҚ арасында жасалған шартқа сəйкес «ТжКБ жүйесі үшін шетел əдебиетін сатып алуды жəне аударуды ұйымдастыру жөніндегі қызметтер» мемлекеттік тапсырмасын орындау аясында қазақ тіліне аударылды. Аталған кітаптың орыс тіліндегі нұсқасы Ресей Федерациясының білім беру үдерісіне қойылатын талаптардың ескерілуімен жасалды. Қазақстан Республикасының техникалық жəне кəсіптік білім беру жүйесіндегі білім беру ұйымдарының осы жағдайды ескеруі жəне оқу үдерісінде мазмұнды бөлімді (технология, материалдар жəне қажетті ақпарат) қолдануы қажет. Аударманы «Delta Consultіng Group» ЖШС жүзеге асырды, заңды мекенжайы: Астана қ., Иманов көш., 19, «Алма-Ата» БО, 809С , телефоны: 8 (7172)

«Орехово-Зуевский текстильдық техникум» МБМ арнайы пәндер оқытушысы Т.П. Дундуа ;

«МКЦ «Электрокерамика» ААҚ бас инженері Ю.И.Харламов; инженер А.Э .

С341 Жылыту, желдету және ауаны баптау: орта кәсіби білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу қҧралы/ Ю.Д. Сибикин. - 8-ші басылым, тҥзетілген - М. : «Академия» баспа орталығы, 2016. - 336 б.

Жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерінің заманауи қҧрылғылары қарастырылған. Осындай жҥйелерде пайдаланылатын отандық және шетелдік қҧралдарға сипаттама берілген. Ғимараттардың қоршау қҧрылмалары арқылы жылуды жоғалтуды анықтаудың әдістері, сондай-ақ ӛндірістік және әкімшілік ғимараттардағы ауаның сапасына санитарлық-гигиеналық талаптар сипатталған. Қайталама энергия ресурстарын пайдаланудың тиімділігін жоғарылату мәселелері айтылған. 7-ші басылымға қоршау қҧрылмаларының бу ӛткізгіштігі, жаңа жылыту қҧралдарының қҧралымдары, сондай-ақ жылыту мен желдету параметрлерін бақылаудың жаңа қҧралдары туралы толықтырулар енгізілген. Оқу қҧралы «Ішкі сантехникалық қҧрылғыларды, ауаны баптау мен желдетуді монтаждау және пайдалану» мамандығы бойынша «Сумен жабдықтау, су бҧру, жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін монтаждау жҧмыстарын ҧйымдастыру және бақылау» КМ.01, «Сумен жабдықтау, су бҧру, жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін пайдалану жҧмыстарын ҧйымдастыру және бақылау» КМ.02 кәсіби модульдерін меңгеру кезінде пайдаланылуы мҥмкін. Орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған. Жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін пайдаланумен, жӛндеумен және монтаждаумен айналысатын жҧмысшыларға пайдалы болуы мҥмкін.

Сибикин Ю.Д., 2004

ӘОЖ 658.264(075.32) КБЖ 31.38ші723

Алғы сӛз

Аталған кітаптың негізгі міндеті – студенттерді заманауи жылыту, желдету және баптау жҥйелерінің теориялық және практикалық негіздерімен, сондай-ақ аталған жҥйелерді жобалау, салу және пайдалану кезінде білу қажет нормативтік қҧжаттардың талаптарымен таныстыру болып табылады. Оқу қҧралдары «Термодинамика», «Гидравлика, жылу техникасы және аэродинамика», «Жылу техникасы мен гидравликаның теориялық негіздері» және т.б. жалпы техникалық пәндерді оқығаннан кейін студенттердің пайдалану мҥмкіндігі ескеріле отырып, жазылған. Аталған оқу қҧралы «Сумен жабдықтау, су бҧру, жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін монтаждау жҧмыстарын ҧйымдастыру және бақылау» КМ.01, «Сумен жабдықтау, су бҧру, жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін пайдалану жҧмыстарын ҧйымдастыру және бақылау» КМ.02 кәсіби модульдерінің қҧрамына кіреді және «Ішкі сантехникалық қҧрылғыларды, ауаны баптау мен желдетуді монтаждау және пайдалану» мамандығы бойынша оқу әдістемелік жиынтығының бӛлігі болып табылады. Жеке тарау жылыту және желдету жҥйелерінде қайталама энергия ресурстарын тиімді пайдалану мәселелеріне арналған.

Кіріспе

Орыс ғылымының негізін қалаушы М.В. Ломоносовтың (1711-1765 жж.) XVІІІ ғасырда кең тараған жылудың шығу тегі теориясын теріске шығарған еңбектерінде бірінші рет жылу теориясы туралы дҧрыс тҥсініктер берілді. «Жылу мен суықтың себебі туралы ойлар» (1744-1747 жж.) атты ӛзінің диссертациясында, сондай-ақ «Денелердің қаттылығы мен сҧйықтығы туралы пікірлер» (1760 ж.) еңбегінде М.В. Ломоносов «жылу заттардың ішкі қозғалысынан тҧратынын» кӛрсетті. Ол жылу мен жылу қҧбылыстарының мәнін негіздеді, теориялық және сараптамалық зерттеулер арқылы заттардың молекулярлық- кинетикалық теориясының негізін қалады, ӛзі ашқан табиғат заңы - энергияның сақталу және ӛзгеру заңының негізінде жылу мен механикалық энергия арасындағы ӛзара байланысты анықтады. Бҧл керемет теориялық қорытулар батыс-еуропа ғылымынан 100 жылдан астам уақытқа алға озып кетті. М.В.Ломоносовтың жылу туралы ғылым саласындағы теориялық жаңалықтарының әсерімен дарынды орыс механигі және жылу технигі И.И. Ползунов бу энергиясын ӛнеркәсіптік пайдалану проблемасын тәжірибелік шешудің аса маңыздылығын тҥсіне отырып, 1763-1765 жылдары Барнаул қаласында Ресейде тҧңғыш бу қазаны мен бу машинасынан тҧратын ӛнеркәсіптік бу-кҥштік қондырғысын жасап шығарды. М.В.Ломоносов пен И.И. Ползуновтың еңбектері жылу энергетикасын одан әрі дамытуға теориялық және тәжірибелік негіздер қалады. Тәжірибелік жылу техникасы саласында Нижний Тагил зауыттарының механиктері Е.А. және М.Е. Черепановтар ҥлкен табыстарға қол жеткізді. Олар бірқатар бу машиналарын қҧрап шығарды. Отандық машина жасауға олардың қосқан ең елеулі ҥлесі 1834 жылы бірінші орыс паровозын жасау болды. 1864 жылы теңіз корпусының оқытушысы И.П.Алымов бу қазандары оттығындағы тартуды есептеуге арналған жҧмысын жариялады. Оның зерттеулерінде бірінші рет бу қазанының оттығына ауаны беру жылдамдығын есептеудің негізделген әдісі берілді.

Бу қазандары оттығында отынды жағу процесін кӛлемді зерттеулерді орыс жылу химигі В.Ф. Лугинин жҥзеге асырды. Әртҥрлі заттардың жылу шығару қабілеті туралы ол алған және жҥйелендірген сандық деректер жалпыға бірдей танылды және Ресейде, сондай-ақ шет елдерде жаппай қолданыла бастады. Бҧл салада профессор Н.С. Курнаковтың жану температурасын есептеуге арналған еңбектері де маңызды рӛл атқарды. Белгілі орыс жылу техниктері В.И. Гриневецкий, К.В. Кирш және басқалары жылу беті мен жылу ӛткізуді есептеуді жетілдірді. Отандық жылу техникасына Н.Е. Жуковскийдің шәкірті - орыс инженері В.Г. Шухов та ҥлкен ҥлес қосты. XІX ғасырдың 80-ші жылдарында ол негізгі бӛлшектерінің жасалуының біртектілігімен ерекшеленетін бірегей суқҧбырлы қазанын жасап шығарды. Бҧл стандартты қазандардың жаппай ӛндірісін ҧйымдастыруға мҥмкіндік берді. Шуховтың қазандары Ресейде, сондай-ақ шет елдерде кеңінен пайдаланылды. В.Г. Шуховтың ӛнертапқыштық еңбектерінің бірі – оттық қондырғыларында мазутты жағу кезінде оны су буымен бҥркуге арналған бірегей бҥріккіш болды. Орыс жылу техниктері отынның жергілікті тҥрлерін пайдалану саласында алғашқылар болып табылады. 1913 жылы біздің дарынды отандасымыз Р.Э. Классон Мәскеудің жанында (Ногинск маңында) шымтезекпен жҧмыс істейтін әлемдегі алғашқы электр станциясын салды. Қазіргі уақытта бҧл станцияға оның есімі берілген. Ол сондай- ақ шымтезекті ӛндірудің ӛнімділігі тӛмен  машиналық-қалыптық тәсілін алмастыратын ӛнімділігі жоғары гидравликалық тәсілін ойлап шығарды. Жылу энергетикасы саласындағы маңызды еңбектердің қатарында академик М.В. Кирпичевтың жылу қҧрылғыларын модельдеу жӛніндегі кҥрделі еңбегін атап ӛткен жӛн. Ол жасаған ҧқсастық теориясы жылулық, аэродинамикалық және басқа қҧбылыстарды модельдер арқылы зерттеулер жҥргізуге, алынған нәтижелерді нақты жылу қондырғыларына қатысты есептеуге мҥмкіндік береді. М.В. Кирпичевтың ҧқсастық теориясы зерттеулердің тҥрлі салаларында, оның ішінде қазіргі уақыттағы жылыту, желдету және баптау жҥйелерін жобалау кезінде кеңінен пайдаланылады. Қазіргі уақыттағы жылу энергетикасы ҥшін жылу агрегаттарын есептеудің бҧрын қол жеткізу мҥмкін болмаған пайдаланушылық және жобалау сипаттамаларының сәйкестігін қамтамасыз ететін қатаң ғылыми әдісін жасап шығарған Жалпыресейлік жылу техникасы институты және Орталық қазантурбина институты ғылыми қызметкерлер ҧжымдарының жҧмыстары аса маңызға ие. Нәтижесінде осы әдіс бойынша жобаланған жылумен жабдықтау кӛздерінің пайдаланушылық сенімділігі әйгілі шетелдік аналогтарға қарағанда

жоғары.

Заманауи отандық жылыту және желдету жҥйелерін жасауға ғимараттар мен қҧрылыстарда жылыту, желдету және ауаны баптауды жобалаудың қҧрылыстық нормалары мен қағидаларын (ҚНжҚ 41-01- 2003 «Жылыту, желдету және ауаны баптау») әзірлеген Промстройпроект, Сантехниипроект, Гипронии РАН, Тюмень инженерлік-қҧрылыс институттарының инженерлері мен ғалымдары, сондай-ақ К.С. Орлов, А.Н. Сканави, Г.В.Русланов, М.Я.Розкин, Э.Л.Ямпольский, В.Я. Меклер, А.Г.Егизаров, В.И.Богословский, В.П.Щеглов, Н.Н.Разумов, А.В.Нестеренко, Р.В.Щекин, В.А.Березовский, В.А.Потапов және т.б. еңбектерімен жас мамандардың танысуы пайдалы болып табылатын ғалымдар зор ҥлесін қосты. XXІ        ғасырдың        басында        Ресейдің        жылумен        жабдықтау шаруашылығына жылумен жабдықтау турбиналары жҧмыс істейтін 485 жылу электр станциялары (ЖЭС) кірді: қуат бірлігі әртҥрлі 190 мың қазандықтар, оның ішінде 84 мың ӛнеркәсіптік қазандықтар; 260 мың шақырымға жуық магистралдық және таратқыш жылу желілері бар. Соңғы жылдары жылумен жабдықтау жҥйелерінің ҧсақталу процесі жҥруде, ҧсақ қазандықтар мен жергілікті жылу генераторларының саны ҧлғаюда, орталықтандырылмаған жылумен жабдықтау аймағы кеңеюде, ауылды жерлерде және елді мекендер айналасындағы қаладан тыс жаппай жеке қҧрылыстардың дамуына, сондай-ақ орталықтандырылған жылумен жабдықтау жҥйелерінде жылудың едәуір қымбаттауына байланысты тҧрғындардың ӛзі дайындайтын отын кӛлемі жоғарылауда. Тҥрлі ӛндірістердің жаңа технологиялары заманауи жылыту- желдету және ауаны баптау жҥйелерін қолданусыз мҥмкін емес. Ғимараттарды жылытудың негізгі мақсаты - жайларда қолайлы жылуды беру. Жайлардың ауа ортасының сапасы жыл ішінде желдету және ауаны баптау жҥйелері жҧмысының тиімділігімен анықталады. Шаруашылықты басқарудың жоспарлы жҥйесінен нарықтық қатынастарға кӛшу шарттарында жылыту-желдету техникасы және ауаны баптау қондырғылары барлық ӛнеркәсіп салаларының тҥбегейлі

1-тарау

ӚНЕРКӘСІПТІК ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҚ ҒИМАРАТТАРДЫ ЖЫЛУМЕН

Жылыту, желдету және ауаны баптау жҥйелерін жобалау, монтаждау, пайдалану мен жӛндеуге қатысты ғылыми-техникалық және анықтамалық басылымдарда, сонымен қатар нормативтік қҧжаттарда жалпы техникалық және арнайы терминдер жиі пайдаланылады. Осы кітаптың оқырмандары мағыналық мазмҧнын нақты білуі тиіс кейбір терминдерді қарастырайық.

Температура деп дененің қызу дәрежесін сипаттайтын физикалық шаманы атайды. Молекулярлық-кинетикалық кӛзқарас тҧрғысында температура молекулалардың жылулық қозғалысы қарқындылығының шамасы болып табылады. Сандық мәні молекулалардың орташа кинетикалық энергиясының шамасымен байланысты. ӚҚ жҥйесінде абсолюттік температураны ӛлшеу бірлігі кельвин (К) болып табылады; тәжірибеде температураны Цельсий (°С) градустарымен ӛлшеу кеңінен таралған. Абсолюттік температураның мәні

және Цельсий шкаласы бойынша температураның мәні t

Қарастырылатын        дененің        барлық        нҥктелерінде        температура мәндерінің жиынтығы қазіргі сәтте

Қысым жҧмыстық дененің молекулаларының бетпен ӛзара әрекетіне шартталған. Ол сан жағынан оған норма бойынша бет алаңы бірлігіне әрекет ететін кҥшке тең.

Халықаралық бірліктер жҥйесінде (БЖ) қысым паскальдармен кӛрсетіледі (1 Па = 1 Н/м

≈ 10

Па), сынап бағаны миллиметрі (1 мм сын. бағ.  = 133,322 Па), су бағаны миллиметрі (1 мм су. бағ. ≈10 Па) сияқты қысымды ӛлшеудің жҥйеден тыс бірліктері де қолданылады.

Меншікті көлем v

m

Жылыту жүйесі

Жеке жылу пункті (ЖЖП ) (1.1-сурет) – жекелеген ғимараттардың жылыту, жылумен жабдықтау, желдету қҧрылғылары, сумен жабдықтау жҥйелерін қалалық жылу желісінің және су қҧбырының тарату желілеріне қосуға арналған, аталған жҥйелерді басқару және жылу энергиясы мен жылу тасығыш мӛлшерін есепке алу пункті.

бҧл шағын ауданның (бір ғимараттың немесе топтың) жылумен, сумен жабдықтау жҥйесін қалалық жылу желісінің, су қҧбырының таратуымен айналысады.

-температура мен шығынды реттегіштер; 6,

желілеріне қосуға, желдету қондырғыларын жылыту, жылумен жабдықтау жҥйелерін, сумен жабдықтау және жылу энергиясы, жылу тасығыш пен су қондырғыларын басқаруға арналған пункт.

Қызмет көрсетілетін аймақ (мекендеу аймағы)

Ауаның қозғалыс жылдамдығы

Ауа температурасы

Жылдың жылы кезеңі

Жылдың суық кезеңі

Термиялық жүктеме

Ғимаратқа енгізу торабы (ЕТ ) – ЖЖП жоқ болған жағдайда бӛлгіш ысырмалар мен жылу энергиясы мӛлшерін, жылу тасығыш пен суды есепке алу қҧралдары орнатылатын жылумен жабдықтау қҧбырларын ғимаратқа енгізу торабы.

Басқару торабы (БТ ) – ғимараттың жылыту жҥйесін (блок- секциялар) ОЖП-дан тарату желілеріне тікелей немесе элеваторлық торап арқылы қосу торабы.

Жайдың радиациялық температурасы

Жайдың қорытқы температурасы (жайдың температурасы)

Адамдар тұрақты болатын жай

Адамдар жаппай болатын жайлар

-ге бір адамнан артық мӛлшерде тҧрақты немесе уақытша болатын (апаттық жағдайларды қоспағанда), алаңы 50 м

және одан кӛп жайлар (театрлардың, кинотеатрлардың залдары мен фойелері, мәжіліс, жиналыс залдары, дәріс беретін аудиториялар, мейрамханалар, вестибюльдер, касса залдары, ӛндірістік залдар т.б.).

Қоғамдық ғимарат жайларының санаттары: 3а - адамдар кӛбінесе сырт киіммен отыратын қалыпта болатын кӛрермен залдары;

3б - кӛрермендерсіз спортпен айналысуға арналған залдар; 3в - мәжіліс, дәріс беру залдары, оқырмандар залы, қоғамдық тамақтану кәсіпорындары, жолаушыларға арналған залдар;

Тұрақты жұмыс орны

Тұрақты емес жұмыс орны

Жұмыс аймағы

Көп қабатты ғимарат

Жылыту, желдету және баптау жүйелерінің сенімділігі

Жайдың микроклиматы

Оңтайлы микроклиматтық жағдайлар

Қамтамасыз етілу

Жылыту, желдету және баптау жүйелерінің істен шығуы

Жылу беру немесе жылу алмасу мәселелері жылыту техникасының негізгі мәселелері болып табылады. Денелер немесе заттар арасында жылу алмасудың қажетті шарты температура айырмашылықтарының болуы болып табылады. Бҧл айырмашылық неғҧрлым кӛп болса, жылу алмасу да соғҧрлым қарқынды жҥреді. Жылу беру ҥш тҥрге бӛлінеді: а) жылу ӛткізгіштік немесе кондукция; б) конвекция немесе заттың қозғалатын бӛліктерінің жылуды тасымалдауы; в) сәуле шығару немесе радиация. Кӛптеген жағдайларда тҥрлі жылу процестерінде біреуінің басымдығымен аталған жылу берудің ҥш тҥрі де бір мезгілде қолданылады.

Жылу ӛткізгіштік арқылы жылу беру.

Мҧндай беріліс қандай да бір екі дененің немесе заттың тікелей жанасуы кезінде жҥзеге асырылады. Жылу беру дененің немесе заттың ӛзінің ішінде жҥргізіледі. Жылыту техникасында жылу ӛткізгіштік арқылы жылу беру ҥлкен рӛл атқарады. Жылу ӛткізгіштік дененің жекелеген бӛліктері температурасының айырмашылығына шартталған, сондықтан жылуды тарату температураны бӛлумен ажырамас байланысты деп есептеуге болады. Уақыт ішінде ӛзгеретін температуралық ӛрісті белгіленбеген немесе стационарлық емес деп атайды. Егер температуралық ӛріс ӛзгермейтін болса, оны белгіленген немесе стационарлық деп атайды. Жылуды тарату процесінің сипаттамасы ҥшін жылу ағыны туралы тҥсінік енгізіледі.

Жылу ағыны Q

арқылы нормал бағытында оған ӛтетін жылу мӛлшері

бет алаңына

және уақытқа τ жатқызатын болсақ келесі шаманы аламыз

оны

ӛлшенеді.

Біртектес жазық бір қабатты қабырға арқылы жылудың таралуының стационарлық процесін қарастырайық (1.3-сурет, а).

Жылудың жылу ӛткізгіштік жолымен таралу заңына (Фурье заңы) сәйкес:

λ

Вт/(м-К); t c

t с

; τ - уақыт, с.

Осыдан

,8, яғни жылу ӛткізгіштік коэффициенті сан жағынан жылу ағынының 1 м жолында температураның 1 К-ға тҥсуі кезінде бет бірлігі арқылы (1 м

) денедегі уақыт бірлігінде ӛтетін жылу коэффициентіне тең.

а

б

Егер теңдеудің екі бӛлігін де (1.3) F τ

бӛлсек, онда

немесе

q қабырға беттерінің температурасының айырмашылығына тікелей пропорционал және жылу ӛткізгіштіктің термиялық кедергісіне кері пропорционал.

Жылу ӛткізгіштік коэффициенті λ әртҥрлі материалдарда бірдей емес және олардың қасиеттеріне тәуелді, ал газ тҥріндегі және сҧйық заттар тығыздығына, ылғалдылығына, қысымына және осы заттардың температурасына байланысты. Техникалық есептеулер кезінде λ

, б суретте ҥш қабаттан тҧратын жазық қабырға бейнеленген, осы қабаттардың шекараларындағы аралық температура, сонымен қатар қабаттардың қалыңдығы және әрбір қата ҥшін жылу ӛткізгіштік коэффициентінің мәні кӛрсетілген. Стационарлық режим кезінде әрбір жеке қабат арқылы ӛтетін жылу ағыны бірдей болады. Онда әрбір жеке қабат ҥшін (1.6) формулаға сәйкес жазуға болады:

Осыдан

Бҧл теңдеулердің оң және сол бӛліктерін қосып , келесі мәнді аламыз :

Яғни кӛп қабатты қабырғаның жылу ағынының тығыздығы

Температураның ҥш айырмашылығына арналып жазылған теңдеулерден аралық температураны есептеу ҥшін келесі формулалар негізге алынады. Мысалға:

және

Конвекциямен жылу беру тҥрлі факторлардың санына байланысты: конвекцияның сипаттамасы – еркін конвекция, қыздырылған және суық бӛлшектер тығыздығының айырмашылығы салдарынан туындайтын ішкі кҥштердің әсерінен немесе сыртқы кҥштердің – желдің, сорғының, желдеткіштің әсерінен жҥргізіледі; сҧйықтықтың ағу режимі – аз жылдамдық кезінде араласпай (ламинарлық режим) параллель-ағынды сипаттағы ағын немесе ҥлкен жылдамдық кезіндегі ағын (реттелмеген, қҧйынды ағын), бҧл ретте жылу тасығышта сҧйықтықты тек қозғалыс бағытында емес, кӛлденең бағытта жылжытатын (турбулентті режим) қҧйын байқалады; жылу тасығыш қозғалысының жылдамдығы; жылу ағынының бағыты (қызу немесе салқындау); жылу тасығыштың физикалық қасиеттері – жылу тасығыштың және қабырға беттерінің температура айырмашылығына байланысты температурасының жылу ӛткізгіштік, жылу сыйымдылық, тығыздық, жабысқақтық, температуралық тегеурін коэффициенті; жылу тасығышпен шайылатын F қабырғасы бетінің алаңы; қабырға пішіндері, оның ӛлшемдері мен басқа факторлар.

Конвективті жылу алмасу процесін есептеу келесі формуламен кӛрсетілетін Ньютон заңының негізінде жҥргізіледі

(1.8)

мҧнда

Вт/(м

; t

және t

с

Жылу жеткізу коэффициенті α уақыт бірлігінде қабырға беті мен сҧйықтық температурасы арасындағы температураның айырмашылығы кезінде 1 К беттің бірлігі арқылы сҧйықтықтан (қыздырушы дене) қабырғаға немесе керісінше жылудың қандай мӛлшері берілетінін кӛрсетеді.

Теңдеудің екі бӛлігін де (1.8)

τ бӛліп, жылу беру кезінде жылу ағынының тығыздығын кӛре аламыз:

(1.10

Жылу тарату коэффициентін тәжірибелік немесе талдау әдісімен анықтайды. Талдау әдісі ӛте кҥрделі және қажетті дәлдікті қамтамасыз етпейді.

Жылуды сәлеленумен беру.

Барлық денелер электромагниттік толқындар шығарады. Заттың атомдары мен молекулаларын олардың жылулық қозғалысы салдарынан қоздыру нәтижесі болып табылатын сәулелену жылулық деп аталады. Сәулелі ағын – кеңістіктің барлық бағытында

, м

алаңы беті арқылы уақыт бірлігінде (1 с) ӛтетін сәулелену энергиясы, Дж. Сәулелену дененің температурасына байланысты: дененің температурасы неғҧрлым жоғары болса жылу сәулелерін шығару соғҧрлым қарқынды.

деп аталады .

Түсетін сәуле энергиясын өзінен толық өткізетін денелер абсолютті мөлдір немесе өткізгіш

деп аталады .

Стефан-Больцманның заңына сәйкес абсолютті қара дене беті бірлігінің уақыт бірлігінде шығаратын энергиясының толық мӛлшері,

) тең сәулелену коэффициенті;

Бҧл        теңдеуге        сәйкес        сәулелену        энергиясы        абсолютті температураның тӛрт дәрежесіне пропорционал.

Бет бірлігі арқылы ӛтетін ∆

тҥс

сәулелену энергиясы ішінара сіңіріледі (Е

), ішінара шағылысады (E

) және ішінара оны тесіп ӛтеді (Е

тҥс =

тҥс

қатынасын сіңіру коэффициенті деп атайды,

тҥс

тҥс

= 1, абсолютті мӛлдір дене ҥшін

= 1.

Әртҥрлі денелердің сәуле шығаруға және сәуле сіңіруге қабілетін есепке алатын Кирхгоф заңына сәйкес белгілі температурада және сәулелену толқынының белгілі ҧзындығы кезінде кез келген дененің сәуле шығару коэффициенті аталған дененің сондай температурадағы және сондай толқын ҧзындығындағы сіңіру қабілетіне пропорционал. Берілген температура кезінде неғҧрлым кӛбірек жылу шығарса, соғҧрлым кӛбірек сәулелерді сіңіреді, яғни соғҧрлым қара болады. Нақты абсолютті қара дене ӛзіне тҥсетін барлық сәулелерді сіңіреді, сондықтан абсолютті қара дене жылу сәулерінің кӛп мӛлшерін шығарады. Термодинамикалық тепе-теңдік кезінде дененің сәулелендіру қабілетінің оның сіңіру қабілетіне қатынасы дененің табиғатына тәуелді емес және температура функциясымен барлық денелер ҥшін бірдей және сондай температурада абсолютті қара дененің

сәулелендіру қабілетіне тең болады:

Аталған дененің сәулелендіру қабілетінің сондай температура кезінде абсолютті қара дененің сәулелендіру қабілетіне қатынасы

Демек, дененің сәулелендіру қабілетін абсолютті қара дененің сәулелендіру қабілетіне кӛбейтілген оның қаралығының дәрежесі ретінде тҥсінуге болады:

= ɛ

Әртҥрлі денелердің қаралық дәрежесі беттің жағдайына, материалға, температураға және басқа факторларға байланысты нӛлден бірлікке дейін ӛзгереді.

Кҥрделі жылу алмасу.

Жоғарыда қарастырылған жылу беру қҧбылыстары әдетте бір мезгілде ӛтеді. Мысалы, дене (қызу беті) газбен шайылғанда конвективті жылу алмасумен қатар сәулеленумен (радиациямен) жылу алмасу да жҥреді. Жылыту, желдету және баптау жҥйелерінде неғҧрлым кӛп кездесетін жылу алмасу тҥрі – жылытқыш сҧйықтықтан жылытылатын ортаға (ауа, сҧйықтық) бӛлгіш қабырға арқылы жылу беру (1.4-сурет, а). Бҧл жағдайда ең бірінші орташа температурадағы t

жылытқыш сҧйықтықтан температурасы t с

қабырғаға жылу беру жҥргізіледі .

Содан кейін қабырғаның жылу ӛткізгіштігі нәтижесінде жылу t с

температурамен оның қарама-қарсы бетіне беріледі, ӛз кезегінде қабырғаның бҧл беті жылуды орташа t

температурамен жылытылатын ортаға береді .

Бҧл жағдайда (1.6) және (1.10) формулаларын ескере отырып бір қабатты қабырға ҥшін жылу ағынының тығыздығы келесі тҥрде болады

(1.15)

мҧнда α

λ - бӛлгіш қабырғаның жылу ӛткізгіштік коэффициенті; α

а

б

а        б

Егер        бӛлшегін k

әрпімен белгілесек, τ уақыты ішінде

алаңы арқылы берілетін жылу мӛлшерін есептеуге арналған формула келесі тҥрде болады:

W = qF τ = k (t

)F τ .

(1.16) k

2.

К) ӛлшенеді], ал оған кері шаманы

деп атайды

= 1/ k = 1/ α

+ δ / λ +1/ α

Егер бӛлгіш қабырға бірнеше қабаттардан, мысалы ҥш қабаттан тҧрса (1.4-сурет, б ), онда (1.7) және (1.10) формулаларын ескере отырып, жылу ағынының тығыздығы тӛмендегідей болады:

(1.17)

ал жылу жеткізу коэффициенті

(1.18)

Ӛнеркәсіптің кез келген саласында, оның ішінде жылыту, желдету және баптау жҥйелерінде қолданылатын, кӛптеген жылу алмасу қҧрылғыларында негізгі жҧмыс процесі жылу тасығыштар арасындағы жылу алмасу болып табылады. Мҧндай жылу алмасуды

Қазандық қондырғысы бу қозғалтқыштарына (турбиналар, мікбасты машиналар) арналған параметрлері белгіленген буды шығару қызметін атқарады, сондай-ақ ӛндіріс қажеттілігі ҥшін немесе жылытуға қолданылады. Мақсатына байланысты қазандық қондырғылары энергетикалық (электр станцияларына қызмет кӛрсететін), ӛндірістік, ӛндірістік-жылытқыш және жылытқыш болады. Қазандық қондырғының мақсаты оның ӛнімділігі мен шығарылатын будың параметрлеріне шартталған.

Қазандық қондырғысында бу алуға арналған бастапқы жҧмыс денесі су, ал бастапқы энергия тасығыш – отын болып табылады. Отынды жағу кезінде бӛлінетін жылу жылу алмасу аппараттарының металл беттері арқылы су мен буға беріледі. Қазандық қондырғысында бу ӛндіру процесінің негізгі қҧрамдас бӛліктері отынның жануы, жану ӛнімі мен жҧмыс денесінің арасындағы жылу алмасу және будың тҥзілуі болып табылады. Қазандық қондырғысы қазандық агрегаттарынан және кӛмекші қҧрылғылардан тҧрады. Қазандық қондырғысы жабдығының негізгі элементтеріне (1.5- сурет) жататындар:

б у қ а з а н ы

o т т ы қ

б у қ ы з д ы р ғ ы ш

э к о н о м а й з е р

а у а ж ы л ы т қ ы ш

Жабдықтың жоғарыда кӛрсетілген негізгі элементтерінің жиынтығы қазандық агрегатын қҧрайды (қысқаша қазан агрегаты).

Қазандық қондырғысы жабдығының кӛмекші элементтеріне жататындар: т а р т у қ ҧ р ы л ғ ы с ы , қазан агреттарының тҥтін газдарын сорып, тҥтін қҧбыры

арқылы атмосфераға шығарады; ҥ р л е у қ о н д ы р ғ ы с ы , ауа қҧбыры бойымен ауаны оттыққа айдайтын желдеткіш

тҥрінде болады; қ о р е к т і к қ о н д ы р ғ ы , қазан агрегатын сумен қоректендіруге арналған қорек сорғыларынан

және қҧбырлардан тҧрады; с у д ы д а й ы н д а у қ о н д ы р ғ ы с ы , ауыз суды химиялық тазартуға арналған (1.5-суретте кӛрсетілмеген);

11-

шаң-кҥл  ҧстағыш;

б у қ ҧ б ы р л а р ы - буды тиісінше қазан агрегаттары арасында және қазан агрегаттарынан тҧтынушыға тасымалдауға арналған болат қҧбырлар

және

элементтер) - қазан агрегаттарынан кҥл мен қожды шығаруға және оларды қазандықтан ҥйіндіге тасымалдауға арналған; к ҥ л ҧ с т а ғ ы ш қ ҧ р ы л ғ ы – тҥтін қҧбырларынан шығатын кҥл бӛлшектерімен қоршаған ортаны ластаумен кҥресу мақсатында тҥтіндік газдардан шығатын кҥлді қазан агрегаттарынан шығатын тҧста ҧстап қалуға арналған аппараттар

Қазандық қондырғысының ӛнімділігі оның қҧрамына кіретін жеке қазандардың бу ӛндірушілігінен қҧралады.

Қазанның бу өндірушілігі

) ӛлшенетін

деп бір жағынан ыстық газдармен, келесі жағынан жҧмыс денесімен (сумен немесе бу-су қоспасымен) шайылатын металл қабырғалардың барлық беттерінің алаңын айтады. Қызу бетін әдетте газдармен жылытылатын жағынан есептейді. Жылуды негізгі тҥрде жалынның шығуы немесе отынның жанған қабаты нәтижесінде алатын қызу беті

Жылуды тек оттықтағы сәулелену есебінен қабылдайтын радиациялық қызу беттері

Жылу негізгі тҥрде осы бетпен ыстық қозғалыстағы газдардың жанасуы нәтижесінде берілетін қызу беті

Су жылыту қазандары ЖЭО (1.5-бӛлімді қараңыз) жылумен қамту жҥйелерінде жоғарғы жҥктемені жабу ҥшін, сондай-ақ аудандық және зауыттық қазандықтарда орталықтандырылған жылумен жабдықтау жҥйелеріндегі жылудың негізгі кӛздері ретінде орнатылады. Қазандар жылу желілерінде айналатын суды тікелей жылытатын тік ағынды агрегаттар тҥрінде болады. Жоғарғы режимде желідегі суды 104 бастап 150°С температураға дейін, ал негізгі режимде 70-тен 150°С температураға дейін жылыту жҥргізіледі.

Қазанның тҥрі

Жылулық қуаты, кВт, жағу кезінде

Салмағы, кг

Қызу беті, м

Ҧзындығы

Ені

Биіктігі

еленген

қатардағы

еленген

қатардағы

41,8 (76)

343/412

292/350

2 785

2 070

2 470

1 814

73,6 (104,5) -

2 870

2 790

Е с к е р т п е л е р : 1. Жақшада қызу бетінің шартты алаңы кӛрсетілген. 2. Алымда - кӛмірмен, бӛлімінде газбен немесе мазутпен жанатын қазанның қуаты кӛрсетілген.

Ӛлшемдері, мм

Салмағы, кг

Ҧзындығы

Ені

Биіктігі

1,2

1 070

1 040

1 040

1 045

1 040

Жекелеген коммуналдық-тҧрмыстық ғимараттарды немесе олардың топтарын жылумен жабдықтау ҥшін шойын секциялық қазандар шығарылады, олардың техникалық сипаттамалары 1.1-кестеде келтірілген. Мҧндай қазандардағы жоғарғы жҧмыс қысымы - 0,6 МПа, судың температурасы -115°С дейін. Қазандар тас кӛмірмен және антрациттермен жҧмыс жасайды. Қазандарды тиісті отын жағу қҧрылғыларымен жабдықтаған жағдайда табиғи газдар мен отындық мазут пайдаланылуы мҥмкін, бҧл жағдайда қазандардың жылулық қуаты артады.

Шағын ғимараттардың жылыту және ыстық сумен жабдықтау жҥйелерінде 0,2 МПа жҧмыс қысымына және 90°С су температурасына есептелген шағын болат және шойын су жылыту қазандары қолданылады (1.2-кесте).

Жылыту немесе салқындату процесі жҥретін, яғни жылудың бір тасығыштан ӛзгесіне ауысуы жҥзеге асырылатын қҧрылғы

Жҧмыс істеу принципі бойынша жылу алмасу аппараттары рекуперативті, регенеративті, араластырғыш тҥрдегі және ішкі жылу бӛлуші болып бӛлінеді.

Ре к у п е р а т и в т і аппараттарда (жылытқыштарда) жылытқыштан (ыстық) жылытылатын (суық) жылу тасығышқа жылуды беру оларды бӛліп тҧрған қабырға арқылы ҥздіксіз жҥргізіледі. Мҧндай аппаратқа жылытылатын су қҧбыр тақтайларына 3 бекітілген қҧбырлар 6 ішінде қозғалатын, ал қҧбырлар арасындағы қаптамамен 4 шектелген кеңістікке ыстық су тҥсетін су жылытқышы (1.6-сурет) мысал бола алады. Ол қҧбыр қабырғалары арқылы жылуды суық суға береді. Р е г е н е р а т и вті аппараттарда бірдей бет кезекті тҥрде бірде жылытатын, бірде қыздыратын жылу тасығышпен шайылады (мысалы, домен пештерінің қаптамаларымен). Рекуперативті және регенеративті жылытқыштарда жылуды беру процесі әрқашан қызу бетімен байланысты болатындықтан, бҧл аппараттарды сондай-ақ

Араластырғыш тҥрдегі аппараттарда жылу беру процесі ыстық және суық жылу тасығыштардың тікелей жанасуы немесе араласуы жолымен жҥзеге асырылады. Бҧл аппараттар мысалы, ауаның немесе газдың ағынында суды қыздыруға немесе салқындатуға қолданылады. Оларға мҧнаралы салқындатқыштар (градирни), деаэраторлар, скрубберлер және т.б. жатады. Ішкі жылу бӛлетін жылу алмасу аппараттарында әдеттегідей екеу емес, бір жылу тасығыш болады, бҧл ретте жылу аппараттың ӛзіне бӛлінеді. Электрлі қыздырғыштар, ядролық реакторлар және әрекеті жылу бӛлумен байланысты басқа қондырғылар осы принцип бойынша жҧмыс істейді. Қазіргі уақытта рекуперативті аппараттар кеңінен таралған. Оларды әзірлеу кезінде есептеулердің екі тҥрі қолданылады: жобаланатын аппараттың

қызу бетін анықтауға арналған конструктивті, жобаланып қойған аппараттың мҥмкіндіктерін анықтауға арналған тексеруші.

Есептеулер кезінде екі жағдайда да жылу теңгерімі мен жылу беру теңдеулері пайдаланылады.

Егер

t'

және t''

t'

және t''

c p

және c p2

п

п =

Cp

( t'

t''

cp

2(t'

t''

(1.19) ал

жылу жеткізу теңдеуі -

п

= kF ∆ t,

k

∆t

Жылытқыш жылу тасығыш аппаратқа қозғалыс кезінде салқындайды, ал жылытылатын – керісінше, сондықтан температуралық тегеурін, яғни жылу тасығыш температураларының айырмашылығы жылу алмасқыштың

ҧзындығы бойынша ӛзгереді. Орташа температуралық тегеуріні At = t

, мҧнда t

және t

Жылу тасығыш ағыны қозғалысының бағытына байланысты жылу алмасу аппараттары қарсы ағынды, параллельді, аралас және қиыспалы ағынды болып бӛлінеді. Қарсы ағын кезінде жылу тасығыштардың қозғалысы қарсы болады (1.7-сурет, а); п а р а л л е л ь а ғ ы н к е з і н д е (тікелей ағын) жылытқыш және жылытылатын жылу тасығыштар қызу бетінің бойымен бір бағытта қозғалады (1.7-сурет, б ); аралас ағын кезінде қызу бетінің әртҥрлі бӛліктерінде қозғалыстың екі жағдайы да орын алады, ал қиыспалы ағын кезінде жылытқыш және жылытылатын сҧйықтар бір- біріне тік бҧрышпен қозғалады. Қиыспалы ағын кезінде жылу алмасқыштардың неғҧрлым кең таралған схемалары 1.8-суретте кӛрсетілген.

Туынды Gс р = ω

Теңдеуден (1.19) алатынымыз ω

= t'

t''

ω

t'

t''

а

б

яғни жылу алмасу аппаратында жылу тасығыштар температурасының ӛзгеруі су экивалентіне кері пропорционал.

(1.20) теңдеуін пайдалану кезінде температураның орташа айырмашылығын алдын ала анықтау қажет (орташа температуралық тегеуріні):

(1.21)

мҧнда ∆ t вх

және ∆ t вых

Осыдан тік ағын ҥшін орташа температуралық тегеурін

(1.22)

fі

a        б        в        г

а

в

г

ал тік ағын ҥшін

(1.23)

Бҧл формулалар су эквиваленттері ω

және ω

, жылу жеткізу коэффициенті к

жылу алмасқыш ҧзындығы бойынша ӛзгермейтін жағдайда ғана дҧрыс болады.

Егер ∆ t вх мен ∆ t вых айырмашылығы аз болса, онда орташа температуралық тегеурінді мына формула бойынша есептеуге боладыЕгер әрбір жылу тасығыш температурасының ӛзгеруі желілік заң бойынша жҥргізілсе, алынған нәтиже дҧрыс болады. Температураның орташа логарифмдіктен орташа арифметикалықтан айырмашылығын ауыстыру қатесі 0,5

< 2 кезінде 4%-дан аспайды Жылу алмасу аппараттарында тік ағынға қарағанда қарсы ағын неғҧрлым тиімді, себебі қарсы ағынды жылу алмасқышта суық жылу тасығышты кҥштірек қыздыруға және ыстықты салқындатуға болады так. Егер жылытқыш жылу тасығыш жылу алмасу барысында температурасы ӛзгеріссіз қалатын қаныққан бу болса (будан жылу беру тҧрақты қысым кезінде жҥреді), жылу алмасу аппаратында жҧмыс денесі температурасының ӛзгеру кестесі 1.9-суреттегідей тҥрде болады.

Бір жылу тасығыш (конденсияланатын бу немесе қайнаған су) t н тҧрақты температурада болса орташа температуралық тегеурін мына формула бойынша табылады

(1.25)

-сурет . Жылытқы жылу тасығыш – қаныққан бу болғанда    жылу    алмасу     аппаратының     жҥрісі (

ҧзындығы) бойынша жылытқыш және жылытылатын жылу тасығыш температураларының ӛзгеру кестесіІ

Ауа

Қҧбыр тақтасы

тақтасы қиыспалы ағын болып табылады. Қҧбырдың бірнеше пакеттерін пайдалана отырып екі және ҥшжҥрісті қиыспалы ағынды алуға болады.

Ӛнеркәсіптік кәсіпорындарға арналған жылумен жабдықтау схемасын ӛндіріс процесіндегі ағымдағы ӛзгерістердің мҥмкіндіктерін ескере отырып, жылу энергиясын берудің сенімділігін, ҥнемділігін, ҥздіксіздігін қамтамасыз ету талаптарын негізге ала отырып, таңдайды. Жылумен жабдықтау қҧрылыстарын кеңейтуге шарттар қарастырылуы тиіс. Жылу кӛздерін, олардың жҧмыс режимін таңдауды және жылумен жабдықтауды жоспарлауды жылудың сағаттық, тәуліктік және жылдық жинақталған шығындарының негізінде жҥргізеді. Жылумен жабдықтау жҥйелерін жобалау кезіндегі негізгі міндет – жылу тҧтынушылардың есептелген жылулық жҥктемелерін анықтау. Жылытуға арналған жылуға жылдық қажеттілікті анықтап алып, оның кӛздері туралы мәселені шешеді. Мҧндай кӛздер аудандық немесе зауыттық қазандық болуы мҥмкін. Әдетте зауыттық қазандықтар тек кәсіпорынның ӛзін ғана емес, жақын маңдағы тҧтынушыларды жылумен қамтамасыз ету ҥшін жабдықталады. Жылулық жҥктемелердің сипатына қарай қазандық қондырғылары 1.3-бӛлімде аталып ӛткендей, тӛмендегідей бӛлінеді: ж ы л ы т қ ы ш т а р , жылыту, желдету және ыстық сумен жабдықтау жҥйелері ҥшін жылу шығарады; ӛ н д і р і с т і к - ж ы л ы т қ ы ш – жылыту, желдету және ыстық сумен жабдықтау жҥйелері ҥшін және технологиялық мақсаттарға арналған; ӛ н д і р і с т і к – технологиялық мақсаттарға арналған. Қазандықтарды есептеу және жабдықты таңдау кезінде жылулық жҥктемелерді ең алдымен келесі режимдер ҥшін анықтау қажет:

ең жоғары қыстық неғҧрлым суық бес кҥндікте сыртқы ауаның орташа температурасына арналған; бҧл режим бойынша қазандықтың есептік жылу ӛнімділігі анықталады; жылыту кезеңіндегі орташа жылыту кезеңіндегі сыртқы ауаның орташа температурасына арналған; жазғы технологиялық мақсаттарға жылу мен ыстық сумен жабдықтауға шығындармен анықталады. Орнатылатын қазандық агрегаттарының саны екіден кем емес және тӛрттен - алтыдан артық емес болады. Әдетте жылу шығаруы бірдей бір тҥрдегі агрегаттарды орнату қажет. Аз қҧбылатын жылу жҥктемесі кезінде ӛнімділігі жоғары қазандық агрегаттарына артықшылық берген дҧрыс. Жылытқыш-ӛндірістік және ӛндірістік қазандықтарда резервтік қазандық агрегаттары технологиялық процестердің талаптары бойынша жылумен жабдықтауда ҥзілістерге жол берілмейтін жағдайларда орнатылады. Жылытқыш қазандықтарда резервтік қазандықтар орнатылмайды. Қазандардың тҥрлеріне қарай қазандықтар су жылытқыш, булық және қҧрамалы (аралас) болып бӛлінеді. Су жылытқыш қазандықтан жылумен жабдықтаудың қҧрылымдық схемасы 1.11-суретте кӛрсетілген. Сорғылардың

кӛмегімен  айналатын желілік су су жылыту қазандарына тҥседі, жылытылады және қайтадан жылу желісіне жіберіледі. Ысырапты, бӛлінген суды толықтыру ҥшін желіге химиялық су тазалау (ХСТ) 7 қондырғысының суы қосылады. Алдын ала деаэрациядан ӛтіп (суретте кӛрсетілмеген), қосылатын (қоректік) су сорғымен 6 қоректендіруді реттегіш 5 арқылы

а

б

-қоректендіру сорғысы;

желіге беріледі. Қазандарға тҥсетін судың температурасын шық нҥктесінен жоғары мәндерге дейін жоғарылату ҥшін (қызу бетінің кҥкірттік коррозиясын болдырмау мақсатында) қазандықтан кейін желіден ыстық суды қазандық алдындағы желіге беретін қайта айналымды сорғы 2 қолданылады. Бу қазандығынан жылумен жабдықтаудың қҧрылымдық схемасы 1.12-суретте келтірілген. Бу желісіне бу тікелей қазандардан 1 тҥседі. Конденсат (қҧбыр желілері штрихті сызықтармен кӛрсетілген) жинақтағыш конденсаттық бакке 8 қайтып келеді. Сорғылардың 3 кӛмегімен айналатын су бу-сулық су жылытқыштарда 2 жылытылады. Ысырапты, судың бӛлінуін толықтыру ҥшін желіге алдын ала деаэрациядан ӛткен химиялық су тазалау 7 қондырғысының суы қоректендіруді реттегіш 5 арқылы қосылады. Электр энергиясы мен жылудың қҧрамалы ӛндірісі базасында орталықтандырылған жылумен жабдықтау тҥріндегі жылумен қамтамасыз   ету  кезіндегі   негізгі   жылу  кӛздері   ж ы л у   э л е к т р о р т а л ы қ т а р ы ( Ж Э О ) болып табылады. Электр энергиясы мен жылуды қҧрамалы шығаруды қамтамасыз ететін ЖЭО схемалары жылумен жабдықтау турбиналарының тҥріне және жылумен жабдықтаудың қабылданған жҥйесіне тәуелді. 1.13-суретте жылумен жабдықтау турбинасы бар ЖЭО базасындағы жылумен жабдықтаудың қҧрылымдық схемасы кӛрсетілген. Қазаннан 1 бу турбинаға 2 тҥседі.

а

б

Су желісі а

б

Будың қысымы 0,12...0,25 МПа бӛлігі турбинадан алынады, ол желі (жылумен жабдықтау) суының су жылытқышына 4 тҥседі, оның жылу желісінде және жылу тҧтынушылары жҥйелерінде айналысын желілік сорғылар 9 қамтамасыз етеді. Су жылытқыштарда 4 су тҥзілудің жасырын жылуын беріп, пар конденсияланады. Сорғылар

конденсатты қазандарға жіберілетін ауыз суды жылыту ҥшін регенеративті жылытқыштарға жібереді. Жоғарыда аталған қысымның буы суды 104...115°С температураға дейін жылыта алады. Жоғары температурадағы (150°С дейін) жылумен жабдықтау суын алу ҥшін су жылыту қазандары бар жоғарғы шек қазандығында 5 жылыту қолданылады. Мҥмкін болатын желідегі ысырап пен судың бӛлінуін химиялық су тазалау қондырғысында

дайындалған, қоректендіруді реттегіш 7 арқылы қоректендіргіш сорғы 10 беретін су толықтырады.

ЖЭО-ны конденсациялық электр станциясымен (КЭС), яғни тек электр энергиясын шығаратын бутурбиналық электр станциясымен салыстыру ЖЭО-да бу ӛндіруге жҧмсалатын жылу елеулі тҥрде толығырақ пайдаланылатынын кӛрсетеді, себебі бу тҥзілудің жасырын жылуы одан әрі жылу тҧтынушыларына берілетін жылумен жабдықтау суына беріледі. КЭС-те бу турбиналарында пайдаланылған бу тҥзілудің жасырын жылуы конденсаторда салқындатушы суға беріледі, ол градирге тҥседі, яғни жылу кӛзі пайдаланылмайды. Сондықтан КЭС-да 40% дейін ПӘК болады, ал ЖЭО-да ол 80%-ға жетеді.

Осылайша, жылумен жабдықтау отынды ҧтымды пайдалануға, демек оны ҥнемдеуге мҥмкіндік береді. Қазандықтардан жеке жылумен жабдықтаумен және КЭС-тен электрмен жабдықтаумен салыстырғанда

Қазандық тҥрі

Қазандар саны

2,5

2,1

1,9

1,7

1,9

1,2

1,2

1,3

0,8

1,3

Е с к е р т у .

Кестеде қҧрамына негізгі корпус, тҥтін мҧржасы, отын шаруашылығы, сыртқы кабельдік шаруашылық, сыртқы кҥл шығару қҧрылғысы, қызмет кӛрсетуші және қосалқы объектілер, химиялық су тазалау қондырғысы, кӛлік шаруашылығы, сыртқы коммуникациялар, уақытша ғимараттар мен қҧрылыстар кіретін қазандық қҧрылысының толық қҧны кӛрсетілген. *Алымда - жалпы капиталдық салымдар, бӛлімінде - қҧрылыс-монтаждау жҧмыстарының қҧны.

Қазанның тҥрі

1,4 0,8

2,1

1,7 0,8

1,7

2,0

1,9 1,1

0,9

0,7

* Алымда - жалпы капиталдық салымдар, бӛлімінде - қҧрылыс-монтаждау жҧмыстарының қҧны.

жылумен жабдықтаудың басты тиімділігі осы. Қҧрамалы схема кезінде ӛндірістің басқа да шығындары азаяды, алайда ЖЭО қазандық пен КЭС-ға қарағанда ҥлкен капиталдық салымдарды талап етеді. Жылумен жабдықтаудың ҥнемділігі қосымша капиталдық салымдардың мӛлшеріне (1.3, 1.4-кестелер), ҥнемделген отынның саны мен қҧнына, салыстырылатын қондырғыларға қызмет кӛрсететін қызметкерлер санының арақатынасына байланысты. ЖЭО қуаты неғҧрлым аз болған сайын жылумен жабдықтаудың ҥнемділігі де азырақ.

Жылу желілері

Сулы жылу желілері қҧбыр желілерінің ӛткізу қабілетін 1.7-кесте бойынша анықтайды.

Жылу желілері тӛмендегідей бӛлінеді: м а г и с т р а л ь д ы қ - жылу кӛзінен кәсіпорындар мен елді мекендерге дейін; т а р а т у ш ы - магистральдық жылу желілерінен ғимараттардың тармақтарына дейін; т а р м а қ т а р - жеке ғимараттарға қҧбыр желілері (іргетас кесінділері немесе ғимарат қабырғалары) .

+10

+5

-5

-10

-15

-20

-25

-30

-35 -20

-25

-30

-35

138,6 -40

+10 +5

-5 -10 -15 -20 -25 -30 -35 -20

-25

-30

-35

66,3 -40

-кесте .

Жайдың ішінде 18°с температура және 150...70°С температуралық кесте кезінде кері магистральдағы желілік судың температурасы

1 000

Е с к е р т п е . Магистральдық қҧбырлар ҥшін қысымның ҧсынылатын ҥлестік жоғалуы (3.8-бӛлімді қараңыз)- 80 Па/м дейін, таратушы қҧбырлар мен тармақтар ҥшін- ауытқу бойынша, бірақ 300 Па/м артық емес.

Ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың аумағына магистральдық жылу желілерін қосу кезінде ЖЭО немесе қазандықтан жіберілетін жылу тасығыштардың параметрлерін есепке алу, тарату және бақылау ҥшін арналған жылу пункттерін қҧрады.

Жылу тҧтынушыларын жылу желілеріне беттік жылу алмасқыштар арқылы (1.11, б;

1.12, б

; 1.13, б

суреттерді қараңыз) тікелей (1.11, а;

1.12, а;

1.13, а суреттерін қараңыз) және тәуелсіз қосуға болады. Тікелей қосу кезінде бірдей жылу тасығыш желіде де және жергілікті жҥйеде де айналады. Тәуелсіз қосу кезінде жергілікті жҥйелер жылу желісімен байланысты емес және ӛздерінің тәуелсіз гидравликалық режимдері болады. Жылуды ыстық сумен жабдықтаудың жергілікті жҥйелеріне беру тәсіліне қарай сулы жылу желілері жабық және ашық болуы мҥмкін (1.14-сурет). Ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың аумағында жылу желілерінің трассалары цехтар арасындағы ӛтпелер арасында орналастырылады. Бҧл ретте технологиялық қҧбыр желілері бар жылу желілерін бірге салу мҥмкіндігін ескеру қажет.

Жылу қҧбыры трассасын таңдауды барынша аз ҧзындық және қҧрылыс монтаждау жҧмыстарының аз кӛлемі шарттарымен жҥргізу қажет.

Жылу желілері жерасты және жерҥсті болып бӛлінеді.

Жерасты жылу желілеріне ӛтпесіз, жартылай ӛтпелі және ӛтпелі арналарда және ортақ коллекторларда басқа инженерлік коммуникациялармен бірге жҥргізілетін желілер жатады. Мҧндай желілер ҥшін сондай-ақ арнасыз салу да қолданылуы мҥмкін (1.15- сурет).

Ж е р ҥ с т і тӛсеу эстакадаларда немесе аласа тіректерде жҥзеге асырылады. Жерасты тӛсеу кезінде трассаның бойында қызмет кӛрсетуді талап ететін тиекті және дренажды арматураны, ӛтеуші қҧрылғыларды, иілген компенсаторларға арналған қуыстар, сондай-ақ тіректер орналастыруға арналған камералар жабдықталады.

Жерҥсті тӛсеу кезінде қызмет кӛрсететін алаңдар қарастырылады. Желілерді тӛсеу тәсілін нҧсқаларды техникалық-экономикалық салыстыру негізінде таңдайды. Грунттық сулар жоғары деңгейде, отырғыш грунттар, трасса бойынша қолданыстағы жерасты қҧрылыстарының жиі орналасуы, кӛп қиыспалы жерлерде жерҥсті тӛсеуге басымдық беріледі. Жылыту кезінде жылу желісінің ҧзаруы материалдың желілік кеңею коэффициентіне байланысты және оның қабырғаларының диаметрі мен қалыңдығына тәуелді емес. Болат жылу желілерінің ҧзаруы 1 м ҧзындыққа әрбір 100°С жылыту кезінде орташа 1,2 мм қҧрайды. Мысалға, температурасы 100 °С ыстық су жҥретін ҧзындығы 50 м жылу қҧбыры 1, 2-1-50 = 60 мм ҧзарады. Жылу қҧбырының термиялық ҧзаруын қабылдау ҥшін оның жекелеген тікелей аймақтарында лира тҥріндегі және П тҥріндегі иілген қҧбырлардан арнайы ӛтемақылық қҧрылғылар орнатады (1.16 және 1.17-сурет).

Бҧл ретте жылу қҧбырының жеке аймақтарының ҧштары жансыз нҥкте деп аталатын жылжымайтын тіректерге берік бекітіледі. Әрбір екі жансыз нҥктелердің арасында бір компенсатор орнатылуы мҥмкін, ол аталған аймақтағы жылу қҧбырларының ҧзаруы кезінде пайда болатын кҥштен кӛрсетілген нҥктелерді босатады. Қазіргі уақытта жылу қҧбырларын жобалау кезінде мҥмкіндігіне қарай компенсаторларды орнатудың орнына қисықтығының радиусы кемінде (6...8) Д болатын иілген қҧбырларды (мойын) қолдануға тырысады, мҧнда

Жылу қҧбырының жауапты элементтері оның тіректері болып табылады. Олар ӛздеріне жҥйенің барлық салмағын қабылдап қана қоймай, термиялық ҧзару әсерінен жылу қҧбырының қозғалысын бағыттайды. Тіректер жылжитын және жылжымайтын болып бӛлінеді.

Дәнекерленген пластиналар

Ж ы л ж ы м а й т ы н т і р е к т е р (1.18-сурет) жылу қҧбырының қазанға, су тазалағыш және басқа жабдықтарға қосылу орындары тҥрінде табиғи жансыз нҥктелермен қатар жансыз нҥктелер ретінде пайдаланылады. Ж ы л ж и т ы н т і р е к т е р д і ң негізгі роликті тірек болып табылады (1.19-сурет), ол жылу қҧбырының ҧзаруы кезінде еркін қозғалуына мҥмкіндік береді. Тірек қамыттың кӛмегімен қҧбырға бекітілетін және роликке сҥйенетін металл тӛсем тҥрінде болады.

РЕСЕЙ ЭНЕРГЕТИКА МИНИСТРЛІГІНІҢ ЖЫЛУМЕН ЖАБДЫҚТАУ САЛАСЫНДАҒЫ 2020 ЖЫЛҒА ДЕЙІНГІ ПЕРСПЕКТИВАМЕН ТЕХНИКАЛЫҚ САЯСАТЫНЫҢ НЕГІЗДЕРІ Ресей Энергетика министрлігінде Ресей Федерациясының электроэнергетикасында тиімділікті жоғарылату және одан әрі тҥрлендіру бойынша іс-қимылдар бағдарламасы әзірленіп, қабылданды. Бағдарламаның негізгі мақсаты – жаңа шаруашылық шарттарында Ресей энергетикасын тиімді дамыту және негізгі міндеттері орталықтандырылған жылумен жабдықтау саласында тӛмендегілер болып табылатын тиімді әрекет ететін салаға айналдыруды қамтамасыз ету: жылумен жабдықтаудың техникалық деңгейін жоғарылату және Ресейдің жылумен жабдықтау жҥйелерінен тҧрғындар мен ӛнеркәсіптік тҧтынушыларды жылумен және ыстық сумен сенімді және тҧрақты қамтамасыз етуді ҧйымдастыру; дайындық деңгейі жоғары қҧрылыстарға қаржыны шоғырландыру және ауысатын қҧрылыстардың санын қысқарту есебінен жылу қуаттарын барынша кӛп іске қосуға қол жеткізу; кәсіпорындардың жылумен жабдықтау бойынша ҧйымдық қҧрылымын және жылу энергиясы ҥшін есеп айырысу жҥйелерін жетілдіру бойынша іс-шаралар ӛткізу. Ӛңірлік және жергілікті билік органдарымен келісілген экономикалық негізделген баға саясатын әзірлеу және іске асыру. Соңғы жылдарда ағымдағы және кҥрделі жӛндеуді қаржыландырудың, техникалық қайта жабдықтау мен жаңғырту деңгейінің тӛмендігі жылу кӛздері мен жылу желілерінің негізгі қорларының жаппай моральдік ескіруіне және уақытынан бҧрын физикалық тозуына алып келді. Қазіргі уақытта орталықтандырылған жылумен жабдықтаудың кӛптген ірі жҥйелері жылу энергиясы

нарығында бәскеге қабілеттігін жоғалту шегінде тҧр, себебі олар шығаратын жылудың қҧны жергілікті генераторлар мен шағын қазандықтар ӛндіретін жылумен салыстырғанда әлдеқайда жоғары. Жылумен жабдықтауды одан әрі дамытуға, оның тиімділігін жоғарылатуға бағдарламада қарастырылған екі негізгі бағытты уақытында және жеткілікті тҥрде толық іске асыру арқылы қол жеткізуге болады. Бірінші бағыт – қолданыстағы жылумен жабдықтау жҥйелерін жаңарту, техникалық қайта жабдықтау және жаңғырту. Энергиялық жабдықтарды уақытында және қажетті кӛлемде жаңғырту, қайта қҧрылымдау, техникалық қайта жабдықтау және энергия ҥнемдеу жҧмыстарын қарқынды жҥргізу кезінде тҧтынушыларға жылу беруді 32%-ға жоғарылатуға болады. Екінші бағыт – жаңа технологияларды, энергия кӛздерінің жаңа тҥрлерін меңгеру. Жылумен жабдықтаудың жаңа технологияларын әзірлеу және оларды іске асыру Ресейдің жылумен жабдықтау шаруашылығына жаңа сапалы техникалық деңгейге шығуына мҥмкіндік береді. Мҧндай технологияларға жататындар:

шағын ЖЭО қҧру; қолданыстағы жылумен жабдықтау жҥйелерін тҧтынушыларды жылумен жабдықтаудың сенімділігіне, экстремалды шарттарда жҧмыс істеу қабілетіне және сапасына жоғары талаптар ескерілген жаңа техникалық деңгейге кӛшіру;

бірнеше жылу кӛздерінің ортақ жылу желілеріндегі бірлескен жҧмысы; тікелей жылумен жабдықтау ҥшін геотермальды суды пайдалану; жылу қҧбырларын арнасыз салу. Ресейдің энергетиктерінің 2009-2020 жылдарға арналған техникалық саясаты шағын ЖЭО жаңа тҥрлерін, бірінші кезекте толық автоматтандырылған модульдік энергия блоктары 6...18 МВт бірлік қуатымен газдық-турбиналық ЖЭО енгізу жолымен моральдік және физикалық ескірген қалалық қазандықтарды ығыстырып шығару есебінен қазіргі уақытта ЖЭО және ГРЭС жоқ елді мекендерді жылумен қамтуды дамытуға бағытталады. Ресей энергетика мамандары ҥшін бірнеше жылу кӛздерінің ортақ жылу желілеріндегі бірлескен жҧмысы кеңінен таралған Батыс Еуропа энергетиктерінің тәжірибесі қызығушылық тудырады. Мҧндай бірлескен жҧмыс: жылу кӛздері мен жылу желілерінің техникалық деңгейіне қарамастан, тҧтынушыларды жылумен жабдықтаудың сенімділігі мен сапасы проблемасын тҥбегейлі шешуге;

жылу кӛздеріне бағасы қымбат тҧратын резервтік жабдықты орнату қажеттілігін жоюға;

энергия ҥнемдеу мәселелерін кешенді шешуге; әрбір жылу кӛзі ҥшін жҧмыстың неғҧрлым қолайлы жеке режимін қамтамасыз етуге; жылумен жабдықтау жҥйесіне (ашық, жабық, аралас) және жылу тҧтыну жҥйесі тҧтынушысының автоматтандырылу деңгейіне қарамастан жылумен жабдықтауды реттеудің сапалы режимін жҥзеге асыруға;

жылу кӛздерінің жекелеген жҧмысымен салыстырғанда отынды 30 %

дейін ҥнемдеуді қамтамасыз етуге мҥмкіндік береді.

2-

Тҧтынушыларды жылумен жабдықтау олардың аумақтық орналасуына елеулі тҥрде байланысты. Ӛнеркәсіптік кәсіпорындар кӛбінесе елді мекендерден тыс немесе елді мекендердің арнайы бӛлінген ӛнеркәсіптік аудандарында орналасады. Атмосфераға тҥрлі зиянды заттардың шығарылуын (шаң, бу, газ) және ӛндірістік шуды ескере отырып, ӛнеркәсіптік кәсіпорындар тҧрғын қҧрылыс аудандарынан белгілі қашықтықта

Технологиялық процестің шығарындылары мен шарттарына байланысты, сондай-ақ тазалау шараларын жҥргізуді ескере отырып, ӛнеркәсіптік кәсіпорындарды бес сыныпқа бӛледі. Бірінші сыныпқа атмосфераға тҥрлі зиянды заттардың кӛп мӛлшерін шығаратын (мысалға, домендік пештерінің кӛлемі 1 500 м

артық, целлюлоза, сынап, ацетон, шойын шығаратын кәсіпорындар) тҥрлі салалардағы ӛндірістер (химия, металлургия, машина жасау және т.б), бесінші сыныпқа шығаратын зиянды заттарының мӛлшері аз кәсіпорындар жатады (мысалы, шағын машина жасау зауыттары, тамақ кәсіпорындары және т.б.). Бірінші сынып кәсіпорындары ҥшін санитарлық қорғау аймағының ені 1 000 м, екіншісі - 500 м, ҥшіншісі – 300 м, тӛртіншісі – 100 м және бесіншісі – 50 м қҧрайды.

Ӛнеркәсіптік кәсіпорындарды жобалау кезінде атмосфераға зиянды заттардың шығарылуын болдырмайтын технологиялық процестерді қарастыру қажет, ал мҧндай мҥмкіндік болмаған жағдайда ӛндірістің тҧрғындарға зиянды әсеріне жол бермейтін тиімді заманауи іс-шаралар жеткілікті.

Мҧндай іс-шараларға газдық тазалауды, шаңды ҧстап қалуды, қҧбыр биіктігін жоғарылатуды, шуды сіңіруді, аппаратураны және коммуникацияларды герметизациялау жатады. Техникалық себептер бойынша зиянды әсерді жеткілікті тҥрде тиімді бәсеңдету мҥмкін болмаған жағдайда санитарлық органдар санитарлық қорғау аймағын ҧлғайтуға қҧқылы, бірақ ҥш еседен артық ҧлғайтылмайды. Зиянды заттар бӛлінетін кәсіпорындарды жылдың жылы кезеңінде кӛп соғатын желдердің бағытын ескере отырып, тҧрғын қҧрылыс аудандарына қатысты ық жағына орналастырған дҧрыс. Санитарлық қорғау аймағы кӛгалдандырылуы тиіс; онда қосалқы және қызмет кӛрсетуші ғимараттарды орналастыруға болады. Ӛнеркәсіптік кәсіпорындарды жобалау кезінде белгілі ӛнім тҥрін шығарудың перспективалық кеңеюі туралы болжам деректерін негізге ала отырып, ӛндірістің кҥтілетін ӛзгерістерінің мӛлшерін анықтап алу қажет. Аталған ӛнімнің ӛндірісінің ӛсуін қамтамасыз ету ҥшін оны қайта жабдықтаудың ҥлкен кӛлемінің алдын алу ҥшін мҧны кәсіпорынды жобалаудың бірінші сатысында жасау қажет. Ӛнеркәсіптік кәсіпорындарды жоспарлауда атмосфералық қалдықтарды жою және ӛндірістік ағынды суды бҧру мҥмкіндігі қарастырылуы тиіс. Ӛнеркәсіптік кәсіпорындарды орналастыруға арналған алаңды таңдау кезінде грунттық сулардың жағдайын, топырақтың тазалығын, қоршаған аумақты қорғау шараларын жҥргізу мҥмкіндігін ескеру қажет. Жердің бедері алаңның табиғи желдетілуіне кедергі келтірмеуі тиіс. Ӛнеркәсіптік кәсіпорынның бас жоспарын қҧру кезінде технологиялық және санитарлық-техникалық талаптарды ескере отырып, аумақтың функционалдық аймақтандырылуы кӛзделуі тиіс. Бҧл ретте ӛндірістік ғимараттар мен қҧрылыстар ӛндірістік процесс барысында орналастырылады. Атмосфераны ластайтын қҧрылыстарды басқа ғимараттарға қатысты ық жағына орналастырған жӛн. Ӛндірістік корпустарды табиғи жарықтандыру мен желдету ҥшін неғҧрлым қолайлы жағдайларды қамтамасыз етуді ескеріп орналастыру қажет. Терезе ойықтары арқылы жарықтандырылатын ғимараттар арасындағы алшақтық ӛлшемдері қарсы ғимараттардың биіктігінен кем болмауы тиіс. Ӛртке қарсы нормалар бойынша кӛршілес ғимараттар арасындағы қашықтық олардың ӛртке тӛзімділігі дәрежесіне және ӛндірістің ӛртке қарсы қауіпсіздігіне байланысты.

Ылғалды режимдегі ғимараттар мен жайларды қоспағанда жылытылатын ӛндірістік ғимараттар мен қҧрылыстардың (бҧдан әрі 2.4-кестені қараңыз) қабырғалар мен тӛбенің ішкі бетінде конденсаттың пайда болу мҥмкіндігін болдырмайтын сыртқы қоршаулары болуы тиіс. Ӛндірістік ғимараттар мен қҧрылыстардың терезе ойықтарын әйнектендіру алаңы мен сипаты табиғи жарықтандыру нормаларын қамтамасыз ету шарттары негізінде таңдалуы керек. Ӛндірістік ғимараттар мен қҧрылыстарда зиянды бӛлінулер мен желдеткіш қҧрылғылардың болуына қарамастан, қажет болғанда тҥсетін ауаны жылдың суық кезеңінде жоғары бағыттау, жылы кезеңінде тӛменге бағыттау мҥмкіндігімен желдетуге арналған жалпы алаңы 20 %

кем емес терезелерде ашылатын қҧрылғылар қарастырылуы тиіс.

Табиғи желдетілетін (аэрирленетін) ғимараттар мен қҧрылыстарда ашылатын терезелердің алаңы есептеу бойынша анықталады, олар еден деңгейінен жылдың жылы кезеңінде ауаның келуіне арналған қақпақты терезеге дейінгі арақашықтық 1,8 м артық емес, ал жылдың суық кезеңінде ауаның келуіне арналған ашылатын терезелерде кемінде 4 м. Ӛндірістік ғимараттар оңтайлы санитарлық-гигиеналық еңбек талаптарын қамтамасыз етуі тиіс. Санитарлық нормалар бойынша  әрбір жҧмыс істеуші ҥшін ӛндірістік жайлардың кӛлемі кемінде 15 м

, ал алаңы кемінде - 4,5 м

. Ӛндірістік жайлардың жобалық биіктігі кемінде 3,2 м болады, себебі аласа жайларда қалыпты желдету және жарықтандыру қиынырақ. Ғимаратқа қызмет кӛрсететін қҧбыр желісі оны айнала орналасуы тиіс және орнату болашақта болжанатын қосымша жабдықпен жалғасу мҥмкіндігі ҥшін бірдей аралықтағы клапандары бар қысқа бҧрма қҧбырлары болуы тиіс.

Сыртқы қабырғалардағы қҧбыр желілерін болашақ кеңейту кезінде бҧл жердегі қабырғалардың алынып тасталу мҥмкіндігі ескеріле отырып, колонналарға жақын орналастырған дҧрыс. Ӛрт қҧбыры жайды кеңейту болжанбайтын орындарда сыртқы қабырғада орналасуы тиіс. Ғимараттан тыс қҧбыр желілерін ғимарат колонналарына тимейтіндей етіп тӛсеген дҧрыс; ішкі қҧбыр желілері осы қҧбырларды болашақ ғимараттың қабырғаларына дейін ҧзартуға мҥмкіндік беретіндей ӛлшемде болуы тиіс. Желдету жабдығының ӛлшемдері ғимарат алаңын кеңейту нәтижесінде сыртта орналасқандар ішкіге айналатындай жҥктеменің ӛзгерістерін ескере отырып таңдалуы тиіс. Ӛлшемі мен жоспарлауды жиі ӛзгерту болжанатын жайды желдету кезінде ауаны тарату ҥшін ауаны резеңке тҥтікпен бере отырып, люминесценттік шамдардың шашыратқыштарын пайдалануға болады. Ӛрттердің туындауы мен таралу қаупін тӛмендету ҥшін қалыпты жағдайда және ӛрт жағдайында олардың беріктігі мен тҧрақтылығы кӛзқарасы тҧрғысында кәсіпорындар мен цехтардың тиімді орналасуы маңызды мәнге ие. Ғимараттар мен қҧрылыстардың ӛрттердің туындауы мен таралуына қарсы тҧру қабілетін анықтайтын негізгі сипаттамасы олардың негізгі қҧрылыс қҧрылымдарының ӛртке тӛзімділік шегіне (2.1-кесте) және осы қҧрылымдар бойынша ӛрттің таралу шегіне (2.2-кесте) тәуелді

Барлық қҧрылыс материалдары ҥш топқа бӛлінеді: жанбайтындар, нашар жанатындар және жанатындар. Жарылыс және ӛрт қауіпсіздігі бойынша (2.3-кесте) жайдың санатына қарай ғимараттың ӛртке тӛзімділік дәрежесін, ӛртке қарсы қабырғалар арасындағы қабаттың алаңын және қабаттар санын таңдайды. А және Б санатындағы ӛндірістік жайларды тек І және ІІ дңгейдегі ғимараттарда ғана орналастыруға болады, бҧл ретте қабаттар саны алтыдан аспауы тиіс. Қабаттар санына қарай ғимаратты В және Д санатындағы ӛндірістік жайлар ҥшін V санатына дейінгі ӛртке тӛзімділік деңгейімен орындауға жол беріледі, ал Г санаты - ӛртке тӛзімділіктің ІV деңгейінен тӛмен болмаы тиіс. Бҧл жағдайда ғимараттың ӛртке тӛзімділігі І және ІІ деңгейлері кезінде В санатындағы ӛндірістік жайлар алты қабаттан, ал Г және Д санаттары жайлары ҥшін он қабаттан аспауы тиіс. Е санатындағы жайлары бар ғимараттың негізгі қҧрылыстық қҧрылымдарын ӛртке тӛзімділік шегі нормаланбайтын жанбайтын материалдардан жобалаған дҧрыс.

Тірек қабырғалар, баспалдақ торлары қабырғалары, колонналар Баспалдақ алаңдары, косоурлар, сатылар, баспалдақ торларындағы балкалар мен маштар

Аспалы панельдерден сыртқы қабырғалар

Ішкі тірек қабырғалар (аралық қабырғалар)

Тақталар, тӛсемдер, қабатаралық және шатыр  жабындарының басқа тірек қҧрылымдары

Тақталар, тӛсемдер және жабындардың басқа тірек қҧрылымдары

2,5 1,0 0,5 0,5 1,0 0,5

2,0 1,0

Норма-

2,0 1,0

0,5

0,25

0,25

0,25

0,25

Сондай

Нормаланбайды

Тірек қабырғалар, баспалдақ торлары қабырғалары, колонналар Баспалдақ алаңдары, косоурлар, сатылар, баспалдақ торларындағы балкалар мен маштар

Тақталар, тӛсемдер, қабатаралық және шатыр  жабындарының басқа тірек қҧрылымдары

Тақталар, тӛсемдер және жабындардың басқа тірек қҧрылымдары

Жол берілмейді

Жол берілмейді

Сондай

Жол берілмейді

Норма ланбайды

Сондай

Нормаланбайды

Тҧтанған кезде жайда жарылыстың 5 кПа асатын есептік артық қысымы пайда болатын, жарылыс қаупі бар бу-газ-ауа қоспасы қҧрылатындай мӛлшердегі жанғыш газдар, жарқыл температурасы 28°С астам тез тҧтанатын сҧйықтықтар. Сумен, ауа оттегісімен немесе бір-бірімен ӛзара әрекеттестікте жарылуға және жануға қабілетті, жайдағы жарылыстың есептік артық қысымы 5 кПа асатын заттар мен материалдар

Б (жарылыс-ӛрт қауіпті) Жанғыш шаңдар мен талшықтар, жарқыл температурасы 28 °С астам тез тҧтанатын сҧйықтықтар, тҧтануы кезінде жайда жарылыстың 5 кПа асатын есептік артық қысымы пайда болатын, жарылыс қаупі бар шаң-ауа немесе бу-ауа қоспалары пайда болатындай мӛлшердегі жанғыш сҧйықтар

В (ӛрт қауіпті) Олар орналасқан немесе пайдаланылатын жай А немесе Б санаттарына жатпайтын жағдайда сумен, ауа оттегісімен немесе бір-бірімен ӛзара әрекеттестікте тек жануға қабілетті жанғыш және нашар жанатын сҧйықтар, қатты отындар және нашар жанатын заттар мен материалдар

Г (ӛрт қауіпті) Ӛңдеу процесі сәулелік жылу, ҧшқындар мен жалын бӛлумен бірге жҥретін ыстық, қыздырылған немесе балқыған кҥйдегі жанғыш заттар мен материалдар; жанғыш газдар, сҧйықтар және отын ретінде жанатын немесе кәдеге жаратылатын қатты заттар

жайдағы ауа кӛлемінің 5% асатын кӛлемде жарылыс қаупі бар немесе технологиялық процестің шарттары бойынша тек жарылыс болуы мҥмкін (одан әрі жанусыз) қоспалар тҥзуі мҥмкін жарылыс қаупі бар шаңдар, сондай-ақ, сумен, ауа оттегісімен немесе бір-бірімен ӛзара әрекеттестікте тек жарылуға (одан әрі жанусыз) қабілетті сҧйық фазасы жоқ жанғыш газдар

ҚОРШАУ ҚҦРЫЛМАЛАРЫ МЕН МАТЕРИАЛДАРДЫҢ ЖАҢА ТҤРЛЕРІ

Қҧрылыс материалдарының негізгі физикалық қасиеттері олардың кӛлемдік салмағымен, Н/м

, меншікті жылу сыйымдылығымен, жылу ӛткізу коэффициенттерімен (1.2-бӛлімін қараңыз) және ауа ӛткізгіштігімен (3.4-бӛлімін қараңыз), жылуды сіңіруімен және бу ӛткізгіштігімен анықталады.

сан жағынан бір градусқа температураның бір градусқа айырмасы кезінде 1 сағат ішінде алаңы 1м

қабырға сіңіретін жылу мӛлшеріне тең және жылытудың жҧмыс кезеңінің ҧзақтығына және материалдың физикалық қасиеттеріне тәуелді.

қарсы қабырға бетінің  130 Па су буының әртҥрлі серпімділігі кезінде 1 сағат ішінде алаңы 1м

және қалыңдығы 1 м жазық біртектес қабырға арқылы ӛтетін су буының граммдары мӛлшерімен сипатталады. Бҧдан әрі физикалық қасиеттері жақсартылған қоршау қҧрылмалары мен материалдарының жаңа тҥрлері қарастырылған. Қ у ы с к і р п і ш ҧяшықты қҧрылымды және параллель арналары бар кҥйдірілген саз блогы тҥрінде болады.

б Мҧндай        блоктар        тірек        элементтер        ретінде,        сондай-ақ        жҥктеме тҥспейтін элементтер ретінде пайдаланылады. Т і р е м е к і р п і ш кірпішпен немесе қуыс әрлегіш кірпішпен қапталатын тірек немесе тірек емес қабырғаларды қалауға арналған (2.1-сурет). Қаптама элементтерін қаланатын кірпіштермен байланыстырады, нәтижесінде олар да және басқаларға да жҥктеме тҥседі. Кірпіштегі арналардың орналасуы тік немесе кӛлденең болуы мҥмкін. Қ ы р л ы қ а п т а м а т а қ т а ылғалдың ӛтуіне кедергі келтіретін ауа аралықтарын қҧру, сылауға жарамды бетті алу мақсатында сыртқы қабырғалардың ішкі бетін қаптауға қолданылады. Мҧндай тақталар жҥктемесі жоқ элементтер болып табылады. Олар тҧтас және кесілген тҥрде тиісінше 50, 75, 100 мм және 38, 50 мм ӛлшемінде шығарылады. Тҥрлі-тҥсті с ә у л е т т і к б е т о н н а н жасалған бҧйымдар (2.2- сурет) тҧрғын ғимараттарды қаптау кезінде қолданылады. Қырлы қаптама тақтаны, ішкі аралық қабырғаларға арналған қуыс кірпішті немесе қабырғаларды қалауға арналған кірпішті болат қҧрылымдарды жылулық оқшаулау ҥшін пайдалануға болады. Осы мақсатқа арнайы пішіндегі, атап айтқанда қысқыш тҥрінде, бҧрыштық кірпіш, кірпіш-софиттер шығарылады. З е р т а с т а л м а ғ а н қ а п т а м а к і р п і ш т і  тегіс  немесе бҧдырлы текстуралы беттермен дайындайды. Оны қаптама материал ретінде сыртқы қабырғаларға, сондай-ақ ішкі қабырғалар мен аралық қабырғалар ҥшін қолданады. Ш ы н ы б л о к т а р екі шыны пресстелген жартылай блоктарды жалғастыру (балқыту) жолымен алады, оның нәтижесінде блокта оған жақсы оқшаулағыш қасиет беретін және қабырғада конденсаттың тҥзілуін болдырмайтын ішінара вакуум пайда болады. Шығарылатын шыны блоктардың екі мақсаты бар: функционалдық және декоративтік. Функционалдық мақсаттағы блоктар ҥш тҥрде дайындалады: сындыру жолымен бағытталған жарықты қҧру ҥшін. Мҧндай блоктарды кӛз деңгейінен әрқашан жоғары орналастыру қажет (еден деңгейінен шамамен 1,8 м биіктікте); барлық жай бойынша біркелкі шашыраңқы жарық қосу керек. Оларды кӛз деңгейінен жоғары немесе тӛмен орналастыруға болады; жалпы мақсаттағы блоктар. Бҧл тҥрлердегі барлық блоктарды шыны талшығынан жасалған ішкі ақ немесе жасыл экрандармен дайындауға болады. Боялған шыны талшығы жарықты жҧмсартады және тікелей кҥн сәулелері тҥскен кезде панельдің қызып кетуін бәсеңдетуге ықпал етеді.

а

б

в

Функционалдық        мақсаттағы        блоктардың        қалыңдығы        101,6        мм қҧрайды; олардың ӛлшемдері 203,2х203,2 және 304,8х304,8 мм. Қазіргі уақытта әртҥрлі ҥлгілер мен тҥрдегі қҧрылыстық және декоративтік шыныблоктардың алуан тҥрі шығарылады. Екі қабырғалы шыныблоктар табиғи жарықты ӛткізеді және жақсы жылу-дыбыс оқшаулағыш материал болып табылады. Бҧл тҥрдегі шыныблоктардың ӛлшемдері 1 5 2 , 4 х 152,4; 203,2х203,2; 101,6х304,8 және 304,8х304,8 мм. П р е с с т е л г е н т а қ т а л а р ӛсімдік, минералдық немесе синтетикалық талшықтардан жасалады, олар байланыстырғыш материалмен араластырылады.

Пресстелген тақталар оқшаулағыш материал, қалып немесе әрлеу панельдері ретінде кеңінен пайдаланылады. Сонымен қатар, тығыз суға тӛзімді парақтар мен отқа тӛзімді тақталар да пресстеледі. Қамыс талшығынан жасалған, беті зауыттық әрленген тақталар қабырғалар мен аралық қабырғалар ҥшін қатты оқшаулағыш ретінде, сондай-ақ ішкі есіктердің дыбыс оқшаулағышы ретінде кеңінен қолданылады. Асбест талшығынан немесе минералды силикаттық жҥннен жасалған тақталар жанбайтын санатқа жатады. Оларды мҥмкін болатын ылғалдың әсері жағдайында пайдалану ҧсынылмайды. Крафт- целлюлозадан жасалған орама қағаз парақтары арасында байланыстырғыш затпен қоспада пресстелетін шыны талшықтарынан жасалған тақталар оқшаулағыш ретінде пайдаланылады. Сонымен қатар, оларды динамикалық жҥктемеге бейім орындарда орнатуға болады. Кӛбікті шыныдан жасалатын тақталарды крафт-целлюлозадан жасалған орама қағаз парақтарымен пішінделген жабыны бар ҧяшықты немесе аэрацияланған шыныдан дайындайды. Тақталар беріктігімен ерекшеленеді және ылғалдың әсеріне бейім емес. Қ а т т ы т а қ т а л а р бӛлшектеу тәсілімен ағаш жаңқаларынан, қыздыру кезінде балқытылатын целлюлозалық талшықтарының және лигнин қалдықтарынан престеледі. Сондай-ақ екі беті де тегіс, қышқылға тӛзім жабынмен немесе беті тҥрлі декоративті әрленген тақталар да шығарылады. Қ ҧ р а м д а с т а қ т а л а р фенольді немесе меламинді шайыр сіңірілген крафт-целлюлозадан жасалған орама қағаз парақтарының бірнеше қабаттарынан және тҥсті қағаздың жартылай мӛлдір бір (жоғарғы) қабатынан немесе меламинді шайырмен ӛңделген, сурет салынған қағаз қабатынан тҧрады. Қ а б а т т ы п л а с т и к т е р 135°С дейінгі температураға тӛзімді берік қаптама материал тҥрінде болады. Қабатты пластиктердің кейбір тҥрлері суық кҥйінде жақсы иіледі, шағын қисық сызықты учаскелер тҥзеді, басқаларын қыздыру қажет болады. Фенольді және меламинді пластмассалар термореактивті болып табылады. К ӛ п қ а б а т т ы т а қ т а л а р қатты тегіс асбестоцемент парақтарымен дайындалған орталық тақтадан тҧрады. Олар жоғары оқшаулағыштық қасиеттерімен ерекшеленеді, ішкі және сыртқы әрлеу ҥшін қолданылады, сондай-ақ шағын ғимараттарда қаңқаның колонналары арасындағы тірек емес қабырғаларды тҧрғызу ҥшін пайдаланылады (1-қосымшаны қараңыз).

Жылытылатын тҧрғын, ӛндірістік және ғимараттардың сыртқы қоршау қҧрылмалары тек беріктік, тҧрақтылық, отқа тӛзімділік, ҧзақ мерзімділік, ҥнемділік және заманауи дизайн талаптарын қанағаттандырып қана қоймай, тиісті жылулық техникалық кӛрсеткіштерге ие болуы тиіс. Қоршау қҧрылмаларын таңдауды материалдың физикалық қасиеттеріне, қҧрылымдық шешімге, ғимараттағы ауаның температуралық-ылғалдылық режиміне, қҧрылыс ауданының климатологиялық деректеріне, сондай-ақ жылу беру, ауа және бу ӛткізу кедергісі нормаларына тәуелді тҥрде жҥргізу қажет. Жайдағы ауа температурасының толқуын тӛмендету ҥшін сыртқы қоршаулар қажетті жылулық тҧрақтылыққа ие болуы тиіс.

Қысқы кезеңде жылудың ысырап болуын тӛмендету және жазғы кезеңде жылудың тҥсуі ҥшін ғимараттар мен қҧрылыстарды жобалау кезінде тӛмендегілер ескерілуі тиіс: қоршау қҧрылмаларының неғҧрлым шағын алаңын қамтамасыз ететін шешімдер; жарық терезелерінің кҥннен қорғалуы; тиімді жылу оқшаулау материалдарын ҧтымды қолдану; ойықтарды толтыруда қуыстар мен саңылауларды және сыртқы қабырғалар мен жабындардағы тҥйіндескен элементтерді тығыздау. Ішкі ауаның қатысты ылғалдылығы мен температурасына қарай жайлардың ылғалдылық режимін анықтайды (2.4-кесте). Жобаланатын ғимараттың қоршау қҧрылмалары бойынша сәулеттік-қҧрылыстық шешімдер осы қҧрылымдардың жылу беруге толық термиялық кедергісі

= 1

/k (k

40 дейін

Қалыпты

60 жоғары 75 дейін

50 жоғары 60 дейін

40 жоғары 50 дейін

Ылғалды

75 жоғары

60 жоғары 75 дейін

75 жоғары

шарттары бойынша анықталатын жылу берудің R

экономикалық орынды кедергіге тең болатындай қабылдануы тиіс, бірақ санитарлық- гигиеналық шарттар бойынша жылу берудің талап етілетін R тр кедергісінен кем болмайды. Егер жобаланатын ғимараттың қабырғаларын кірпіштен немесе табиғи тастан тҧрғызу болжанса, R

тр кедергісінен кем қабылдауға болады, бірақ 5 % аспауы тиіс. Ішкі қоршау қҧрылмалардың жылу ӛткізгіштік кедергісін осы қҧрылымдар бӛлетін жайларда ішкі ауаның температурасының айырмашылығы 10°С асқан жағдайда анықтау қажет.

Жарық беру ойықтарын (терезе, балкон есіктері және шамдар) қоспағанда қоршау қҧрылмаларының жылу беруге талап етілетін кедергісін R тр

, (м

.°С)/Вт санитарлық-гигиеналық талаптар бойынша есептеу ҥшін мына формуланы пайдаланады

(2.1)

мҧнда n -        сыртқы        ауаға        қатынасы        бойынша        қоршау қҧрылмалардың жағдайын есепке алатын коэффициент (2.5-

Қоршау қҧрылмалары n Сыртқы қабырғалар мен жабындар; шатыр (тӛбе материалдарымен) және ӛтпелер ҥстіндегі аралық жабындар; солтҥстік қҧрылыс-климаттық аймағындағы қоршау қабырғасы жоқ суық еден асты ҥстіндегі жабын

Суық жертӛле ҥстіндегі жабын, сыртқы ауамен қатынасатын шатыр жабындары (рулондық материалдардан шатыр); солтҥстік қҧрылыс- климаттық аймағындағы қоршау қабырғасы жоқ суық еден асты және суық қабаттар ҥстіндегі жабын

0,9

Қабырғасында терезе ойықтары жоқ, жер деңгейінен биік орналасқан, жылытылмайтын жертӛле ҥстіндегі жабын 0,6 Жер деңгейінен тӛмен орналасқан, жылытылмайтын техникалық еден асты бетіндегі жабын

0,4

Қоршау қҧрылмалардың жилу инерциясы

t н

ретінде анықталады .

3.2...3.4-кестелер бойынша қабылданатын ішкі ауаның есептік температурасы, °С; t н

∆t н

в

h/a

а

қашықтығына қыр биіктігі h

қатынасы кезінде 8,7 Вт/(м

Есіктер (балкон есіктерін қоспағанда) мен қақпалар ҥшін сыртқы ауаның есептік қысқы температурасы неғҧрлым суық бескҥндіктің орташа температурасына тең болғанда ғимараттар мен қҧрылыстардың (2.1) формула бойынша анықталған талап етілетін жылу ӛткізу кедергісін 0,6R

кем емес қабылдау қажет.Кӛп қабатты қоршау қҧрылмасының жылу инерциясын бағалау ҥшін

келесі формула пайдаланылады

s

s

n s n ,

n

°С)/Вт; s

, s

..., s n

Ғ и м а р а т т а р м е н ж а й л а р ∆t н

, ° С м ә н д е р і

с ы р т қ ы  қ а б ы р ғ а л ар

ж а б ы н д а р м е н       ш а т ы р ө т п е л е р ,        ж е р т ө л е л е р , е д е н а с т ы б е т і н д е г і 1. Тҧрғын ҥй, аурухана мекемелері, балабақша, комбинаттар ғимараттары

2. Жалпы білім беретін балалар мектептерінің ғимараттары

4,5 2,5 3. 1 және 2-тармақтарда кӛрсетілгеннен басқа қоғамдық ғимараттар, ылғалды немесе сулы режимді жайларды қоспағанда ӛнеркәсіптік кәсіпорындардың қосалқы ғимараттары мен жайлары

5,5

2,5 4. Қҧрғақ режимді ӛндірістік ғимараттар

2,5

мен жайлары:

2,5

қабырғалар мен тӛбелер t в

р

0,8 ( t в

р ) 2,5

тек тӛбелер

0,9 ( t в

р ) 2,5 7. Ылғалды немесе сулы режимді және агрессивті ортадағы (ерітінді тҧздар) ӛндірістік ғимараттар t в

рр t в

р 2,5 Е с к е р т п е л е р : 1. Қҧрғақ және қалыпты режимдегі ӛндірістік ғимараттар ҥшін қоршау қҧрылмасының ішкі бетінің температурасы сыртқы ауаның есептік қысқы температурасы кезінде ішкі ауаның шық нҥктесінен тӛмен болмауы тиіс. 2. Әріптік белгілер: t

t p

-шық нҥктесі; 1 рр t p

сияқты, бірақ агрессивті орта ескеріледі.

коэффициенті, Вт/(м

Есептеулер кезінде ауа қабаттарының жылу сіңіру коэффициенті нӛлге тең деп қабылданады, ал сыртқы ауамен желдетілетін ауа қабаттары мен қоршау қҧрылмаларының сыртқы беті арасында орналасқан қҧрылым қабаттары есепке алынбайды. Кӛп қабатты қоршау қҧрылмасының, сондай-ақ біртекті (бір қабатты) қоршау қҧрылмасының термиялық кедергісі

(2.3) мҧнда δ - қабаттың қалыңдығы, м; λ - ҚНжЕ ІІ-3-86 бойынша қабылданатын қабат материалының есептік жылу ӛткізгіштік коэффициенті, Вт/(м • °С).

Қоршау қҧрылғылардың талап етілетін кедергісін R тр санитарлық- гигиеналық шарттар бойынша анықтап, жылу ӛткізуге нақты кедергісін есептейді

к

мҧнда α в

-°С)/Вт; α н

Жҥйелі орналасқан біртекті қабаттары бар қоршау қҧрылманың термиялық кедергісі

к

жеке қабаттардың термиялық кедергілерінің жиынтығы ретінде анықтайды:

к =

n

в.п

n

в.п -2.9-кесте бойынша қабылданатын тҧйықталған ауа қабатының термиялық кедергісі. к Біртекті емес қоршау қҧрылманың (мысалы, жылу оқшаулау қабаты бар жеңілдетіле қаланған кӛп қабатты тас қабырғаның 2.3- сурет) келтірілген термиялық кедергісі

пр

, (м

• °С)/Вт, келесі тҥрдеанықталады.

Қоршау қҧрылмасын (немесе оның бӛлігін) жылу ағынының бағытына параллель жазықтармен шартты тҥрде учаскелерге бӛледі,

Қоршау қҧрылмалар α н

,Вт/(м

Сыртқы қабырғалар мен жабындар; солтҥстік қҧрылыс-климаттық аймағындағы қоршау қабырғасы жоқ суық еден асты ҥстіндегі және ӛтпелер ҥстіндегі аралық жабындар

Суық жертӛле ҥстіндегі сыртқы ауамен қатынасатын жабын; солтҥстік қҧрылыс-климаттық аймағындағы қоршау қабырғасы жоқ суық еден асты және суық қабаттар ҥстіндегі жабын;

Қабырғасында терезе ойықтары бар жылытылмайтын жертӛле ҥстіндегі жабын және шатыр жабыны

Қабырғасында терезе ойықтары жоқ, жер деңгейінен биік орналасқан, жылытылмайтын жертӛле ҥстіндегі жабын және жер деңгейінен тӛмен орналасқан, жылытылмайтын техникалық еден асты бетіндегі жабын

Ауа қабатының қалыңдығы,м

Қабаттың термиялық кедергісінің мәні R вп

, (м

• °С)/Вт

Жылу ағынының тӛменнен жоғары және тік ағыны кезінде кӛлденең

0,1

Е с к е р т п е : 1. Алымда - қабатта оң ауа температурасы кезінде, бӛлімінде - теріс ауа температурасы кезінде. 2. ауа қабатының бір немесе екі бетін де алюминий фольгамен жапсыру кезінде термиялық кедергіні 2 есе ҧлғайту қажет.

1 см кем емес

2.3-сурет. Қоршау қҧрылмаларға жылу ӛткізгіштік қосу схемаларының нҧсқалары

олардың бірі біртекті (бір қабатты) - бір материалдан, ал басқалары біртекті емес - әртҥрлі материал қабаттарынан тҧруы мҥмкін, қоршау қҧрылманың

a

мҧнда

n

j

n

Содан кейін қоршау қҧрылымын (немесе оның

a анықтау ҥшін алынған бӛлігін) жылу ағынының бағытына перпендикуляр жазықтық қабаттарына шартты тҥрде бӛледі. Бҧл қабаттардың кейбірі біртекті - бір материалдан, ал басқалары- бір қабатты әртҥрлі материалдан жасалған біртекті емес болуы мҥмкін. Біртекті қабаттардың термиялық кедергісі (2.3) формуласы бойынша, біртекті емес қабаттардың термиялық кедергісі (2.5) формуласы бойынша анықталады, ал қоршау қҧрылманың

b термиялық кедергісі жеке біртекті және біртекті емес қабаттардың термиялық кедергісінің қосындысы ретінде (2.5) формуласы бойынша анықтайды.

Қоршау қҧрылманың келтірілген термиялық кедергісі мына формула бойынша есептеледі

a

b

(2.7)

к

к

Егер

a

25 %-ға

b -дан артық болса немесе қоршау қҧрылманың бетінде дӛңестер болса, онда келтірілген R

термиялық кедергісі келесі сабақтастықта температуралық ӛрісті есептеу негізінде анықталады.t в

және t н

анықтап алып, қоршау қҧрылымы беттерінің ішкі τ в ср

және сыртқы τ н ср орташа температураларын табады, осыдан кейін есептік жылу ағынын есептейді, Вт/м

, q

расч =α в (t в

в ср

) = α н (τ н ср

мҧнда α в , t в

және t н

н

Осыдан кейін біртекті емес қҧрылымның келтірілген термиялық кедергісін анықтайды

, (м

-°С)/Вт, мына формула бойынша табады

в

және t н

расч

Тҧрғын ғимараттардың сыртқы панельдік қабырғаларының келтірілген жылу ӛткізуге нақты кедергісін мына формула бойынша табады

о

оусл r

(2.11) о

мҧнда R усл

· °С )/Вт; r

жеңіл қаланған қабырғалардың қатты байланыстары, фахверк элементтері және т.б.), егер қосу бойынша конденсаттың тҥсуіне жол берілмесе, сыртқы ауаның есептік қысқы температурасы кезінде немесе егер керісінше қосу бойынша конденсаттың қысқа мерзімді (5 тәуліктен артық емес) тҥзілуіне жол берілсе, сыртқы ауаның неғҧрлым суық бескҥндігінің орташа температурасы кезінде ішкі ауаның шық нҥктесінен тӛмен емес температурада болуы тиіс. Қоршау қҧрылманың жылу ӛткізгіш қосылу орындарында шық нҥктесін, тҧрғын ғимараттардың ішкі ауасының қатысты ылғалдылығын анықтау ҥшін аурухана мекемелерінде, диспансерлерде, амбулаториялық-емханалық мекемелерде, перзентханаларда, қарттар мен мҥгедектерге арналған ҥй-интернаттарда, жалпы білім беру мектептерінде, балабақшаларда, балалар ҥйлерінде 55 % тең қабылданады, ал басқа барлық қоғамдық ғимараттар ҥшін - 50 %.

Жылу ӛткізгіш қосылусыз қоршау қҧрылманың температурасы τ в ,

в, t н

және α в

-(2.4) формуласындағы сияқты.

Жылу ӛткізгіш қосылу орындарында қоршау қҧрылманың ішкі бетінің температурасын τ΄ в

о

мҧнда R΄

және R усл

• °С)/Вт; η -2.10 және 2.11- кестелер бойынша қабылданатын коэффициент.Жылу   оқшаулау   қабатының   (жылылағыш)

, (м

• °С)/Вт, кӛп қабатты қоршау қҧрылманың, сондай-ақ біртекті (бір қабатты) қҧрылымның экономикалық орынды термиялық кедергісін алдын ала мына формула бойынша анықтауға болады

t в

2.10-кесте. Қоршау қҧрылмасына жылу ӛткізгіштік қосылудың әртҥрлі схемалары кезінде η коэффициенті

0,1 0,2 0,4 0,6 0,8 1,0 1,5

0,95

0,94

1,00

0,89

Е с к е р т п е л е р:  1. > 1,5 кезінде қоршау қҧрылманың ішкі бетінің тӛменгі температурасын (2.12) формула бойынша есептеген дҧрыс.

2.

аралық мәндері кезінде коэффициентті интерполяциямен анықтауға болады 2.11-кесте. Жылу ӛткізгіштік қосылудың V схемасы кезінде η коэффициенті (2.3-суретін қараңыз)

кезіндегі η мәні

0,1

0,5

мәндерінің        шектерінде        η коэффициентін интерполяциямен анықтауға болады

от.пер

m

т

l т

ут

ут

н.п

Кӛп қабатты немесе бірқабатты қоршау қҧрылманың экономикалық орынды  жылу  ӛткізгіштік  кедергісін

, (м

• °С)/Вт, мына формула бойынша анықтауға болады

в

және н

ут м,   сондай-ақ   біртекті   (бір   қабатты) қҧрылымның қалыңдығын алдын ала мына формула бойынша анықтауға болады δ ут = λ ут

ут

Қоршау қҧрылмаларының жылу беруге әртҥрлі кедергілерін

неғҧрлым азырақ шығын келтіруді қамтамасыз ету П, руб./м

мҧнда С д

• °С)/Вт .

2.5.ҚОРШАУ ҚҦРЫЛМАЛАРДЫҢ ЖЫЛУ ТҦРАҚТЫЛЫҒЫН АНЫҚТАУ

Орташа айлық температурасы шілдеде 21°С және одан жоғары аудандар ҥшін қоршау қҧрылмалары ішкі беті (жылу инерциясы 4-тен кем сыртқы

қабырғалар және жылу инерциясы 5-тен кем жабындар) температурасының амплитудасы

талап етілетін ,

амплитудадан артық болмауы тиіс.

Бҧл тҧрғын ҥйлердің, аурухана мекемелерінің, балалар ҥйлерінің ғимараттарына, сондай-ақ жҧмыс аймағында температураның оңтайлы нормалары және қатысты ауа ылғалдылығы сақталуы тиіс немесе технологиялық талаптар бойынша тҧрақты температура және қатысты ауа ылғалдылығы немесе тек температура сақталуы тиіс ӛндірістік жайларға қатысты. Талап етілетін амплитуданы мына формула бойынша анықтайды

Қоршау қҧрылмаларының ішкі беттері ҥшін температураның толқу амплитудасын мына формула бойынша анықтайды

) tв

расч -        сыртқы        ауа        температурасының        есептік        толқу амплитудасы, °С; v - қоршау қҧрылымда сыртқы ауа температурасының есептік толқу амплитудасының басылу коэффициенті. Сыртқы ауа температурасының есептік толқу амплитудасын мына формула бойынша анықтайды

(2.20)

мҧнда А tн

99 сәйкес қабылданатын тәуліктік толқуларының жоғарғы амплитудасы, °С; p - қоршау қҧрылманың сыртқы беті материалының кҥн радиациясын сіңіру коэффициенті; І max , 1 ср

н

Қоршау қҧрылымда сыртқы ауа температурасының есептік толқу амплитудасының басылу коэффициентін мына формула бойынша анықтауға болады

е

е

= 2,718);

, s

, ..., s n

n-

n

-°С); α в

н

(2.21) формуласы ҥшін қабаттардың нӛмірлену тәртібі ішкі беттен сыртқы бет бағытында қабылданған. Қоршау қҧрылманың жеке қабаттары сыртқы бетінің жылу сіңіру коэффициенттерін анықтау ҥшін (2.2) формула бойынша әрбір қабаттың жылу инерциясын

алдын ала есептеу қажет. Қабаттың сыртқы бетінің

> 1 жылу инерциясымен