Мұхаметқалиқызы А.
Бір бөтен ой айтқым келеді... Өлеңдер мен поэмалар. –
Астана: Фолиант, 2012. – 264 б.

Астана қаласындағы Қазақстан – Ресей университеті
Абайтану ғылыми-танымдық орталығының директоры, ақын,
аймақтық және республикалық мүшәйралардың жеңім­пазы
Алмахан Мұха­мет­қа­лиқызы бүгінгі күнге дейін алты бірдей

жинақтың авторы болып үлгерді. Кезінде жарық көрген жи­
нақтары жайында әдебиетшілер мен ға­лымдар та­рапынан
бас­пасөз беттерінде біршама пікірлер жа­рия­ланған.
Ендігі ұсынылып отырған жинаққа автордың жаңа өлең­

ББК 84 Қаз 7-5
© Мұхаметқалиқызы А., 2012
© «Фолиант» баспасы, 2012

Мен өлеңді арымның сынағы еттім,
Сөздерді сезімдердің бұлағы еттім.
Бір күндік қуанышты шығарып сап,
Мұң ұстазды мәңгілік мұрат еттім.

Алмахан Мұхаметқалиқызының өлең жаза бастағаны­
на жиырма жылдай уақыт болды. Жазған еңбектері жер­
гілікті баспасөз беттерінде жиі жарық көреді. Семей
мен Өскемендегі, Павлодардағы жоғарғы және орта оқу

орындарында, мектептерде оның шығармашылығына ар­
налған әдеби кештер, сондай-ақ автордың өз оқыр­ман­
дарымен жүздесу кештері өтіп тұрады.
Жас талант «өз үйі, өлең төсегін» кейінгі толқын ара­­

сында мода болып кеткен түрлі әдеби ағымдардан үне­
мі аулақ ұстауымен де, тек өзіндік төл стиль қалып­тас­
тыруға деген құштарлығымен де өзгелерден ерекше. Дей
тұрғанмен, оның шығармаларында көңілді қиял тыл­

сымымен сиқырлаушы сюрреализмнің көркем қисындары
да, имажинизмнің бұрқақ тамшыларындай шашырай
түскен сүйкімді образдары да, символизмнің метафоралық
әсем көріністері де көптеп ұшырасады. Бірақ Алмахан

соның бәрін қазақтың қара өлеңінің қасиетті «қазанында»
қайнатып алып барып қана көпшілік назарына ұсынуға
әбден машықтанған.
Ол Абайдың Семейдегі мемлекеттік әдеби-ғылыми

және та­рихи-мемориалдық қорық-мұражайының ғылыми
қыз­меткері бола жүріп, отбасының бітіп болмастай қам-
қарекеттеріне қарамастан, бүгінгі күнге дейін төрт бірдей
жыр жинағының авторы болып үлгерді. Олар – «Жансая»

(Семей, 1999 ж.), «Тылсым сыры» (Семей: Тенгри,
2002 ж.), «Жыр-ғұмыр» (Семей: Тенгри, 2006 ж.) және

«Шабыт шағымы» (Семей: Тенгри, 2007 ж.) атты өлең
кітаптары. Кезінде бұлар жайында семейлік әдебиетшілер
мен ғалымдар тарапынан жергілікті баспасөз беттерінде
біршама пікірлер де жарияланды.

Алмахан Мұхаметқалиқызы – өмірдің небір құбы­
лыстарынан мықты әдеби композиция құруға, филосо­
фиялық тосын ой түюге шебер қаламгер. Мысалы, «До­
нор және тек» поэмасында автор «Бөтен тектің қаны

басқа біреуге құйылғанда оның физиологиялық сырт­
қы симптомдары көзге анық байқалмаса да, рухани іш­
кі кері әсері сұрапыл болмақ. Өйткені қанда тектің, мі­
нез-құлықтың, жан дүниенің үш ұйықтасақ түсімізге де

кірмейтін, ғылымға әлі мүлде құпия алапат қуаттары бо­
лады. Жүрегінде алуан текті қан араласқан адамның ке­
лешектегі мінез-құлқын болжау да өте қиын. Ондай адам
өз табиғатынан жат әрекеттерге баруы мүмкін. Оның ая­

ғы қайғылы жағдайларға ұрындырады. Сондықтан тектес
адам­дар ғана бір-біріне донор бола алады» деген байлам
жасайды. Мұнда консилиумдық шешім де, логикалық
дәйектеме де, дүниетанымдық тың тұжырым да – бәрі бар.

Ең бастысы, поэманың тілі жатық, баяны көңілге қоным­
ды, көркемдік деңгейі жоғары. Ал «Шәкәрім» поэмасы
«Не батпанның бәрін көтере беретін жалпақ мына жалған
дүние тек адамның ірілерін ғана көтеруге қауқарсыз»

деген жаңа бір әдеби концепция ұсынады.
«Құрсақсыз ана» поэмасы өзінің трагедиялық сипа­
тымен жан түршіктірмек. «Әлі перзент көрмеген әйел
адам атом полигоны радиациясына шалдыққандықтан ем­

ханаға түсіп, ауыр сырқаттың ақыр соңы оның жатырын
операциямен алып тастауға дейін жеткізеді. Әйел өзінің
ана­лық барша қасиетінен айырылады. «Жатыр – әйелдік
барша қасиеттердің киелі ұясы». Осылай дейді автор.

Аналық қасиетінен айырылса да, адамдық қасиетін сақ­
тап қалған сол кейіпкер әйелдің «Өзімді, Құдай, алсаң да,
жатырымды тірі қалдырғай!» дегенді меңзейтін жантүр­
шігерлік зар-мұңы – шығарманың эмпирикалық стадиядан

рухани биік парасат дәрежесіне дейінгі идеясын тұтас
қамтып жатқан қасірет.
Жүрегің шымырлайды...
Тыныштықбек Әбдікәкімов,

Қазақстан – елім менің!
Маңдайыңа қыспақ көріп өмір сүру жаралған,
Көршілерің көзін қысып, енді бірі аларған.
Мынау күллі дүниені бір мейірге сыйғызып,

Мың құбылған тіршілікке малынады бар арман.
О, мекенім!
Алтын өзек тарихыңда толқыны бар жүз көштің,
Таңы да бар, паңы да бар сан патшамен жүздестің.

Жалаңдаған бір семсердің қарғып өтіп жүзінен,
Бір бұзықтау ниет көріп, теңселгендей күй кештің.
Елім менің!
Сенім артқан бір сұрмерген шырпы шағып ойнаған,

Тамызықтан от шығарын білмей жүрген қай надан?
Бәтуасыз мұздай жылтыр үстелдердің үстінде
Қауқары жоқ адам тағдыр жұмыртқадай ойнаған.
Қазақ елім!

Өзің үшін қастерлісі – тәуелсіздік тұнығы,
Анаң – үміт, әкең – жігер, Қазақстан – Күн ұлы.
Ұлы толғақ үстіндегі құйын уақыт сеп болып,
Алтын құрсақ шыр еткізсе қазағымның бір ұлын.

Ақтабандай қасіреттен жарадар ед қарт жүрек,
Енді бүгін жастығың ба, жаңыласың шартты іреп.

Өмірге әлі бейім емес қатесіндей баланың
Мүлт кеткенде отырамын Бұқардайын қарт тілеп.
Қазағым-ау!
Темір етік табанында ғасыр үні мүжілген,

Айналайын топырағыңнан сан сындардан сүзілген.
Пенделерді тәуба-тілек келтіреді қалпына,
Болашақтың бағы жатқан үкілі үміт үзілмен!
Қазақстан!

Көк байрағың Көк бөрідей Көк Тәңірін алдырар,
Ататүрік енші бөлген елтаңбаң бар таңды ұрар.
Әлем танып тәй-тәй басқан жас Отанға қуат бер,
Досқа күлкі, дұшпанына таба қылма, Алдияр!

* * *
Қала, қала...
Таспен құйған сағым мұң,
Тас тамырлы тас төбеге табындым.

Шығып келе жатқан күнге сүйсінбей,
Мен даламды, кең даламды сағындым.
Үйлер, үйлер...
Бір-біріне мінгескен,

Қабырғалас көрші тағдыр бірге өскен.
Батып бара жатқан күнді көре алмай,
Айхай, дүние тұтқыны боп күй кешкем.
Мынау қала қашқыны боп туар күн,

Тас үйлерден асыра алмай жүзімді,
Көкжиекке мойным созып суардым.
Мен білемін атқан таңның қандайын,
Содан болар күн татыған таңдайым.

Көкжиекті көрсем-ау деп дал болып,
Қарап едім, тасқа тиді маңдайым.
Терезеден талмаусырап сағым күн,
Мен ауылды, топырақты сағындым.

Беттеп едім шығайын деп далаға,
Есікті аштым, бір есікке соғылдым.
Айды айналып, арайланып атқан күн,
Менің барлық ғұмырым боп сақталдың.

Сағыныш боп түсіме енсе қайтеді
Көкжиекке шым-шым болып батқан күн?..
Тас көшелер,
Тасыр тірлік құрысын.

Аңсап жүрмін топырақтың тынысын.
Гүл егуге таба алмадым топырақ,
Сонда мынау тас тіршілік кім үшін?!

Абай! Абай!
Бабам менің! Жұмбақ жүрек, жаны арман,
Шыңғыстаудың шығысынан шыға келген таң алдан.
Мынау күллі дүниені түйін сөзге сиғызып,

Жел тербеген шапаныңда толқыны бар өткеннің,
Қилы заман көшіндегі қайшылықты көп көрдің.
«Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек» жігерін,
Зерек оймен зерделедің, сан сындардан өткердің.

Бабам менің!
Сенің әрбір деміңменен тарап жатыр ой-ғалам,
Тамызықтан от іздейді бүгін мынау «ойлы» адам.
Жартастардан жаңғырықтар естіледі бейуақта,

«Ұлып жұртқа қайтқан ойды» сол шығар деп ойланам.
Сүйген жүрек. Күйген жүрек. Жұмбақ жүрек. Қарт жүрек.
Ұлы кеуде ұлықты іздеп бұлқынады шартты іреп.
Бүгін мынау алмағайып қазағымның тірлігі

Мүлт кеткенде отырамын, баба, сендей қарт тілеп.
«Ескендірдің» табанында ғасыр үні мүжілген,
«Қара сөздің» құдіреті бар, сан сындардан сүзілген.
Пенделерді тәуба-тілек келтіреді қалпына,

Нардай патша көңілді бұзып өтер,
Қара түгіл хан өзі күдік етер.
Ақылға, миға мина тастағандай,
Бүлікшіл өсек, қандай құдірет ең?!

Сен жоқ жерде қашанда кереге кең,
Сен жүрген жер өріске, өреге кем.
Ағайынның арасын жау ететін,
О, өсек, сен не деген керемет ең?!

Қызғаныштың тілдегі азабы өзің,
Ғашықтардың көз жасы, мазағы өзің.
Ұйыған шаңырақтың шырқын алған,
Өсек-ау, сен не қылған ғажап едің?!

Сен әйелдің жырындысын,
Еркектердің қалайсың ұрындысын.
Өмір барда өлмейтін өрт өсек-ау,
Сөнбейтін ғұмырлысың, білімдісің.

Ақынға – азап, әкімге – ас, жол алды сен,
Кеуделерге сен таққан амалды шен.
Өсек, саған қарудың қажеті жоқ,
Айлаңмен-ақ аласың қамалды сен.

Мен тұрған үй – жатақхана, өмірімнің өткені,
Керегемді сонда керіп, сонда үмітім көктеді.
Бала сүйіп, жар жетектеп, құрсағымды кеңейттім,
Осында ғой өмірімнің бар қызығы, көктемі.

Жатақхана. Мені үйреткен күрестерге әуелі,
Сонда менің іргем бүтін, сезімім де сау еді.
Жатақхана бөлмесінде бар қызығым қамалып,
Кеудемде ән толықсыды, көшпелі елдің әуені.

Алақандай бір бөлмеде атанғанмын «жас ана»,
Мені ең алғаш тауқыметпен беттестірген осы ара.
Сетінеген сезіміме сеп болатын сөз іздеп
Жатақхана жаққа бардым... Құлап қапты босаға.

Жатақхана. Көзіме оттай басылатын мекенім,
Мен кетіп ем, кетті бәрі. Естіледі бөтен үн.
Мендегі бар махаббаттың қирағаны сияқты
Құлап жатыр. Сезімімнің қараңызшы секемін...

Жатақхана. Жас отаудың тербетіліп бесігі,
Мұнда талай жұбайлардың жасалатын «бешірі».
Жатақхана жайлауынан ақын тағдыр нәр алған,
Кеңшіліктер, Жұматайлар, Ғафулердің есімі.

Бір ошақтан ас ішкенмен, сырт көздерге жат елдер,
Әр бөлмеде әр тағдырлар жүретұғын қаперде.
Сол тағдырлар бөлмелерін бөліп, алып кетіпті
Еншісі жоқ Қасымдарға бөлінбеген пәтерлер.

Мен сарғайған терезеден үңгір қапты торып мұң,
Мен аттанған босағада күл-қоқыспен жолықтым.
Жатақхана жайсыз деп ем, жайлауы екен жастықтың,
Менің де ішім бос қалғандай қарап тұрып қорықтым.

«Жалған дүние кезек» деген осы екен ғой,
Соны ұқтым...

* * *
Қызықсың-ау сен де кейде, ей, көңіл,
Арманымды ай мұздатып бейне бір.

Қара жердің кіндігіндей боп тұрып,
Айға асылып құмар қуам кейде бір.
Мендік көңіл мекен таппай безіп ем,
Түпсіз аспан құпиясын кезіп ем.

Жетім қалар жастан өтіп кетсем де,
Жұртта қалған тастандыдай сезінем.
Аспан текті ақын сөзі естегі
Жұтынып кеп, жұлынымнан көшпеді.

Ақындық, ол – тәңір сыйы, сыбаға,
Қателессем, киелі сөз, кеш мені...
* * *
Маңдайымды мұңға малып жан уы,

Кейде налып, кейде кетем адуын.
Өзімді-өзім тани алмай жүргенде
Мүмкін емес өзгелерді тануым.
Мен ойлардың ойранында шынықтым,

Тән періштем өлеңді аңсап, түн ұтты.
Ақындықтың тозағына тоба айтып,
Қылықты әйел екенімді ұмыттым.
* * *

Бағым деп ем, барым деп ем, сенбедің,
Мен де әйтеуір өзімді-өзім жеңбедім.
Көктемеде үсік соққан ағаштың
Көрдіңдер ме күзде жеміс бергенін?

Бар қиындық бақ екен ғой, көнсе адам,
Содан болар, жолсыз жерден жол табам.
Орта жолдан көшім ауып қалмаса,
Жолықпаған болар едім мен саған.

Алакөлдің татып алып тұз-демін,
Соқпақтардан бақытымды іздедім.
Туыстырған бақытым мен мұңымды
Өмірімнің көп екен ғой күз-желі.

* * *
Сенемін деп тағы үніне ғасырдың,
Амалсыздың айласына асылдым.
Қара базар қамшысынан қаймығып,

Өлмес күнді өгейсітпей жасырдым.
Тиын-тебен тамсандырып даланы,
Тектілікті тексіз тірлік тонады.
Жеті қабат жер астына тығылып,

Құмырсқаның ащы балын жаладым.
Талақ болған тірлігіме күлер күн,
Тамырынан үзілердей бірер күн.
Ішімдегі шерімді айдап кетсін деп

Найзағайды жұтып-жұтып жібердім.
Күн нұрының аулай алмай жарығын,
Моншақ мұңды қаламыма жаныдым.
Түнемеде көрпе астында күрсініп,

Ей, ажалды пенделері мәрт сырдың,
Мен сендерге болашақты тапсырдым.
Күлкі ақымақ адастырып кеткен соң,
Түн көңілін аулай алмай шарт сындым.

* * *
Бірде жұтап, отырамын бір түлеп,
Кеше жылап, бүгін түртіп бір тілек.
Көз жасым да опасыздық жасады-ау,

Айырбастап кете барды күлкіге.
Күнкөрістің күйбеңі боп басты ұғым,
Өз-өзімнен жасырынды жас күнім.
Сенің мұңың менің мұңым болғасын,

Бұлт ішінен шыққан күндей аштымын.
Өзің болып кейде күздің құс көші,
Көктемедей сарғаямын іш тесіп.
Сен ішетін өмірімнің шаттығын

Жолын тауып басқа біреу ішкесін.
Жеңем дедім, мен өзімді жеңбедім,
Кеткен күннің қуанышын сен дедім.
Алдаспанның өткір жүзі арқылы

Сезімімді тебіренттің сен менің.
Түнді түртіп, оңашада ой бағам,
Өткеніне өкінбейтін қай надан?
Өлең деген қасиетке киелі

Бағымды да, сорымды да байлағам.
2-161

* * *
Жерге жақын баба рухы жетектеп,
Шешелер-ай! «Абыройым кетед»деп
Киген екен көйлектерін ұзын ғып,

Көргенсіздік басталар деп етектен.
«О, жасаған! Күнәм болса қайтем?» деп
Сол баяғы қариялар айтар ма ед?
«Әйелдердің ашық қалған шашы мен

Тізесінде мекендейді шайтан» деп.
Содан болар, көп нәрсеге қанықтым,
Күнәмді іздеп өзгелерге налыппын.
Неге өмірде шалыс бастым деп жүрсем,

Аяғымды шайтан келіп шалыпты.
Қоғам билеп, Қорқыт кешкен санамды,
Аңғал жүріп асылымнан тоналдым.
Сән қуам деп тіземді ашып жүріп ем,

Аяғыма шайтан келіп оралды.
Жалаңаштап жүріп едім шашымды,
Әр шашыма шайтан келіп асылды.
Басым неге қателесті деуші едім,

Шайтан екен шатастырған басымды.
Мұны бәлкім біреу біліп, білмейді,
Бір құдірет енді есіңді жи дейді.
Қасиетті Құран кітап тілінде,

Пендемін ғой, адамдарға сенемін,
Сайтансырап шарап ішкен мен едім.
Бойымдағы шайтандарды қууға,
Хақ тағалам, қажет сенің көмегің.

* * *
Ғашық жандар өкпелессе мұң дейтін,
Ренжіссе, табыстырар түн дейтін.
Екеуара татуласқан жандарды

Жаңбырдан соң бұлттан шыққан күн дейтін.
Сен де, мен де сияқты едік от ақын,
Өкпелессек кеш те баяу бататын.
Күні бойы томсырайған біздерді

Жатар орын табыстырып жататын.
Неке сыйы шымылдықпен бөлінген,
Маған солай ғажайып боп көрінген.
Ұрысып ап, табысқанда қайтадан

Күнә жасым шымылдықта төгілген.
Бір сәттік наз жұбайларға жарасқан,
Наз өкпеге айналғанда жақ ашқам.
Өкпе соңы кешке жетсе мұң дейтін,

Жараспайды томсырайып таң асқан.
Мұң мен өкпе бір-бірінсіз толмайды,
Өкпе сырын білмей жүрсең, сол қайғы.
Бұл фәниге өкпе артатын тірлікте

Біз де сондай жұбайлар ек үлгілі,
Білінбейтін уақыттың жыл-күні.
Маң-маң басып жетіге кеп жеткенде
Себеп болды «кеселердің сыңғыры».

Адам солай, мына өмірдің қонағы,
Сәл нәрсеге жайқалады, солады.
Өзі салған соқпағымен сор кешкен
Ғашық адам сәл соқырлау болады.

* * *
Таулар! Таулар!
Қара жердің қыртысының қысымынан жаралған,
Шыңырау шың арай күннің айнасына таранған.

Мынау күллі дүниені бір тасыңа сиғызып,
Батар күннің бояуына малынады бар арман.
Таулар! Таулар!
Тұмшаланған тозаңды аршып сығалайсың сен маған.

Аңылжыған аспаныңа әпектейді шер ғалам.
Күнге сүйеп маңдайыңды шалықтайсың бақыттан,
Мен кедеймін, Сен байсың ғой, бақытыңнан бер маған!
Таулар! Таулар!

Жер-анадан қысым көріп бетке шыққан бір түйін,
Ұшық тиген дүниеден опа күттім жыр түйіп.
Тау сияқты көрінеді пенделіктің пиғылы,
Қос саусақтың арасынан жуан бармақ бұлтиып.

Таулар! Таулар!
Уақыттың желісінен тепкі көріп мүжілген,
Айналайын топырағыңнан сан сындардан сүзілген.
Күре жолдан соқпақ іздеп, сүреңсіздеу жол тауып,

* * *
Қайтсем екен жүректің мына заңын,
Қайтсем екен қайқайған жыр азабын.
Мәдениеттің емшегін сорып жатып

Көрдім бақыт жолының бұралаңын.
Білмейсің ғой сен бірақ жар азабын,
Тұрағы жоқ күндерден жара жаным.
Бейне қыран бүркітпен алысқандай

Өмірдегі болдың-ау бар азабым.
Көңілімді алдың-ау бір қайтарып,
Тиянағы жоқ ойды жырға айтамын.
Қателігі жастықтың біліне ме,

* * *
Бұралаң боп белгісіздеу соқпағым,
Бақыт іздеп шығып едім, таппадым.
Жыр суарып суатына ақылдың,

Бақыт деген – алдыменен жаралу,
Бесігіңнің ырғағынан нәр алу.
Жер бесіктің әлдиіне бөленіп,
Ұлылықтың қоржынынан дән алу.

Бақыт деген – дұрыс болжау жолыңды,
Айыра біл оңың менен солыңды.
Тіршілікте өкпелетпей ешкімді,
Шамаң келсе шат күлкіге шомылдыр.

Бақыт деген – қанағатты сезіну,
Сені сүйген ғашығыңа кезігу.
Күрсіністің көлеңкесін жылытып,
Көкіректе көп үмітпен көз ілу.

Ақыл-есі тұман кешкен қоғамда,
Бақыт деген жоқ дегенге тоналма.
Жолыққанға бақыт тілеп өтемін,
Бақыт тілеу артық емес адамға.

Бақ дегенде жұмбақ әлем елестеп,
Анау дейді, мынау дейді көбі есте.
Адам ата, Хауа ананың тұсында,
Жоғалатын жұмақ бағы емес пе?!

* * *
Жанымды шағып ерсілеу сөздің өсегі,
Ұйықтамай шықтым, салқындау тартып төсегім.
Қан ұйып қапты қызыл тілімнің ұшында

Тәкаппар тауды алыстан көріп, мақтанып,
Жақыннан көріп, сұлбасын оның таптадың.
Көз жасымменен шер тарқатқаным болмаса,
Демеу де емес, медеу де емес тапқаным.

Ойсыздау сөзің өзек өргізіп қатеден,
Намысты түртіп аспани мінез от өлең.
Шешені сыйлап үйренген елден едік қой,
Құрметтеуді де білетін едік әкеден.

Әйели мінез-айлаңмен жанды торлайсың,
Алдымнан күліп, артымнан тұрып арбайсың.
Жақының болып жаныңда жүрген жау жаман,
Сақтана да алмай, ақтала да алмай сорлайсың.

* * *
Толғақсыз түннен жұтап таң,
Сәбисіз төстен сүт аққан.
Қураған тамыр елестер

Ақ сөңке болған бұтақтан.
Бүлініп бақыт сабырдан,
Анаша көңіл сан ұрған.
Бүлкілдеп жатыр болашақ

Жалаңаштанған тамырдан.
Тайғанақ тағдыр сыр сынып,
Көшеде бейбақ күрсініп.
Әрбір бұтаның түбінде

Раушанның ашты кермегін
Алқызыл түспен әрлеген.
Мұңдарды сырға бөлейді
Тұяғы қызыл терлеген.

Ғашықсыз ғалам – кекті ойдан,
Сезімге мен ғой шек қойған.
Тірліктің кейбір күйбеңі
Ұлы сезімді жеп қойған.

* * *
Уақыттан озып келіп күзгі шық,
Күн көрігін білдіртпей-ақ үзгізіп.
Самайыма сәл ертерек қоныпты,

Маңдай шаштар бір-біріне «көз қысып».
Мойындамай есеюдің белгісін,
Қартаймағым, ортаймағым келді шын.
Ақ шашымды қара түске боядым,

«Аққа қара жұқпайдыны» жеңді ішім.
Ақ-қара боп өмір кешкен жолдарым,
Басым бақ боп, шашың ақ боп торлады.
Қара шаштың қалқасынан қылтиған

Ақ шашымды қараменен сомдадым.
Аппақ шаштың жазығы не сондағы?
Қара деген қасірет қой қашаннан,
Ақ шаштар ғой іштен тынып баса алған.

Адамдар-ай, ақты бояп қарамен,
Жалғандықтың жарығымен жасанған.

* * *
Көкіректі нала түндер қопарып,
Махаббаттың оғы тиіп, от алып,
Тәңіріммен тамырластым тікелей,

Мысқылдардың түтініне қақалып.
Мен өзімді бала күннен байқағам,
Тұтқын болмай, торды солай шайқағам.
Ой додасын қатал сынға тапсырып,

Мен өзімді тұтқындадым қайтадан.
Жезөкшелер тас көшеде жүгірген,
Дүңгіршектер күнә уын сімірген.
Күнкөрістің күйбеңімен бүркеніп,

Тағдырлар-ай бақастыққа жүгінген.
Ер жігіттің ары қайда кетіп ед,
Нәпсі жеңген қасқыр сынды шетінен.
Жігері жоқ бөріктіні көрем де,

Әйел болып туғаныма өкінем.
* * *
Түсімде ажырасқан қолдар көрем,
Алыстап бара жатыр жолдар немен?

Жабысып бара жатқан құшақпенен,
Айқасып, қалғып кеткен қолдарменен.

Жапанмен жағаласып жырым күлген,
Осалдау әйел болып туылдым мен.
Немкетті сезімімнің дәті шыдап,
Асылып арманыма жуындым мен.

Білмеймін, сол бір шақта не тіледім,
Сен менің үмітімнің оты ма едің?
Көкейім құлағыма сыбыр етіп,
Басылды діріл қағып көкірегім.

* * *
Қаншама рет алданғанбыз екеуміз,
Енді біздер кездеспейміз. Бөтенбіз.
Табиғаттың жарық-қараңғысындай

Махаббатқа енді оралған екенбіз.
Сүрең тартқан күре жолдың сан қырын,
Көріп келем сүрме тірлік жаңғырын.
Шаң соқпақтан бетон жолға түсіріп,

* * *
Беттегі меңді нысана дейді бақыттың,
Болса болар-ау, бірақ мен кейде жасықпын.
Кешегі жазған өлеңім бүгін тозып қап,

Ең күнәсіз бесік жырынан нәр алдым,
Бұрымды қыздың қылығын кешкен баламын.
Қызықтың бәрі бұрыммен бірге кеткендей,
Самарқау тартып барамын.

Күннің нұрымен суарылдым да бас иіп,
Ана атандым, баланы сүйіп төс иіп.
Өлеңім менің – қаламсабымның көз жасы,
Ал әйел деген – қасиет.

* * *
Күшік көңілім күйгелек,
Кетемін кейде кимелеп.
Самалдан құрап әуенді,

Отырмын қоңыр күй бөлеп.
Жамайын деп ем жеңімді,
Қолтығым қайта сөгілді.
Тізіп ем бақыт моншағын,

Үзіліп жібі төгілді.
Көңілдің көрсем тарлығын,
Мазалай берер ар жүгі.
Ақыннан басқа жандардың

* * *
Маңдайымнан неге сүйдің,
Маңдайымда бағым жоқ.
Сенсіз өмір күйбің-күйбің,

Барады әні сағым боп.
Мен бір ордан қашып едім,
Құзға барып құладым.
Бір белестен асып едім,

Бақытымды сұрадың.
Көбелекке көз қысып ем,
Етегіммен ойнады.
Біреу менен озғысы кеп

Әңгіме айтты қайдағы.
* * *
Тағдыр ғой сенің маған жолыққаның,
Құптадым жақсылыққа жорып бәрін.

Мен сенің өткеніңе мән бермей-ақ
Соншалық жақсы көрдім, соны ұқпадың.
Өмірде ұқсастықтың, қасіреттің
Белінен «Тәуекел» деп басып өттім.

Сен мені жұлып алып ақындықтан,
Мендегі тағдырыңмен ғашық еттің.
Жүрек емес, мен бастап бір өнерді,
Жалт етіп елік көңіл жүре берді.

Бір көк қанат көкірегімде дір-дір етіп,
Беймазалау бір сезім түрегелді.

Осылай жүрек емес, өзім біліп,
Тағы да ұмтылды алға төзім-қылық.
Әр алуан сыр сиқырын білу үшін
Керек қой өмірде бар төзімділік.

Білмеппін өлмесімді-өлерімді,
Білмеймін жеңбесімді, жеңерімді.
Мені өмірге дайындап қара өлеңім,
Қанатты қамырық күн өлеңімді.

(Әнге жазылған)
Ертісті жайлаған,
Көк тоғай айналам.
Шектелген екі елмен

Семейім – бай далам.
Қайырмасы:
Батыр ел – бұл өлке,
Ақын ел – бұл өлке.

Тіл бітсе тасыңа,
Сыр тартар бір ерке.
Жырыммен жебейін,
Әніммен демейін.

Қияда қыранның
Тұғыры – Семейім.

(Гендерлік саясатқа байланысты екінші әйелдікке
барған әйелдің мұңы)
Мен саған күйеуге шыққанда
Шабытым асқақтай ма деп едім,

Керісінше, ақсаттың.
Күңге айналып асқақ күн,
Сезімімді жасқаттың.
Ана және әйел деген қос бақтың

Еркелігін тастаттың.
Мен саған күйеуге шыққанда
Жалғыздықтан құтылам ба деп едім,
Қателескен екенмін.

Селт еткізіп секем күн,
Жаным жалқы, бөтенмін.
Екі иықты құныстырып бекер күн,
Бәрін жалғыз көтердім.

Мен саған күйеуге шыққанда
Қамқоршы боп, рақым етер деп едім,
Жазғырынды күн кештім.
Көлеңкелеп күндес күн,

Қателігім күнде өсті.
Шаттығыма шағым айтып білместің,
Түн тілімен тілдестім.
Мен саған күйеуге шыққанда

Шытынаған шөлмек күн,
Өкінішімді өрлеттің.
Жыладым ғой, бірақ саған тең кеп бір,
Жар боп жылап көрмеппін.

Мен саған күйеуге шыққанда
Туыстарды көбейтемін деп едім,
Басқа болды барлығы.
Көңілдердің тарлығы

Өлеңімнен қарғыды.
Қыңсылап кеп қызғаныштың сан қыры,
Маңдайыма саңғыды.
Мен сені алғаш көргенде

Жүрегі таза, ақкөңіл жігіт деп едім.
Көңілді сөзбен алдаған,
Өзін-өзі қорлаған,
Қыңыр болса, сол жаман.

Бөбегім ғана өз тірлігімді жалғаған,
Еркектен бағым жанбаған.
* * *
Мен сені ұнатқанмын, сүйген емен,

Саған да талап қойып «сүй» демеп ем.
Тіл қатпасам, аңқау деп, ақымақ деп,
Өтінем, намысыма тиме менің.
Жылытып жыр-ғұмырдың саябағы,

Етегімнен еңіреп ой ағады.
Түтінін көп жұтып ем жерошақтың,
Есейдім. Өмір мені аямады.

Адам емес, мені бір хақ қолдайды,
Қашанда қадіріңді жат қолдайды.
Қуана білмегенге құт қонбайды,
Бағалай білмегенде бақ болмайды.

Аңсатып сонау-сонау бұла күнді,
Сарсыта бермеші енді құлағымды.
Суық сөзбен жасытып жігерімді,
Лайлама бойымдағы бұлағымды.

Мен өлеңді арымның сынағы еттім,
Сөздерді сезімдердің бұлағы еттім.
Бір күндік қуанышты шығарып сап,
Мұң ұстазды мәңгілік мұрат еттім.

* * *
Өкініш айтып өлеңге,
Жазмышқа жағып көрем бе?!
Адамнан жұмбақ ештеме

Жоқ шығар мынау әлемде?
Құрбаның болдым сенің деп
Айтуға тұрдым тіл батпай.
Құмарлық қуған сезімді

Жасырдым жасын жұмбақтай.
Кінәлі болсаң өзің біл,
Жазықсыз болсаң көтерем.
Тамырдан жұлып сезімді,

Көктеммен бірге ала бел гүлдеп,
Елімнен сәлем ала келдің бе?
Толқыннан туған талантым бар деп
Тулап жатыр ма Алакөл күнде?

Жарбұлақтағы жар-бұлақ қалай,
Құрық қып мінген «арғымақ» қалай?
Есіме түсіп есімді алды ғой
Ойнаған шақтар қарғылап талай.

Таудай толқынды жара келдің бе,
Жігерді тасқа жана келдің бе?
Бейкүнә бейне қозы-лақ қуған,
Құлыншақ қыз бен бала көрдің бе?

Бозарған нұр боп өткен күндерің,
Аңқыта жұтып тектердің демін,
Жусанның иісін бойыңа жағып,
Ала келдің бе көктемнің лебін?

Уақыт-із сіңіп қырат-құмдарға,
Ақсақалға арды сынаттыңдар ма?
Қуыршақ ойнап, көбелек қуған
Құрбыларымды ұзаттыңдар ма?!

Есіме салып қай-қайдағыны,
Балалығымның айғайлап үні.
Сенің жырыңмен еріп келгендей
Әкемнің сонау шалғайдағы үні.

Кісікиіктей сынық қанаттым,
Талантты қашан ұлықтамақ кім?
Сол жылдар төлі екі ақын едік,
Бір сәуле іздеп тұныққа баттым,

* * *
Бергенін алып кеміс күн,
Мен сөздің уын өле іштім.
Мұңымды жалғыз көтеріп,

Шаттығын ғана бөлістім.
Менде бір үлкен арман бар,
Арманға жетпес қорған бар.
Сергелдең топтан көрсеңдер,

Сенделген жан деп қалмаңдар.
Пенденің болса озығы,
Ақынның қанша жазығы?
Бетіме түскен әжімдер

Тағдырдың шығар жазуы.
Жыламай қалған жасымды
Кеудеме тығып, жасырдым.
Дір ете қалғыш жүрегім –

Шабынған бура, ашулы.
Шеру көңілдің қонағы
Ақылға келіп қонады.
Қиындық түрлі болғанмен,

* * *
Жүрегім, шыныменен дерттімсің,
Шынымен дертке толып кетті ме ішің?
Бақсыз-ақ түн күзетіп, таң атырып,

Ай туғызған шақтарға кектімісің?!
Жарылыс жасайтындай ішімдегі үн,
Мына тезек дүние, түсім бе едің?!
Қулықтың, құрбандықтың моласынан

Қатты шошып, ұлиды ішімде мұң.
Мен емеспін сабырдың салт бұзары,
Бағыма ұрлап кірсе қартсымағы.
Торғайдың жүрегінен жыр арнаған

Шабытым шамырқанып, шарт сынады.
Жүрегім, шыныменен шаршадың ба?
Көк тиынға тұрғысыз ар-сағымға
Пышақ жүзді аяныш жанып өтіп,

Тыңнан түрен салам деп аңсадың ба?!
Бұл фәниге, білемін, сыя алмайсың,
Жалғандықты бәрібір тыя алмайсың.
Менің титтей кеудеме қашып кіріп,

Қисынға келмейтінді қиялдайсың.
Мен көремін. Сен маған тығыласың,
Сен көрмейсің, несіне бұғынасың?
Сұмдықты сездірмеуге тырысам ғой,

Өмір – жалған. Сен болсаң періштесің,
Расты хақпен ғана бөліскесің.
Өтірікті көруге дәтің жетпей,
Шындықты сездіруге келіскесің.

Өйткені сен – періштесің.
* * *
Ере алмай есер ағынға,
Өлеңім, бәлкім, бағым ба?!

Сырымды жауға білдірмей,
Айкезбе болған шағым ба?!
Өткенге налып өзім де,
Жасырған болам көз-інге

Жалғанның сырын ұғынып,
Жалтақ боп жүрген кезімде.
Өлеңім – көңіл күнделік,
Шабытқа шыдам түн – көрік.

Шыбықтай ақын жанымды
Майыстырды мұң келіп.
Мен осы сөзді танимын,
Намысты жырмен жанимын.

Менменсіп біреу сөйлесе,
Амалын таппай налимын.

* * *
Жаныма келіп «Күнім» деп,
Түсімде жүрсің күлімдеп.
Жанарым бұлдыр болды да,

Жарығым кетті дірілдеп.
Соңымда қалып шырай күн,
Қызығын кімнен сұраймын?
Жанымда жарым жатса да,

Мен неге жалғызсыраймын?!
Алданыш өмір тепкісін
Көрдім. Көндім. Кекті ішім.
Сен бірге келген көктем боп,

«Келем» деп жүрген жоқпысың?!
Ай болып бірге атасың,
Күн болып бірге батасың.
Жақұтқа толса жанарым,

Кеудемде өзің жатасың.
Өңім боп толған қызыл күн,
Түсімде қалай бұзылдың?!
Тірлікте мәңгі табыспас

Мен сенің қорғансызыңмын.
* * *
Анадан бекер тумаған,
Жанына серік түн, ғалам.

Өкпе мен бауырын улаған,
Жүрегі, миы тулаған.

Құр сүлдер ғана тынбаған,
Өмірдің зәрі шырмаған.
Қамшының сабын жырлаған,
Ақын – жұмбақ бір ғалам.

Дәруіштің асатаяғы –
Саусағындағы қаламы.
Өзінің басқан қадамы,
Біреудің мұңы азалы.

Ақынның асқақ талабы,
Болмысы бордай жаралы.
Күрмеуге келмей ажалы,
Ақындар солай болады.

Тарих шал өзі төреші,
Ақынның нағыз белесі.
Сыйлыққа жетпей өресі,
Атымен алған ел есін.

Өлеңге таппай теңесін,
Байлыққа созбас өңешін
Нағыз ақынды көресің.
* * *

Аялдама... Ұя бұзған арадай,
Сен де тұрдың бас изеуге жарамай.
Махаббатта жолы болмағандардың
Өмірде де жолы болмайды, ой, Алла-ай!

Мен өмірге өкпе айтпаймын. Желікпен.
Жүруші едім тек өзіңе сеніп мен.

Өмір қызық, ғашық болсам біреуге,
Іздеп жүріп жолықпаймын неліктен?
Сары жапырақ. Сағынышым көз ілді,
Кешем әлі таусылмайтын сезімді.

Өтірік деп маған ғашық болғаның,
Кінәладым сені, сосын өзімді.
Жоқ махаббат! Тек жырымда қалың мұң,
Алданғышпын, күнәсімін арымның.

Түні бойы төсегімде көз ілмей,
Мен өзіңді, екеумізді сағындым.
* * *
Әзілмен сақтық үшін

Ойнадың қатты қысып.
Көз, шіркін, санаса ма,
Қалады соқтығысып.
Жырымды биіктетіп,

Өзіңді сүйікті етіп.
Жанымды дір еткіздің,
Байқаусыз тиіп кетіп.
Сені аңсап, іздейді ішім,

Уақыт біз деймісің?
Жаңбырдай жылға қуған,
Сен мені іздеймісің?!
Отырмын. Ойда басым.

Білемін, оңашада
Мен жайлы ойланасың.
Кетесің хабар шалмай,
Қоясың назар салмай.

Жылытасың жанарыңмен,
Көңілімді тазарта алмай.
Бір сезім жеңген кезде,
Құмарлық көмген кезде,

Тұнығым шайқалады
Мен сені көрген кезде.

* * *
Сен менің жан аямас досым едің,
Кейінгі қылығыңнан шошып едім.
«Тұрлаусыз мына жалған» дейтін еді,

Дәурен-ай, жалғандығың осы ма еді?
Сайқал сөзді сүйрелеп бір сұғанақ,
Дана болып көрінген сыншы қонақ
Көңілімнің есігін қатты жауып,

Терезеден төріме жүр сығалап.
Бәрі де өтті. Енді оның керегі не,
Байқаймын, бізді араздық жеңеді ме?
Саған деген киелі сезіміме

* * *
Жанарымның ар жағында бір сыр бар,
Жүрегімді жерден жылытып күн тыңдар.
Көлге келдім мұңды жалғыз арқалап,

Шаттығымды бөлісер деп бір сұңқар.
Көлдегі бір асау толқын біртүрлі,
Сонау-сонау сылаң шақтан сыр түрді.
Сезімімді соғып қалып жағаға,

Шытынаған шыныдай ғып сындырды.
Есімді алып елегі жоқ еп қалтам,
Жарар еді бір жасынға сеп болсам.
Ойым жетпес көктегі бір қара үңгір

Жұтып кетіп, жоқ болам ба деп қорқам.
Таң шапағы. Көлге түскен күн сылаң,
Түнгі үрейге селт етем де, тұншығам.
Аспан қиял қыз-ғұмырды аңсатып,

Толқын жырға бірде батып, бір шығам.
Жанарыма жасырып ап күз демін,
Тұлымшақты, құлын шақты іздедім.
Мен өлеңді, өлең мені жетелеп,

* * *
Қайтем мынау кіршең көңіл құрғырды,
Айласы жоқ, алдай алмай жыр құрлы,
Жүрегімді қырық жамау қылды да,

* * *
Жаныма келдің, сенделіп ессіз күдік дем,
Жасқаншақ сезім, үлбірек үлпіл үмітпен.
Сипады сені жүректің нәзік саусағы,

О, сен деген жүрегімде өмір сүріп пе ең?
Қалғып кетті кірпіктері сүйгеннің,
Мен белгісіз әлдеқалай күйге ендім.
Түн ортасы сыздықтайды жыр-ошақ,

* * *
Қыз-ғұмырым жыр-ғұмыр боп алмасып,
Бар қылығым Ардағыммен жалғасып.
Менің көрген өмірдегі бейнетім

Зейнет болып, хақ тағалам қолдасын.
Кейде өмірден жеңілеміз, жеңеміз,
Кей қырсықты жеңе алмаймыз неге біз?
Қателеспей өмір сүрер жан болсақ,

Неменеге дүниеге келеміз?
О, тәңірім!
Маған деген жақсың болса сатпай бер,
Пешенеме бұйырғанын қақпай бер.

Рухани қуғындалған жанымды
Абайсызда жарақаттан сақтай гөр!

* * *
Екеуміз де күтпеп ек тосын жайды,
Ерегестік. Өкіндік. Сосын қайғы...
Өмір деген тұрады өкініштен,

Шын сүйгендер, білесің, қосылмайды.
Қалдырмап ек ешқашан көңілді ізгі,
Тағдыр бізді, әйтеуір, жеңілгізді.
Жеті деген киелі санға келіп,

Екі жаққа шақырды өмір бізді.
Сағынышқа түнімді бесік етіп,
Өлеңімді өзекке несіп етіп,
Тұлпарымның тізгінін қоя бердім,

* * *
Біз екеуміз бұлақ ек құлап аққан,
Екі айрылдық бір қате, бір ағаттан.
Кешіре де алмадық, қия алмадық,

Біз айрылған сол бір таң жылап атқан.
Сезім – шырақ. Біз оны жаға алмадық,
Бір амалды таппадық оған нағып?
Бір қатенің уын біз бөліп іштік,

У құйылған ыдысты қаға алмадық.
Сөнді осылай ошақтың бір шырағы,
Амал қалмай тұтаттым жыр шырағын.

Бір қоңырау ішімде безілдеді,
Бір пенделік ішімде қырсығады.
Өз еліңе ұлтан боп қала бардың,
Ал мен қалдым. Жазмышқа шара бар ма?!

Кінәласып қайтеміз, бәрінен де
Айыптымыз алдында балалардың.
* * *
(Теміржан Базарбаевқа)

Бір арудың тамылжып тосын әні,
«Тамашаға» «Ауылым» қосылады.
Күннен туған әсем бір ерке шуақ
Әнді сүйген жүрекке асылады.

О, Темаға! Нар елдің наз еркесі,
Әлі талай өнерде озар көшің.
Езуінен Ертістің енші бөліп,
Сырлы Семей сыйлаған саз еркесі.

Әміренің жайқалтып жапырағын,
Ән айшықтап Теміржан отыр әні.
Керуен жолы айналып көпіріме,
Өнер жолы Ертіс боп жатыр ағып.

Қарапайым қара шал қаладағы,
Әуен сеуіп жүрген-ау сара жаны.
Ұшқын алып алтынның тұяғынан,
Жыр маржаны жағада барады ағып.

* * *
Өткен-кеткен бір белгісіз таңымды,
Аспан, саған ұстаттым да, жаңылдым.
Ұстараның жүзіне ұстап өзімді,

Жарақаттап алғаным-ай жанымды.
Көк тәңірі-ау, көк көңілі ғашықтың,
Мен өзіңе аманат жыр шашыппын.
Жас жарама шипа іздеп, шарқ ұрып,

Туған жердің топырағына асықтым.
Жанарымнан шашып мұң.
Аспан, сенің кеудеңдегі күн – жүрек,
Түнге барып түртпек тілді үңгілеп.

Сығырайған шырағдандар сәулесі
Амалсыздың түндіктерін тілгілеп.
Тамызыққа бір-ақ тұтам шам алып,
Тағылықтың таразысын таба қып.

Даналықтың шіріндісін тазарттым,
Өңез иісін демімменен шығарып.

* * *
Қара жолдағы керуен,
Бағым деп білем сені мен.
Курчатов келіп сынаған,

Полигонды да жеңіп ем.
Өнердің өзек кіндігі,
Семейім, биік түндігің.

Алысқа таңым жол салып,
Өзіңде туды күн бүгін.
Шығыстан шығып таң нұры,
Теміржол – тірлік танымы.

Ұлылар мекеніндегі
Өнердің күретамыры.
* * *
Есімде сол бір жыл ағын,

Бір бөлме еді тұрағым.
Сен мені тастап кеткенде
Жападан-жалғыз жыладым.
Кеткенсің мені бір таң ғып,

Кеткен-ау содан жыр саңғып.
Жігіттің жаны – күміс кілт,
Әйелдің жаны – сыр сандық.
Сәбиді сен деп құндақтап,

Өлеңге сен деп үн қаттым.
Жүргенде іздеп жұмақты,
Кездесіп қаппын жұмбаққа.
Я, Алла, саған табындым,

Жандыршы менің бағымды.
Тағдырым, сенен сұрайын,
Сындырма менің сағымды!

* * *
Жаңғырық естіп құрсақтан,
Абайдың өзі мұң шаққан.
Қазақтың қайран даласы

Сүрленген талай сын шақтан.
Бір үміт күтіп ұлар күн,
Тылсымның сырын ұғар кім?
Жат дыбыс шықса жылайды

Шыңғыстаудағы мұнар күн.
Алашқа тілеп арлылық,
Тозаңнан тұнып таңғы үміт.
Жол салған жаңа ғасырға

* * *
Жүргенім-ай мен өзімді ұнатпай
Түн қойнында тұнып қалған сұрақтай.
Жүргенім-ай өзгелерге жұмбақ боп,

Жүрегімді жұбатпай да, жылатпай.
Көңілімде күңк-күңк етіп көмескі ой
Шалықтаса, көнбегенім емес қой.
Жылап алып, сүрте салар сулықпен

Тағдыр жасы көздің жасы емес қой.
Бәз биігін көңілімде көтердім,
Не дегенмен, мен де өзімше бекеммін.

Жан азабым әуре қылып жүргенде
Жол азабын білмей қалған екенмін.
Ақылым бар ашуымның артында,
Шамаң жоқ па, өр тірлікке артылма.

Өлеңімнен бастау алған өмірім,
Жалғаны көп жаңалықпен сарқылма.
Әйел-көңіл, қыз-тірлікті сағынар,
Мен емеспін қыз-қылыққа жағынар.

«Көз – көңілдің портреті» демей ме,
Адам түгіл, ай бетінде дағы бар.
Самайымның талдап қарап әр ағын,
Баяны жоқ тіршілікке қарадым.

Жырым менің сәл мұңайған қалпында,
Топырағы тозаң болған даламын.

* * *
Адамдар!
Ақындарды бай екен деп қалмаңдар,
Ақын деген ақиқат қой, дүние деген жалған бар.

Жиған-терген қоқыссыз-ақ көрінетін биіктен,
Ақын деген – түн адамы жүрегінде арман бар.
Ақын деген бір сүрлеу бар, сүрлеуде көп бұтақтар,
Сол бұтақтың сөлі болар, қаламынан сүті аққан.

Талай тарих тоғысының түйінінен таралған
Ақындардың хақ төрінен орын алған кітаптар.
4-161

Ақын деген бір халық бар көкірегінде күні бар,
Ақындардың табынатын қасиетті түні бар.
Бір ғажайып тіршілікті тәңірінен күтіп ап,
Дүние емес, кітап жиған бас бармақтың құнына.

Адамдар!
Ақындарды бай екен деп жүрмеңдер,
Тағылықтың табы жатқан тағдырына күлмеңдер.
Ақындардың бар байлығы – жолдас-жора, отбасы,

Өз Отаны, шаңырағы, өзі сүйген гүл мен жер.
Ақын деген кедей емес, бай екенін біліңдер,
Өйткені бар тіршіліктің «іңгәсі» бар үнінде.
Мұхаммедтің уағыздары өлеңменен жазылып,

Қасиетті Құран кітап сөйлейді ақын тілінде.
Ақын үні сөйлеп берер дүниенің түбінде,
Көшпелі елдің арбасының сыңырлаған жігінде.
Бар байлықты ақын үні өлеңімен сайратқан,

* * *
Қап-қара түн.
Қар аппақ. Боз қамауда
Бір жас ару бақытын сорға малды.

Ар мен ұят ажалдың ұшын еміп,
Шеру көңіл шарлады шер ғаламды.
Айкезбе боп таба алмай тұрақ құрбы,
Құдайсынған көңілім жылап тұрды.

Тұр шайтаны қоздырып жезөкшені,
Құпияның көрпесін лақтырды.
Бір түнімнен бір күнді сұрай алмай,
Отырмын мен бәріне шыдай алмай.

Бесіктегі баланың жөргегінен
Шығып жатқан аяғын қымтай алмай.
Көшедегі көп бейбақ жаны жынды,
Тайғанайды бейшара сағым құрлы.

Ұшық тиген дүниеден опа күтіп,
Уақыт құрғыр өзіне табындырды.
Бар ғұмырды тек өзім жасағандай,
Кейде толып, кейде ішім босағандай.

Тарбағатай толғатып жатқан сынды
Ақырзаман ғасырын босана алмай.

* * *
Дүние деген – дөңгеленген шарайна,
Уақыт деген әй-шайыңа қарай ма?!
Жырды жағып, балаларды жеткізем,

Бақастыққа басымды имен алайда.
Махаббатқа ажал бәлкім жетпеген,
Солып барып, су құйғанда көктегем.
Мен өмірде қайсарлықты қалаймын,

* * *
Өлеңді несіп етіп,
Кесірді кешіп өтіп,
Бір тамшы көз жасымды

Келемін бесік етіп.
Бір кесе кетсе сынып,
Бір қырсық кетті есіріп.
Бір тамшы көз жасыммен

Аламын отты өшіріп.
Тағасың несіне мін
Кешірем, өшігемін.
Жол тапсаң көз жасыма,

Мен бәрін кешіремін.
Жаманға жуымағам,
Ашынсам буып алам.
Бір тамшы жасымменен

Күнәмді жуып алам.
Жол бермей басынуға,
Тәу етіп тасуыма,
Үзіліп түскен жаспен

Су себем ашуыма.
Тағдырдың төсін еміп
Нәр алған несібемін.
Бір тамшы жасымменен

Көңіл-күй көп өлеңім,
Мұңға да бөгелемін.
Тамшыдай жасымменен
Шаттыққа бөленемін.

Тамшыға ұялап мұң,
Сезімге сыя аламын.
Жек көріп көз жасыммен,
Қайтадан сүйе аламын.

Мен солай дуанамын,
Тез күйіп, қуанамын.
Оп-оңай жылап алып,
Оп-оңай жұбанамын.

Сыр алып сағым жылдан,
Сан мәрте сағым сынған.
Тамшы жас ғашық қылып,
Тамшы жас сағындырған.

Көңілде көктем едім,
Өмірде өктем едім.
Бір тамшы көз жасыммен
Арманға жеткен едім.

Өртесе от өлеңім,
Мен бәрін көтеремін.
Көз жасым, сен болмасаң,
Жынды боп кетер едім.

* * *
Алдымнан аңқып Алакөл демі,
Ауылым мынау ала белдегі.
Тозаң тоздырған елеусіз елді

Сағым деп ұқты сана мендегі
Жанарға жинап фәнидің сөлін,
Маңдайдан сылып тірліктің терін
Келіп ем, жүдеп қарсы алды мені

Самайы ерте сарғайған елім.
Еңселі елдің тәуір ақыны,
Осы ғой менің ауыратыным,
Жарылқап елді жатқан жоқ екен

Шайтани шенді ауыл әкімі.
Ресторан ба, әлде масхана төрі,
Қыздары – пері, серісі – бөрі.
Ауылдың арын қалай арбаған

Құлқынға көрік шенеунік шері?
Алакөл – бағым маңдайға біткен,
Қадірін білер ер қайда күткен?
Күрсініп мені қарсы алмай қайтсін,

* * *
Жазмышта қаңғыртпаған қай ерді арман,
Өкінбе, тазартпақсың қай ерді ардан?

Мұхаммед пайғамбардың өзі-дағы
Екі рет есік көрген әйелді алған.
Білемін, білесің сен, қайтем енді,
Мен саған төменмін деп айтам ба енді?!

Тоқалдан туған бала жаман болса,
Әлемнің ұлы Абайы қайдан келді?!
Білемін. Басқалардан артық мысым,
Сенен де сырғығандай артық пішін.

Әйелден бағың жанбай қалатындай
Мұхаммед пен Абайдан артықпысың?
Мен сені отбасыма ие көріп,
Талай рет өзімді күйеледім.

Қанымда бар дарыған тектілігім –
Домалақ, Мұрын ана киелері.
Білмеймін, сені кімге баладым мен,
Әйелге мынау фәни-дала күлген.

Найманнан бұтақ жайған Нарбота ана
Бір тайпа елге мұрындық бола білген.
Неге қоям, бос сөзге қоймаймын мен,
Өзің ғой өткенімді қоймай жүрген.

Бір елдің ұраны боп Қызай ана,
Ер емес, елдің қамын ойлай білген.
Домалақ ана жайлы өсиетті
Есіткен қалың елі бас иіпті.

Осындай киелілік, жер бетінде
Қазақтың әйелі екен қасиетті.

Солай, достым, сен мені жазықтама,
Маған көзің жетпесе, озық қара.
Құрсағында шайқалтқан тіршілікті
Әйел деген құбылыс нәзік қана.

* * *
Байқайсың ба, сезім кейде оңбаған,
Сезім – сайтан, сырғақтаса таң болам.
Жар сүюден жараланған сезімім,

Шамдандырсаң, шарт сынам да, қорланам.
Сезем өзім, сынбас жерде сыныппын,
Кейде терек, кейде әлсіз шыбықпын.
Құдіреттің құнын білмей жүргенде,

Махаббатты үйлену деп ұғыппын.
Сезімімнің серпіп тастап салмағын,
Бұл жалғанда сенсіз неге қалмадым?
Бір ашудың жетегімен шатасып,

Бүкіл бақыт, қуанышымды жалмадың.
Менде наз бар, бар ғой ашу сенде де,
Бір кемшілік екеумізді жеңбеген.
Бір жарадан жазылсам деп жүргенде,

Оқшантайдан шыға келдің сен неге?
Бәлкім, менен бөтен-бөлек сын күттің,
Сезімдерді сел жасыма сүңгіттім.
Тістенемін көп нәрсені айта алмай,

* * *
Өлеңмін ғой. Жалғыз тал шашыңдаймын,
Ешқашан, ешкімге де бас ұрмаймын.
Ашулансам, найзағай жасындаймын,

Мен бірақ әлсіздерді басынбаймын.
Басымнан көлгір сөзді асырмаймын,
Намыстан бір тұтансам, басылмаймын.
Қара қойдың өкпесін қағып алар,

Айтар жерде ешқашан тосылмаймын.
Мен солай жасындаймын.
* * *
Жоғарыдан төменге менменсінген тіршілік

Сорға толы жанарға бір батады, бір шығып.
Қара өлеңнің шуағын сыздықтата түсірдім,
Қолымда бар болса да, мен де өзімше қырсығып.
Жарық дүние сәулесі әулиені қолдаған,

Мөлдір, тұнық аспанды тозақ түнек торлаған.
Мұнарт шыңнан кіртиіп Хантәңірі көрініп,
Надандарын қара жер жазығымен алдаған.
Көлгірсіген көпесті топыраққа орадым,

Тепкі көрген тастарға мейіріммен қарадым.
Сымбатына сұңқардың байладым да жырымды,
Өкпе-назды аққудың қанатымен сабадым.

* * *
Ешкім де емес, білем, әйтеу, ақынмын,
Бүлк-бүлк етіп жүрегімде жатыр мұң.
Күнкөрістің күйбеңімен бүркеніп,

Кейде мен де жағымпазға сатылдым.
Өткен күндер мида сыр боп іш көрік,
Отырамын көкжиекке құс теліп.
Бала күнді, дала гүлді сағынып,

Жұбатамын көңілімді түс көріп.
Баққа да әуес, сорға да әуес жарық күн,
Мен өзіңнің қыр-сырыңды жаңа ұқтым.
Мәнсұқ тұтып қасиетті киені,

Өзгеге емес, мен өзіме налыппын.
* * *
Дақ түсіріп алдым-ау жүрегіме
Жүргенде жолаушылап жыр еліне.

Бір құлап, бір бұралған тағдырыма
Мына жұрт үстірт қарап күледі ме?
Шіркін-ай, жарық дүние жарық неткен,
Күндер-ай, бақ күндерден талып жеткен.

Кірпік қақпай отымды күзетіп ем,
Босағама қандай ит сарып кеткен?!

* * *
Құмсағатқа айналып, жұтылдым да жоқтыққа,
Дүрмегі мол өмірде өнер-өлең тоқтықта.
Сабыр менен ақылдың ұзақ жолын жоғалттым,

* * *
Қайтсем екен жүректің мына заңын,
Қайтсем екен қайқайған жыр азабын?
Жеңіліп қап махаббат майданында,

Өлеңіме өзімше жылағанмын.
Бақастыққа көміліп бір ғашық үн,
Қала өлеңнің қалғаны-ай бір басылып.
Ғылым жолы айналып қуыршаққа,

* * *
Жалғызбын деп жабықпа, замандасым,
Сен о баста жалғыз боп жаралғансың.
Жалғыз ғана тамшыдан қан боп құйып,

Алпыс екі тамыр боп таралғансың.
Жаратқаннан жалғыз боп жол алғансың,
Жалған деген нүктеге тоналғансың.
Сол нүктеге сыймаған тозаңсың сен,

Жалғызбын деп жалғанды еш күндеме,
Езілме! Ездік айтпа ешкімге де.
Аспан жалғыз, ай жалғыз, күн де жалғыз,
Әлем жалғыз, ендеше, ешпін деме.

Біле алмай бұл дүниенің ақ-қарасын,
Қанша жақсы болсаң да жақпағасың.
О баста біреу болып жаралған соң,
Өмірден жалғыз болып аттанасың.

* * *
Мен қашаннан тағдырыма көнгенмін,
Қайшылықты қарсы тұрып жеңгенмін.
Екі оқудың төріне озбай қалғанда

Тәңір берген талантыма сенгенмін.
Бұл жалғанды өз ішімнен мойындап,
Қалған жоқпын қақпаншыға ойын боп.
Пенделердің қағазы емес мөр басқан,

Тәңір берген «диплом» бар бойымда.
Өкініштен өлең жаздым, лауладым,
Еркімнен тыс талай көңілді ауладым.
Күндіз-түні ізденемін, оқимын,

Осал тұстан басады-ау деп жауларым.
Білем, менің қанымда бір сарқыт бар,
Мойындайды мені менен артықтар.
Талантымен бірге туған дарындар,

Керегі жоқ сатып алған ақылдың,
Әйтеуір бір көзін ашар соқыр күн.
Қарындасы шығармын мен Шәмші мен
Халқы сүйген Мұқағали ақынның.

* * *
Жалғыздықтан жапырақ боп тербелдім,
Өлеңімнен өшімді алдым, емделдім.
Балаларға пана іздеп жүргенде

Қайшылықтан қарсылықты жеңгенмін.
Ыстыққа да, суыққа да көнгенмін.
Алакөлдің толқынынан тоңғанда
Мен өзіңнен шуақ іздеп келгенмін.

* * *
Таңғаламын мен сендегі санаға,
Мейлі, мені сан ора.
Таза бала көңіліне қарамасаң қарама,

Таз баланың көңіліне қара да,
Жан дүниесін арала.

* * *
Мен бақытты сәтімде отырып ап ой емем,
Тауға, тасқа қарамай ағылады ой-өзен.

Алакөлдің толқыны лақтырғанда жағаға,
Тамып кеткен жасымды саған бердім, ей, өлең.
Асқақ шабыт ар болып мына мені тергей ме,
Есік болып елестеп, көрінеді төр кейде.

Ақыл менен сабырдың жолын бөгеп ашу боп,
Ұлы өнердің шайтаны түрткілейді кей-кейде.
Көңілімнің жайлауы көл болғанда көкті ұрам,
Кейбіреулер сөздерін көкірегіме кек қылам.

Күндестіктің құрығы құрылғанда жолыма
Балалықтың бұрымын қиған жерге кеп тұрам.

* * *
Атақтылардан мадақтау, атақ сұраман,
Алақан жайып, көрсетіп жасты жыламан.
Біреуге емес, оңаша ғана жылат та,

Өзің жұбат деп құдайдан ғана сұрағам.
Ақын деген, ол – «жараның аузы, сыздауық»,
Жүрек пе, жүрек әншейін ғана қыз-қауіп.
Шыбындай жан ба, өрмекші ойдың торы – ол,

Жанымның шуағы деп күнге сеніп,
Мен кейде өзді-өзіммен тілдесемін.

Ойраны шыққан дала секілденіп,
Қорғансыз қоңырайған күй кешемін.
Кей-кейде өзгешемін, таңғаламын,
Беймезгіл тосылғандай арман-әнім.

Жүзі қайтқан тағдырдың пышағынан
Қорғансыздау жаныммен қорғанамын.
Бере көрме, тағдырым, қосыма мұң,
Мен сонша мұң-мұнардан тосыламын.

Қынабы жоқ қылыштан қорыққандай
Күтпеген жанжал шықса шошынамын.
* * *
О, тағдырым, жанымнан соқпа мені,

Орта жолда өкпектен қақпа мені.
Дұшпанымнан өзім де сақтанамын,
Сақтар болсаң, досымнан сақта мені.
Атандырма мені елге сайқал келін,

Жаныма жақындатпа сайтан демін.
Жастығым бұралаңда қалды адасып,
Ей, адам, жастығымды қайтар менің!
* * *

Өткенді сұрап бүгіннен,
Түңілме менің түрімнен.
Махаббат деген – есуас,
Мың өліп, мың бір тірілген.

Бағыма қарап бөлінген,
Тағдырға сонда жүгінгем.
Өткенді сұрап қайтесің,
Түңіліп тұрып бүгіннен?

Ғашықтығыңды білдір де,
Бағыңа тұзақ ілдірме.
Өткен күніңді қайталап,
Бүгінгі өмірді бүлдірме.

Жадыңнан сол бір шығар күн,
Жылап тұрып-ақ ұнармын.
Жынданған шығарсың сен-дағы,
Мен де жынданған шығармын.

* * *
Сен екеуміз –
Махаббатпен табыспаған жандармыз,
Жүректегі ұлы күштен алыстаған жандармыз.

Махаббатты құр некеге байлап қойып байқаусыз,
Бірімізден-біріміз алыстаған жандармыз.
Мен ойлаймын,
Сүю менен сүймеуден жаратылған тіршілік,

Сүйе алмаған пенделерден ушығып,
Ұлы сезім тіршілікке тұншығып,
Тас мүсіннен аумайды екен тұр сынып.
Толғанамын

Күйгелектеу бақ күнімді ойға сап,
Отырамын шер ғаламнан ай жасап.

Жарақаттарға жасыл жапырақ жапсырып,
Қосылғанымыз қателік пе әлде той жасап?
* * *
Сағыныш-ай, өзегі құрақ-құрақ,

Көңілімде көк белдер тұрақ сұрап.
Түн ортасы ауғанда көз ілем де,
Төсегімнен таңертең тұрам жылап.
Кешігермін, кештете жетілермін,

Алаңсыз амал кешпей өтіп едім.
Өткенімді соншалық сағынам да,
Бүгініме біртүрлі өкінемін.
Өлеңімнен өткен күн бастау алып,

Кейде еріксіз жанардан жас тамады.
Өткенімді соншалық іздеймін де,
Бүгінімнен біртүрлі жасқанамын.
Мен неге қорғамасты қорғап өлем?

Түйреп ап тірлігімді сорға көмем.
Өткеніме соншалық өкінем де,
Бүгінімнен біртүрлі қорқа берем.
* * *

Білмеппін-ау болатынын арты мұң,
Шын сүйдім де, бал тіліңе балқыдым.
Енді, міне, мәңгі өлмейтін сезімді
Өлтірдім мен,

Ей, жүрегім, ал тыным!
5-161

Ақындар ғой жазығы жоқ пендеге,
Орға әуес, сорға да әуес, шөлге де.
Сол баяғы жалғыздықтан жабырқап,
Төсегімнен жүдеп тұрам мен неге?

Сен жалғызсың, мен жалғызбын, кел дедім,
Сен сенбедің, мен сенбедім, шөлдедім.
Шыққыр көзім барлығына куә боп,
Көкірегімде махабатты жерледім.

О, ғашық күн, саған барар жол қайда,
Сағыз үміт соза берсең солмай ма?
Бұл дүниеге қашан сыйған шын ғашық,
Мен сүйген жан жазылмаған маңдайға.

Күн қызарып, жұлдыз жанжал салғанда,
Тұма жырлар өзегі үннен талғанда,
Жапырақтар суық қарып, солғанда
Мен келіппін өмірге.

Күшік қайғы салқын бақты армандап,
Көкжал бөрі айды тістеп алғанда,
Ай бетінде шешек дағы қалғанда
Мен келіппін өмірге.

Өмір деген дөңгеленген отарба,
Дөңгелегі сынып қалып сапарда,

Тоқтағанда кездесіп қап от олжа,
Мен келіппін өмірге.
Өмір деген – жындыхана, жақ тынды,
Алып соғып, қақпақыл ғып лақтырды.

Жыр-тұлпардың дөңгеленген ізінде
Өлеңім боп, көз жасым боп қақ тұрды.
* * *
Бір тыныштық керек боп тұр жаныма,

Ақын тірлік, сен өмірге налыма.
Сәрідегі бозторғайдың үнінен
Поэзия сіңіп кеткен қаныма.
Ей, қара өлең, қабырғамда қақырап,

Мазамды алма ала көздеп, шатынап.
Қу қарынның құлы болып жүргенде,
Ызыңдама шыбын құрлы ақымақ!
Бұл адамдар келгеннен соң өмірге,

Жасанды дақ салмаса екен көңілге.
Жан дүниеңді жараласа ащы сөз,
Жері, мейлі, жерінбе.
Поэзия – тірлігімнің тірегі,

Өлең-тағдыр сенен барып түледі.
Ақын сүйген махаббаттың пәктігі –
Қара өлеңнің жүрегі.

* * *
О, менің шаттығым-ау бұйырмаған,
Тағдырым-ау, ақ түтек құйындаған.
О, қара өлең, сен менің ажалымсың,

Неге осы айшықты қызыл бояу ашады?
Күннің көзі неліктен қызыл арай шашады?
Неге қазақ қыздары қызыл түске құмарлау,
Қыз көңілі неліктен қызыл көрсе тасады?

Оттың түсі, ол неге қызыл алау болады?
Қызарған шақ жүзіңе неге алау қонады?
Тілдің өзі қызылға боялыпты, ой, алла-ай,
Қырлардағы қызғалдақ қызыл болып солады.

Ұяты бар әлпеттің неге қызыл реңі?
Қанның түсі қалайша қызыл түсті, күреңі?
Бағдаршамдар көшеде қызыл көзін ашқанда,
Қызыл үрей алдында қызыл тірлік тұр еді.

Жар сүйетін еріндер қызыл түсті – киелі,
Құдіретті дүние, қызыл неткен жиі еді?
Той күндері тілектер қызыл түске боянып,
Неге адамдар бастарын қызыл түске иеді?!

* * *
О, әйели табиғат, мен өзіңнен жырақпын,
Сәл нәрседен солдым да, сәл нәрседен гүл аттым.
Саясы жоқ ағашқа бұлбұл қалай қонады,

Тұғырымды таппаған, жауабы жоқ сұрақпын.
Шірік тастар жартас боп жарытпайды, білемін,
Ояндым да түн-ана дүбірінен түледім.
Жанарымнан түн ұлып, таң сыз берді беймаза,

Сүюден де күюден шаршадың ба, жүрегім?!
Асан қайғы жанымның сары уайымы сан-сақ боп,
Өкпе-наздан босаған көңілімде жаңсақ көп.
Өмір деген сөйлемге қоя алмай-ақ нүктені,

* * *
Шіркін, нәзік көңілдер-ай,
Арсыз сөзге былғанған.
Құрақ-құрақ өмірлер-ай,

Түсінгенге бұл да арман.
Алыстасың, жырақтасың,
Ұлитындай кейде ішім.
О бастан-ақ ұнатқасын,

«Кешір бәрін» дейді ішім.
Қайран менің ерке күнім,
Қайда барып тынар ең?
Мүмкін сенің жан серігің –

Шіркін, ұлы сезімдер-ай,
Құр некеге байланған.
Сұлу сөздер көш ілгері,
Отырасың ойда арман.

Сол сезімге ой арбалып,
Тербеліп ед түн мынау.
Ашу тілден көңіл налып,
Енді отырған түр мынау.

* * *
Білмеймін, үркек үміт сөнген кез бе,
Жоқ, әлде, ғашық көңіл жеңген кез бе?!
Көңілімде бір толқынды түртіп өттің

Сен мені көрген кезде.
Махаббатқа келгенде, жан-арына,
Өзім емес, өлеңім жаралы ма?!
Жарақатымды емдеген тамшы жасым

Оралды балағыңа.
* * *
Бақи тірлік, бақұлдас, қара қайғым,
Бақұлдасар кімім бар, сараң аймын.

Шыр етіп дүниеге келген күнді
Мен сонша қаламаймын.
Жапырағын жанымның жауып денем,
Мен сонау Ләйлі жаққа ауып келем.

Ең алғаш ғашық болған күндерімнен
Соншалық қауіптенем.

Самайымды шық шалса, кек көремін,
Бәрібір бой бермеймін деп келемін.
Тұңғыш рет мен өлең жазған күнді
Керемет жек көремін.

Үкілі үміт, кейде сен үрейлісің,
Үзіліп кетуді әлде тілеймісің?..
Мен сенсіз сусыз қалған балықтаймын,
Сен оны білемісің?!

* * *
О, Жер-Ана!
Мен сенің үзік тамшыңмын нәр алған.
Бар құдірет

Әшкере болған түннен жаралған.
Жүрегімде құпиям
Тек өзіңе белгілі,
Пенделерің қашанда қиындыққа жаралған.

О, Жаратқан!
Жерді жалпақ еттің де,
Биік еттің аспанды.
Махаббатты жараттың,

Бәрі содан басталды.
Адамзаттың барлығы қан боп ұйып жаралып,
Жерге ғашық болды да,
Топырағын жастанды.

О, Көк Тәңірі!
Қараңғы түн кесірінен қағып ал.
Күн түскенде күн нұрын құй жаныма.

Пендешілік күнәмді өзің ғана кешір де,
Пақырыңның тәубасын
Мейіріңмен қабыл ал!
* * *

Аспан-Ана жұлдызды, айды туғызған,
Тірі дүние Жер-Ананың ұл-қызы.
Бар ананы мықты қылып жаратып,
Ана-әйелді неге осал ғып туғыздың?

Жамылсын деп түнді бердің, жаратқан,
Өмір сүр деп күнді бердің таң атқан.
Демалсын деп ұйықтауды бердің де,
Жыласын деп жасты бердің балақтан.

Жер-дүниені көру үшін жүруді,
Қуануды білу үшін күлуді
Бердің-дағы, үйретпедің зұлымдық,
Үйрендім мен зұлымша өмір сүруді.

* * *
Аштылығынан, жастылығынан жараның,
Алақанымда тас үгітілді, қарадым.
Дірдектеп ұшқан қаламсабымның ұшымен

Жапырақ жанды байқамай жыртып аламын.
Тұтамдай ғана ғұмыр-ау, мені жебегін,
Сүтке түсетін әумесер шыбын демегін.
Бір қырғи көздің құрбаны болсам қайтемін,

* * *
Жол жиегінде – жол мекен,
Жауқазын қалай солды екен?
Ұйқымнан мені оятар

Шыбыным қайда қонды екен?
Арулар кімнен қалмаған,
Кімдерге жолдас болмаған.
«Тәуекел түбі – желқайық»,

Қармағым сынды, қарманам.
* * *
Ағытып қойып жыр-селін,
Түнімен өлең түртемін.

Бұйырмаса да даналық,
Үмітті менен жұрт-елім.
* * *
Қалшылдап, дір-дір етемін,

Тентіреп кейде кетемін.
Бақыттың дәмін татпасам,
Ақын болу не теңім?!
Тентірек елміз, өнерміз,

Ақындар – сормыз, өлеңбіз.
Жұлдыздар сонда сөнеді,
Халық қалса өнерсіз.
Ей, аусарлау жұртым ақылды,

Аспан да құсын ешқашан
Көпсінген емес ақырғы.
Көпсінбеңдерші ақынды...
* * *

Естегіні есептеп саналы күн,
Ересек ғұмыр маған тағады мін.
Сағыныш боп түсіме жиі енеді
Мәрт көңіл, мәңгі ғашық балалығым.

Өткенге өкпемді айтып ізгі бір сын,
Мендегі сарбаз сезім жүз құбылсын.
Сен мен үшін мәңгілік бала-бейне,
Сен мен үшін мәңгілік қыз-ғұмырсың.

Бала-ғашық бал-арман ғажап маған,
«Ұлпат» қымбат, ардақты әз ат маған.
Сол сәттегі балалық сезімімді
Әлі күнге айта алмай азаптанам.

Елеусіз бала мінез аталатын,
Ширек ғасыр із етіп қатал атын.
Мен жүретін соқпақтан сыр аулаған
Қайдасың бала-бейне, махаббатым?

Баяғы бал үміттен тасып бір үн,
Орынсыз әр мінезім, жасықтығым.
Кіршіксіз сезімдерден сыр ұқпаған,
Кеш мені, бала-ғұмыр, ғашықтығым.

(Тілеуханға)
Сіз араны, мен өлеңді пір тұтып,
Мөлдірліктен, тазалықтан сыр күтіп.
Шыңнан сүрлеу салуменен келеміз,

Қайшылықты, қарсылықты үркітіп.
Поэзия ара құрлы ызыңдап,
Шаққан жері шыдатпайды тызылдап.
Ащы уын жүрегіме қалдырып,

Тәтті балы өлең болып сызылмақ.
Сіз де солай ара-бейнет арқалап,
Тамшы балдың нәрін жинау – бар талап.
Ара бағу азабын сіз көргенмен,

Бал бақытын біз көреміз анталап.
Жәндіктерде кие дейді араны,
Ара – дауа, жанға зәру балы оның.
Адамдардың киелісі – ақындар,

Тектен-текке өкпелетпейді ел оны.
Ара – шипа, жақсылықты жақтайды,
Сен тиіспесең, ол ешкімді шақпайды.
Ақындар ол жазығы жоқ ешкімге,

Арамдыққа, жамандыққа баспайды.
Киеліге кек құруға болмайды,
Ақын назы, ара назы сондай-ды.

Ара ашынса аямайды, талайды,
Ақындарды ренжіткен оңбайды.
Сіз араны, мен өлеңді ардақтап,
Бір келеміз қасиетті салмақтап.

Сіз тәттінің дәмін жақсы білесіз,
Сөз қадірін келем мен де ардақтап.

* * *
Бұл көңіл бір жоқты іздеп көз ілмейді,
Шыбын жан сая таппай безілдейді.
Махаббат бейуақытта табысқанда

Бақыттың бал шырыны сезілмейді.
Үйлену – шөлмек ғұмыр, бағы бастан,
Абайла, сынса бақтың тағы қашқан.
Мәңгіге арман етіп сезімдерін,

Қапыда шын махаббат ажырасқан.
Сайтан ауа сандалтып дүйім көшті,
Жетім сөз, жетім желік үйімде өшті.
Жанымның жанарттығы жайына қап,

Көңілім жетімдіктің күйін кешті.
Бес күндік жалған кешер жұмыр басым
Тасқа тиген шөлмектей ұрылмасын.
Ұстап ап бұрымымнан лақтырғанда,

Суайттың сертін сығып, шайып шаңын,
Құлықсыз балалықтан айықпадым.
Төзімнен түңілдіріп төсегімді,
Мен жалған махаббатты айыптадым.

«Семей таңы» – Семейімнің үн хаты,
Алашымның ардақтаған күнде атын.
Қара ошақтың қасиетін зорайттың,
Сексен бес жыл Сарыарқаға тыңдатып.

Ойға оранып, сөз қадірін теріп біз,
Ойлы оқырман көңіліне жерікпіз.
Екеуміз де ақша қарға оранып,
Желтоқсанның 4-і күні келіппіз.

Бірге тудық, бірге бірақ жетпедік,
Қырық үш жыл менен бұрын көктедің.
Содан болар үйірлігім өзіңе,
Содан ба әлде, кеудемде жыр көктеді.

Сен – тіл хатсың, мен – адаммын, екі егіз,
Қансонарда бірге туған екенбіз.
Мен өлеңді, сен ақынды аялап,
Қарсы аламыз осы күнді екеуміз.

«Семей таңы» таңдайыма жыр құйған,
Тұсауымды тұңғыш кескен сыр бұйдаң.
Әлі келем шалғайыңа жабысып,
Бірде қалып, бірде озып ылдидан.

Сен көтердің арыстардың түндігін,
Ағалар ой шынның үзген шынжырын.
Арқа сүйеп біреуіне-біреуі,
Қуат көріп отыратын бір-бірін.

«Семей таңы» – үн кеуделер бесігі,
Өнер алды сөз сиқырдың несібі,
Есігіңнен жаңғырығып тұрады
Ақылбектер, Мерғалилар есімі.

* * *
Қыз едік қылық еліккіш,
Көздерді жаулап көрікті іс.
Қиыр да қиыр жер шалып,

Қырыққа да келіппіз.
Жалғанға жар боп жеті күш,
Жер қылды талай жетім іс.
Ашудың арты – өкініш,

Ақылдың арты – бекініс.
Қыз-қылық қалған көш кері,
Жырымды қайтем кестелі?

Ғұмырда қайғы тұрақсыз,
Бақыт та мәңгі көшпелі.
Дүниенің келер кезегі,
Бәріне басым төзеді.

Өмірдің өзі – таразы,
Салмағыңды сезеді.
Сирена – өлең жүрегі,
Көргіш те, сезгіш сын өзі.

Алдымды болжап бола ма,
Көрешегім біледі.

* * *
Белінде жүріп биліктің,
Білмеймін, әйтеу, сый күттім.
Адал ашудың діңкесін құртып,

Арам ортада ширықтым.
Қара өлең бұған Қасым да,
Тағылық көрсе тосын ба?
Құран дем салған ақынға

Ауыздық керек расында.
Түскенін сездім құнымның,
Өзімнен-өзім жұлындым.
Ақындық биоөріске

Шөлмек ғұмырдың сұрағы
Уақыттан ғана тұрады.
Мәңгілік деген мұңсыздың
Уақыт – жай бір құрамы.

* * *
Не жоқ дейсің архивінде көңілдің?
Ең қауіпті у сөз жұтқан өмірмін.
Айтылмайтын азғырынды ағаттан

Арнам асып, өлең болып төгілдім.
Толстойдың бағы әйелден жанбаған,
Менің бағым өлеңім боп алдаған.
Әйелдерге немқұрайлы қарайтын

Жігіттердің қылығыңа шамданам.
Ұят ұтқан тағдырымды тұл еткем,
Түнде тұрып төсегіме жыр еккем.
Ақ некенің әуені ойнап қанымда,

Түн періштем түнемей жүр түнекте.
Сықыр-сықыр сырға бөгіп сын тағы,
Жалықты ма жардың жұмақ жұмбағы?
Қап-қара түн ай нұрымен толғатып,

Қанға бөгіп шала туды Күн тағы.
Есер артық ертеңі бар естіден,
Киелі түн, ынтық дүние ашкүнем.
Пайғамбарды жүздестірген тылсыммен

* * *
Алакөлім!
Бақытымның айғағы,
Тәтті шақтың, сәтті шақтың байламы.

Сол баяғы қыз қылықты еске сап,
Қыз-ғұмырым қылтияды қайдағы.
Сен сезесің,
Өнер мұңы – асыл мұң,

Мен де сендей көтерілдім, басылдым.
Құса болған көңілімді баса алмай,
Толқын ұрған жағаңа кеп асылдым.
Сен де сыр бар,

Менде жыр бар өзгерген.
Алакөлім!
Кермек дәмді көзкөрген.
Тамшы жастан құралғандай дәмің бар

Шұбырынды кезіндегі көздерден.
Ақ көбігің анадайдан көріне,
Ұрысқандай буырқандың төліңе.
Алғашында толқыныңмен сабап ап,

Кетерімде оратылдың беліме.
Асуынан асамын деп сан қырдың,
Саған ұқсап талай таңды таңға ұрдым.
Бойымдағы ауырлықтың барлығын

Сыпырдым да, толқыныңа лақтырдым.
Сыпырып ап кеткен толқын қаңғырды.
Ал мен үшін жар күлді...

Қара шаңырағым!
Киелі орманым менің.
Баба мұрасы сақталған,
Арман үндері.

Ширек ғасырды ширатып, қасқайып тұрған,
Абай «көзінің қарасы», талғам үндері.
Қара шаңырағым!
Қасиет, киелім менің,

Саусағым тисе, сыр шертер тиегіңдегі үн.
Ұлы өнердің ошағы өзіңнен өрген,
Ой әлемінің кіндігі – Абай үндері.
Қара орманым!

Сен берген өсиет дара.
«Біріңді қазақ, бірің дос» бас иіп қара.
Қарашаңырақты қалқайтып, қастерлей білген
Бүгінгі мына шалда да, қасиет бар-ау.

* * *
Күншілдер күліп мазақтар,
Көзінде үлкен азап бар.
Мен үшін аса аяулы

Қытайдан келген қазақтар.
Қандасын көрсе «өзім» дер,
Оралған елдің көзін көр.

Екі елдің көрген азабын
Сыр бермес сыршыл төзімдер.
Ұлы да, қызы ұятты,
Тағдырдан бөлек сый апты.

Көшпенділердің көңілі
Зайсанның көлі сияқты.
Сабырды сарқып тек қалам,
Еркіндік беріп сеп маған.

Соңғы көш өткен іздерді
Есіл мен Ертіс деп қалам.
Тарбағатай мен Барқытбел,
Елім деп келген нар күпті ел.

«Қытайлық – жерлік» деп бөлмей,
Өзгеден оны артық көр.
«Жалаңаш» жырдың жаршысы,
Бұрғанда елдің жартысы.

Ақтабан өткен Алакөл –
Көз жастың тұнған тамшысы.
Ебідей елең жыр бүлік,
Жоңғарда жатыр бір күдік.

Бақыт пен сордың сызығы
Қара Ертіс жатыр сыр бүгіп.

Иә, дұрыс сезесіз, дәрігерім,
Жүрек, бауыр сырқат-ау бәрі менің.
Мендегі осы дерттің болғандығы
Қасымда жүргендердің бәріне мін.

Мен сөйлесем, жүректі жарып айтам,
Кемшілікті жүрекпен налып айтам.
Көңілдің сарапшысы – асау жүрек,
Нашар болмас байғұстың халы қайдан?

Басым ба, басым менің – ой қақпаны,
Жазмышым жастығымды ойлатпады.
Басым – доп, ойға соқтым, қырға соқтым,
Басты қайтіп сау қойсын ой көкпары?

Тамағым ба, айтпаймын көп ойымды,
Қайтейін жалған деген көк ойынды?
«Басқа бәле тілімнен» болмасын деп,
Тамағыма кептеген көп ойымды.

Балалар ойлантады жиі мені,
Ана – борыш үміттің жиі лебі.
Құрсағым бір құрысып, бір тырысса,
Алпыс екі тамырдың күйігі еді.

Қос бүйрегім кейде, рас, қысылады,
Талант тағдыр тіл-көзден ұшынады.
Жең қысқа, жолым қысқа, қысыламын,
Өмір қысқан бүйрек сыр ұсынады.

Сегізкөз бе, сегізкөз сықырлайды,
Бірақ өнер өрлейді, ұтылмайды.
Өнер жүгін арқалап мен келемін,
Содан болар, белім де бытырлайды.

Серік қажы, иідім ақ сөзіңе,
Тылсымның табиғаты нақ сезіле.
Аспан текті адамдар өте сирек
Дәлдеп шұқып қалатын дәт көзіне.

* * *
Мендік көңіл мекен таппай мұздаған,
Біз айрылған сол мекенге жүз барам.
Жылдар көші, мезгіл мұңды тербетіп,

Мен өзіңді әлдекімнен қызғанам.
Егесуге жаралған жан емес ем,
Сен ептесең, мен ештеме демес ем.
Көздің жасы буып жүрген шағымда

Кешіріммен қарамадың неге сен?
Сағат – уақыт сезіміме дем беріп,
Тәтті шақтар минутына тербеліп.
Түсіме еніп сол баяғы қалпыңда,

Жиырма беске ертіп кетші сен мені.
Түн тылсымның назын айтып тек күнге,
Бақ бұршағын өлеңіме төктім де.
Көзді байлап тарқатылған бұрыммен,

Тағдырым бар жыртығымнан жел емген,
Жазғырмаймын, жазмышыма көнем мен.
Тартылмаған сыбағамды салмақтап,
Тақ пен бақтың ортасында келем мен.

* * *
Селк етіп сезім күмәні,
Толқиды төзім тұманы.
Тасынып, басылатұғын

Бәріне сезім кінәлі.
Ақылдың – естің тұрағы
Адамның оңай жылауы.
Тірліктің бастау бұлағы

Өмірге ғашық кінәлі.
Тағдырын тербеп түн әні,
Тағат та бір күн тынады.
Қылықты қыздың бағына

Қашанда ері кінәлі.
Қамшының сабы – сынары,
Адамның бәрі кінәлі.
Ерлердің бағы жанбаса,

Қосылған жары кінәлі.
Жолыңды жолсыз қағатын,
Арыңа күнә тағатын.
Патшадай көңіл кінәлі

Селдетіп сезім күмәні,
Жаралған өзім кінәлі.
Күнәнің бәрін көретін
Бәріне көзім кінәлі.

Тойымсыз тоққа сана бер,
Ұлықты көрсең дана гөр.
Барлығын бірдей көтерген
Сен бе кінәлі, қара жер?

* * *
Анашымның қойнынан
Жұлып алған сен едің.
Адасқан соң ой қуам,

Енді кімге сенемін?!
Отқа салдың көніп ем,
Суға салдың жеңіп ем.
Көнген сайын көметін,

* * *
Астарын айтып ғашықтың,
Жасыппын, кейде тасыппын.
Аңсарлы дәурен жетелеп,

Арқалап жүгін ананың,
Жарамды жырмен таңамын.
Қорқақ көңілім қорғалап,
Ертеңге кетіп барамын.

Сыбырын естіп самалдың,
Ақ үннен туған амалмын.
Ақ түтек көңіл абдырап,
Адыра отауға қамалдым.

Сабырым сарқып санамда,
Төзімді тасқа соғам ба?
Лағынет айтып қоғамға,
Үндемей әлде қалам ба?

О, мылқау жүрек, не дейсің,
Ақылға неге келмейсің?
Пенделік ғұмыр қалайсың,
Ақынға сен де өгейсің...

* * *
Кетіп ең мәңгі жіп үзіп,
Келіпсің іздеп бір үзік.
Есімді жиып қарап ем,

Сезімді көрдім құбыжық.
Сонау бір шақты еске алып,
Кеткенсің елді бетке алып.
Естияр сезім мені де

Тістеліп тұрып бармағың,
Жылдарды жұтып жар жаным.
Жалғанды билеп жалғыздық,
Амалын таба алмадым.

Сезім-ай, сәулең от қағар,
Қамал жоқ саған шек болар.
Тым кеш келген бақыттың
Өкініші де көп болар.

Мен үшін сені жер жырлап,
Тағдыры таңсық ел жұмбақ.
Өзіңсіз қызық өкініш,
Сен жүрген жерлер ең қымбат.

Өзіңді көріп жүдедім,
Адасқан ардың сыны едің.
Кешігіп келген бақыттың
Босағасына түнедім.

* * *
Қоңыр күз. Менде көңіл-күй қоңыр,
Жалған дейтұғын сен бе едің өмір?
Жетім қозыдай маңырай берер

Ақынға біткен періште көңіл.
Өлеңмен салып тосынға бұғау,
Жарасқан қашан асылға құрау?!
Бүгіннің үнін құрсақтан естіп,

Ақын деп маған салмақ қойғасын,
Жалғани дүние алдап қойғасын.
Шымшығы кеткен шынардай болып,
Баз кешер кейде бармақтай басым.

Жасуға жол жоқ ондайға маған,
Өлең өрнегін таңдайға қағам.
Салқындау түннің сіркедей сөлін
Сығымдап, сығып маңдайға жағам.

Сонау шақтағы әнді естіп арым,
Мендегі азаптың таң кешті бәрін.
Көресің әлі, бәрін де жеңем,
Нені жеңбеген жанкешті жаным?!

(М. Ибраев атындағы жыр мүшәйрасында
бас жүлде алған толғау)
І. Ақын – үн
Өгей шеше секілді жақтырмаған,

Тағдыр мені қай жаққа лақтырмаған?
Пешенелес таланттар ізіменен
Мен де жүрдім. Соңымда қақ құрғаған.
Шағаласы шулаған Алакөлден

Сүріну бар, самғау бар тіршілікте
«Ақын азат» деп ұқты сана менде.
Жатам ба, жатпаймын ба бағы асқанға,
Бәрін ұқтым өнермен санасқанда.

Семейде марқасқа ақын өзіңіз деп,
Қуанғанда келуші ем, адасқанда.
Мейіріммен тіл қатып еппен ғана,
Көздерге көрінесіз көптен дара.

Өлеңімді оқып ап ой айтасыз,
Тіршілікті сүлелеп, көктен қарап.
Тарихтан тамыр тартып сөзге өріле,
Дедіңіз:

«Ақын – тағдыр, төз көбіне.
Талантты ақындарды сүйреу керек,
Талантсыздар шығады өздері де».
Ақын кеуде басылып көтерілген,

Қара өлеңді қармаққа бекер ілгем.
Сіз айтқан ақын деген – отты халық,
Күйіп-жанып өтеді от өмірден.
Пенде үшін мынау тірлік, сірә, қашық,

Ақын айтса өлеңнен құрақ ашып.
Сіз отырған шап-шағын бөлмеңізден,
Өлең асып кететін, күнә қашып.
Өмір мәнін ұға алмай ала таңда,

Тауым шағып қорғансыз сізге келем,
Ұядан құлап түскен балапандай.
Аппақ бөлме, ақ көйлек, ақ келбетпен
«Судағы сәуле» жырды ап тербеткен.

Тәкәппарлау тіл қатып отырасыз,
Ойға оралып баяғы өткен-кеткен.
«Еңсе тікте, ерлеу бол, қарындасым,
Қулығың жоқ екенсің, бағың басым.

Есіңе ұста, ешқашан осал болма,
Ақын деген ақиқат жолындасың».
Жігер беріп жан аға жанарыма,
Басымды азаматқа балады да.

Шәкәрім, Мұқағали тағдырымен
Қайрат берді қауқарсыз қаламыма.
Сол жылы күз. Аспан да бұлдыр еді,
Сізді көрдім. Көңілде мұң жүр еді.

Қара плащ қалқалап бара жатты
Ақынға тән аппақ нұр, күн жүрегін.
Көңілде ақынға тән үн жүретін,
Сізге сәлем берсем деп шын жүрегім.

Жедел басып жентектеп жете алмадым,
Дариға-ай, мен не қылған сылбыр едім?!
Пенде-ғұмыр, мен бірақ өкінбедім,
«Тағы көрем» еді ғой бекінгенім.

Ертеңінде естідім, «Опат бопты»,
Ажал-құрық абайсыз шетін келіп.

Сенбей жүрмін қазаңа әлі де мен,
Соқпағыңмен сізді іздеп әлі келем.
Айтарыңды өзіңмен кеттің бе алып
Поэзиядай кіршіксіз сары кемем?

Өнер – өлім, екеуі аш қасқырдай,
Денені жүрекпенен астастырмай.
Қоштаспай еліңмен де кетіп қапсың,
Сол жүрек әкетіпті қоштастырмай.

Мейір боп, кең пейіл боп ұғылатын,
Қарамен қоршаулы тұр бүгін атың.
Бәйгеге шауып бара жатқанында
Шын жүйірік кейде осылай жығылатын.

Ізгілік сенімімді айға тіреп,
«Қалқаман – Мамырыңды» айға білеп.
Ұмыт боп қалмайтын-ақ шығарсың сен,
Үміт боп көрінетін ой көкірек.

Өткен сайын баспасөз дәл тұсынан,
Өткен күн еске түсер жалқы-сылаң.
Сөз өзегін нәр еткен Орда бүгін
Айрылған ақындардың жартысынан.

Пенделіктің пиғылы жеңгенде бір,
Өзіме-өзім үңілем көнгенде құр.
Мезгілінен ертерек әжім түскен
Бір кішкентай ғаламшар кеудемде жүр.

Ақын – ғұмыр, өнер – ес қоғамға сын,
Білеміз өмір қайта оралмасын.

«Қаламқастың қыздарын» жазған ақын
«Жоғалған өзендей» боп жоғалмасын.
Келте ғұмыр ақындар аз болмаған,
Азанама, жат өлең жазбан жаман.

Өткен шаққа кешегі назымды айтып
Жыр жазбайын,
Жаздырма, Аллам, маған!
Естуші ем, ақын адам киесі деп,

Ақынның назы қиын, сиясы бек.
Бар ақынға бір өлең арнағым кеп
Жүрегімнен тұрды бір күй есіліп.
ІІ. Ақын – күй

Ақындық күй!
Ақын тірлік!
Мен сен үшін ауылдан бездім,
Кісікиіктей жападан-жалғыз күй кешіп.

Даланы кездім,
Қаланы кездім,
Өлең-өнерді тамырға нәр ғып, тілдесіп.
Сенің буыңмен

Оңаша іздеп ой бақтым,
Түндерді түртіп,
Сезімді тілмен сайраттым.
Қасиетті де,

Киелі қара өлеңге
Бағымды да әкеп,
Сорымды да әкеп байлаппын.

Ғашықсыз ғалам,
Сендегі мынау текті ойдан,
Қызыл тілімнің қызығына кім шек қойған?
Босана алмай

Ақырзаманның ғасырын,
Бейопа жалған
Ұлы сезімді жеп қойған.
Ей, ақын-ғұмыр!

Сендегі қысқа тірлікті
Өлеңмен келді ұзартқым.
Айшықты ойдан
Айдың да жүзін қызарттым.

Жер бетіндегі барлық ақынның тағдырын
Қып-қысқа қылып,
Сорға байлаған мұзарт күн.
Ақын ғұмыр!

Далаға лақпа! Ақырма!
Шырмауық гүлдей
Торынды құр да, жақында!
Артық-кем емес,

Жазыл да мына маңдайға,
Раушан гүл бол,
Тырнағыңды енді батырма!
Жырдың тұяғын

Орынды жерде сермеп қал.
Тек, өтінемін, шатылма!
Ақындық!
Сен падишасыcың мәрт сырдың.

Ақындық арман,
Сабырды саған тапсырдым.
Күлкі ақымақ
Адастырған соң күнімді,

Түннің көңілін аулай алмадым,
Шарт сындым.
Ей, ақын тірлік!
Өнер ішінде ең сормаңдайы өзіңсің.

Шыңғырып жүрек,
Қорлығын айтар төзімсің.
Оймен оңаша,
Дәптермен ғана сырласып,

Күмбезді түннің
Моншағын терген сезімсің!
Сенімен ғана
Болашақ келіп өмірге,

Сенің үніңмен
Тағдырлар тыныш көз ілсін.
Қарашықтарға ноқат боп қалған
Сенімсің!

Ертерек кеткен
Ертеңі бөлек ақындар
Мынау жалғанның бар мейір тілін сезінсін!
Ақын тірлік!

Үмітке көңілің толмаса,
Жүрекке өзің жол жаса.
Аңдамай айтып, артынан
Тосылғанымыз болмаса,

Мен саған ғашық едім ғой,
Қосылғанымыз болмаса.

Шыдаймын, өнер мені шыдатады,
Білемін, сәтті шағым бір атады.
Жырыма қанат беріп қара халық,
Сынық қанат халімді жұбатады.

Бір аға қамқоршым ед ат мінетін,
Бір ағайға сүйенгем хат білетін.
Өлең деген орманда адастырып,
Тыңдамаған тағдырдан қайтты бетім.

Түн. Өзімді өлеңмен тонап шықтым,
Жүрегімді жөргекке орап шықтым.
Өмірде жолсыз ақын мен бе екем деп,
Ақындардың тағдырын қарап шықтым.

О, тоба, Мұқағали маған ұқсап,
Жазмыштың жолы қалай жоба нұсқап?..
Азаматты – Мұқаңды мұқалтқанда,
Мен нағып шыдап жүрмін қалам ұстап?..

Өнерге қарыз ғасыр, қарыз жалған,
Қай арман бұл жалғанда орындалған?
Көз жұмарда Бетховен көкті нұсқап,
Өршелене аспанға арызданған.

Ақан Біржан тағдырдың тасын кешкен,
Шығарған жоқ Төлеген, Қасымды естен.
«Мұндай елден бойың тарт» деген Абай
«Қажыдым» деп өмірдің базын кешкен.

Ақынның, әншінің де назы қалған,
Қашаннан қалыбынан озық арман.

Тағдырға «тоба» айтпаған таланттар жоқ,
Сондықтан өкініш – ән, сөзі қалған.
Шағымы бар шабытқа таң шыдай ма,
Бақталастық жаныңды жаншылай ма?

Талантты талантсыздар табанға сап
Езбесе, Мұқағали, Шәмші қайда?!
Бұл көңіл бір биіктен шыға ала ма,
Тәңірдің сыйын алмай тына ала ма?

Әсем мен сұлулықты көрмейтіндер
Кеңдік пен биіктікті ұға ала ма?
Сондықтан сөкпе мені, кінәлама.

* * *
Орамды ойларды орып орақ қалам,
Қашан маза береді тағат маған?
Соқыр сенім қамшылап төзімімді,

Сіз отырған есікті сан аттағам.
Бір күндік қуанышым қонақ маған,
Ұлы мұң ессіздікке жолатпаған.
Ұстазым – ұлы мұңым бола тұрып,

Білем, тарих бетінде парақталам.
Ардағым асқақ үнді арым еді,
Бар еді таланттының азы-көбі.
Талабына жол ашар сәттерінде

Ақын емес едім мен өтпес үні,
Уәдесін берген еді Бәтташұлы.
Осы бір оқу орнын қайтсем екен
Маған қарай келгенде жоқ несібі?

Аға!
Сіз жан едіңіз жөн білетін,
Білімдіге білікті ой төндіретін.
Қарлығаштай қызыма қамқор керек,

Бір жолдары бар шығар көндіретін.
Тағдыр мені қаншама қыстаса да,
Маған арман бақ-сағым ұстата ма?
Туғанда талантымен бірге туған,

Таланттардың тағдыры ұқсас, аға.
Қалай қашам жазмыштың жазарынан?
Тұрмыс-күй талай ойды қаза қылған.
Ардақ та жылап қайтып жүрмесе екен,

* * *
Ақын әлем астында бір түндіктің,
Жанарлардың сұғына сыр сүңгіттім.
Қаншама өлең жазылмай жайрап жатты

Жастығымның астында, түн-тірліктің.
Мен емес бейқам ақын сиқы қашқан
Түс көріп, түнде тұрып сиқыр ашқам.

Мен, аға, жол қуғам жоқ, сөзді қудым,
Қулығым жоқ еді өзі күйкі бастан.
Ілесе алмай өмірдің көшіне өлең,
Тағы да бір керуеннің көшіне ерем.

Шіркін, менде аздаған қулық болса,
Кешіккен күндерімді кешірер ем.
Жүр ме, аға, көздерімнен сыр білініп,
Керек ғой сезімге сыр, жырға ірілік.

Бір өлең жүрегімде опат болып,
Бір өлең кірпігімде тұр ма ілініп?
Білем, аға, өледі ішімде өлең,
Өлеңім өмірімді мүсіндеген.

Тағдырым от пен суды мекендеген,
Алайда арыма ақау түсірмегем.

* * *
О, ғашық әлем!
Мен саған келіп тұрмын.
Нені ұқпадым? Білмеймін нені ұқтырдың?

Мезгілсіз есігіңнен шығарып сап,
Мүлде басқа әлемге еліттірдің.
О, ғашық әлем!
Арбауына салдырма арай түннің,

Мен әлі құштарлыққа жарайтынмын.
Жалғаны жоқ тәңірдің сиқыры боп,
Сен болмасаң, онда мен қалай тудым?

О, ғашық әлем!
Мен саған ораламын.
Мен емеспін көңілде жоқ алаңы.
Өлі ұйқыны төсекке таңып қойып,

Саған сіңіп, нүкте боп жоғаламын.
О, ғашық әлем!
Мен саған келдім налып,
Мылқау жүрек, мендегі келін қалып,

Шамдардың жарығынан мұң төгілді,
Бір тамшы көз жасыма шөлім қанып.
О, ғашық әлем!
Мен емеспін қалыбы салақ ойдың,

Тамыр жайған, көк шашқан қарағаймын.
Көңілдің көк құрағын желге ұрлатқан,
Көктемі жоқ күзгі өмір қаламаймын.
Ғашық әлем!

* * *
Мен өзімді өзгеше күйге бөлеп,
Ешкімнің еншісіне тимеген ем.
Бір ашуға берілсем, жанып түсем,

О, құдірет, мен неткен күйгелек ем?
Қайшы тірлік таусылған қашан менің,
Мұңыма бір тамшы мұз қосар ма едім?
Бір жыласам, егіліп қоя алмаймын,

Еңсе басып, езіліп ойдағы мыс,
Жасалып жатқан сынды айда қылмыс.
Қалам алсам, жырды ерттеп мініп алам,
Жаратқан-ау, мендегі қайдағы күш?

Шаттансам, шалқып кетем көкке сүңгіп,
Бірақ, қайдам, шаттыққа шектесін көп.
Тағдырым қуанышымды шектеп берген
Бақыттан басы айналып кетпесін деп.

Қайтсем екен мендегі сағынышты,
Жүрегім жырға қарай алып ұшты.
Тұтанса, бір-ақ жанып кететұғын
Мендегі сезімдердің бәрі күшті.

Көптен бері көңіл аңсап шөлдеген,
Жылдар салып кездесу бұл елменен.
Армансыз-ақ аралауға келіп ем
Айқыш-ұйқыш балалық із, жолменен.

Есіме алып ең қызықты шақтарды,
Сол балалық мәңгі есімде сақталды.
Кеше ғана сөмке арқалап жүргендер
Бүгін, міне, алды ата боп қалды.

Бәрі де есте сонау сәби шақтардың,
Қабағында жазулы тұр қарттардың.

Білмейтін ек парталастар бас қосса,
Күннің батып, таңның қалай атқанын.
Бәрі де есте бала күнгі оқиға,
Өмір өзі әрбір сәтті тоқиды.

Сол кездегі ұстаздардың біразы
Озған екен бұл фәниден бақиға.
Ең алдыңғы отыратын партада
Кластағы ең сүйкімді, ең таза

Шайзаданың Әйгерімі болатын,
Бәрімізден озат тұғын кермаза.
Кластағы бар баланың ұзыны
Ғабиттен соң тізілетін қыз-ұлы.

Соңғы жаққа жинап алып әркімді,
Таусылмайтын айтатұғын қызығы.
Отан біздің ортамызда әнші еді,
Гитарасы жан серігі, жаршы еді.

Мектепте өткен әрбір сәтті кештердің
Долдаевсыз таусылмайтын ән шегі.
Қара бала – Сәмет біздің салмақты,
Үндемей-ақ тындыратын жан-жақты.

Сөзге тартсаң, күле салып жүретін,
Бар-жоғы да білінбейтін ардақты.
Өмірғазы – бір кластың тентегі,
Ол отырса, бүкіл бала сел-себіл.

Бірдемені бүлдіріп ап, қипақтап
Тұратұғын «Қожаның» бір бөлшегі.

Қайран біздің ертегіші Советхан,
Сен едің ғой ортамызда өжет жан.
Бір ауылдың ақсақалы сияқты ең
Сағындырып бір ауылға кеп жатқан.

Марқұм Манас жігіттердің өрі еді,
Айтқанынан қайтпайтұғын сері еді.
Еркелеп кеп бұлқан-талқан қуырса,
Тұратұғын алдында бар керегі.

Бүгін жоқсың ортамызда, батырым,
Шара бар ма, әумин дейміз ақырын.
Отыз жылда қайта оралған сыныптас,
Саған арнап жырын жазып жатыр үн.

Арамыздан мәңгі бақи аттанған,
Он сегізде қыршын кеткен тәтті арман.
Күлпаш, сені қара жерге бергенде
Қабіріңе гүлден десте ап барғам.

Қыздың ең бір момақаны Наз еді,
Өзі де бір мәңгі жарқын жаз еді.
Амал қанша, ол да кетті ортадан,
Жазмышынан ерте талып өзегі.

Қайран Қайрат жігіттердің нары еді,
Кеудесінде өнер нұры бар еді.
Ол да кетті. Жақсыларға келгенде
Дәм тұзы аз дүние неткен тар еді?..

Қыз мінезді Қызырхан сол кешегі
Сол баяғы момын қалпы деседі.

Ұстаздардың мақтауынан түспейтін,
Мейірімді, мақұлды еді, көшелі.
Орта бойлы ортан қолдай Күміс қыз,
Шынашақтай Күпан да бір дұрыс қыз.

Ештемемен жұмысы жоқ, алаңсыз
Келіп-кетіп жүретұғын дұрыс қыз.
Еділ еді жігіттердің мырзасы,
Талайлардан озық еді бір басы.

Семей жақта дараланып оқшау жүр,
Кейбіреуге елес болып тұлғасы.
Ұл ішінде нәзік еді Аманы,
Тақыр басы – шертпектердің қамалы.

Парта үстіне қарғып шығып кететін,
«Әйт» деп қалсаң, жерге тимей табаны.
Роза менен Рая жұбын жазбайтын,
Сыныптастан не қалмайтын, озбайтын.

Қалқып қана жүзетұғын айдында
Арманға әуес қосақ қоңыр қаздай-тын.
Бір кластың әртісі еді Мишан қыз,
Мишан қызға ән сал, мейлі, үй салғыз.

Барлығының тілін түгел табатын,
Өжет еді, өткір еді қисар қыз.
Ғазиз бала – жігіттердің көркемі,
Мектептегі талай қыздың дерті еді.

Дарыны да дара қылып тұратын
Сыныбымның титтей ғана бөлшегі.

Қошақан қыз – Уалиева Жания,
Жүрегі де, тілегі де жария.
Оқуда озат, ақ көгершін арқылы
Шет елдерден хат алатын бар ие.

Ләззат қыз сүйкімді еді, сабырлы,
Өзіне тән мінезі бар жағымды.
Ат терлетіп алыс жаққа бармай-ақ,
Жар ғып алды Ербол сынды сары ұлды.

Жабайылдың Ербол ерке баласы,
Бір ақынның көздерінің қарасы.
Шынашақтай сары ұл еді класта,
Ләззатты алып ұзарғанын қарашы.

Кіп-кішкентай ақынжанды Орысбек,
Жүретұғын «Өлеңіме болыс» деп.
Ақын болсам деп жүретін сол қара ұл,
Бүгін бізбен талай сырды бөлісбек.

Гүлбану қыз – кластың ең үздігі,
Таласушы ек дос болуға үздігіп.
Бүкіл класс соны үлгі етуші ек,
Айтса айтқандай сонда бүкіл қыз-қылық.

Нұрғиса мен Зейнехан да ауылда,
Жар боп алған екеуі екі тау ұлға.
Қуанышбек, Ерболаттар қайда екен
Бақ сыйлаған ата-ана, бауырға?

Ақкөңілдің алды бар да, арты жоқ,
Гүлжамал мен Марзиялар жарқын от.

Бірді-бірге жалғастырып жүретін
Құрбылардың алды, кейде арты боп.
Есен менің көршім еді парталас,
Маған жақын отырса да қанша бас,

Сатирамен шымшып-шымшып сөйлейтін,
Қазір қайда жүр екенсің, әй, сабаз?
Өткір еді Тастанбектің Болаты,
Болат келсе, кіл қызыққа толады.

Балуан жігіт балпаң басып жүретін,
Қажет болса досқа жанын салатын.
Секен біздің сағатпенен жүретін,
Іскерліктің есебін де білетін.

Заманына лайық еді сол кезде,
Керек болса түренді де түретін.
Есейгенде бізге келген ақ маңдай,
Ер жүректі екі иығы қақпандай

Еркін бала еркін жүрсе ортада,
Сезінеміз тойға келе жатқандай.
Мәңгі есімде сыныптастар аттары,
Қалай оқып, қалай тайға шапқаны.

Біз едік қой өртеңге өскен көк құрақ,
Жарбұлақтың сондай азаматтары.
Өткенді біз қазбалаймыз несіне,
Игіліктің ертесі не, кеші не?

Ауылыма, Алакөлге келгенде
Баяғыдай түсер бәрі есіңе.

Содан бері қаншама жыл өтті алдан,
Талай-талай орындалды отты арман.
Бүгін мынау бозғылт тартқан шаштарға
Ана қолы тимегелі көп болған.

Қазір біздің есейгенмен әліміз,
Кеп тұрамыз туған жерге салып із.
Біреулерге пана болып жүрсек те,
Балапандай екенбіз ғой әлі біз.

Елім менің ақтарылған жүз құшақ,
Тілек тыңдап, сыр шертісер ізгі сәт.
Бала көңіл жер қадірін біле ме,
Бет-бетімен кеткен бәрі біз құсап.

Сол құрдастың мен де бірі тең жүрген,
Тұлпар жырды ерттеп алып келдім мен.
Туған жерге мүсін жасап сөзіммен,
Естелік қып өлеңімді өрдім мен.

(Ел Тәуелсіздігінің 15 жылдығына арналған
үздік әдеби шығармалар жинағына енген)
Ей, әңгүдік пенделері жалғанның,
Мендегі мұң, білем, емес жалған мұң.

Мендегі мұң өз басымның қамы емес,
Мендегі мұң – өлеңге айтар арман мұң.
Уайым емес, мұңға оранып қабағым,
Бір тылсымнан сыр суырды қаламым.

Қуанышты бір-ақ күндік қонақ деп,
Ұлы мұңды ұстазыма баладым.
Менде үлкен екі мұң бар: біреуі –
Донор-қанның жұмбағын кім біледі.

Екіншісі – тірі жесір әйел мен
Тастандының тастай болған жүрегі.
Төзімімді төгіп алмай қасықтан,
Екі мұңды жеткізуге асыққам.

Дәт көзіне шұқып қалған сөз артық,
Өз көжесін жылап ішкен жасықтан.
Мендегі мұң жай мұң емес, асыл мұң,
Жүрек – ғұмыр, көңіл – сәуле, басым – күн.

Санамда ойнап сайтандардың сайраны,
Ақырзаман алқымына асылдым.
8-161

І. Донор
Мендегі мұң ұлы құттан құралған,
Мендегі мұң – түп атасы бір арман.
Бабаларым «Қан бұзылған» деуші еді,

Донор бұзған қан негізсіз сыналған.
Донор өзі қандай қаннан құралған?
Соны білу бір арман.
Бір халық бар аспан текті, күн кепті,

Енді бірі иманжүзді үмбетті.
Әр халықтың өзіне тән салты бар,
Ұлттық өнер сонысымен құрметті.
Механика бағындырып жер үстін,

Бұйымдары әдемі де келіс тым.
Өзіне тым шеберлігі сол елдің,
Техника – мәдениеті немістің.
Ашылса да ақтарылмай аса тым,

Үнемменен тетікті де басатын.
Ұлы орыстың мәдениеті – эконом
Әр қадамын есеппенен ашатын.
Суырып сап, ой өргізіп ғажап тым,

Қара сөзге өлермендей озат тым.
Айтыс десе арқа қозған ардақты,
Мәдениеті – сөз өнері қазақтың.
Содан болар, сөзге шешен олағы,

Өлеңменен дүниеге келеді,
Кетерінде жоқтау айтып қалады.
Дархан көңіл, дала дидар салып ән,
Бүгін бізді бүкіл әлем таныған.

Бір-ақ ауыз сөзге ғана тоқтаған,
Қанымызда поэзия дамыған.
Қасиетке қадірлі етіп кей түнін,
Тағамды да талғап-таңдап жейтұғын.

Бір қазақтың талантына тамсанса,
«Қанында бар қасиеті» дейтұғын.
Алауыз боп теріс кетсе кейде ұғым,
«Қаның бар» деп туыс қамын жейтұғын.

Марқұм апам кейігенде біреуге
«Қаны бұзық кәзіргінің» дейтұғын.
Әдебі де, әзілі де жарасып,
Дархан көңіл жақсылыққа таласып.

Бір адамның өнеріне таңданса,
«Тұқымында жоқ» деседі бал ашып.
Ұрпағының ертеңіне жол салып,
Немересін баласынан қалса алып.

Суып кеткен әкесіне ұмтылса,
«Қаны тартып тұр-ау» дейтін тамсанып.
Қан – қасиет, жан да жұмбақ, о да сыр,
Бес қасиет – бес сезім бар, он асыл.

Жыртысарда ағайынның намысын,
«Қанымыз бір» деп жатады жанашыр.

Ғалымдарға қанның тобы керегі,
Маған қажет тегі, түбі, өзегі.
Әлдекімдер араласып кетсе тым,
«Қаны бөлек бәрібір» деп сөгеді.

Ата-баба қанындағы бар ағын,
Донор болды, ол да өмір талабы.
Қанмен келген, сүтпен келген қасиет
Тегін бұзып мәңгүрттеніп барады.

Бір денеге екі ғұмыр қосылған,
Менің мұңым «донор» десем, тосын ба?
«Қосылмайды қандары» деп жатады,
Мән бермейтін ірілік бар осында.

Жанайқай боп қанындағы тосын іс,
Күрестерді үйреткен де осы күш.
Бірақ маған маза бермей келеді
Зерттелмеген қандардағы қосылыс.

Донор қанша кезеңдердің керегі,
Қилы соғыс көргендердің өзегі.
Кімнің қанын кімге құйды кім білсін,
Бүгін менің айтпағым да сол еді.

* * *
Тумысымнан тайталасты жек көрдім,
Жақсы-жаман қайшылықты көп көрдім
Қан қадірін мүмкін мәңгі білмес ем,

Әйел үшін бала сүю – бақ кені,
Бала, бесік – жас ананың көктемі.
Дүниеге сәби келер шақтағы
Жандәрмен күй, өмір неткен тәтті еді?!

Өмір дәнін тәтті түннен татып ап,
Толғақ сырын ащы күннен сатып ап.
Бейопа күн, түн-тылсымға мас болған,
Бәріне құп, әйел неткен ақымақ?!

Мазамды алып қатері мол ай толғақ,
Бірде қатты, бірде баяу, жай толғап.
Шыбындай жан жанарымда шыңғырды,
Емханаға бардым күпті ой толғап.

Әйел бесік, ажал өмір таласып,
Жансауғалап жанға сая қарашық.
Ақ халаттар ақ кептер боп үндесіп,
Жанұшырды тірлігіме жол ашып.

Ғұмыр деген бар болғаны әңгелек,
Жанарымда жарық дүние дөңгелеп.
Қарашыққа сіңіп бара жатты өмір,
Бесік-өмір, зират-ажал тең келіп.

Қаламсабым ине болып, сыр сынып.
Үзілердей бір тылсым үн тұншығып.
Ең өкініш, ажал қағып есікті,
Үлгермедім жылау түгіл, күрсініп.

Жедел жәрдем сиренасы безілдей,
Қан іздеді жан дауаға ем іздей.

Ажал жеңіп кетпесін деп өмірді,
Қарауылда жаным тұрды көз ілмей.
Қанша уақыт жаттым, қайдам, мен ессіз,
Бар ғұмырым бір-ақ уыс, елес-түс.

Жадымда әйтеу іңгалаған сәби үн,
Содан кейін ызың-сылдыр, көмескі із...
Өлеңімнің анасы – мұң аяулы,
Әкесі – нұр, аппақ түске боянды.

Адамға тән екінші атым – пендемін,
Сынға түстім, бір түйсігім оянды.
Таңды көріп үмітімді үдеткем,
Күнді қайтем сағатымды сын еткен?

Есім жисам, аппақ бөлме ішінде
Донор құйып жатыр екен білектен.
Қан қабылдап ерлігі жоқ еп білек,
Жанар жасын омырауға төкті кеп.

Тегі жоқ қан өгейлігін танытып,
Тулап жатты туған қанды тепкілеп.
Тамырымнан тамызылған сықпа қан,
Бойға тарап жатқанымен шықпа жан.

Бөтен қанда қайдан болсын қасиет,
Сүйегімнен сығымдалып шықпаған?
Өмір-өлім, тайталасқан жанда егес,
Уақыт деген сағым сәуле, мәңгі елес.

Адасу бар, таласу бар тірлікте,
Жүріп жатыр басқа түгіл қанда егес.

Бүкіл әлем паналаған қарашық,
Ақын жүрек тіршілікке таласып.
Таң сыз беріп атып келе жатқанда
Түн үрікті, қараңғылық бел асып.

Сайтан еміп өлеңімді шыңдағы,
Ақын тірлік таңды көрді, сынбады.
Тірі дене жанды тастап кете алмай,
Таң тылсымы тереземді тыңдады.

Мен адаммын, шешілмеген жұмбақпын,
Жүрегімді жаратқанға тыңдаттым.
Ақын кеуде тіршіліке таласып,
«Алдиярлап» тәңіріме тіл қаттым.

«Ей, жаратқан, үнім сені таба ма,
Мен денемін, сен жараттың бағана.
Жанымды алсаң, қарсылығым жоқ менің,
Қанға сіңген өлеңімнен садаға!

Сен жаратқан мен бір тамшы ғаламмын,
Ишара мен ымнан ғана жаралдым.
Тылсым сыры сенің ғана жұмбағың,
Қандағы тек – құпиясы адамның».

Деп тәңірге сырымды айттым көктегі,
Көрер жарық аз ба, әлде көп пе еді?
Тірі жүрген күндеріме не шара,
Қанымдағы қасиетім өкпелі.

Өмір деген отарбада отырып,
Тамшы ғұмыр кетті шеті кетіліп.

Қарғып кеттім көпірінен ажалдың,
Шалыс басқан күндеріме өкініп.
Аман-есен жаным қалып өлімнен,
Үйге оралдым. Сыртқа жақсы көрінгем.

Екі адам боп екі жаққа бөліндім,
Бір белгісіз мінез көріп тегімнен.
Қайран баба!
Даналығы дара тым,

Қатыгезді «қансыздық» деп табатын.
Ауылға бір қасиетті жан келсе,
Бала аузына түкіртіп ап қалатын.
Бас өзімнің басым емес, ойын қап,

Денемді ұлы майдан шебі сойылдап.
Бөтен жанды қаңғып келген қан қайтсін,
Сырқаттансам, қорғану жоқ бойымда.
Адастырып ақ үн ақын сезімді,

Болмысымның күрделісі көз ілді.
Таныс емес жат қылықтан жасырып,
Өзімді іздеп, алып қаштым өзімді.
Көркем сөздер көсіліп кеп тепкілеп,

Көз алдымда қайшыласып жекпе-жек.
Түсіме еніп сөз киесі кіртиіп,
Теріс қарап отырады өкпелеп.
Шайқалып кеп шабытымның шырағы,

Қаламымды алсам болды қолыма,
Базар жаққа кеткім келіп тұрады.
Бір белгісіз алақашпа ұлар күн,
Мазамды алды. Қадірлі еді құмар күн.

Табиғатым қыдырымпаз емес-ті,
Көрші үйлерден шай ішуді шығардым.
Бірде жатпын, енді бірде өзіммін,
Көзімді ашып, күдікпенен көз ілдім.

Ата жауым аузыма еніп кеткендей,
Бойымда бір жат ғұмырды сезіндім.
Күндіз күнмен, түнде аймен тілдестім,
Қалам алып, қара өлеңмен үндестім.

Бірақ мейір, шабытым жоқ бойымда
Айдалада адасқандай күй кештім.
Адам өзін таба алмаса жүзге мін,
Осы ма деп өлеңнен қол үзгенім.

Кітап оқып, өлең жазып, ән тыңдап,
Құмар қанар кездерімді іздедім.
Бейтаныс қан жан танымын иектеп,
Болғанымен бойға – жылу, сүйекке – ет.

Сезілмейді баяғыдай күш-қуат,
Дертке қарсы күресуге ниет жоқ.
Тар құрсаққа тарыдай боп сыйған күн,
Кең дүниеге көрік етіп қиғанмын.

Енжар тартып бойымдағы өз «менім»
«Иммунитет» тегін жойды иманның.

Бұдан бұрын өжеттеу ем, өткір ем,
Күдігімді қаннан іздеп көп бүгем.
Иммунитет дегеніміз қазақша
«Иман» деген қастерлі сөз деп білем.

* * *
Бес жыл өтті. Мен өзімнен адастым,
Ішкі арпалыс. Қарсы тұрдым, таластым.
Өзімді-өзім тани алмай толғанып,

«Мен кіммін» деп оңашада бал аштым.
Естіген ем, бір азамат кезінде,
Соғыс жылы Украина жерінде
Опат болған әкесінің мүрдесін

Елге жерлеу аманат деп сезінген.
Жылдар бойы іздеп әке моласын,
Сұрай-сұрай құдайға айтып тобасын.
Бір топ солдат көмген жерді қазғызып,

Оқытыпты әкенің жаназасын.
Бірнеше адам қатар-қатар жерленген,
Еті кеткен қаңқа сүйек жерге енген.
Қырық жылдай жерге сіңген сүйектен,

Әке мәйітін тани алмай сенделген.
Ақыл айтар, бұл жерде жоқ жақыны,
Нар тәуекел! Жігерленіп батылы.
«Ұрпақ қаны сүйекке тез сіңеді»,

Көңіліне медеу тұтып аңызды,
Қанның тегі қашаннан-ақ маңызды.
Бір саусағын тіліп қанын ағызып,
Моладағы сүйектерге тамызды.

Күдік жеңіп, босап көңіл діңгегі,
Жазмышында жазылған бір сын ба еді?
Бірнешеуге көріп еді тамызып,
Кеуіп қалған сүйекке қан сіңбеді.

Азаматтың үзілердей үміті,
Ананың да ағат-ау деп үгіті.
Немкеттілеу тамызды бір сүйекке,
Соған сіңді тамған жерін жылытып.

Сенім жеңіп көңілінде қауіпті,
Қаннан тауып қасиетті «тәуіпті».
Сөйтіп, бала әкесінің сүйегін,
Қан арқылы адаспай-ақ тауыпты.

Бір түйір қан болмыс болып ұйытқы,
Бар жұмбақты түйір қанға түйіпті.
Атамекен топырақтан исініп,
Қан сүйектен бөлінетін сұйықтық.

Медицина – адамтану ғаламат,
Сырқаттарды аман сақтау – аманат.
Тән саулығын тәуір қылып жатқанда,
Жан саулықта кетіп жатыр сан ағат.

Тіл деп, діл деп айқай салып келеміз,
Жат қылықты қазір жиі көреміз.

Ғасыр бойы донор көрген ұрпақпыз,
Қанды зерттеп іздемейміз неге біз?
Қанағатқа тағат іздеп сан қырдан,
Сұрағыма жауабым жоқ оңдырған.

Қанның тобын айырғанда ғалымдар,
Тегін неге назардан тыс қалдырған?
Донор, кім ол? Өспей қалған бір жан ба,
Мейірімсіз, қайырымсыз сырдаң ба?

Бұзақы ма, еті үйренген есер ме
Бабасынан түсіп шыққан зынданға?
Донор, ол кім? Орыс, неміс, қазақ па?
Елім деген дана ма, әлде озат па?

Бәлкім, басқа жақтан келген итаршы,
Сатқын ба әлде жанын салған азапқа?
Бір адам бар – қасиеті қолында,
Бір адам бар – табысы бар жолында.

Өсек айту, атақ қуу, қыдыру
Қанында бар қасиеті оның да.
Бір адам бар – сан өнердің иесі,
Бір адам бар – әсемдікке тиесі.

Жылпос-жуас, адал-арам, қуаяқ,
Ол да қанның қасиетті киесі.
Қайдағы бір кіріптарға мақұл боп,
Жо-жоқ, менің жеңілуге хақым жоқ!

Тылсымы көп қасиетті бір түннен
Жаралғанмын, келгем қайсар ақын боп.

Мен осылай екі адам боп сенделдім,
Алакөлді ала жанға ем көрдім.
Тауға барып, көлге түсіп су ішіп,
Туған жердің топырағымен емделдім.

Табиғатым – мекеніме таңыла,
Туған жерім қуат берді жаныма.
Алакөлім шабытымды оятты,
Кіндік кескен жерді тартқан қан ұлы, ә!

Текті-тексіз қандағы егес даулардан,
Сөйтіп менің шыбын жаным сау қалған.
Адам болу, өсу, өну, тек қуу,
Бабаларым баса назар аударған.

Бұғып жатқан қасиетім тереңде,
Сүйек сіңді, өлеңіме сенем де.
Әлем ұйып қара сөздің күйіне,
Құрымайтын қуат бітті өлеңге.

Көп алысқан жанның кейіп киесі,
Қайта оралды ақындығым тиесі.
Анда-санда ала қашып тұрады
Бойымдағы бөтен қанның иесі.

Тәуба, қазір ақын да өзім, ес те өзім,
Мен жеңбесем, ақындығым еске сын.
Пенделердің бойындағы қанында
Алла берген бес қасиет – бес сезім.

Адам жаны – тазалығы иманның,
Иманы жоқ шайтанға үміт қиған күн.

Ай сияқты адамдардың жүзінде
Жасырылған сырды көріп қиналдым.
Қилы-қилы донор жолы жанды ұрлар,
Ғасырлардан сарқыт алған тағдыр бар.

Мәңгүрттіктің жетегінде кетеді
Тамшы қаннан талқан болған тағдырлар.
Тарлан ойдан тамырланып таңдайлы үн,
Жын дем салған «интердонор» жандаймын.

Қарай алмай қасіреттің бетіне,
Өз мұңымның жанына кеп жантайдым.
ІІ. Тек
Бір ауылдың бой түзеген көркемі,

Құрбылардың қызығы да, көркі еді.
Ойда жоқта сері жігіт кездесті,
Екеуін де бұла сезім өртеді.
Қыз қалаған қыран жігіт көрікті,

Арқа жақтан ән салуға келіпті.
Қос бұрымы құла белге төгілген
Қыз да сұлу, сүйкімді еді, көрікті.
Он-он бес күн бірге жүрген қыз-жігіт,

Қоштасты да, бір-біріне үздігіп.
Мәңгі ғұмыр кешеміз деп серттесті,
Арасанның құмар гүлін үзгізіп.

Ғашық-сұлу, бақыт-сұлу десе дем,
Екеуі де мәңгі болса, есе тең.
Бір жалт етіп сорға сүйрер бақыттың
Сонша тәтті болатыны несі екен?!

Ер жігіттің өзіне ұнап талғамы,
Бақытты бір отау құру арманы.
Шығыс пенен Арқалықтың арасын
Ыстық көңіл, ғашық хаттар жалғады.

Өмір бойы өтеміз деп «тек құшып»,
Қыз қалауы жар жылуын жеткізіп.
Төрт айдан соң қайта келген жігітпен
Арқа жаққа аэрожолмен кетті ұшып.

Жеті жылда сылдырлатпай кесені,
Балалармен жалғас тауып жетегі.
Көз тиді ме, сөз тиді ме, кім білсін,
Ың-шыңсыз-ақ ажырасты екеуі.

Арға бағып, күтпеген бір тосынды,
Әйел-төзім жалғыздықтан тосылды.
Талақ болған шымылдықты талқандап,
Сан жесірдің қатарына қосылды.

Екі бала етегіне жылап көп,
Байғұс ана жатақ үйді тұрақ деп.
Үйсіз-күйсіз тауқыметті көп көрді,
Дүниеде шешуі жоқ сұрақ көп.

Ішінде өліп әйел-әлем құштары,
Өзіне аян қайрақ көңіл ұстамы.

Күлгені де, жүргені де сезікті,
Күйеуі бар әйелдердің дұшпаны.
Айтылмас сөз арға ауыр ой тастар,
Мұны жақсы түсінеді жайластар.

Есік көрген, бесік көрген әйелдің
Өзегінде айтылмайтын айқас бар.
Уақыт-емші жараны емдеп жұбатты,
Тағдыр тезі сан қырынан сынатты.

Бес жылдан соң отау құрды қайтадан,
Сөніп қалған қайта жағып шырақты.
Сынға берік, сырлы құлып сол ана,
Бір еркекпен таныс болды томаға.

Әйел болу құқығына қол қойды,
Табиғатқа қарсы келіп бола ма?!
Жар құшақтың қажетінен жоғары
Әке құшақ аса қажет болғаны.

«Жолдан ерген жолдас болмас» десе де,
Әйел-тілек – бір еркектің боданы.
Тұрмысының біраз серпіп ауырын,
Екі жасты құптағанмен қау ұғым.

Жар құшағы табылғанмен әйелге,
Әке құшақ жаза алмады бауырын.
Сезім шексіз, әйел бағын асырған,
Секем көңіл сан соқта боп басылған.

Теңізден де терең зындан кеудеге
Әйел ғана барлық сырын жасырған.

Сынық көңіл бір-біріне кірігіп,
Бірде түйреп, бірде сүйреп жүз үгіт.
Сырт көздерге бәрі жақсы болғанмен,
Бұл отауда бір өкініш, бір үміт.

Қосағының таныған соң кейібін,
«Бала-байлам» деп жатады кей ұғым.
«Әке құшақ жылынсын» деп ойлады,
Нәрестенің сезінген соң мейірін.

Тәуекелге жүрек жібі жалғансын,
Қыз әкелді, «Әке көңіл алдансын».
Бірінші жар – құдай қосқан қосағың,
Екінші жар – адам қосқан алдамшы.

Бірақ бәрі сыйғанымен ұяға,
Жат балапан жат құшаққа сыя ма?
Жаутаңдатпай жеткізсем деп екеуін,
Сан түндерден ой ағытқан қияға.

Пенде-ғұмыр тіршілікпен таласып,
Туғаны үшін тумағанға жақ ашып.
Ашып-ашып бөліп беріп жатты өмір
Тумаған мен туған бала арасын.

Тұтастырып балалардың таласын,
Ерінің де ебін тауып жарасым.
Жалғап жүрген емші және адвокат
Екі ірі мемлекет арасын.

Сырт көздерге жарасымды жар құшқан,
Ал ішінде ертеңді ойлап «ар» дұшпан.
9-161

Қарапайым бір шаңырақ астында
Екі ірі мемлекет аңдысқан.
Балалықтың бал қылығын сақ қылып,
Қабақ шытса бала көңіл кек қылып.

Жат баланы туыс ете алмады,
Қаны бөлек, өгей тірлік текті ұғып.
Төзім – сүлік, көңіл – көкпар, ой – азап,
«Жесір» деген сөзден ғана бой азат.

Кәдімгідей ұрсысудың өзі арман,
Әр сөзіңе сақ қараған саясат.
Бақытынан бір бүлінген секем ар,
Баласының бұртиғаны жеке дар.

Бір-ақ рет мына өмірге келгендей,
Әйел үшін бір-ақ рет неке бар.
Ажырасқан бір құрбысы Данамен,
Екінші рет тұрмыс құрған баламен.

«Күйеуіңе сенен сәби керек, – деп
Ақыл айтқан. – Бала деген араға ем».
Сонда құрбы көзден көп ой өргізіп:
«Қайтем, – деді, – балаларды бөлгізіп.

«Әкелердің жездедей-ақ жақсысы»,
Тыныш қана жүргенім ғой ең қызық».
Рас, бала көңілі боп бар ынта,
Әйел үшін қажет емес тағың да.

Екінші рет сұрап алған некенің
Сақтығы көп, бақыты да барымта.

Дер шағында ойлай алмай ар қамын,
Өкініштен тістейді әйел бармағын.
Жетімдердің назасының ауырын,
Жесірлердің азасының салмағын.

Ақылшының айтқан сөзін құп алмай,
Енді, міне, толқын ұрған шынардай.
Шөре-шөре ұрпақ өсіп келеді,
Өз тегінің кім екенін біле алмай.

Жанкешті әйел мұны қалай сезбесін,
Сықыр-сықыр сүйрелейді өз көшін.
Балалардың тегін де айта алмайды,
Өгей әке көңіліне келгесін.

Ана – жұмбақ, тектің кілтін ашпайды,
Жалған туыс бауырына баспайды.
Құрақ өмір жалғандықты жамылып,
Іште тынар айтылмаған аш қайғы.

Құрақ неке – мына өмірдің кеселі,
Дей алмаймын бақыты оның бес елі.
Тегі жоқтың туысы жоқ болған соң,
Бауыры суық қатыгездер өседі.

Ерсілеу сөз езе түсіп еңсені,
Тастандылар басып өтіп белшені.
Тірі жесір көбейгені жақсы емес,
«Қайтып келген қызды «жаман» деуші еді.

Өмір заңы. Жағымсыздық жата ма,
Жаман әдет өрши түсті от ала.

«Тексіз» бала тәрбиелеп отырған
Қанша отбасы мұны айтуға бата ма?!
Қолдан жасап ертеңгінің азабын,
Бүгінгінің басты мұңын жазамын.

Жесірлерін жат есікте жүдетіп,
Жетімдерін жылатпаған қазағым.
Сан әуреңді серпіп тастап саналы ой,
«Аға өлсе, іні мұра» – даналы ой.

Болашақтың тегін ойлап, тереңдеп,
Әмеңгерлік ойлап тапқан данагөй.
«Тірі жесір» бізге жазмыш жазбаған,
Текті едік қой, бүгінгіме назданам.

Ер түріктің Алаш атты ардағы,
Қазағыма «тексіз» деген сөз жаман.
Жас отаудың желбіретіп бақ тағын,
Бата беріп, «Тыныш қыл деп ақ таңын».

«Кім қарайтса, соныменен ағар» деп
Көп айтатын шежірелі қарттарым.
Менің мұңым – әйел мұңы осындай,
Қазақ қызы сын сұратса, тосын жай.

Не әйелдің санында жоқ мұңлықтар,
Не қыздардың қатарына қосылмай.
«Мың күн емес, шөлмек бір күн сынатын»,
Сағаттар бар адам жанын ұғатын.

Бейуақытта түтіндері үзілген
Мың адамның мұңын кешкен бір ақын.

Кірпігіме ұялатып мұңымды,
Өлеңіме бесік етіп түнімді.
Тоңазыған төзімімді тербетіп,
Өз мұңымның жанына кеп жылындым.

Құйрығы бір-ақ тұтам жетпей жалған,
Ұлылықтан ерте-кеш көктейді арман.
Замана дауылымен шайқалып кеп,
Бұтағына жай түсіп, көктей солған.

Арды айту, ақылды айту ақым емес,
Бір дауыс мазамды алып, жақындап ес.
Жамандаудан жетіліп өсе алмаған,
Алмағайып күй кешкен ақын-елес.

Шағым айтар шабытқа сыртты беріп,
Жүрген ем жігеріммен жұртты жеңіп.
Ақын рухы көз жетпес көкжиектен
Ой баққан қиялымды түртті келіп.

Ұлы жүрек көкті іреп, жерді бұзып,
«Мұтылғанның өмірі» сеңді бұзып.
Көлеңкелі аруақтар мекенінен
Шыға келді шапаны жерді сызып.

Өрге сүйреп өлермен сезім мені,
Менің де қиял кезер кезім бе еді?
Дауысы жетер жерге таянғанда
Селк еттім нұрды көріп көзіндегі.

Ақ сағым, ақын нұры ажарланды,
«Үш анық» жалғасы ма жазар мәңгі?
Жанарының жарығын жасырғандай
Қырын келіп, қиғаштай назар салды.

Қажы атаны тыңдауға қақым бар-ды,
«Сен бе едің өлеңсүйер, ақынжанды?»

«Асыра сілтегеннің» асқынғаны –
«Аша тұяқ қалмады» байлаудағы.
Есін ап естілердің адам-шығын,
Жасыра алмай, жатқа айтты жаман сырын.

Аспаннан түскен қарғыс емес еді,
Ішімізден жау шыққан заман-тұғын.
Ел басына күн туған тосын қатты,
Төмен мен жоғарының қасын бақты.

Малдан жұрдай тоналған ауыл жұрты
Күнкөріс қамын ойлап босып жатты.
Шолақ ой, шалыс қимыл бұрған жолды,
Өктемдік үкімі де жылдам болды.

Халқының қамын жеген азаматтар
Қиястықтың қырынан құрбан болды.
Билікті белге байлап содыр атты
Бас көтерер басшылар торды бақты,

Қоғамның аса қымбат «ар» байлығы
Қазақтың кадрларын тоқыратты.
Сауаттының сиясын еміп тұрып,
Ақылды ақымақтық жеңіп тұрып.

«Ұлтшыл» деп кінә тақты көзі ашыққа,
Кісілік қасиетті кеміттіріп.
Зұлымдықтан бақ тайып маңдайдағы,
Жаяулап шұбырған ел нарға айналды.

Аштықтың азабынан жемтік сасып,
Таңнан үн, шұбырынды шаңға айналды.

Зауал жылдар өтінде сыр бар еді,
Азаптың астарында шын бар еді.
Он жетінші жылдары Алашорда
Семейде алғаш отау құрған еді.

Бұл жалғанның бұралып жол ағысы,
Пенделердің пенделік болады ісі.
Сол Алаштың ақылшы, биі болған
Шәкәрімдей данышпан, дана кісі.

Жасынан заманының зарын еміп,
Бітіспес билікке де барып еді.
Адамның жаныменен сырласа алар
Кең тынысты талғампаз, дарын еді.

Тұла бойға сан түрлі өнер қонған,
Ою ойып, тасқа әкеп бедер салған,
Әдемі киім тігіп жеңгелерге,
Ағаштан түйін түйген шебер болған.

Салған ән, тартқан күйге астас арман,
«Алабайрақ», «Бозторғай» астаса алған.
Туғаннан өнерлі боп туған дана
Түйе қуған қасқырды тасқа салған.

Шындықтың шырғалаңы шығып алға,
Саналы, сауаттысын жығып алға.
Халқының тұтқындалған ұлар үні
Улы зар боп құйылды ұлы жанға,

Аш-жалаңаш халықтың халы кетті,
Шарасыздар шекараны жарып өтті.

Ел басына індет боп зауал жылдар,
Қажы атаны ұрпағымен шалып өтті.
Ғафыр, Ахат, Зияттан дерек тапты,
Тұқымынан тұл қылды зерек бақты.

Талқыға талай түскен естанды жан
Күйзелістің күйігін ерек татты.
Қарлы қыс. Күн бірінші ақпан еді,
Талай жан тұрмыс дәмін татқан еді.

Мал-мүлкін кәмпескелеп Семейге әкеп,
Ғафырды да баласымен жапқан еді.
Көнбістікке көп еді шыдамағы,
Құдайдан осы ма еді сұрамағы?

Тірі жанға қиянат қылмаған жан
Қорлығы көп азапқа шыдамады.
Имандыны көтермей мына жалған,
Адамдық, адалдықты соңына алған.

Таңсәріде күзетіп қатты ұйқыны,
Қайрап қойған бәкісін қолына алған.
Елмен, жермен қоштасып, мезет қиып,
Легенді дайын қойды өзек күйіп.

Жүгініп, қабырғаға қолын тіреп,
Қос күрені жіберген кезек қиып.
Қымбатты бере ме адам, сірә, қолдан,
Нақақтан-нақақ күйіп, кінә қонған

Ғафырдың өліміне Қабыш пенен
Баласы Баязит те куә болған.

Ақтабан шұбырынды жолдағы «әні»,
Голощекин жарлығын қолдағаны.
Баяғы күндестік пен мансапқорлық
Сорлы елге сор жауын боп сорғалады.

Ғылымсыз адам ойға көнер ме еді,
Арманы «мұңды шалдың» тереңдеді.
Күн сайынғы бейнетке бағышталған
Үлкен дарын өнердің өлермені.

Арамзалық алдыртпай аяқты епті,
Адам атын ақтауға саяқ кетті.
Қызыл түнек пенделік ғазабынан
Елден жырақ безініп, саят шекті.

Жазықсыз қуғын-сүргін жара салған,
Ұлы жүрек өнермен таласа алған.
Шақпақта жертөледе жалғыз жатып,
«Кеңқоныс» жайлауына қора салған.

«Шақпақ тау» тау сілемі көрік болған,
Құсбегілік ақынға ерік болған.
Аң аулап, саят құрған сол ақынға
«Қоңыр ат» жануары серік болған.

Тұрмыстың икеміне қалып берген,
Механика тілін де шалып көрген.
Құс баптап, бүркіт салған «Керегетас»
Ақындық түйсікке де шабыт берген.

Серігі жалғыз Әупіш қасындағы,
Ақынның халын ұққан басындағы.

Суын тасып, отынын жағып жүріп,
Ақынның мұрасына қосылғаны.
Бұл жұрттың ісі болмай Шәкәрімде,
Жатты ақын өзі сүйген мекенінде.

«Үштас» тау тік шаншылған күзат-қия,
«Қарабұлақ» өзені аққан етегінде.
Бақанас, Шыңғыстаудың жоталары,
Керегетас кең қоныс аталады.

Қия асуда шоқы тас араласып,
Баулы сай жұпар шашқан от алабы.
Қылықты Керуенбұлақ, Қара қойтас,
Көк пен жердің жапсары қарағай-тас.

Қас қағым тарих сырын шертіп жатқан
Тезекшоқы, Жосалы, арада айқас.
Шақпақты елсіз қора жалғағандай,
Шығыста Егізқызыл, Балға қандай.

Күнді ұзатып шығарып салып тұрған,
Қолтықтасқан Мамыр мен Қалқамандай.
Тыныштық тынымына не жетеді,
Жыр, шіркін, нөсер болып селдетеді.

Бірін-бірі сүйеген қос асудың
Самалы тау адамын тербетеді.
Қора тамға қонғандай маңдай бағы,
Шағынды тау шыңына шалғайдағы.

Тыныштық тынымына кеткен ақын
Өлеңге төкті мұңын таңдайдағы.

Дананың, данышпанның назы қатты,
Бақанаста баз кешіп жалғыз жатты.
Ұлт ойына шамшырақ жағамын деп,
Ұлы жүрек «Қазағын» жазып жатты.

Бұл жүрек сезгендей ме, сірә, күпті,
Бір қауіп Зиятына тіреліпті.
«Амалсыз қара тас боп қаттым-ау» деп,
Шаршағандай нұр жүзі күреңітті.

Кең дала, Аспан сондай көгілдір-ді,
Өзектес ойды мұңға жеңілдірді.
«Үштастың» жотасына жайғасты да,
Тереңнен текті жырын төгілдірді.

«Қайран,
Қайғысыз, қамсыз күндерім.
Сайран,
Сауықты рахат түндерім.

Сендерден не пайда?
Асқан
Алпыстан мынау жасымыз,
Қашқан,

Шалдыққан ғарып басымыз.
Қаласың қай сайда?
Ноқталы бас,
Ағызып жас,

Қызусыз мас желіксіз.
Хаққа көніп,
Көрге төніп,
Еріксіз».

Бұл заманға наз айтып кері кеткен,
Ұлы жүрек төккен сыр сері неткен?
Қажымайтын кәрілік жеңгенінше,
Қалам мен қарындашын серік еткен.

НКВД ақынды ап із басына,
Аңдытқан Айтмырзаға шың басынан.
Қос тізерлеп отырып құран оқып,
Бет сипаған қажының сұлбасына.

Ер кезегін еріксіз кек кемірген,
Баязит, Ғафыр, Қабыш өтті өмірден,
«Зияты арғы бетке өтпекші» деп,
Қырдағы әкесіне жеткен бірден.

Жендеттердің желбіреп желегі оқтан,
Ақын да Зиятты ойлап төбе баққан.
Шығысқа жаңа ғана таң сөгіліп,
Ала бұлт күреңітіп келе жатқан.

Бұл көңіл бір бүлікті неге іздейді,
Өйткені арды арсызға жегізбейді.
Қазаққа тән күндестік, қызғаншақтық,
Таланттарды «дарынды» дегізбейді.

Надандар жиі тінтіп қора-жайды,
Қажы атаны «банды» деп қаралайды.
Жау көрді сегіз қырлы ірі ақынды,
Бақ тайса, атағыңа қарамайды.

Қасиетін қалаған жан-ау зерек,
Шиырған шежірені мол-ау дерек.

Әскери адамдарға қарсы шықты.
Жақындап келе жатқан жалғыз атты
Дүрс еткен мылтық даусы дүр құлатты.
Атар деп ойламаған аңғал ақын

Атынан аударылып, жерді қапты.
Шолғыншының құп болып өз дегені,
Сайдағы жалғыз атты көз көреді.
Нысана қалт жібермей дәл тиіпті,

Сұрмерген Халитовтың көздегені.
Әттең-ай, бұл шатқалға бекер келді,
Жауыздар жақсылықты көтермеді.
Аң аулайтын қосауыз мылтығын ап,

«Атпаңдар!» деп белгі етіп көтерген-ді.
Қайтсін олар баз кешкен бүлікті ішкі,
Тағы бір оқ таңғы ауаны тіліп түсті.
«Атпаңдар!» дегеніне қараған жоқ,

Жоғары көтерген қол сылқ түсті.
Еркіндікті көксеген көк тағысын,
«Жастарға» тәлім еткен тек намысын.
Қараңғыны жамылған қара жүрек,

Қанды қол қара мерген бек нағысын?!
Мылтық даусын жұтып таң араны,
Жендеттер дананы жау санағаны.
Түз тағысы қансырап, құлағанда

Денесін ақ кебін боп қар орады.
10-161

Айпара ана сүті текті емілген
Абайдай ұлы ақынның мектебінен.
Өмірі, өлімі де жұмбақ сыр боп,
Ботақанның бауырына өтті өмірден.

Сағатында айтылар жоқтау-зарды,
Маң дала тауға-тасқа ақтарған-ды.
Туғаннан, туысынан жан жолатпай,
Ұлы дене жапанда оқшау қалды.

Ақындар! Жүрегінен жыр егілген,
Ақын жүрек! Ірілік іреңі ме!?
Екі атқанда көз жұмған дүниеден
Ақынды дәл көздепті жүрегінен.

Даналық жүректерді бесік еткен,
Жүрек дерті ұлылыққа кесір еткен.
Ұлы өнерге тән сырқат жүрек дейтін,
Сол жүректі жауыз оқ тесіп өткен.

Абай айтқан көп өлең «жүрек» екен,
Сезім – нәзік, өнер ес қорегі екен.
Не шықса да жүректен шығатынын
Ұлы өнердің жаулары біледі екен.

Даналықты отқа өртеп, шоққа қарып,
Ақын жүрек онсыз да жоққа налып.
Шәкәрім де сол дерттен мерт болыпты,
Жүрегінің басына оқ қадалып.

Ұлы кеуде жанында жоқ жаршысы,
Жатты жансыз, азалы жоқтар кісі.

Ұлы өнердің жоқшысы болмайтындай,
Қазасында болмайды жоқтаушысы.
Ел басына күн туған тоспай халды,
Айтмырзаға аманат, қостай салды.

Жауыздығын жалғаннан жасырмақ боп,
Құр құдыққа көмусіз тастай салды.
Қажы еді, қари еді асық қанды,
Құранды кие тұтып, машыққан-ды.

Иманжүзді, іші адал сол мұсылман
Құр құдықта көмусіз, ашық қалды.
Бірақ шындық жаппады жасын дақты,
Ерте-кеш атар таңның қасын бақты.

Қарақшылар тастаған ұлы дене
Отыз жыл құр құдықта ашық жатты.
Місе қылмай жазықсыз төккен қанды,
Елеусіз қалдырғалы көп болған-ды.

Шыңғыстау құдығында торқа тастап,
Бүк түсіп, жүресінен шөккен жанды.
Үнсіз жоқтап артында қалғандары,
Сездіртпеді. Басқадай жол қалмады.