Жалғыз қалды ол көкала теңіз бетінде,
Жарылды толқын жай ұрған бұлттай екіге.
Аспан алыс атылып ұшып кетуге,
Жаға да алыс жанұшырып жетуге,

Жалғыз қалды ол көкала теңіз бетінде.
Крейсерлерін қолтығынан демеген,
Жау самолеттері келеді қаптап төбеден.
Аспанда жау, жағада жау аңдыған

Аспан алыс,жығылар жетіп жер алыс,
Теңізге сеніп лақтырды өзін кемеден.
Теңізді тінтіп, түтеді борап сол күн оқ,
Жағаға жаны жармасты оның толқын боп.

Оның әкесі соғыста өлді,
Қайыспас қара болаттай төзімді еді.
Ал шешесі жалғыз ұлын арқалап,
Жаудан қашып келе жатқан кезінде өлді.

Өлімнен жас сәбиді арашалау,
Жарық күндей өмір борышы,
Жас сәбиді тауып алып,
Асырады теміржолшы.

Бір кездегі жетім ұл қазір әке,
Бір үйлі жанның басы.
Бір үйлі жанның
Жем таситын қанатты қарлығашы.

Бірақ кейде құмартады
Көрмеген бала кезіне.
Қарап қояды әкесінің сұлу мұртына,
Шешесінің қара көзіне.

* * *
Сен жыладың
Қыс қойнында қалтырап,
Мен жыладым,

Көктем едің
Әкетті қыс тартып ап.
Жаңбыр,жаңбыр
Түсіп жатты

Жүрегіме тырсылдап,
Тағдыр,тағдыр
Тастады ол
Тастай етіп тылсымдап.

Екеуімізге
Екі бөлек-
Екі айрық түсті жол.
Енді арманға

Жетерміз бе
Жылама сен,
Күшті бол!

Сонау теңіздің жағасынан
Алып аспандай жартас көрінеді.
Арыстандай аласұрып,
Аптығып келген толқындар

Кеудесіне қалған-ды арман тұнып.
Жағаға жайласыпты
Жалпақ теңізді жалдап шығып.
Жылайды күн бір соны оята алмай,

Жылайды теңіз бір соны оята алмай,
Тулайды толқындар да оята алмай,
Шулайды желдер оны оята алмай.
Ұшады көкірегінен шағалалар,

Теңіздің толқынындай ала көбік.
Оған сонау көк айдын көрген түстей,
Оған енді мынау жатқан жаға серік.
Төсіне қонады таң ұрланып,

Бетін оның сүйеді жаңбыр барып.
* * *
Солтүстікте кейде суық жаз қатал,
Тұрған терек теңселеді қаз-қатар

Бір-біріне иіліп.
Кейде сары шымшықтардай жапырақ,
Жаурап тоңып, үрпиісіп қалтырап
Сау етеді құйылып.

Жазық жерден түседі ерте тау кеші,
Бұлтта қалып күннің соңғы сәулесі
Жанады-ай кеп шөптердей
Көз алдыңнан жаңа көрген көш ағып,

Күндізгі бар сұлулықты кеш алып
Кеткендей.
* * *
Бабамнан қалған мұра бар:

Ол мынау төбелер,
Ол мынау жатқан жыралар,
Әжемді аспан, көне жер.
Бабамнан қалған асыл бар:

Ол мынау жатқан көк көлдер,
Ол мынау жатқан асулар,
Ол мынау жатқан өткелдер.
Бабамнан қалған байлық бар

Шетіне ұшып шығып көр:
Ол мынау жатқан бай жұрттар,
Ол ару қыз,
Жайсаң жігіттер.

* * *
Ұлы ақынның руы жоқ ұлтымен,
Жаралады ол күндей күміс күлкіден,
Жаралады ол сәулелердей сезімнен,

Сырласады ол көктің аппақ бұлтымен,
Ұлы ақынның руы жоқ ұлтымен.
Көкірегінде жоқ көлеңке қара дақ
Адамдарды түстемейді ол алалап,

Жалпақ жиһан, байтақ аспан туысы
Жәндікті де жылатпайды жаралап,
Көкірегінде жоқ көлеңке қара дақ,
Арамдықтың аяғына бас ұрмай,

Әділетті айқын айтып жасырмай,
Жауыздыққа жалғыз оқ боп атылып,
Күркірейді көктен түскен жасындай
Арамдықтың аяғына бас ұрмай.

* * *
Лорка жазған себі ме күшті өлеңнің,
Испания, мен сені түсте көрдім.
Көрдім түсте құздарын Пиренейдің

Жинап алған булығып ішке демін.
Испания, желпиді мені желің
Шақырады алыстан серілерің.
Шақырады Мадрид,Гренада

Сол жерлерге өлең боп төгілемін.
Аударғанда дүние атласын,
Айқара ашып әлемнің сахнасын,
Испания, бүркіттей саңқыл қағып,

Соңғы майдан шебіне шақырасың.
* * *
Көңілде ғана болмаса
Бұл қала әлі туған жоқ.

Біріне бірі жалғаса
Көшелер мұнда тұрған жоқ.
Экскаватор жирафтай
Жатқан жоқ мұнда жер қазып.

Әзірше мұнда үн қатпай
Қалғиды марғау кең жазық.
Әзірше мұнда жоқ қала
Қиял боп тартып тұр көзді.

Естисің мұнда тек қана
Болады деген бір сөзді.
Болады мұнда сонымен
Театр, бақша, үй, мектеп.

Сәулетшінің қолымен
Сызады жерді иректеп.
Орнайды осы араға
Ескерткіші Лениннің.

Тұрады ол жаңа қалада
Дестесін құшақтап егіннің.

Бұлдырап аспан қалды алыс заңғар,
Қарсы алды самолеттен таныс таулар.
Кавказдың қақпасының қарауылы
Алдымда жатты қола арыстандар.

Бұлттардың шоқысына шығып арғы,
Көк торғын көлеңдейді шың мұнарлы.
Қиялды құндақтаған жұмбақ жиһан
Мөлтілдеп көз жасындай тұрып алды.

Бестаудың мәз болғандай қызығына,
Басқа тау құлдық ұрған құзырына.
Шаншылған көк төсіне қызыл тастар
Білмеймін найзағайдың сызығы ма?!

Шомылып кәрі Бестау шұғылаға,
Жатады бетін беріп құбылаға.
Тәкаппар тау біткенге түксиеді,
Келместей ешбірімен ымыраға...

Ну орман сыңсып екі иінінде,
Бестаудың жатыр Машук бүйірінде.
Арфаның шектеріндей діріл қағып,
Ұшады нәзік муза биігінде.

Бестаудың ойнаған бұлт қиянында
Ақынның отқа оралған қиялы ма?
Сусын ғып бұлт жаңбырын,
Бүршік жарып,

Жөке ағаш желбірейді үй алдында.
Қайнаған көкіректе шер мұхиттай,
Ақынын еске ала ма ел мұң тұтпай.
Тәкаппар ортадағы Бестау шыңы

Көрініп кетті маған Лермонтовтай.
Кең сермеп көк дауылдай ой қанатын,
Жиһанға өлеңімен жайған атын.
Бестау боп көз алдымда тұрып алды

От шашқан қара бұлттай қайран ақын.
* * *
Белгісіз бір көргенде жайың маған,
Білмеймін тағдыр несін дайындаған.

Домалап жалғыз тамшы жерге түсті,
Көзіңнен көк аспандай шайылмаған.
Болмады топта өзіңнен озатын жан,
Тиген жоқ тура барып сөз атылған,

Жасқанды қанша жанар жалт бұрылып,
Нар кескен найзағайдай көз отыңнан.
Білмедім тамшы жаста не жатқанын,
Сол жаспен тағдыр мерген нені атқанын.

Сен бірақ жыламадың,күлімдедің
Тілемей басқалардың жұбатқанын.
Сен болдың жеткізбеген жастағы арман,
Шоқтығын биік тұрды басқалардан.

Ұрланып саған жиі қарай берді,
Достарым қасымдағы тастап алған.
Жан сырын жүрсе де әркім ілкі ұқтырып
Еліктей шыға қаштың үркіп тұрып,

Барлығын өлтірдің-ау күндестіріп,
Барлығын өлтірдің-ау ынтықтырып.
* * *
Бораны қақсап безілдеп,

Қақпанын құрды қыс торып.
Оралшы маған өзің кеп,
Күздегі кеткен құс болып.
Айтатын саған сөзім көп,

Арамыз жатыр алыс тым.
Оралшы маған өзің кеп,
Ақ селі болып августың.
Жапырақ болып дірілдеп,

Жаз желі болып гуілдеп,
Оралшы гүл боп күлімдеп,
Оралшы жыр боп күбірлеп.
* * *

Қызыл күрең шарабынан ұйғырдың
Тостағанда толтыра бір құй, құбым!
Бұл шараптай көздің жасын жаудырып,
Бұл шараптай көздің жасын тыйды кім?!

Жұлдыздардай тас төбеге тізілген,
Бұл шарапты жасадың сен жүзімнен.
Қайнап шықты жиып бұл шарап,
Сенің көктем, сенің жаз бен күзіңнен.

Талды-ау –талай балдырғандай тал мүшең,
Айды ұйықтатып, қарсы алдың таңды сен,
Жазғы желдей саусағыңмен сипалап,
Жасыл бұлттай жүзімдерге жаудың сен.

Еңбегіңнен тарттың алға сый бүгін,
Сол еңбегің – күрең шарап! Құй,құрбым,
Жалын шарап шарпып өтсін жанымды
Қыздарының көздеріндей ұйғырдың.

(Сапаржан Хайдаровтың рухына)
Қанатын жайған тауларға ақ шуда бұлттар ақ жалын,
Сілкініп жалын қалғанда құяды жерге ақ жауын.
Анда-санда жарқылдатып найзағай, ойнатады қанжарын,

Айналада жөңкілген ақ шуда бұлттар ақ жалын.
Ерсілі-қарсылы аспанда сонау бір бұлттар жүр шұбап.
Әр қақпаны қаққандай қонатұғын үй сұрап.
Ала жаңбыр – ақ жаңбыр көкірегіңді кернейді,

кернейді де тербейді.
Құяды әкеп қиырдан көк жусанның иісін ап.
Қара түндей, түр-түсі қап-қара бір көмірдей,
Ереймен тау бұлтты күн бұғып қалған көрінбей,

Қап-қара түн толқиды жер астына лақтырған,
Сонау аспан бұлттары жаңбырының көліндей.

Ақ жауындар, ақ жұлдыздар – ақ құйын,
Секілді олар татан-тасқа секірген нақ ақ тиын.
Ұқсайды аспан күмпілдетіп пісіп жатқан күбіге,
Кірдік барып паналауға шоқ қайыңның түбіне.

Жапырағымен жапты-дағы сал қайың,
Бізге бір қос бола кетті дап-дайын.
Сонымен болды ақ қайың құт ұя!
Жапырақ, жаңбыр қосылып,

Жел барабан қоса ұрып,
Салынды әндер құпия!,
Бұл да бір қызық түндер ғой,
Түн ішінде тербемейді кімдерді ой.

Ереймен тау адыр-бұдыр жоқ бұтаң,
Көлдеріңді күзетеді, көк шалғында көк құтан.
Ақ шағала бұлтқа армандап жетуді,
Жерден көкке лақтырылған ақ орамал секілді.

Жирен тазы тәрізді тас секпіл бет,
Жел жазуы,сел жазуы жүріп өткен екпіндеп,
Бір кездерде шапқан жүйткіп құлагер,
Мұнартады мың құбылып құба бел.

Бел белесте отыр ма екен күнге тосып алақан,
Құлагермен бірге ұшып көңілімен сал Ақан,
Көз жасындай мөлдіреген мұнар бел,
Жыртық көңіл саңлауындай шұбар бел,

Бір сұмдықты біліп тұр-ау мына ел,
Қалың топты қақ айырып өтетін,
Қарақшыға қасқайып бір жететін,
Көрінбейді-ау Құлагер.

Аты келген алып жатыр нар, шапан,
Қара дөңде қарауытып қалды Ақан.
Күңіреніп көлдер, еңіреніп желдер, шуылдап аппақ селеулер,
Қобыз болып сарнайды енді бар жапан.

Ат қайда енді, ат қайда,
Бақ қайда енді, бақ қайда,
Арқаны ақ шаңдақ қып,
Құлагер ат шаппай ма?

Шабыты келген ақындай көздеріне шық тамып,
Бұл суретті аспанға, болады әуре,бұлт салып.
Әне бір бұлт Құлагер,
Көтерген ала аяғын.

Мына бір бұлт – құба бел
Сүбесіндей жаяның.
Көңілімнен сол бұлттар, кқп сурет көшеді,
Қоңыр желдер,мөлдір желдер,

салқын желдер еседі,
Жалынымен сүйіп кешкі ауаны,
Шоқ-шоқ қайың – көгілдір газ жанады.
Жердің шөбі көмкерілген жылтырайды шықпенен,

Жазық жерде жүреді ылғи бұлт төмен.
Көз шағылысты
Кездесіп көп отармен –
Көп нүктемен.

Ерейменге қалсақ керек,
Шыныменен жақындап,

Ей,Сапаржан,
Біз де қалмай қатардан,
тартайықшы бір шылым,
Естимісің түнгі оттардың дүрсілін.

Жатырмыз жасыл қайыңды,
көкпеңбек шыңның түбінде,
Жаңбырдан қорқып жасқанып,
аюдай кірген ініне,

Ереймен тауды жамылып,
Ереймен таудың түбінде.
Осынау байтақ аспандай,
Жаңбырлы бұлттың астында, кеткендей таңда ұзарып,

Иманжүсіп қашқандай.
Қараңғы түнде ауылдап,қара мойыл көзді қыз алып.
Жібермей жатыр ақ жауын Ереймен тауға шегелеп,
Керегекөз кепірқосақпен тұтқындап жанды ыза ғып.

Естілді ме екен,
естілмеді ме екен салған бір әнім кім білсін,
Ереймен тауда өлеңім болып бір жүрсін,
Ойларсың мені жүр екен деп деп қай жайларда,

Болғанмын қорықпа бораған оғы майданда.
Ереймен тауда сұп-сұрғылт болып жүзді күн,
Құлагердей құла бұлтты күз бүгін.
Жаз кетіп енді, әкеткен жасыл шалғынын,

Ұйқылы күзде келеді күздей қалғығым.
Ереймен тауда есейген шаруа көңіл жай,
Ораққа түсіп орылып біткен егін жай.
Ереймен таудың Ереймен таудай адамы,

Аспанға шығып жұлдыз боп түнде жанады.
Тауларда-адам,
Аңдарда-адам ,
Жер мен көкке жалғанған,

Көрінбей олар
Түседі көзге
Таңдарда жанған шамдардан.
Таулардан таулар

Тарайды құстай оянған,
Жолдардан жолдыр тартады алға
Жолаушыдан ой алған.
Сілкініп таңда саңқылдап таудың қыраны,

Самалдай желпіп қарсы алдыңнан шығады.
Сәскедей шаңқан, аспандай дарқан мейраммен
Көсіліп жатып омырауына шақырады, ойхой,
Ереймен!

Жас батыр ақыры қаза тапты жауынан,
Жаңа қосылған айырылды мәңгі жарынан.
Көп заман өтті, табылды оның қылышы
Ерейменнің еңсегелі тауынан.

Басқан талай көшіп-қонған құм үстін,
Жалын жүзі тотығыпты қылыштың.
Жатыр енді шаладан қалған шоқтай боп,
Найзағайдан сынып түскен бір ұшқын.

Ерейменнің шыңымен
Барады бұлттар өрмелеп.
Бұлттарды жеңіл буымен
Көтереді көл демеп.

Биікке сонау шығып ап,
Төгер ме жасын бұлт жылап.
Түсер ме таңда сол бұлттан
Маржандай мөлдір шық құлап.

Аспанның алыс төріне
Барады бұлттар жаяулап.
Жылайды сосын егіле
Жаңбырмен сырын баяндап.

Қаптады тұман үйірі,
Өлеңтіге күтін деп,
Күншалғанның биігі
Будақтап жатты түтіндеп.

Көк тастар көзден жоғалды,
Жоғалды көзден қашып жер.
Көк асқар көзден жоғалды,
Жоғалды кқзден жасыл көл.

Аралас айқай-сүреңге,
Аспаннан жатыр оқ ұшып,
Жоғалмас үшін бұл жерде
Өтті ақын солай соғысып.

Туысыңның үйіндей
Ереймен тау жолығар,
Тәттімбеттің күйіндей
Тәттімбеттің көлі бар.

Ереймен тау қалады,
Шығарып сап Баянға.
Төсінде көк аралы
Ұқсар жасыл бояуға.

Жатады тау серейген,
Жасыл қайың әдіптеп,
Ереймен десе Ереймен
Қоймаған атын халық тек.

Төңкерілген кеседей,
Төбесінде күн жатыр.
Шатқалы кең көшедей,
Ереймен тау бір батыр.

Көрінгендей өңінен,
Еліміздің өткені.
Өркеш-өркеш өткелі,
Қысы,жазы,көктемі.

Осы тауға бір соқпай,
Өтетұғын жыр тоқтай,
Жолаушыны шақырып,
Ұшқын атқан гүл шоқтай.

Өтті үстінен қаншама,
Заманалар көшкіндей.
Жасы кәрі болса да,
Тұр Ереймен ескірмей.

Көңілің жай боп тынығар,
Бозталда жақсы іні бар.
Бозталда жақсы келін бар,
Биязы нәзік үні бар.

Боранды күні паналар,
Бозталда жақсы аға бар.
Жеңге бар шымшып әзілмен.
Жайыңды сенің шамалар.

Көтерер адам көңілін,
Құрбылар қанша жез таңдай.
Қасиеті ме жерінің
Барлығы бойшаң Бозталдай.

Қарт Ереймен қапсағайлы батырдай,
Қарт ереймен аңғал-саңғал жатыр жай.
Күншалғанның басы бұлттың ішінде
Көрінеді қылт-қылт етіп шатырдай.

Дала бүгін құлашын кең жайғандай
Ақ қайыңдар желкілдейді айдардай..
Қан соғыстан қалып қойған Ереймен
Ешбір жауға олжа болып байланбай.

Ерейменнің көп болады дауылы,
Ерейменнің көп болады жауыны.
Соның барін елемейді ешқашан
Табиғаттың өзіндей өр тау ұлы.

Емес жай бір жалған атау
Біледі ел бұл биікті.
Ерейменде Күншалғантау
Тұғырдай боп тұр сүйікті.

Шың басына шатыр тігіп
Алып қашып сүйген жарын,
Жатқан екен батыр жігіт
Желге айтып мұңды зарын.

Сол күнді оған күліп үміт,
Күн шалыпты таудың басын,
Сол күні мұңлы жігіт
Аялапты қарлығашын.

Бірақ сол сәт зырлап ағып,
Бола алмапты ол бақытты.
Қара бұлттар ұрлап алып
Күнін жігіт жоғалтыпты.

Батырған жас досын мұңға,
Махаббаттың мекеніне,
Ең алдымен осы шыңға
Соғады күн көтеріле.

Тым таңсық болмаса да құз дегенің,
Сонда да сені, Ереймен,іздеп едім.
Өзіңнің күн шалған сол маңдайындай,
Өзіңнің томсарған сол айбарыңдай

Мен саған күреңіткен күзде келдім.
Бауырыңда жатып қалған тастар жусап,
Құйылған жанарыңнан жастар бусап.
Даланың байырғы бір дастарқаны,

Дарыған жүрегіне жастар қаны,
Көріндің таңертенгі аспанға ұсап.
Ерлердің алып қалған даусын жастай,
Көрінді көк көлдерің таусылмастай.

Ереймен, жеттім саған Қусақты асып,
Елжіреп көрісіппіз құшақтасып,
Кетпедім көңілімнің мауқын баспай.
Шалдардан көп жасаған батаны алып,

Аунадым шалғыныңа жата қалып,
Жаныма тиді жайлы жылы лебің,
Желге ұшқан жапырақтай дірілдедім,
Сен соған жүрме, Ереймен, қапаланып.

Біз жүрген шақ кеш еді ғой,
Ерейменнің тауларына түскен қара көлеңке.
Күзгі бұлттай көшеді ой,
Сүйеді бізді жеңешедей жел ерке.

Ренжіме кездесіппіз, көк жаңбырлы күзде біз,
Үйірінен бөлінген бір үйректей,
Сөгілмесін дегенменен іргеміз,
Тағдыр кейде кетер алып билетпей.

Әлі талай алдымызда жаздар көп,
Жылама сен, күз бұлтындай егіле,
Қонса болды сол жаздарда қаздар кеп,
Жанымыздың көліне.

Ерейменде біз шықпаған дөндер бар,
Ат шаптырым шашыраған шалғайы.
Ерейменде біз түспеген көлдер бар,
Ай секілді жарқыраған маңдайы.

Ерейменде қадірменді жеңге бар,
Бізді күтіп үйін тіккен арнайы.
Ерейменде ескен еркін желдер бар,
Ақсақалдың әміріндей айқайы.

Ұнатпай қалса дауылдай,
Ереймен шаңы бұрқырайды.
Дүрілдеген жалындай,
Көңілі түссе шырқырайды.

Барлығы оның кере қар,
Бір қуаныш, бір қайғы.
Ерейменді көрмесең,
Өкпелейді жер мият.

Өнегеге шөлдесең
Өзі бір тұрған ғибрат.

Береке- құтқа бетегесінің сүті ұйтқы,
Далаға мынау қараңдар!
Көріңдер мына көкала толқын мұхитты,
Ортасында боз жусанды бұрқыраған аралдар.

Көгалы сені кеудесіне аунатып,
Самалы сені самұрықтай самғатып,
Кетеді алып ол байғұс,
Сағымнан сағымдарына,

Адырдан адырларына.
Жете де алмайды жолда қонбай құс.
Тамаша көктем балауса шөппен,
Балапандарды жасырып.

Айдынды көлдерден,
Шалғынды жерлерден
Жем іздейді асығып.
Жалбырап жалы,

Жаудырап жаны.
Шабады қырда құлыншақ,
Жүзеді күн де,
Балапан гүлге,

Көзіңнің тынбай қырын сап.
Боз төбелерге,
Боз көделерге,
Күміс боп көлі шашылып.

Тұрады тауы,
Күндіздей қары
Аспанға сонау асылып.
О, далам менің,

Құшақтап сені
Әкетем деген
Құшаққа сен бір сыйып па ең.
Тұманды теңіздерді,

Мұнарлы аспанды
Көтеріп тұрсың иықпен.

Желге сүңгіп,
Шомылды да жауынға,
Тағы бір күн өтіп кетті
Ерейменнің тауында.

Тұрды Ереймен ертедегі секілді ер Толағай,
Салқын тартып тоңазыған
Сұрғылт түсті қоладай.
Жолдар таудың бұралаңында жоғалып,

Жолдар қайта жолығады оралып,
Дала жолы қан құйысқан,жан қиысқан досыңдай,
Дала жолы кете алмайды бір-біріне қосылмай.
Көлдің бетін сызғанындай қанатымен қаз-үйрек,

Бұл далаға жолдар тартып,сала берген жаз ирек...
Шырқасаң бұлттан жоғары ұшып,
Күнге де жетер жолдар бар,
Жолдармен жолдар бар,

Жолдармен жолдар қол алысып,
Жалғасады ормандар.
Дала бұлт жатқан
Ағыл да-тегіл жыр әні.

Су ішіп жаңа бұлақтан,
Қарғып бір ала тұманнан,
Киік боп алдан шығады.

Сәбиден жаны жас киік,
Қарсы алдымда тұрып қалды қасқиып.
Өртейтін жанды шоғың бар,
Көз жауын алған таладың.

Атайын десем оғым бар,
Ата алмай саған қараймын.
Жабыссам ба екен серіппеге,
Обалымды отқа артып.

Дірілдеймін кеткендей
Қол-аяғымды ток тартып,
Жанымды босқа қылма әуре,
Жаудырап тұрсың сен неге,

Жем болғың келіп тұр ма әлде,
Желігіп түсіп кермеге.
Аңсасаң егер-алдыңда көл бар күмістей
Кетесің бе одан кеудеңді төсеп бір ішпей,

Жарысқын келсе даланың желі тұр дайын,
Шаршасаң егер – шашағын тосар бір қайың.
О, сәбидей жас киік,
Әлі де кетпей, алдымда тұрсың қасқиып.

Аңшылық ғұрыппен,
Олжаны аңсап қаным
Шүріппеге
Бір барып бір қайтады саусақтарым.

Саусақтарым шүріппеге
Бір барып,бір қайтады,
Атпа деп басын
Ала бұлтты шың шайқады.

Сындырма деді көк,
Ұшқыр қанатымды.
Көлдері көз жасындай мөлдіреп,
«Атпа» деп дала тұрды.

Көз алдымда
Бүкіл жер қызарды өрттей.
Қарауытты күн
От шашқан ыза-кектей.

Жараланған оқ тиіп бұлдырақтай,
Талмаурады жүрегім жұдырықтай.
Киіктей үркіп,
Лақтырдым мылтығымды,

Тұрдым сүртіп шыланған кірпігімді.
Тамағым міне,пышақпен бауыздасаң,
Дегендей, қайтейін мен,жауыз болсаң...
Орманның ойсыз-мұңсыз,сәулесіз түкпіріндей,

Ерейменнің шомылып түні ақ терге,
Еңбекпен өткен жаздары-ай.
Кереге көзді дәптерге
Жазылған қол жазбадай.

Көк жасыл өлке суреті
Секілді мың түсті аспан.
Бидайдың сонау бір шеті,
Көлдерге барып тіреліп,

Тауларға барып ұштасқан.
Таулардың жолы шашылған
Сан өрмелі қамшыдай.
Жердің бетін жасырған,

Ақ бидай мөлдір тамшыдай.
Маңдайлардан
Бұлттай үзіліп,
Қара жерге тер тамған,

Қарақшы болып жарысқа,
Қамшы болып намысқа,
Ерлерді күткен серт алдан.
Көктемнің ала таңынан,

Еңсеріп істі күн қызбай.
Аялы алақанынан
Дән шашып жерге жұлдыздай.
Ерейменнің ерлері,

Далаға жауды ңн болып,
Ауада жанды таң болып,
Судың сылдырындай.
Күлкісін қырда қалдырды.

Баланың былдырындай,
Ұйқысын қырда қалдырды.
Олардың түн мен күндізі,
Бұрқана ақты бұлақтай.

Жоғары шырқап жұлдызы
Жанып тұр күн шырақтай.

Сабырлы ойдың салқыны
Ұрады мені әр түні.
Көзімнен бір-бір ұшады.
Көктемнің алыс жарқылы.

Ол күнге таппай жол тура,
Үрлейміз ойдың шоғын біз.
Жібермейді толқынға
Жағаға тартып қоңыр күз.

Гүлсіз, наусыз атыраптай,
Суалған көлдей ағынсыз.
Бұтақтан ұшқан жапырақтай
Жатамыз қалай жалынсыз.

Ереймен, кеттім мен сенен,
Боз далалы боз таңға,
боз торғай болып шаншылып,
Толқының болып теңселем,

Тауың боп көкті қаусырып,
Күн менен түнді ұйықтатпай,
Асудай биік, армандай алыс айтылды ән.
Күй төкті домбыра – қақпақша омырау,қиық тақтай.

Тыңдамас оны қай туған.
Домбыра ғой бұл
Еміреніп жұрт мұңына еліткен,
Париждің залын қос шегімен күңіренткен.

Европаға тартқан бір таң-тамаша сый құздан,
Шашырап жатқан шалғайды бір төбеге сыйғызған.
Атадан қалған қасірет пенен шаттықтай,
Домбыра ғой бұл –

жаны мөлдір ақ бұлттай.
Ереймен, кеттім мен сенен.
Боз далалы боз таңға,
Боз торғай болып шаншылып,

Толқының болып теңселіп,
тауың боп көкті қаусырып.
* * *
Тбилисиден Ереванға кетерде,

Грузин қызы, кездестің сен бекерге.
Алты-ақ минут қалды поезд жүруге,
Алты минут танысуға жетер ме?!
Сызық тартып көктегі құс жолындай,

Қалдың есте Церетели томындай.
Поезд жылжып жүре берді асығыс,
Терезеден өзің болып көрінді ай.
Жалындаған шабытымның құсы боп,

Көздеріңнен тастап кеттің ішіме от.
Ұзақ жолда серік болдың сен маған,
Қиялдағы көрген ғажап түсім боп.
Тым болмаса бір жүрмедің бір кештей,

Қалдың тіпті бір ауыз ауыз сөз тілдеспей.
Көңілім бір күңгірт тартты түндей боп.
Жалғыз жұлдыз тұрдың өзің түнде өшпей.
Тбилисиден Ереванға кетерде,

Грузин қызы, кездестің сен бекерге,
Алты-ақ минут қалды поезд жүруге
Алты минут танысуға жетер ме?!

Қызыл ат мініп,қызыл тумен,қызыл таңда бір шапқан.
Сәкен Сейфуллинді,
Хамза Ниязиді
Революция бір тапқан.

Олар жаңа поэзияны тербетіп,
Жаңа ырғақты, жаңа жырды
жаңа ұрпаққа тыңдатқан.
Бір құшақтаса екі өлкені қызыл атлас таң нұры

Бір шайқалса екі өлкенің бас түйісіп шалғыны.
Сол секілді бір қауызда бүршік жарған екі дән,

Бірге шапқан арғымақтар ауыздықпен алысып,
Бірге аққан дариялар көк теңізге жарысып,
Алматымен бір түйіскен Ташкенттей
Әлішер Навои, Абай Құнанбай тұр қолдарын алысып.

Бір арықтың екі бетін бойлай өскен терегім,
Сол теректің бір жамылдық жасыл тудай желегін.
Самарқанның сарайынан сәулетті
Қазақтардың қолтаңбасын көремін.

Жоқ біздерге бауырымыздың аласы,
Жалғыз аттам аулымыздың арасы.
Алматыда алшаң басып жүреді ылғи Миртемир
Атақан ақын ботақан болып, деп қазақты – нағашы.

Өз өзенім өзге емес Зеравшан,
Жұлдыз ортақ, ай да ортақ, тең аспан.
Қай жағынан кіресің деп Бұхара –
Он қақпасын барсам бірден кең ашқан.

Жер сілкініп, бірнеше күн қаз-қатар,
Өзбектерден болғанында жаз қатал.
Бірге ортақ деп, рақат пен азап бар,
Бірге салды Ташкентте үйді жердей мықты қазақтар.

Аңғардың да бақша баулы құсы бір,
Таулардың да ақша қарлы қысы бір.
Қараторы, қара қасты, қолаң шашты қыздардың
Бір-бірінен айнымайтын түсі бір.

Өзбек бауырым!
Сүйем деген сөзім саған азырақ,
Күнің – ашық, жүрегіндей жазың ақ.
Күлімдеген көздеріңнен.

«Күнім» деген сөздеріңнен,
Түйіскен көңілдеріңнен,
Сүйіскен еріндерден
Осы өлеңді

Толқисың бұлттай көк жібек,
Шеберсің көрген қалар таң.
Күніңдей ыстық елжіреп,
Жаясың құшақ, Самарқан.

Ащы жас жуып бетіңді,
Асулар қанша сен асқан.
Сарғайып жеткен секілді,
Сол мұңнан саған Зеравшан.

Жол таба алмай жоныңда,
Бебеу қақты жел ыршып.
Қарақшылар қолында,
Бықсып жандық қоңырсып.

Ортасынан ор құмның,
Сарнаған сары жебелер.
Айғағындай сол күннің,
Аңыраған кәрі төбелер.

Навоидің сөзімен
Мұныңды шағып тастарға
Ұлықбектің көзімен,
Қарадың лағыл аспанға.

Иба қылған иіліп,
Қыздардай табақ көтеріп.
Жанарды тартып үйіріп,
Жанады қазір от ерік.

Жанады қазір жерің де,
Жүзім – Жұлдыз.
Анар – Таң.
Көп ойлар салып көңілге,

Навои қалды ойланып,
Аузына бір сөз түспеді.
Қасынан қалмас айналып,
Махаббат деген құс па еді?

Көрінбей салған күйікке,
Махаббат деген дақпырт па.
Әлде бір сонау биікте,
Қалқыған жайлап ақ бұлт па?

Ел кетіп әлсіз еріннен,
Шөлдеген сусап шағында.
Күміс шаң болып көрінген,
Махаббат деген сағым ба?

Махаббат бос бір арман ба,
Жамылған бекер лақап ат.
Бар болса егер жалғанда,
Қайда жүр со бір махаббат.

Осылай ақын мұңданып,
Отырды талдың түбінде.
Өзі де талдай ырғалып,
Кей кезде басып күбірге.

Махабатты іздеп таппаған,
Зар болып жалғыз сөзіне.
Қасында жатыр хат-қалам
Жарамай қиын кезіне.

Шашырап шыққын күнменен,
Он төрттегі ай туған.
Бәрі де көне тілменен
Махаббат болып айтылған.

Көзінде жастар тізбегі,
Тулап бір тепкен тереңнен.
Махабатты енді ол іздеді,
Жүрегінднгі өлеңнен.

Дариялардың ағысымен,
Көк иірім бау ішімен.
Кернейлердің даусымен,
Намангаға келемін.

Орта Азия гүліменен,
Оттай ыстық күніменен.
Жүрегімде туып өлең,
Намангаға келемін.

Құшақтап қызыл тандыр нанды,
Жұтып жұпар жаңбырларды,
Жанның шөлін қандырғалы,
Намангаға келемін.

Өзбектердің тұз-дәмімен,
Бірге жанып күз бағымен,
Бірге билеп қыздарымен,
Намангаға келемін.

Қарай-қарай алға асыға,
Қолды созып алмасына,
Ән боп соған жалғасуға,
Намаганға келемін.

Алакөбе таңнан тұрып,
Бізбен бірге жарысқандай.
Жатыр бір тас алға ұмтылып,
Атылатын арыстандай.

Өзі соққан табиғаттың,
Таңырқап бір сұсты аңына.
Аялдамай тағы тарттық,
Шаһимардан қыстағына.

Тастар,тастар,жақпар-жақпар,
Таулар,таулар,қатпар-қатпар.
Солардың нақ ортасында,
Қалғып жатыр кәрі шатқал.

Ақ тұмандар ақ шаңдақтай,
Жолда тұнған ұйып қалып.
Баспалдақтар,баспалдақтар,
Кетті бізді биікке алып.

Баспалдақтар,баспалдақтар,
Санаймыз біз шетімізден.
Баспалдақтар,баспалдақтар,
Артық дейді екі жүзден.

Айнала бұлт кептерлердей,
Кеттік енді біз аспандап.
Артымызда өткелдердей,
Қалды екі жүз баспалдақ.

Бастады ол жаңа күнге,
Жол үстінде қадап шынар.
Өлтірді оны қара түнде,
Күнге қарсы қарақшылар.

Қаны оның алаулады,
Түн ішінде жанған оттай.
Жау барар жер таба алмады.
Жар іздейді жарқанаттай.

Жатыр Хамза шың басында,
Жатыр Хамза күн қасында.
Күмбезді үйде жатыр Хамза,
Жететіндей мың ғасырға.

Өзбекстан,тұрдың ақын жыры боп,
Жүректердің дүрс-дүрс соққан тілі боп.
Жанды біздің алдымызда түндерде,
Қызыл гүлдер әр төбенің күні боп.

Достық біздің бұлжымайтын мәнгі заң,
Бау-бақшаңнан тәтті ләззат алды жан.
Суларымен,
Нуларымен желпіді,

Әнді қала, сәнді қала Әндижан.
Кернейлерің келеді деп жар салды,
Хауыздарың тосты мөлдір кәусарды.
Ферғанаға феруза гүл көтеріп,

Өзбек қызы өз күніңдей қарсы алды.
Орта Азия ішінде сен үлкенсің,
Жасың сенің болашақа тіркелсін.
Мәңгіліктен басталған соң тарихың,

Мәңгілікке таусылмайтын бір кенсің.
Өзбекстан,жаңа дүние таңы боп,
Көтердің сен күншығысқа жалын от
Өзбекстан өз бауырым,ауылым,

Қазақтардың сен дегенде жаны жоқ.
Ұлы жолда өзгеріп бір құбылмай,
Келе жатыр достығымыз суынбай.
Тілек таза мөлдір бұлақ суындай,

Жүрек таза таңның аппақ нұрындай.
Бұл онкүндік достығы ғой екі елдің,
Қошеметтеп төбеңе сен көтердің.
Ықыласыңды, ғазиз өзбек бауырлар,

Мен де өзіңдей жүрегіммен өтермін.
Өзбекстан,ашық болды құшағың,
Көкірегімді биледі бір күш ағын.
Мен өзіңнің бауырыңа ұсадым,

Мен өзіңді ауылымда құшамын.
Ертең келіп біздің жерді көрерсің,
Алатаудың құшағына енерсің.
Қазақтардың ақ жанындай қарсы алар,

Әр үйлерден ұшқан аппақ көгершін.
Хош бол, диқан, жердей мықты ер адам,
Хош бол, ұлы Ленин тұрған кең алаң.
Хош Зеравшан, хош Самарқан, хош Ташкент,

Болсын әр кез дүние сау, ел аман.
Көрсеттіңдер бізге құрмет салтанат,
Көрсеттіңдер мол мейірім мархабат.
Сыйларыңды, жырларыңды барамыз,

Алатауға, ауылдарға арқалап.
* * *
Сәулендей таңда жылт еткен,
Сыйлашы маған күлкіңді.

Сыйлайсың онда жыр төккен
Шабытқа толы мың түнді.
Сыйлайсың кешкі бұлттарды,
Сыйлайсың биік зеңгірді.

Сыйлайсың таңғы шықтарды,
Сыйлайсың түскі мөлдірді.
Тас бауыр осы дүниенің
Жүрегін жырмен жылытып,

Басымды саған иемін
Бәрінде сол сәт ұмытып.
Жаныма аңсап шөлдеген
Себеле,жаңбыр,бұлтыңмен.

Өмірде күліп көрмеп ем,
Желпи бер жылы күлкіңмен.
* * *
Күркіре,күн,күркіре,

Жерді сілкіп тоқымдай.
Жүрегіме жыр түне
Найзағайдың отындай.
Жау, көктемнің жаңбыры,

Жереге түскен жақұттай.
Сенде менің тағдырым,
Көрем сені бақыттай.
Жамап жатыр аспанды

Буалдыр бұлт бүтіндеп,
Жандырып жартастарды
От шығарып, түтіндеп.
Жөнелгенде желігіп

Найзағайлар зымырап.
Көк көйлегі сөгіліп,
Жыртылады ыдырап.
Қаперімде оқ атқан

Қарғайды да құдайды.
Жандай жолда тонатқан
Бұлт томсарып жылайды.
Тыңдап тамшы билерін

Әлде нендей күйге ендім.
Күркіреген аспаннан
Күй тартуды үйрендім.
* * *

Қоя тұршы өзгені,
Қызық жаңбыр сөздері.
Көк жапырақ ішінен
Жаутаңдайды көздері.

Көк тамшылар қағады,
Терезені жиі ұрып.
Жапыраққа қонады,
Құс секілді құйылып.

Себелейді бұлт тамшы
Кеулеп қайың тамырын.
Көктем,қыстан құтқаршы,
Жаусын тынбай жауының.

* * *
Варзоб өзен шыңды жарып,
Буырқанған қыста қатпай.
Жалы желмен суыл қағып,

Қарақшыға ұшқан аттай.
Тау бүйірін солқылдатқан,
Бар керемет күш – ағында.
Ол теңіз боп толқып жатқан,

Сол Гиссардың құшағында.
Асырмас ед тар кезеңнен,
Табиғаттың келсе күші.
Болып шықты Варзоб өзен,

Балалық шақтан бірге өстік,
Жалаңаяқ құм кештік.
Жарыстық жасыл желдермен,
Жапырақтармен тілдестік.

Буындай бозғылт моншаның,
Бұрқылдатып жол шаңын.
Тікенге балақ сыдыртып,
Шеңгелдің тердік моншағын.

Сайрандап жаздың түнінде,
Күлкіні жалғап күндізгі.
Тұңғиықтың түбінде
Жусаған көрдік жұлдызды.

Мүлгідік бірге тоғайда,
Сүңгідік бірге көп ойға.
Болды бізге қиялдай,
Аспан – сурет, көл – айна.

Бір құдықтан су ішіп,
Бір қақпадан бірге аттап.
Бірге ойнап – күлісіп,
Бірге жүрдік жыр жаттап.

Құбылмадық өзгеріп,
Тез тарқайтын думандай.
Көрді бізді өзге жұрт
Тумасақ та туғандай.

Татулықпен күн өтіп,
Кеттік солай жақындап.
Көңілдерді жүдетіп
Бұрқ етті от лапылдап.

Қара түнді жамылып,
Бір вокзалдан аттандық.
Бір ауланы сағынып,
Бір қаладан хат та алдық.

От пен оқтың ішінен
Оралдық біз елге аман.
Ескі достық күшімен,
Бір жалғастық Еламан.

Жүзге деп ептеп жетерміз,
Тұрсақ қазір елуде.
Бұрынғыша өтерміз,
Кір түсірмей көңілге.

* * *
Содырлы бір сотанақ,
Бір шырқап жоғары,
Бірде кенет жата ғап,

Ішін тартып соғады,
Бұл даланың бораны.
Билейді боран,билейді,
Цирктегі аттардай.

Мың арыстан ішінде
Аласұрып жатқандай.
Боран солай далада,
Қарды шашып атады

Сол бораннан кеудемде.
Дауыл ойнап жатады.
Орнатады ол ақ тауды,
Кереметтей сиқырмен.

Ұнатады ол мақтауды,
Құстар салған қиқумен.
Жер аппақ бір бояумен.
Жатады ылғи боянып.

Ертелі-кеш боранмен
Безілдейді оянып.
* * *
Жылжып ауыр составтардай,

Бұлт кернеуі жатыр көшіп.
Жол үстінде ақшаңдақтай,
Бұрқырайды боран жанып-өшіп.
Туысып бір шатқалмен,

Туысып бір ақ қармен.
Арқырап бір ақпанмен,
Аласың борандатып,
Жел қанаты суылдаған.

Ой салады,
Көңіліңді алаңдатып.
Шіркін қазір бала болсаң,
Көк мұз кешіп дала қонсаң,

Ұшқанменен басыңнан ерте көктем,
Тастаса да қанша жаз,
Күзді артына.
Еламан еркелеткен

Мүслима тұрғандай қыз қалпында.
Алмайтын қазір тіпті сүйіншіге,
Қиямет-азап шығып-кірушіге.
Мүслима тұратұғын сол кездері

Першиннің көшесінде,
Бірінші үйде.
Ол кезде сол бір үйдің жиһазы жоқ,
Демейміз оның сонда сый – азы, көп.

Со бір үй қашан барсаң көрінетін,
Мүслима мінезіндей биязы боп.
Еске алып өмірдің кең,
тарлығын да,

Елемей жоқтығын да,
барлығын да...
Айқасып Еламанмен ұйықтайтынбыз,
Мүслиманың мүсініндей сандығында.

Таңертең сыйлап үнді шайыменен,
Тал түсте тойдыратын жайыменен.
Кешкілік сәл қабағы түйілетін
Дәме етіп өзі жайлы дайын өлең.

Ол сырды айтпайтынбыз жария қып,
Жататын аунап сыртта дария ағып...
Мүслима, саған өлең жаза алмадым,
Ішімнен жүрдім сенен сан ұялып.

Не керек жасық-жамау босаң өлең,
Сөз басын
Сөз болмайды қосқанменен.
Достардың жүрегіндей болу керек,

Адал сыр, ақ жарқын жыр досқа деген.
Бір кезде атаса да жат есімін,
Аңғармай аңғал кездің қатесін мың.
Мүслима сонда мақтан етуші еді

Ерлігін революционер әкесінің.
Мүслима!
Құралайдан соң,
Бір айдан соң

Туыпсың.
Майда
Майдың гүлі болып шығыпсың,
Сол баяғы жаздағы жас шыбықсың,

Сол баяғы тұңғиықтай тұнықсың,
Қатты емес,
Тәтті айтылар
Жар назындай

Жалбырап жерге шыққан жауқазындай,
Мүслима жібек мінез, жайдары жан
Соғатын самалымен тау жазындай.
Мүслима!

Бүршік жарып, Сыр талындай,
Жасай бер жақсы әкенің ұрпағындай.
Жасай бер жақсы ананың сұңқарындай.
Жасыңды өзің де айтпа,

Мен де айтпаймын.
Жасай бер сыр алдырмай,
Сын тағылмай.
Жүйтки бер құралайдай жүйрік болып.

Үстінде сары пальто,
Сары тысты дәптері де.
Қызылорда институтының
Бір сары қыз отыратын

Қадалып қақ төрінде.
Кім білсін үш алды ма?
Емтихан кездерінде,
Кім білсін түсе алды ма,

Жігіттер көздеріне.
Ортада – ойшыл өлең,
Басталды той торқалы.
Сахнада мен – «қойшы Көбен»

Роза – «Сарқырама»
Роза Бағланова!
Сайрады сахнада,
Роза Бағланова!

Аңсаған арман етіп,
Жеттің сен өз күніңе
Қызылорда институтына
Соғып тұр.

Соғып тұр сен,
Балалық мезгіліңе.
Срнда сен жолығасың
Балалық өз үніңе!

Отыз метр орға құлағанда,
Партизан Қасым жылаған ба?!

құлау керек, -
Депті қарқылдап, көңілін сұрағанға!
Сақтайды ар- ұятты,
Қайрат-қажыры мұқалмай,

Жұмыртқа коньякті,
Жұмыртқа ішіп,
Тартады коньякті,
Кебірсіген көнегімен,

Тат басқан шелегімен
Жарықтық Қажымұқандай.
Түссе де ізі,
Жеті ажалдың

Ол өзі ойлайды
Мейірімді деп бет ажарын.
Сілкиді күлкісімен
Баспаның этаждарын.

Қайғыдан қазылмайды
Тұрса да жылап іштей.
Басы оның жазылмайды
Шаншылып құлап түспей.

Партизан болғанымен
Бұл бір жан қыз қылықты,
Партизан Қасым
Үй іші орманымен

Өмірі қызғылықты.
* * *
Маған бабам қалдырған,
Үзіп алып жаңбырдан.

Көзіңнің тамшы жастарын
Көңілін оттай жандырған.
Маған бабам қалдырған,
Маңдай терін, бай күшін.

Кейде есінен тандырған,
Қара өазан қайғысын.
Ой көлінде тоғытып,
Шаттық етем шер мұңды.

Қайта соғып, қорытып,
Балқытамын жер, күнді.
Маған бабам қалдырдың,
Қасіретті қайғыңды.

Мен балама қалдырам,
Өзім ашқан ай, күнді.

Бұлдырады жыр әлемі,
Сарала тозаң сағымдай.
Әкеңнің салған әуені
Жөнелді ағып ағындай.

Елтіді ол асқақ әуенге,
Балқыды Нұрқан жырымен.
Әлдилеген әуелде,
Қаз тұрды ана тілімен.

Шырақтай түнде жанып тік,
Анаға жасап ізетті,
Дүниені бүкіл тәрік қып,
Әкенің жырын түзетті.

Жыршы боп шықты ақыры,
Ішінде өрті лаулаған,
Торғайдың болды ақыны,
Әкесінен аумаған.

Еікейіп бір күн құлады,
Әкенің құшып қабірін.
Торғайда дөңдер жылады,
Еңсесін басып ауыр мұң.

Көз жұмып кеште ол жатты
Әкесінің қасына
Бір күмбезді ел орнатты
Екеуінің басына.

Жанына таппай ем азық,
Жоқтауын айтты ел енді.
Бір күмбез тұр құлазып,
Құшақтап екі өлеңді.

Қап-қара бұлт көкте ойнап,
Қабағын түйді қатал күз.
Жел лебімен от жайнап,
Жалындап жатты жапан дүз,

Жарасына ем іздеп,
Шайқалды дала кең-байтақ.
Қотарылды теңіздей,
Егескен жауын ел жайпап.

Жұлдыздай жанды жыр болып,
Дұшпаннан кегін алған ер.
Жайқалды қырда гүл болып,
Төгілген қан,тамған тер.

Кетті талай арман боп,
Қайғыға сап өзгені.
Әр қалада жанған от –
Сол ерлердің көздері.

* * *
Жас қала кеп орнады.
Құлазып жатқан қиырға.
Қарсы тұрды орманы,

Қиыршық атқан құйынға.
Жас қала отын көтеріп,
Сәулелер тізді бағанға.
Тер теңіз боп өтеліп,

Толқынын тосты адамға.
Алақан жайды жас гүлдер,
Балапан ертті қоңыр қаз.
Ашылды күндей әйнектер,

Көргенге соны көңіл мәз.
* * *
Қызыл кеш – қызыл іңірлер,
Қызыл тас – қызыл қорғандар,

Қызыл үй – қызыл түбірлер,
Бресте жанған ормандар.
Тұжырап өткен тұл жылдар,
Шарпылған талы жыңғылдар.

Тартылған суы өзендер,
Сарқылған әні бұлбұлдар.
Қызыл іңір шағында,
Солардың сырын білген кім.

Ойпыр-ай, менің жанымда
Өрті бар со бір күндердің.
Күйдіріп жанды тілімен,
Жатады лаулап түнімен.

Аспанда қалып түтінім,
Жанамын лаулап күнімен.
Тулайды менің кеудемде,
Көкала түтін тымырсық.

Өрт ішінде өлгендер
Жатады тынбай ыңырсып.

Қиялым желдей,
Көңілім көлдей,
Оған жаңбырлар жауып жатады,
Қар жауады, мұз қатады,

Онда дауыл мен бұлттар ауып жактады,
Солар жүректі сыздатады.
Онда асыл күндер болады,
Рауанды таңдары бар.

Онда жасыл гүлдер болады,
Жемісті баулары бар.
Менің көңілімді ұғу үшін
Бірде дауыл болып соғып,

Бірде жаңбыр болып жауу керек.
Менің жанымның құбылысын
Тек табиғаттан тбу керек.

Көрінді Алтай шыңдары
Жүзіндей әппақ алмастың.
Атына балап арманның
Жалына оның жармастым.

Мұз жалды мәңгі қыраттар
Өлеңнің жолын сызғандай;
Кеудемде ақты бұлақтар
Күлкісін құйған қыздардай.

Сөз керек сенің өзіңдей,
Жетер ме сені мақтауға әл.
Үлбіреп тұрған ақ талдар,
Мөлдіреп тұрған ақ таулар.

Тұрсыңдар бекер үндемей
Туса да бір айтар шақ.
Кеудемді кернеп бір дүлей,
Атылғым келді айғай сап.

* * *
Тіріл менің өліп қалған күндерім,
Тіріл менің семіп қалған гүлдерім.
Күнім едің, өлген ақын ағалар,

Гүлім едің, ақын қыздар бір менің.
Сендерді жоқ деген сөзге нанбаймын,
Мен өзімді бостан-босқа алдаймын.
Неге жырдың тұнығына қанбаймын,

Неге гүлдей күн нұрына жанбаймын.
Сендерге айтар бұл дүниеде кім өкпе,
Жұлдыздай боп жанасыңдар жүректе.
Әулиедей көремін мен сендерді –

Шырақ болып жанатұғын түнекте.
* * *
Жан-жағынан қаптады адам қамалып,
Тар бөлмеге кірді бұғы паналап.

Ұстап алып көзін байлап бұғышы
Жас мүйізін кесіп жатыр аралап.
Шештік көзін, қалды бұғы күйбеңдеп,
Жарыққа енді ол жаңадан үйренбек.

Басын шайқап секіріп ол жөнелді
Бір найзағай атылғандай иреңдеп.
* * *
Сөзің майда жанға жайлы сынаптан,

Ат арытып келдіңдер деп жырақтан,
Қара нан мен алдымызға бал қойып,
Су әкеліп бердің тастай бұлақтан.
Балды асап, суды ішіп жатты жұрт,

Іздегенін сіздің үйден тапты үміт.
Тілің маған бал секілді көрінді –
Дүниеде барын білдім тәттілік.
* * *

Ағып барып тоқтады
Қос жұлдыздай қос киік.
Жалтылдап жанар оттары,
Қарайды бізге состиып.

Содан соң кетті зымырап,
Солқылдап жатты жер төсі.
Жоқ болды көзден бұлдырап,
Даланың жүйрік еркесі...

Болар ма ғажап мұншама,
Нәзіктік деген керемет!...
Шалынбас көзге тұрса да
Аспаннан ақ нұр себелеп.

Шалынбас көзге бір тамшы
Өнгені жерден мың гүл боп.
Естілмес сірә гүл даусы
Сайрағанмен бұлбұл боп.

Кеудемде бұлбұл гүл шулап,
Көмейден саулар наз ытқып.
Билейтін жанды шым-шымдап,
Сиқырлы күш-ау нәзіктік.

* * *
Ақ бұлттар ауып барады
Айдында жүзген аққудай.
Ақ бұлттар ауып барады

Аспандағы ақ тудай.
Ұзатылған ақ қыздай,
Бара ма кетіп жат жұртқа.
Қиял бір тыным тапқызбай,

Телміртеді ақ бұлтқа.
* * *
Сен,махаббат,жолықтың қайта маған,
Бұл сыйыңды мен қалай қайтара алам.

Қиялдағы суретті жайып салып,
Бір-ақ адам өзіңді қайталаған.
Өмірімнің танытқан құбыласын,
Сол секілді жалғансыз бұл расым,

Тұңғыш гүлдің иісін содан тауып,
Жұтам одан тұңғыш гүл шұғыласын.
Сол бар барлық мен жүрген төңіректе,
Айтам оны бейіштің желі деп те.

Періштедей жұп-жұмсақ қанатымен
Сол көтеріп келеді мені көкке.
* * *
Тозсын термен орамал

Тек махаббат тозбасын.
Тек сүртпесін орамал
Көңілдердің көз жасын.
Жүрсін менің қалтамда,

Бұл орамал серт үшін.
Жүрегімді әр таңда
Шаң түсірмей желпісін.
* * *

Сенің үйің тау қасында,
Сен шыңдарға менен жақынсың.
Сен жұлдызға жалғасуға
Аспанмен тілдесіп жатырсың.

Сен биіктеген сайын
Жұлдыздар биік болып көрінеді.
Сен күлген сайын
Таулардан бұлақ моншақ төгіледі.

Қыс едім мен, жаз боп қайттым.
Сенің назды күлкіңнен.
Өлең жазып таңды атырам,
Ұйықтамастан бұл түн мен.

Жолығысу сағаттары
Қалайынша өтті тез.
Қара түнде шамдай жанған
Қарсы алдымда өтты көз.

* * *
Дала қызық дала нұрлы
Көктем,жаз,қыстарымен.
Өзен қызық үйрек-қаз құстарымен.

Адам жерге,өзенге құмартады,
Күн қасына аспанға ұшқанымен.
Сол секілді мен саған құмартамын,
Сенсің маған балауса гүлі Арқаның.

Сенсіз жерде бұлттардың қоршауында
Тұрған шыңдай тұнжырап мұнартамын.
* * *
Кетесің ұшып сен ертең,

Қарайсың биік сен үстен.
Көңілде қалып көлеңкең,
Сүңгисің бұлтқа, періштем.
Кетесің көзден ғайып боп,

Қанат қып бұлтты көктегі.
Қайғыға жүзіп қайың боп,
Қаламын сенен шеткері.
Бұлбұл құс ешбір жырламас

Бағына барып енгенше.
Сағыныш көлі құрғамас
Айналып сені көргенше.
* * *

Алты қырдың астынан
Дауысыңды танимын.
Баяғы бір жастық ән
Базары мен бағы үйдің.

Еседі еркін қызыл жел
Тартқан жастық күйін шат.
Мөлдір жасыл жүзімдер
Тізіледі түйін сап.

Күржиеді дүрегей,
Жанары өткір, сақ құлақ,
Секілді үйге бір өгей
Жапан кезген шапқылап.

Жоқ көңілде мұң қапа
Отырмын үй түбінде.
Құрылдайды құрбақа
Құлазыған іңірде.

* * *
Тереземді қағады
Асығып жел,
Жүрегім жарылып барады,

Ғашығым, кел.
Тереземді қағады жел-
Долы қыстай.
Көп күн өтті

Біз жүрміз жолығыспай.
Жел ақырын басады
Сақ аңшыдай,
Тереземді ашады

Хабаршыдай.
* * *
Күн көтерді желкем,
Бұлттар көшті,желдер есті.

Қайдасың, еркем,
Тартасың сен көмескі.
Қызарып жүзіңдей таң атады,
Ұялып көзіңдей күн шығады.

Қайдасың,еркем,
Жүрегім сені ойлап түн шығады.
Қазан аттар жарысады
Беріп желге төсін,

Басымнан ауыр ойлар ауысады,
Сен мені әніңмен тербетесің.
Алыстан елестейді
Аққудай аппақ денең.

Мен сені аппақ көкірегімде
Өз өлеңімдей жаттап келем.

Үйдің іші ала қоңыр,
Ала қоңыр ағады өмір.
Ай туғанша асығады
Балапандай бала көңіл.

Бұл дүниенің бәрі достай,
Жоқ секілді менің жауым.
Өтсе біреу амандаспай,
Бүтін емес,көңіл жарым.

* * *
Аз ғана күн тойдым деп,
Асқақ сөйлеп лепірме.
Мен тындырып қойдым деп,

Жұрт үстіне секірме.
Тез толыссаң күн қақтап,
Тез қаларсың ортайып.
Жұртқа ере алмай бұлғақтап,

Отырарсың шоңқайып.
* * *
Оятамын бұлбұлдарды
Оятамын ұйықтап қалмасын деп.

Оятамын армандарды
Әлемді шарласын деп.
* * *
Кеудемде тау оты бар атылмаған,

Кеудемде бұлт оты бар шатырлаған.
Кей кезде кейбіреуден қатар жүрген
Сәулелі ашық аспан жақын маған.
* * *

Жел деген бір ойнаған
Табиғаттың шаттығы.
Тау деген ой ойлаған
Табиғаттың қарттығы.

Жатық ойлайды:
Күнім жаңа басталды деп,
Жалыныммен төңкерем аспанды деп,
Дауылыммен ұшырам тастарды деп.

Қарттық ойлайды:
Күнімді аяқтап келемін деп.
Сабырыммен бәрінде жеңемін деп,
Дарынымды ұрпаққа беремін деп.

Жастық ойлайды:
Қарттық сабырынан ауысса деп,
Қарттық ойлайды:
Жастық жалынынан ауысса деп.

Қайғы мен шаттық
Жастық пен қарттық
Келеді бір жүріп,
Бірі жылатып.

Бірі уатып,
Күлдіріп,
Бірінсіз бірі жоқ,
Бірінсіз бірінің күні жоқ,

Қайғысыз шаттық жоқ,
Қарттықсыз жастық жоқ,
Жастықсыз қарттық жоқ.
* * *

Көкті бұлттар жабады,
Жерег ақ қар жауады.
Көкте бұлттар ауады
Ақ қар еріп ағады.

Көкті бұлттар жабады-
Қыстың соңғы қары бұл.
Көктем есік қағады
Төр сонікі бәрі бір.

* * *
Қайран ғана қарттық –ай,
Түн боп басқан еңседен.
Жарбақтамай жат былай

Кім сұрайды жөн сенен.
Қартаяды көлдер де
Кемерін ортайып.
Қартаяды дөңдер де

Қашады одан жол тайып.
Қартаяды таулар да
Қыр арқасы мүжіліп.
Қартаяды баулар да

Бал жемісі үзіліп.
Жазда гүлдер жанса да
Алауламас жерде көп.
Тырысса да қаншама

Қартаймайтын пенде жоқ.
* * *
Көз ілмей кейде шығамын,
Шатасып талай көріп түс.

Жаңғыртып қайта қыр әнін,
Жатады қаптап келіп құс.
Осы бір елес жоқ болып,
Артынша боран соғады...

Жанбайды гүлдер шоқ болып,
Ұшпайды құстар жоғары.
Түңіліп түзтің өзіңнен
Таба алмай ойға бір азық,

Жалтарып күннің көзінен
Жабығам кейде құлазып.
* * *
Өлеңдер кейде бітпейді

Басталып қалар аяқсыз.
Әлде сор, әлде құт мейлі,
Қалған да болар таяп күз.
Теңіздей болсаң жарады

Сарқылып күшті бітпеген.
Өлеңшіл қазақ жараны,
Жаңа бір жырды күт менен.
* * *

От ішінде шыныққандар,
Қасиеттеп аққан қанды
Ұмытпаңдар, ұмытпаңдар
Құрбан болып жатқан жанды.

Солар құрбан болғаны үшін,
Атады енді күліп таңдар,
Солар сенің ар-намысың,
Ей, тірілер ұмытпаңдар!

Қанда майдан түлектері,
Жауды женген алып батыр,
Өлмес үшін жүректері
Жалын болып жанып жатыр.

Өлгендердің атақ –даңқы
Найзағай боп шатырласын.
Өлгендердің махаббаты
Жалын атып лапылдасын.

Батпасын күн қан жамылып,
Атсын еркін күліп таңдар.
Ей,тірңлер,ей,тірілер,
Өлгендерді ұмытпаңдар!

* * *
Аспанның жұлдыздары бар,
Тұманның ақ тулары бар,
Даланың гүл қыздары бар,

Өзеннің аққулары бар,
Олар мүмкін басқаларға,
Емге табылмас дәрі шығар.
Ал менің жүрегімде,

Солардың бәр-бәрісі бар.
* * *
Ескі доспен кездессең,
Жас күнің түсер есіңе.

Дариға, со бір жастықтың,
Ере алмай қалдың көшіне.
Қызара бөрткен тобылғы,
Қайда екен со бір қайран шақ.

Жүр ме екен кешіп өмірді,
Аспанда жүзген айға ұқсап.
Кәрілік қайғы есте жоқ,
Ойында жалғыз шат-думан.

Екі қол қанат-еспе боп,
Толқынды кері лақтырған.
Екі көз, екі күн болып,
Жер-көкті шолған нұрымен.

Жайқалып жаным гүл болып,
Тербелген жүрек жырымен.
Тобылғы түсті тор атым,
Жүр екен қайда жайылып.

Үстіне қайта қонатын,
Келетін кім бар қайырып.
* * *
Көп пе, аз ба өмірді кім өлшеген,

Енді өанша асуды асып,жол шегем.
Тірі түнде хабарласып тұрайық,
Көптен бері хат алмаймын мен сенен.
Бір ауыр бұлт басады ылғи еңседен,

Жапырақтай діріл қағып теңселем.
Тірі күнде хабарласып тұрайық,
Көптен бері хат алмаймын мен сенен.
* * *

Ауырмашы сен жалғыз, ауырмашы,
Батыр болып барлығын қабылдашы,
Сен ауырсаң үзіліп аунап түсер,
Тамбай жүрген көзімнің ауыр жасы.

Сен ауырсаң мен кімге мұңды ашармын,
Сенсіз қалай алдағы күнді асармын.
Сен болмасаң дүниеде сүйенішім
Айтшы кіммен егіліп сырласамын.

* * *
Басына бұлттан басқа жастанабаған,
Алатау ақ иықтай аспандаған.
Сұп-сұр боп сұрапылда қатып қалған,

Көзінен шық мөлтілдеп жас танбаған.
Тәкаппар басқа тауды менсінбеген,
Өзіне-өзі ешкімді теңсінбеген,
Дүниенің бар дауылы, найзағайы,

Шайқасып шыңдарыммен көрсін деген.
Елеңдеп ешбір затқа дүрлікпеген,
Тұрады бұлт ішіне сүңгіп терең,
Сүйемін адуынды алып күшін,

Сүйемін өр мінезін илікпеген.
* * *
Жаз келді жүзі жарқылдап,
Жел соқты, таудан аңқылдап.

Қанатын керіп сілкінді,
Көлдерде қаздар қаңқылдап.
Айнала жартас жаңғырып,
Жасарды дала жан кіріп.

Тастағандай тор көзді,
Бұлттардан аспан ау құрып.
Жасыл теңіз жер үсті,
Көбік маржан көл үсті.

Құстар үнін қырға алып,
Жедеқабыл жел ұшты.
Қабат-қабат сандығын,
Табиғаттың аштырып,

Айналаның барлығын
Жаз тастады мал қылып.
* * *

Көк жалына қонады күн,
Сәулелері шашырап.

Естисің сен көксіл үнін
Қызыл ала таң атса.
* * *
Қалса болды халқымызға

Қартаймайтын жас өлеңдер,
Қалса болды артымызда
Жантаймайтын жас емендер.
Көшер өмір заңы менен

Қолын бұлғар жаз алыстан.
Шулы көктем әніменен,
Шақырар тек қаз алыстан.
Бәрі кетер бәрі де өтер

Қыста көшкен қарлы бұлттай.
Кетпес зая – бәрі бекер,
Қайталанар жаңғырықтай.
Шулар жасыл жапырақтар

Ән секілді жеткен бізге,
Гүл көтерер топырақтар,
Шулар толқын көк теңізде.
* * *

Ақ Еділде қала бердің
Айтылмаған жыр болып,
Жалғыздықты жаңа көрдім
Жолықты ол мұң болып.

Ақ Еділдің кемерінде,
Бірге тұрған ұзақ таң.
Қала берді кемелерде
Бір үн қатып ұзақтан.

Сенің нәзік даусыңдай,
Жапырақтар дірілдеп,
Ақ Еділдің кемерінде
Қала бердің назданып.

Ақ Еділге келермін мен
Аққулар мен қазды алып.
* * *
Көп адамдар көре алмай іздеп өткен,

Келе жатыр ғажайып бізге көктем.
Шақырамын гүлдерді күзде солған,
Шақырамын құстарды күзде кеткен.
Көктем ерттеп көк жасыл жатыр атты,

Қыс мүжіліп қыс деген аты қапты.
Шақырамын тулаған толқындарды,
Шақырамын шулаған жапырақты.
Білмейтұғын жіктеуді, алалықты,

Шақырамын ақ көңіл балалықты.
Көктем жатыр құшақтап жасыл нумен,
Дүниеде тәкаппар бар алыпты.

Жасыл теңіз,
Қоңыр самал,
Шағыр бұлт.
Тарғыл аспан.

Көк жапырақ,
Сары мүк.
Соған қарап қатып қалды Левитан
Содан басқа дүниенің бәрі ұмыт.

Ұлы шебер, о табиғат құдірет,
Соғасың- ау сом тұлғаны бір рет.
Левитанды алды дереу тұтқындап,
Қайталанбас сиқырлы сол сурет.

Табиғаттың өзіндей дәл қайталап,
Сол суретті түсіре алар қай талант,
Қатып қалды қозғала алмай Левитан
Көзі талған жым-жырт түндей ай қарап.

Тарғыл аспан,
Қоңыр самал,
Шағыр бұлт.
Жасыл теңіз,

Көк жапырақ,
Сары мүк...
Соның бәрін сыйғызға алмай суретке
Жүрегі оның кетті кенет жарылып.

* * *
Кешір мені, мезгілсіз мазаласам,
Басым міне, жазғырып, жазаласаң!
Алматының сыймаймын көшесіне

Бір жақсы өлең кей кезде жаза қалсам.
Төбем көкке ұзарып тиіп жетіп,
Алатаудан шырқаймын биік кетіп.
Алғыс айтам тәңірге,жаратқанға –

Көтергендей аспанды иықты етіп.
Ақ жауын боп үнемі себелемей
Кейде шабыт тоқтайды келе бермей.
Онда менде жаңағы ірілік жоқ

Онда бұғып жүремін бөденедей.
Өткен күнге өкінем қыдырыспен,
Нендей пайда көрдік біз жүгірістен,
Алаңдаймын айқайлы думандарға

Таң асырған тұлпардай тынып іштен.
* * *
Бауырың бүтін, тұрғандайсың түгел сен,
Мың тірілдің, бұл жылдары бір өлсең.

Ұшып жатыр дұшпандарың қаңбақтай.
Жырларыңмен бір үшкіріп жіберсең.
Тұрғанында жырыңда от қан жүріп,
Жылдар сені ұшыра алмас шаң қылып.

Туған жермен бірге жасап кетерсің,
Өзеніндей, тауларындай мәңгілік.
Сен табиғат, табиғат сен бір ұғым,
Табиғаттай ұзақ болар ғұмырың.

Орман болар ойлы жыры шулаған,
Баяғыда өзің еккен шыбығың.
Сұңқар даусың алыс самғап шарқ ұрар,
Әрбір сөзің қайта түлеп жарқырар.

Тірі жүрген дұшпандарың тамтырап,
Өр даңқыңның дауылынан қалтырар.
* * *
Көк түтінін шұбатып аспанға атып,

Поезд жүріп барады шапшаңдатып.
Сен барасың поезда алабұртып,
Жарар еді алдыңнан тапсаң бақыт.
Жарар еді алдыңнан тапсаң бақыт.

Жарар еді бір күні сені поезд
Жібермесе түтіндей аспанға атып.
* * *
Үлкендік бар, кішілік бар,

Тағылық бар, кісілік бар.
Бірі саған у береді,
Бірі саған ішіріп бал.
Бірі саған жас жапырақ,

Бірі саған тас топырақ.
Бірі сені дана етсе,
Бірі етер қас-ақымақ.

Саяхатқа тағы да
Шақыр мені, түз желі.
Кел оралып алдыма
Канибадам күздері.

Асқар таулар, қол беріп,
Тік көтеріп ал мені.
Аппақ гүлдер,жол көміп,
Шаш сиқырлы сәулені.

Елдің жырын толғаған
Ұзақ болсын өмірім.
Тәжікстан, бер маған
Канибадам өрігін.

Таудан таңдап гүл өріп,
Алысқа көз жіберіп.
Сен айтқансың жастықтың
Белгісі деп бұл өрік.

Жүз жасайды кемінде
Бұл өріктен татқан жан.
Қанибадам жерінде
Сұра әйтпесе қарттардан...

Елдің жырын толғаған,
Ұзақ болсын өмірім.
Тәжікстан, бер маған
Канибадам өрігін.

Желпіген гүл мен ауаны
Жігіттік деген бақша еді.
Қаракөз сонжа қадалды
Көздері қандай жақсы еді.

Жақсылық талай іздедім,
Тұп-тұнық қара көздерден,
Жастықтың жаптым іздерін
Жасқанып жала сөздерден.

Қаракөз-қанжар қадалды,
Амалым қайсы көнбеуге.
Жасырғанмен жарамды,
Қара дақ қалды кеудемде.

* * *
Бұл кезде өмірде жоқ батыр ақын,
Өлеңді де, оқты да сапыратын.
Тасқын алып селдетіп құйып алып,

Жасын болып жауына атылатын.
Өмірі оның бұл кезге жетпеді ғой,
Өзі оның піспеген көк те еді ғой,
Бірақ оның нәр алып нөсерінен,

Шешек жарып қаншама көктеді ой.
* * *
Көз жұмды ол жаздың таңында,
Қадалып бір оқ қапыда.

Талма түстің шағында.
Хат келді оның атына.
Иесіз қиын хатты алу.
Одан да қиын қайтару,

Хат күйігі өртеген
Көңілде жоқ жай табу...
* * *
Қаламымды сұрайсың,

Білмейсің бе,бауырым,
Қалам менің қанатым,
Қалам менің қаруым.
Қаламымды сұрайсың,

Білмейсің бе, бауырым,
Қалам менің дарыным,
Қалам менің жарығым.
Қаламымыды сұрайсың,

Білмейсің бе, бауырым.
Сырымды айтар ақтарып,
Қалам менің – аруым.
* * *

Не бір ақын, не бір батыр құдірет,
Тірлігінде аталмаған ұлы деп.
Қара түндей сөніп олар өмірде
Өлгеннен соң жанған елдің күні боп.

Олар үн боп кездеседі ауадан,
Олар гүл боп кездеседі даладан.
Олар кешкен от пен суды, тау-тасты,
Өздерінше қайта басар әр адам.

* * *
Қалдың қалай қан жылдардан,
Қалдың қалай тамшы жастай.
Жауған отты жаңбырлардан

Қалдың қалай қарлығаштай.
Адымды алға бастырмаған,
Сеңнің іркіс-тіркісінде,
Төпеп көзді аштырмаған.

Қалай жүрдің бұлт ішінде.
Жер теңселіп, көк шайқалып,
Жанды теңіз, жанды жаһан,
Сол топанды кек қайтарып

Қалйша сен қалдың аман?!
* * *
Өткен істі еске сап,
Өмір бойы қоймайсын,

Ерте туып,кеш жасап
Өлмеймін деп ойлайсын.
Өсек десе көміліп,
Ұйыйсың сен қатықша,

Жүргеніңді жегіліп,
Сезбейсің сен уақытша.
Маған да күн не түрлі,
Демейсің сен кез келер.

Өліп жатқан секілді
Жамандықтан өзгелер.
* * *
Қыстарда да қыстар бар жылытатын,

Жаздарда да жаздар бар суытатын,
Жүрегіңді қанша өртеп күйдірсе де
Жаулықта да жаулық бар ұмытатын.
Дүниенің болғанымен тапшылығы,

Туар бір күн жарқырап жақсы күні,
Жел жүгіріп өткендей желді желпіп
Толқында да бар өмір жас дүбірі.
Дүниеге қарайсың кейде жылап,

Жалғыз өзің жатқандай елден жырақ,
Аспанынан көзіңе жас сұрайсың,
Тебіренген мінезді көлден сұрап.
Кейде аяздай жаныңда сезім қарып,

Ертеңгіге қарайсың көзің талып.
Алатындай бір күні сезінесің
Аспандағы айды да өзің барып.
Жел жүгіріп, бой жазып керіледі,

Толқын-бұғы бұғады, шегінеді,
Айқыш-ұйқыш дүние құшағынан.
Арпалысы өмірдің көрінеді.
* * *

Жолаушы адаспасын, қарсы алыңдар,
От жағып қара орманның қуысынан.
Жолаушы адаспасын, ән салыңдар,
Жол тапсын қараңғыда дыбысыңнан.

Өздерін санайтұғын елден асқан
Қатыгез адамдарға қол бермеңдер.
Солардың жанған отын көре алмастан
Дариға, аз ба бізде жолда өлгендер.

* * *
Жайғанда көктем келіп жас тал бүршік
Сен бүгін кеттің жерден аспанға ұшып.
Жасырды құшағына ала бұлттар

Көзімнен домалады жастар ыршып.
Жоғалдың көк жүзінде көк сағым боп,
Жүрегім жанып жатты от жалын боп.
Жолдарым жалт бұрылды мана жүрген

Келемін тас қиямен соқпағы жоқ.
Өзімнің көзімдегі жас тәрізді,
Қараймын бұлдыр сағым аспан жүзі.
Қараймын ала бұлтқа қалды ма деп

Құп-құйттай қаруытып басқан ізі.
Білмеймін шың-құздардан өттің қашан,
Бұрқырап жауып алған көкала шаң.
Мен енді бұлттарға да қарамаймын,

Көңілім қалатындай көп қарасам.
* * *
Сармақтың тартқанында «Сары өзенін»
Бір жалын шарпып өтті жан өзегін,

Басынан бабалардың талай өткен
Тарихтың алға тосты тар кезіңін.
Болса да жүрегі тас, жаны темір
Бұл күйге балқымасын нағып көңіл.

Кеудені мөлдір моншақ жауып кетті
Жас ағып жанарлардан ағыл-тегіл.
Іште шер аш бөрідей жатыр ұлып,
Қоғадай еңсе түсті жапырылып.

Кеудеде көшті асығыс күй керуені
Сарылдап сары өзендей сарыпылып.
* * *
Асырады мерген оны күшігінен,

Ұйықтады үйреншік кісі үнімен.
Ырылады келгендей оятқысы
Ұйықтап жатқан аюды қыс інінен.
Тіміскілеп тамағын тыстан сұрап,

Жүгірмеді далада тышқаншылап.
Жатты өзіңнің кішкентай үйшігінде
Ақ мылтық боп атылған қысқа шыдап.
Су-суанын, сорпасын үйден ішті,

Жоламады тағамға жиренішті.
Бір-біріне бірауық ермек болып,
Иесі итке, ит оған үйреністі.
Еркін болды жан болмай именерлік,

Арсалаңдап ойнады үйге де еніп.
Үй иесі кеткенде шаруасы боп
Өлтірді итті көршісі ине беріп.
Иесінен ит жайын сұрады жұрт,

Ұстатпады ол көршісін куә құрып.
Көзге ұрып, көршіні ұйықтатпай ит
Құлағына тынымсыз тұрады ұлып.
* * *

Жер биігі осы екен деп қалмаңдар,
Адырлардың ар жағында таулар бар.
Жер шыңырауы осы екен деп қалмаңдар.
Одан терең теңіз жатқан ақғар бар.

Арманға адам жетті екен деп қалмаңдар
Арманның да ар жағында арман бар.
Сол арманның асқарына шығуға
Үміттерді арқан етіп жалғандар.

* * *
Түндерді түксиіп аспан суық,
Қарағайлар қарайды тастан шығып.
Қарқаралы қарайды тас төбеден

Жасағайдай биіктен астамшылық.
Әлі алыста, алыста Қаршығалы,
Ұрады тек жаңбырдың тамшылары.
Щақырады Қасымның қыстаулары

Щақырады Талдының тал-шынары.
* * *
Бұл өлеңім жеткенінше,
Тблисиде күн жылынар.

Жауар бәлкім суық жаңбыр,
Жауар бәлкім жып-жылы қар.
Сенің найза кірпігіңдей,
Бүршік жарар көгеріп тал.

Шашып мөлдір жұлдыздарды
Эльбрусқа шөгер бұлттар.
Руставели алаңында,
Адам теңіз толқынында

Жүзерсің сен таң алдында
Шота томы қолтығыңда.
Сенің нұрлы жанарыңнан,
Жауар мүмкін жас жаңбырлар.

Сенің айдай қабағыңнан
Күліп қарап аспан тұрар.
Бұл өлеңім жеткенінше,
Тбилисиде күн жылынар.

Жауар бәлкім суық жаңбыр,
Жауар бәлкім жып-жылы қар.
* * *
Қара түндей жаба салған,

Қайда сияр қайғы мынау.
Қуған бір кез таласа арман
Достарымнан айырылдым-ау.
Көрмейді олар кещкі күнді ,

Келмейді олар шақырғанмен,
Естімейді ешбір үнді,
Келмейді олар аһ ұрғанмен.
Көрмейді өмір таңын бірге,

Жақпайды өлең шаңын бірге,
Олар енді жер астында
Қара түндей тар үңгірде.
Енді олар мирас-мұра

Көкірегіңді жатқан кернеп.
Қалды солып жер астында
Жүректері соққан «мен» деп.
Олар кетті түнге ұрланып,

Бұрқ-сарқтқайнап өтті дүлей.
Сөйлемейді күмбір қағып,
Кең даланың көкірегіндей.
Көңілім шер мұң толқыған,

Алаулайды қазір ішім.
Достарменен бірге отырған
Көзден ұшты мәжілісім.
* * *

Гүлдер аз ба өзім туған қырларда,
Жарлымын ба жан сусыны-жырларға,
Исфаһанның неғыламын болатын
Теміртауда өз болатым тұрғанда.

Айтылған бір аңыздар мен жыр үшін,
Исфаһанның неғыламын қылышын.
Өз жерімде қылыштар бар көтерсем
Жарқырытар күндізгідей түн ішін.

Исфаһанның жырламаймын сұлуын,
Тоқпақ жалдай толқындаған бұрымын.
Қара қөзді тәмпіш мұрын қара қыз
Берсе дболды жүрегінің жылуын.

* * *
Аппақ жон,шоқ-шоқ қайыңдар,
Ерттеулі ақ боз аттардай,
Боз көделі адырлар

Боз сақалды қарттардай.
Жазвққа шөккен кемедей,
Бұл таулар қанша жыл тұрған?!
Жел сөгіп төсін шегедей

Отымен жайдың бұлт ұрған.
Өртеген орман орнына,
Астынан жердің тепсініп,
Жол салып тыңнан соңғыға

Қайтадан өскен көк шыбық.
Құртамын тағдыр десе де
Сұрамай ешбір салауат,
Табиғат көктем өседі

Біріне-бірі паналап.
* * *
Үндемей ішке сыр сақтап,
Көзінен жасы бұршақтап,

Қаралы сұлу жылайды,
Жар қабірін құшақтап.
Күн алыста күркіреп,
Жылайды жаңбыр сіркіреп.

Соғыста солай тұратын
Зеңбіректер зіркілдеп.
Жылайды жас жапырақ,
Жел соққанда қалтырап.

Қабірде тек жанып тұр
Қызыл жұлдыз жарқырап.
* * *
Күңірендім күздің күніндей

Қасірет болды тым күшті,
Аядым ағаш түбінде
Жығылып жатқан бір құсты.
Кетіпті басып қыс соқыр,

Басында жылап қыз отыр.
Кеткендей бір ырысы
Жаратылыс аяды,
Жылады жеті дыбысы,

Жылады жеті бояуы.
* * *
Күнде тұрып ертелеп,
Жерге сеуіп ақ күміс,

Алматыда ентелеп,
Есіктерді қақты қыс.
Қайда жазғы жолығыс,
Еркін күндер болды ұмыт.

Жатыр ма екен долы қыс
Жалғыз жанды тоңдырып.
Аяз қарып үсіріп,
Боран бір ой түсіріп,

Жатыр ма жар қалтырап,
Қыс лебінен қысылып.
Азу тісің сақылдап,
Күлме аяз, мәз болып.

Жар жүрегін лапылдап,
Жылытармын жаз болып.
* * *
Тобылғы жазда,

Гүлдер жанады екен,
Далада өрт болып,
Тобылғы жазда
Жар күткен жаман екен

Екі көзің төрт болып.
Тобылғы жазда құстар ұша алмайды екен
Көлді төңіректеп.
Тобылғы жазда түс алдайды екен,

Жылайды екенсің ұйқыңда еңіреп кеп.
Тобылғы жазда Тобыл жағасында,
Тобылғы орман өртенеді.
Толарсақтан байланған тобылғы ағашына

Торы атым тыпыршып жер тебеді.
Тобылғы жазда бір жаңа жыр келіп,
Толқимын да қиналамын.
Сенің әрбір сөзіңді шын көріп,

Айтқаныңа иланамын.
Төгіле-төгіле таусылар ма екенмін.
Егіле-егіле жаншылар ма екенмін.
Тобылғы жазда,тобылғы алып,

Тор атымды қамшылар ма екенмін.
Тобылғы жаздар, шоғырлы қаздар,
Сендер де бір ақылымды ал,
Сендер кеткен соң не етермін,

Аз ғана аялдамай тұра тұрып,
Ай, Күнді орбитадан қуа түріп,
Болашақ ғасырлардың аспанына
Барады ракетадай жыл атылып,

Жұлдыздай ағып өькен үні естілмей,
Тартады мәңгі жас боп жыл ескірмей.
Ең жүйрік поездарды артқа тастап,
Ең ұшқыр самолетті ілестірмей.

Жоқ оған пар келетін аңыз әлі,
Қажытпас шексіз, шетсіз жол ұзағы.
Жоқ оның якорь тастар пристаны,
Жоқ оның тоқтайтұғын вокзалы.

Тек қана ұшқырлықта тыныс бардай,
Тартады жылдар жылдам дыбыстардай.
Тартады көзге түспес сәулелердей,
Тартады желмен бірге туысқандай.

Жалындап жердің жанар тауларындай,
Ағындап адамзаттың арманындай.
Тартады жылдар уақыт тұлпарының
Үстінен туласа да аударылмай.

Бірде сел, бірде ұлпа қар жаудырып,
Бірде шөл, бірде көл ғып алдандырып,
Дүниені дөңгелетіп доп секілді
Тартады уақыт шырқап таң қалдырып.

Жүрмейді жылдар ескі көне іздермен,
Тартады жаңа жасыл теңіздермен.
Тартады жаңа темір тауларымен
Сарсылып талай ғасыр ел іздеген.

Тартады жаңа қала жалынымен,
Жанады жаңа күннің жарығымен.
Жаңартып жерді жаңа жауынымен,
Сөйлейді жаңа жауған қар үнімен.

Із тастап қалалардың беттеріне,
Із тастап жер үстіне, көк төріне.
Тартады жылдар, жылдар, алға бізді
Мәңгілік адамзаттың көктеміне.

Арпалыс жылдар өтіп күреспенен,
Күн бар ма жарық түнек тіреспеген.
Жақсылық жамандықпен жағаласқан,
Өмірде бар ма тегін үлес деген.

Әрбір тау түтіндеген әр ауылдай,
Ормандар көгілдір газ алауындай.
Электрлі күн жерде жұмбайды көз
Жылдарды бағып тұрған қарауылдай.

Шұбалған ақ жапырақ қыстың қары,
Секілді ақ үміттің ұшқындары,
Аязды көктеңбілді көк төсіне,
Жұлдыз боп жиылғандай құстың бәрі.

Суылдап қанатымен жалқын құстың
Алмастай шашады күн алтын ұшқын.
Зырлайды бірде көкте, бірде жерде
Мәңгілік заңыменен тартылыстың.

Таусылмас алда күткен арманым бар.
Келешек маған қарап заула, жылдар.
Дүние адамдары,бар болыңдар,
Дүние адамдары, сау болыңдар!

Аспанның күлімдеген
Миллион мың көздеріндей,
Алғашқы дірілдеген
Махаббат сөздеріндей.

Шеру күйін шерткен қолбасыдай
Көктемнің үлбіреп үзілген көз жасындай.
Мың өзендер мен
Мың көлдердің бастауындай.

Ақ сәулелері құйылған
Апрель аспанындай.
Қыранның қиядағы ұясындай,
Бабаның аманат мұрасындай,

Назды дауыс нәзіктіктей,
Төтеннен жол салатын тапқырлықтай.
Жаңа жылдың жарқыраған отындай,
Ар-намыстың таразыгер сотындай.

Өсектердің өрмегіне шатылмай,
Өлеңдерін күркіреткен ақындай.
Мөлдіреген меймандос көңілдеріндей,
Ерліктей.

Өз салмаған өзі білетін жеңілденбей
Өрліктей.
О, туған жер, тәңірім,ием де сен,
Тым арзан сөз жәй ғана сүйем десем.

Құлар едім желге ұшып қу бұтақтай,
Бір өзіңе сүйенбесем.
О, туған жер, сенсің менің күн,айым,
Сыйынатын бір өзіңсің, құдайым!

Адам мен адам ауысып,
Орнына келіп жаңа жұрт.
Жылдар мен жылдар жарысып,
Сілкініп жатыр жаңарып.

Қайраткер иә ақынның
Қаншаға жетті өресі.
Өзінше өлшеп жатыр күн,
Ол уақыт - әділ төреші.

Қайраткер болсаң қаншалық,
Ақтадың биік ұлы атты.
Түнді ұрып түнге жан салып,
Жұмсадың қанша қуатты.

Халқындай сынды көп көрген,
Тартатын алға кідірмей,
Өттің бе барлық өткелден
Шытырман шақта сүрінбей.

Жеңдім деп талай алыпты,
Кеттің бе екен мәз болып.
Қумадың ба екен даңқты,
Бәрі де саған аз болып.

Әлекті бүкіл елге сап,
Биіктеп жұрттан өз басың.
Терінен терең көл жасап,
Жұттың ба әлде көз жасын?

Көлгірсіп жүріп көзіңе
Тигізген елге қырсығын,
Сендің бе әлде сөзіне,
Жағымпаз жалдап, тыңшының.

Даладан бір дән таба алмай,
Жатқанда елің ашығып,
Шындыққа тура бара алмай,
өалдың ба бүркеп жасырын.

Халықтың мүлкін қалталап,
Тықтың ба ұрлап қапшыққа.
Мас болып көзің қанталап,
Жүрдің бе гулеп жат жұртта.

Мен өзім бәрін білем деп,
Ешкімді елеп ескермей,
Ой-қырды жалғыз түгендеп,
Сөйледің бе дес бермей.

Айтасың деп сын неге
Бет бақтырмай безілдеп,
Тұрдың ба оқшау мінбеде
Қиратқан бәрін өзім деп.

Тиді деп билік өзіме,
Қазынаны қалай сапырдың.
Уақыттың салып тезіне,
Бәрін де түзеп жатыр күн.

Уақыт бір сыншы ең қатал,
Уақыт бір батыр ер жүрек,
Қояды өзі сен жатар
Орынды да белгілеп.

Жылдардың түсіп ізіне,
Қарайды ол бәрін тексеріп.
Жалғанның жарық жүзіне,
Шығады шындық екшеліп.

Кететін биік алысқа ап,
Уақыттың шындық басқышы;
Көрсетер жарық жол нұсқап,
Уақытың Ленин басшысы.

Қабірінде жан ананың
Ойнайды гүл толқындап,
Қабірінде жан ананың
Тұрмын жалғыз бөркімді алып.

...Күн артынан,күн келеді
Кешікті екен ұлы нағып?
Алысқа көз жібереді
Тұғырға ана шығып алып.

Көз алдында көкшіл мұнар
Көрінбейді шығыс таңы.
Көз алдында көкшіл мұнар
Стокгольм пристаны.

Полицейлер андыздаған...
Қолын бұлғап тұр баласы.
Жалғыз қадам, жалғыз қадам...
Мемлекеттер шекарасы.

Палубада – Россия,
Байламақшы ұстап қолын.
Секілді оған бір тас ұя
Жағалауда Стокгольм.

Әр қимылын байқап, қарап,
Полиция жанталасқан.
Жалғыз қадам – байтақ дала,
Жалғыз қадам – жалпақ аспан.

Көрген жоқ сол жаздан кейін,
Ұлын үміт тірегіндей.
Білді ол, бірақ, аздан кейін
Күн шығарын жүрегіндей.

Жеңістің басшысы боп дабыл қағып,
Ленин көрген емес дамыл қағып.
Ғасырдың жанарындай түнңменен
Тұрады бөлмесінің шамы жанып.

Бір өзі табиғаттай жомарт кісі.
Әркімнің келеді оған қол артқысы.
Алдынан өтеді оның ақыл алып,
Атақты Алтай таудың болатшысы.

Білмейді дара-сыйды құрметіңді,
Барлығын жарылқайды күн секілді.

Сізге мен жіберіп ем бір жетімді.
Қырдың да ойдан шыққан жоқ егісі,
Малдың да жаюлы алда от-өрісі.
Аялап әр ананы алақанмен

Келеді әр сәбиді көтергісі.
Алдында тау көштері, көл тізбегі,
Түседі қаламының жерге іздері.
Ленин жүрегінен қуат алып,

Толқиды электрдің теңіздері.
Жұмыр жер арман болған алыстағы ай,
Ленин бөлмесінде табысқандай.
Төнеді столына күн секілді

Естіген жоқпыз сөзін де,
Онымен бірге жүрмедік.
Дариға-ай, тірі кезінде
Қалмадық жүзін бір көріп.

Омырауға оқ тізіп,
Бұзбадық патша қамалын.
Тұрмадық оған жеткізіп,
Алыстан майдан хабарын.

Болмадық бірге Горкада
Тепедік бірге сырғанақ.
Шығарып алып ортаға
Шаттанбадық гүл қадап.

Көктегі жанған жалғыз күн,
Сөнбейтін мәнгі оты Ильич.
Көре алмай қалдың ақ жүзін
Тек бізге осы өкініш.

Орнатқандай осы араға әлде кім
Ту түсіндей таңғы аспанды,
Тоқығандай тіні менен сәуленің
Күрең тарғыл татарды.

Кездерінде қатерлі жолға шығар
Қылыштың нұрын тосып күн нұрына,
Ант берген қолбасылар
Шығып алып Мавзолей тұғырына.

Қабылдаған революция жасаған батырларды
Мәрмәр тастың маңдайын күн шалғанда,
Қабырғада қалдырып атын мәңгі
Олар енді айналған шыршаларға!

Жеңістердің тоғысар жері болып,
Салатанатты тербелген күй үнімен,
Лениннің мәңгілік төрі болып,
Дүниені көтерген иығымен.

Қызыл алаң жайнайды от жалқыны боп,
Елімнің лениндік жас күні боп,
Тулайды қызыл мұхит толқыны боп,
Қызыл жалаулар тасқыны боп.

Екі жүз тоқсан үш
Тарихтан таңдап алған орын жайлы,
Екі жүз тоқсан үш
Паравозға неге аттар қойылмайды?!

Цифрлар тұр
Аңыз боп ой-армандай,
Күн суретшінің қолымен боялғандай.
Паравоздың ай сүйіп маңдайынан,

Өткен жолдың қатерлі қандайынан,
Паравоздың жалыны аспанды алып,
Шұғыласынан жалаудай таң жайылған.
Екі жүз тоқсан үш

Финляндия вокзлында тұр қазір демін алып,
Петроградқа келген ол Ленинді алып.
Дүниені тартқан ол елеңдетіп,
Күткен оны планета медеу етіп,

Октябрь ғасырының кочегары
Революция отын жандырған жеделдетіп.
Ойы балқып сол оттың жалынында,
Жүзі ұқсаған жаңа таң жарығына,

Революция отын жандырған жеделдетіп.
Ойы балқып сол оттың жалынында,
Жүзі ұқсаған жаңа таң жарығына,
Революция ырғағы шамырқанған

Қуатты локомотив адымында.
Екі жүз тоқсан үш
Жаңада ұқтым,
Болды-ау, сірә басқадан бойың биік,

Әйтпесе лениндей даналықтың
Кетпес еді кең байтақ ойы сыйып.
Екі жүз тоқсан үш
Менің ұғымыша

Жүрегің соғудан бір тынбағандай,
Сен бу атып бұрынғыша,
Дөңгелегің дүрсілдеп зырлағандай.

Тойды алып жұрт сағынған көптен-көп,
Алматыға жайды қанат көктем кеп,
Сапқа тұрған коло колонналар секілді
Проспекті жатыр жасыл көкпеңбек.

Көк пен жердің көпіріндей асулы,
Жұлдыз көзді зәулім биік жас үйлі,
Ленин проспектісі поездай,
Алматыны тау басына тасиды.

Проспектіде басын қосқан гүл түгел,
Таң арайын,одан көктің бұлтын көр.
Проспектімен адымдайды ер еңбек,
Проспектімен ағады ақ күлкілер.

Саңқыл қағып сілкінгендей қас қыран,
Фонтан шулап, атылып жер астынан,
Тәтті түстің таң-тамаша нұрындай,
Ақ көбіктен желбірейді жас тұман.

Мөлдір шуақ, өндір бұлақ табысып,
Балтыр түріп балғын талдар жарысып.
Алдыңнан сан көріністі жаяды,
Экранның айнасындай ауысып.

Проспектіден шалынады көзге алыс,
Өнегелі өнер сайыс, сөз жарыс.
Проспектісі Лениннің - өмірдің
Мәңгілікке тоқтамайтын қозғалыс.

Түн.
Көлеңкелер көлбең қағып ұзарған,
Түн.
Қызыл тулар

Қырмызы таң қызарған.
Кремль өркештері –
Ғасырлардың өткелі.
Кремль шыршалары –

Табиғаттың мәңгі жасыл көктемі.
Түн.
Дүние дем алып жатқандай,
Түн.

Жер тұңғиық көл түбіне батқандай.
Түн.
Москва жұлдыздары
Өмір шамын жаққандай.

Түн.
Қапсыра жатқан қап-қара қанатымен,
Түн.
Тыныштықта тыныштық алатын дем,

Түн.
Тек қана үнсіз адымдайды
Кремльдің қос тілді сағатымен.
Түн.

Аспан төсі сәулемен сызылмаған,
Түн.
Ортасында күндей қызыл алаң.
Түн.

Тек қана мұхиттай космосқа
Барады құлаш сермеп жүзіп адам.
Түн.
Күзетеді Ленинді Қызыл гүлдер,

Жер шарының жиналған түкпірінен.
Күзетеді қызыл тулар-қызыл күндер,
Шыршларды сүйеді шық тілімен.
Қызыл гүлдер қызыл жалын бүркіп оттай,

Көтергендей жапырақтармен шығыс күнін.
Мавзолейде сақшы тұр кірпік қақпай,
Елмен бірдей күзетіп Ленин тыныштығын.

Тұр тұғырда аршындап ол аттамай,
Кетпейді оған күн мен ай қонақтамай.
Қарауылда тұрады қызыл гүлдер
Қызыл жұлдыз қадаған солдаттардай.

Алатаудың ақ бұйра бұлағындай
Шалқиды оның жанынан күй арылмай.
Көгершіндер қалқиды төбесінде
Көгершіндер көсемнің қиялындай.

Бауырына баладай басып бәрін,
Құшады ол аспандай ашып жанын.
Желбірейді тулардай ақ қайыңдар
Жапырақтары жап-жасыл шашып жалын.

Дүние сыйып көзінің қиығына,
Қарайды ол қазақтың қиырына.
Ақсақал тау қазақтың ақ шапанын
Ақша бұлттай жабады иығына.

...Ол асығыс ойменен таңды атырған,
Ол атқарар міндет көп алда тұрған,
Әр уақытта бір соны арқа тұтып,
Бар Алматы қарайды Алматыдан.

Жорықта өтті менің нелер қысым, Астасты алай-түлей өң мен түсім.
Қоймасам хатқа қарап күндіз-түні,
Ұшпады «көкала үйрек» өлең-құсым.
Сол бір хат талай ұшты көл құсы боп,

Ұшырар оны басқа жел күші жоқ.
Сол бір хат жүрегімде тұрып қалды
Мәңгілік махаббаттың белгісі боп.
* * *

Күзетер мені тауларым,
Таулар бір биік қорғандар.
Күзетер мені арманым,
Күзетер қалың ормандар.

Күзетер зеңгір асқарым,
Қалса да жалғыз бұлт тамбай.
Күзетер биік аспаным,
Мөлдіреп таңғы шықтардай.

* * *
Күз суретін салады,
Күңіреніп ой аулап.
Жансыз жатқан даланы

Сары алтынмен бояулап.
Кемеріне көл теуіп,
Шаң борайды жолдарда.
Жапырақтар өртеніп,

Жанады көк орманда.
* * *
Теңізге барсаң желдің иісін сезесің,
Жел еспей қанаты талса да.

Аспанға ұшсаң көлдің иісін сезесің,
Көл сенен алыс — жер қойнында қалса да.
Достарың жаныңда жүрсе де,
Соларды сағынасың көрмегендей.

Бұлақтар жаныңда күлсе де,
Боласың шөлдегендей.
* * *
Құйшы менің жаныма,

Жарық пенен жылылық.
Келсін қайтып тағы да,
Кішілік пен ұлылық.
Жас таусылса көзіңнен,

Көктен сұрап бұлт алшы.
Содан кейін жаңбыр боп,
Құйшы маған бір тамшы.
* * *

Құлаққа ажал үні келіп,
Әлем-тапырық соғыстың күлі көміп,
Қуарып, гүлі семіп,
Краснодон кетті кенет күңіреніп.

Қаланың қақырады қабырғасы,
Өртенді қарлығашы,
Айналды, тас қамалға Краснодон
Қолына қару алды кәрі-жасы.

Түн. Ел ұйқыдан оянбаған, Таң атуға таяу қалған.
Краснодон үстінде Қызыл ту —
Жанады жел өтінде аяулы арман.
Бір күш бар қас дұшпанды қалтыратқан,

Оны іздеп таба алмайды атыраптан,
Жау жатқан үйге тиді ирелеңдеп,
Жалаңдап жалын тілі жапырақтан.
....Шынықты ол қап-қара дауылда өсіп,

Лапылдаған, шатырлаған жалын кешіп.
Еріне деген елдің махаббаты
Гүл болып желкілдейді қабірде өсіп.

Көзге айқын шалынбайтын бір түрлі
Солтүстіктің көлдерінің көркіндей.
Сенде асқан сұлулық бар сүйкімді
Көрген адам тұра алмайтын елтімей.

Сенде асқан сұлулық бар құпия,
Сәулелердің құйылған ақ тініндей.
Сенсің жалғыз жарылқайтын құт-ұя,
Жақсылықтың жарып шыққан күніндей

Қара көзің тұңғиық көл секілді,
Айдынында ұйып қалған таңғы ауа,
Атқан таңдай сенің қызыл бетіңді,
Теңесе де аз жаңа піскен алмаға

Қабағыңда жұмбақ, шындық қауышып,
Алыс-жақын тоғысқандай табысып,
Кірпігіңнен найзағайлар ұшқандай,
Маңдайыңнан ауыр ойлар ауысып.

Біресе сен ағындайсың ән болып,
Біресе сен жалындайсың таң болып.
Сәулесіндей суға түскен жұлдыздың,
Бір өзіңе ұялаған сән-көрік.

Өміріңнің бар биігі, сай-құзы,
Тұтылғанда бір тұтылдың ай жүзі.
Кешкі ымырттың көлеңкесі секілді
Кейде саған сызық тартты қайғы ізі.

Бір қарасаң ақындарға жыр болдың,
Бір қарасаң батырларға пір болдың.
О, әйелдер, шеру тартып жорықта,
Қайда жүрсең еркектермен бір болдың.

О, әйелдер, аспандағы күн нұры,
Бұлақтардың бал күлкісі — сыңғыры.
Асқарлардың асқақтаған шың қыры,
Бақшалардың сайрап тұрған бұлбұлы.

Назды даусы майда қоңыр ескен жел,
Сенсің тарих — таудан құлап көшкен ел.
Сеніменен қол ұстасып тар кезде,
Талай майдан тауқыметін кешкен ер.

Әйел ғана тал бесікті тербеткен,
Ол өсірген ұл-қыздарын еңбекпен.
Ол шабытың, ол жарығың, ол шамың,
Одан жақын таба алмайсың жер-көктен.

Тұла бойы аппақ асыл сүт тұнған,
Өмір барын алғаш әйел ұқтырған,
Қайран әйел қаз бастырып жетелеп,
Кездеріңді қызықтаған тік тұрған.

Әйел ғана сені оттан сақтаған,
Әйел ғана сені оқтан сақтаған.
Көз жасы бар, тілегі бар, жаны бар,
Әр жолыңда алға басып аттаған.

Ол үмітің, ол бақытың, арманың
Сол арқылы қанат байлап самғадың.
Ол келеді қара жердей көтеріп,
Бүкіл мүхит, бүкіл аспан салмағын.

Әйел жаны жаралған тек жалыннан,
Шартылдаған, сақылдаған дауылдан.
Кемпірқосақ керіп тастап көгіне,
Жұпар иісін жерге жайған жауыннан.

Жаралған ол қайсар темір төзімнен,
Жаралған ол жібек мөлдір сезімнен,
Өрт кешкенде, оқ тескенде денесін,
Көргенім жоқ қалжыраған кезін мен.

Әйелдерсіз өмір қаусап өледі,
Әйелдерсіз үйде оттар сөнеді.
Шіркін әйел сонша нәзік болса да,
Тауды арқалап, тасты жарып келеді.

Жетпеген желмаямен жайлы орынға,
Кім білсін, жатыр бабам қай қорымда.
Жатыр ма әлде Сейхун жағасында,
Жатыр ма әлде атақты Байқоңырда?

Жоқ болып бүгін көрген, кеше көрген,
Дүниеде дөңгеленіп көше берген.
Керуені адамзаттың құстай шұбап,
Өмірге неше кетіп, неше келген...

Зор бақыт іздемесең келер қайдан,
Ашылды өмір үшін нелер майдан,
Жалғанда жалғыз күннің серігі боп
Көтеріп жоқты-барды жер айналған.

Ай мен Күн жерді өзіне ғашық қылған,
Сырына ынтызар қып асықтырған.
Ашуға сол жұмбақты ұмтылғанның
Тағы күш қанын судай шашып тынған.

Қанды қол жүйрік ойға салған ноқта,
Тартылған жазықты боп арман сотқа.
Ұстап ап Ұлықбектің басын кесіп,
Лақтырған Бруноны жанған отқа.

Босамай ат жорықтан, ер майданнан,
Шемен боп көкірекке шер байланған,
Жалғанда жалғыз күннің серігі боп
Әйтеуір ауытқымай жер айналған.

Дүниенің шығып нүрлы жаңа күні
Ашылды адамның бар даналығы.
Бабасы жатқан жерден жұлдыздарға
Дүрбі етіп күннің көзін қарады ұлы.

Космостың арғы-бергі кеңістігін,
Күннің де ой-шұқырын, тегіс, қырын
Біліп ап, Ай үстіне тікті апарып
Арманын жалау етіп Жер үстінің.

Есесін қайтаруға бабасының,
Зерттеді ол тылсым жатқан дала сырын.
Тірілтті мың жылдарды мұздан қатқан,
Ақтарып алды Жердің бар асылын.

Сыбанып қос білегін күн-түн қатып,
Қопарды көк тастарды бұрқылдатып.
Аспанға қолын созып ел тілеген
Аяқтың астында екен шіркін бақыт!

Күтеді одан сәуле жер көркіне,
Ажалдың аузындағы ем дертіне.
Бұлттарды керек десе кері серпіп,
Желіккен жібермейді желді еркіне.

Жасады талдан жібек, тастардан гүл,
Айшылық алып жатыр аспаннан тіл.
Аралап шықты бүкіл континентті
Баяғы бабасынан жас қалған ұл.

Тұрады ол дыбыстардан қуат алып,
Тұрады ол газдан жерде шырақ жағып.
Жаралып жаңа таулар қиялынан,
Жатады жаңғырығып бұлақ ағып.

Шығармай от шарпыған күнді есінен,
Сөйлейді ол ООН-ның биік мінбесінен.
Жүреді ол Вьетнамда майдан кешіп,
Шығады ол Греция түрмесінен.

Сұрасаң атын оның кім еді деп,
Айтамын ол заманның жүрегі деп.
Айтамын Октябрьдің құрдасы деп,
Айтамын Лениннің ұлы еді деп.

* * *
Қуырған бұрын күн қақтап,
Орнапты үйлер Сырда аппақ.
Атылып завод жалыны,

Жүзеді көкте будақтап.
Қызыл жел ұйтқып құм есіп,
Жататын дала сіресіп,—
Жасыл бақ жаңа қала боп,

Тұр көкпен иін тіресіп.
Аспанға жайып ақ қанат,
Созылған үйлер қат-қабат.
Жібектей желпіп өтеді,

Үлбіреп бұлттар ақ тамақ.
Жапырақтардай жаңарып,
Адамнан қуат нәр алып,
Жайып сап жұлдыз өрмегін,

Көшелер жатыр таралып.
Сонау бір алыс ертеде,
Жататын батып ор құмға,
Жоғалған жаппа жертөле,

Завод тұр бүгін орнында.
Ертеңгілік кешкісін,
Еліне құйған жылуын,
Әр үйлерден естисің,

Сылаңдап аққан сыр үнін.
Тізілген көп үй Сырда аппақ
Өрілген сұлу бітімі,
Көгінде жүзген будақтап,

Заводтың бұлттай түтіні
* * *
Сыр аспаны, Сыр көлі,
Құшаққа алып тұр мені.

Ыстық алақанымен,
Ысқылайды құм желі.
Ұқсап отты пешке бір,
Күндізгі күн тұр күйіп.

Сұрғылт сида сексеуіл,
Қылтияды тырбиып.
Борайды бір құм дауыл,
Тынығар кез жоқ ойда.

Жез қанатты қырғауыл,
Сүңгиді көк тоғайға.
Аңызақтың аңқылдап,
Бетке ұрады от-лебі.

Сырға түсу салқындап,
Күнге де арман көктегі.
Бола берсін мейілі,
Сыр бойында күн ыссы.

Қанып соған мейірі,
Күлімдейді күрішші.

Сүйеді қыз аспанпың
Күркіреуін алғашқы.
Күшіне ынтық жас талдың,
Жарып шыққан тау-тасты.

Сүйеді ол өзенді,
Сырласындай ежелгі.
Тартады оны егінге,
Асып қия кезеңді.

Сырын тартып қарады,
Талай жігіт дәмелі.
Қыз шығарып салады,
Әзілімен әдемі.

Түспей құрған торыңа,
Талайға арман болды қыз.
Қонар екен қолына,
Қай жігіттің сол жұлдыз?!

* * *
Жалғыз үй тұр жағада,
Айналасы көк теңіз.
Күн батарда әманда,

Қарайды арғы бетке қыз.
Теңіз бір жайқын дүние,
Көк жасыл киген көктемдей.
Түнде қыздың үйінде,

Тұрады ылғи от сөнбей,
Толқын тулап ұрады,
Жартастарды құрғатпай.
Жағада қыз тұрады,

Жалғыз өзі тіл қатпай.
Теңіз ұлы жүр қызға
Алыстағы арман боп.
Шақырады оны жұлдыздай

Қыз үйінде жанған от.
* * *
Толқып шулап, секіреді теңіздер,
Мөңкіп тулап өкіреді өгіз — жел.

Толқын шайып, жел-дауылдар үйіріп,
Жер бетінен жоғалады көп іздер.
Жер бетінен жоғалады тас таулар,
Жер бетінен жоғалады бастаулар.

Жоғалмай тек жүректерде қалады
Көз жасымен, қанмен жазған дастандар.
* * *
Ағаштар асқар тауға жатыр өрлеп,

Әлі тұр аспанына асылып таң.
Мен саған оралармын апрель боп,
Жаралған жапырағы жасыл бұлттан.
Назыңды жұрегіме жазып түрлі

Жайылдың махаббаттың хаты болып.
Мен саған оралармын жазғытұрғы,
Жасынның жайнап түскен оты болып.
* * *

Барлығы жұрттың көңілді,
Маңдай тері өтелді.
Қара ормандай егінді
Қара жер қалай көтерді.

Дастарқанын даланың,
Табылмас адам тапшы дер.
Толтырып тойдың табағын,
Жарылқап жатыр жақсы жер.

Төсінде оттар алаулап,
Шалқиды гулеп кең дала.
Малынып күйге, ән аулап,
Маужырап жатыр жер-ана

* * *
Суды көрсем сүңгігім келеді,
Бір шығып, бір батқан балықтай,
Нуды көрсем мүлгігім келеді,

Шалқамнан жатып алыптай,
Үйлер көрсем дала қиясында,
Солардың бәріне қонғым келеді.
Қоңыр қаздардың ұясына

Қарауыл болғым келеді.
Аспаннан жұлдызды ағызбай,
Жолын тосқым келеді.
Еріндерінен от ұшырып сарша тамыздай,

Келемін жортып жаяулап,
Көрдім тас жолдың шетінен.
Тоқтала қалдым аялдап,
Оқыдым жазу бетінен.

Мұңдарын маған шаққандай
Өртеніп іші жалындап,
Көрінді келе жатқандай
Әріптер ірі адымдап:

«Қалаға кірді есер жау,
Айнала тінту, із кесу...
Кім қалар одан ссен-сау
Жоқ енді жұртпен кездесу...

Бұтағынан айрылған,
Жапырағындай еменнің,
Табам деп пана қай қырдан,
Үйімнен қашып жөнелдім.

Көңілім онға бөлінді
Келемін түнде зар жылап,
Құбыжық болып көрінді
Жолыққан жолда әрбір зат.

Өртеніп түсі, қабарып,
Артымда туған қалды үйім.
Артымда қалды балалық,
Артымда қалды ән-күйім.

Ата-анадан айрылған
Он екіде баламын.
Қара түнде қай қырдан
Дариға, пана табамын.

Кездестім долы өзенге,
Жол тосып жатыр, жоқ өткел.
Арсылдап со бір кезеңде
Артымнан жетті төбеттер.

Ақситып тісін ырылдап,
Талады иттер боршалап.
Партизан деп шуылдап,
Жендеттер тұрды қоршап ап.

Өлтірді сол түн жазалап,
Қаныма бөкті қара жер...
Отандас туыс азамат,
Кегімді жаудан ала көр!»

* * *
Ой дегенің аһ ұрып,
Қыста тұнып шөккен мұз,
Көктем шыға атылып,

Күркіреген көк теңіз.
Ой дегенің жапырақ,
Жұлып қашқан күзгі жел,
Қан-сөліңді тартып ап,

Қайратыңды тізгіндер.
Ойдың түбі жегі құрт,
Адам ойдан күрт кетер,
Мықты десін сені жұрт

Тау қайғыны тік көтер.
Аурумын деп ойласаң,
Жамайды ауру әр түрін,
Жүрсең, күлсең, ойнасаң

Желмен ұшты жапырақтар,
Саулап түскен сары алтындай.
Желмен ұшты жапырақтар
Самұрықтың қанатындай.

Боз киіктей зырлап қашқан,
Батады күн бұлтқа барып,
Боз қыраулы жылайды аспан,
Жерді мөлдір шыққа малып.

Күн сәулесі қалып еді
Егін өскен жерде ұйып,
Түнде де жер жарық берді
Жинады астық ел жиылып.

Күн сәулесі жатыр тұнып,
Сарыарқаның жазығында;
Сары бидай қауызында,
Егіндіктің аңызында.

Тартыстағы тағдырдай,
Тұрды қабақ түйіп бұлт,
Қасарысты алдырмай,
Жиырма екінші биіктік.

Бастырмады бір қадам,
Биік жерден жау атып.
Айнала оқ бұрқаған,
Болмайтындай дауа түк.

Жанған жалын ұйытқып,
Ақ борандай ақ түтек.
Жиырма екінші биіктік,
Жүргізбейді оқ түтеп.

Жер беті азан-қазандай,
Өзіне жат өз демі.
Пулеметтің ажалдай,
Қарайды от көздері.

Алдарыңда ауыр жол.
Өлді жайсаң не талант,
Қамалды алды қалың қол.
Енді жаудан тығылмай,

Көтерілді иық тік.
Тұрды ерлікке тұғырдай
Жиырма екінші биіктік.
* * *

Күркірейді тасқын сел,
Көктен нөсер тұр құйып.
Жаңбыр көзді жас гүлдер
Жерден шықты қылтиып.

Сол гүлдерден шаң ұшқан,
Күн нұрындай керемет.
Жас ағашқа жабысқан
Секілді олар көбелек.

* * *
Сілкініп дала таулары
Ашылды гүлі бақшаның.
Құстар соған арнады

Жүректегі жақсы әнін.
Қыс аяғын күрмеген,
Бойын жазды шымшықтар.
Көктем желі үрлеген

Би билейді сыңсып тал.
Қызған еңбек қайда да
Толастамай тоқырап.
Қара толқын айнала,—

Қара мақпал топырақ.
Қызғалдақтар — қызыл ту,
Жерде жүзген қызыл бұлт.
Егістікте ызы-қу,

Қимылдары қызу жұрт.
* * *
Шайқалады көк айдын,
Шүпілдеген шарадай.

Арасында тоғайдың
Оқ сияқты көкке атылған қарағай.
Құшағында бұлдырайды күз бұлттың,
Тырналардың көлеңкесі тәрізді,

Бу атады омырауы күздіктің
Ақ тұманмен орап алып аңызды.
Бұлттың мұнда тамбай өтті қай жасы,
Жаңбыр суы сонау жасыл желектер.

Желк-желк еткен батырлардың найзасы
Секілденіп бой көтерген теректер.
* * *
Омырауын ашып тастап желге өткір,

Самарқанда діріл қағып жидек тұр.
Жер жемісін көтере алмай ауырлап,
Аспан мөлдір сәулелермен сөйлеп тұр.
Келе жатқан көнерместен көп ғасыр,

Регистанның келбеті әлі көк жасыл.
Бірақ, бірақ, бүгінгі күн құлпыртқан,
Самарқанның жібегінен жоқ асыл.
Кешкі ормандай жібектің сан өрнегі,

Бұтағында сайраған көп құстары.
Елестейді жас қыздардың меңдері,
Сып-сып еткен нәзік саусақ ұштары.

Над степями плывут орлы
От Тобола на Каркаралы.
Павел Васильев.
Қарқаралы, сен маған жолықтың,

Өлеңі болып Қасым Аманжоловтың.
Таң жүзі болып,
Ән құзы болып Мәдидің
Қанды ізі болып кек ала жорықтың.

Қарасам саған қашанғым еске түскендей,
Қаба сақалды тауларың ескерткіштердей,
Қарағайларың қапсағай бойлы Қазыбектердей,
Самал желдерің сандық тастарға жырларын жазып

өткендей.
Күн шалған шыңдар күмбезді киіз үйлердей,
Толқыған көлдер Тәттімбет тартқан күйлердей.
Көк ала үйректер көлдерден ұшып барады,

Жапырақтар күнге жалтылдап оттай жанады.
Қарқаралы, келдім мен саған қарындасыңдай Баяннан,
Көрсем деп сені көңілде жүрді ой-арман.
Қарсы алды мені Қызыларай, Қаршығалы тауларың

Бүркіттей таңда дүр сілкініп оянған.
Қоңыр желдер көк ала үйректердей жайды жасыл
қанатын,
Алдыма тосты ауыздықталмаған қызыл күрең таң

атын.
Жалғыз аяқ жалтарды жолдар түлкідей
Тау басындағы Шайтан көліне алып баратын.
Қара жер белі қалың орманнан қайысып,

Ақмаралдардай ақ қайыңдар майысып,
Дөп-дөңгелек Шайтан көлі шайқалады жел тұрса,
Тау көкірегінен жөнелердей күміс табақ ай ұшып.
Көгілдір тастар Шайтан көлінің көк қанындай,

Қызыл қарағайлар қызыл алаулы оттарындай,
Көк пен жер шіреніп тартысқанда
Шайтан көлі аспанның тауға тастап кеткен
көкпарындай.

Шайтан көлі саясында қырлы тастың,
Шайтан көлі көз жасы дейді арманда өткен
Сұлушаштың.
Қатпар-қатпар, жақпар-жақпар шығып ап қайқаң

белге,
Қайта-қайта қараймын шар айнадай
Шайтан көлге.
Шыңдарда тұрды қортылған жездей ұйып бұлт,

Әкетті мені арқалап тағы биіктік...
«Қарқарам,— дейді, қалқажан,—дейді, қарт анам»,—дейді
Қарқаралы сені, құшағын ашып сүйіп жұрт.

Тұла бойы ну орман, қасқа сулар, Сүю, күю, кездесу, қоштасулар...
Бұғылы тау қарайды қолын жайып, Қас батырдай кеудесін досқа ұсынар.

Атыңнан айналайын, Қарқаралы, Сенен бұлт, менен қайғы тарқамады.
Мәди.

Мәдидің Мәліксайда моласы бар,
Бір соқпай кетпейді оған жолаушылар.

Қарқаралы басында жалғыз арша, Хатқа жүйрік сол қалқам мұсылманша.
Халық өлеңі.

Ол күнді көп іздеді,
Ашуға көңілінің мұңлы-зарын.
Білмеді сырын теңіздердің,
Жұмбағын жұлдыздардың.

Қамшының өріміндей,
Қара толқын бұрымын жел үрледі.
Келді бір күй көктемгі сел үніндей,
Қарқаралы басында Қызыл тулар желбіреді.

Желбіреді Қызыл ту қанат керіп,
Көп сұраққа күн өтті жауап беріп.
Мұсылманша хат жазбай қызы бүгін,
Тұр Мысырда қазақша сабақ беріп.

* * *
Қара орманның қып-қызыл жалын іші,
Қара орманның қап-қара дауыл іші.
Өрт құсады өкіріп өңешінен,

Жүзі сұп-сұр соғыстың тәңірісі.
Қызыл жалын, қара жел араласып,
Ұлиды да ұйтқиды аран ашып.
Бірін-бірі ала алмай итжығыс боп,

Өмір, өлім жатады жағаласып.
Со бір сәтте айнала аласұрған,
Қара бұлттың от шашып арасынан.
Күннің көзі жарқ етіп көрінеді,

Бір сен үшін секілді жан ашыр жан.
* * *

* * *
Жамылған тұман,
Кавказ станциясы қапталында,
Кішкене Кубань,

Лайланып жатты алдында.
Май айының,
Июньге кезі алмасқан.
Кубаньға мен қараймын,

Көз алмастан.
Білмедім тұратынын жақын неден,
Жүрегіме Кубань ыңғай,
Кубаньның аталатын атыменен,

Қостанайда өсетін қобан бидай.
Бірте-бірте келеді күн ашылып,
Жердің бетін ағартып жарығымен.
Кубань ағып барады тым асығып,

Аз ба, көп пе жауын тіпті санамай, Ажалына анталаған қарамай.
Шапты ерлер шапқыншылық заманда
Қолдарында құдай найза-қарағай.
Құдай найза-қыл арқанды қырық құлаш,

Көк желкеден тие қалса, қырықты бас.
Талайлардың аты шығып ойнақтап,
Талай көздің кемерінен ытты жас.
Дауыл күні дүр сілкініп дала ақын,

Көлдерімен күңіреніп алатын.
Күркіреген күн отымен тыныстап
Қыран құстай қомданатын қанатын.
Өтетіндей көздерінен жүзіктің,

Сәулелермен судың бетін сызып күн.
Аққуменен бірге ойнайды айдында
Түңғиықтан жүргендей-ақ үзіп гүл.
Көлеңкесі ай секілді аққудың,

Көлеңкесі жай секілді ақ күннің.
Бұл даланың ашады айқын ақ жанын
Аттары да Ақшығанақ, Аққұмның.
Көңілімде қалды аппақ көлеңке,

Көңілімде қалды — толқын жел ерке.
Аппақ жанмен құя берді ақ нұрын
Торғай деген қыран бүркіт ер өлке.
Бірінші боп қаққан дала дабылын,

Бірінші боп жаққан дала жарығын.
Бүкіл қазақ даласында бірінші
Революцияның таққан жаңа қаруын.
Осы дала омырауында шаң аунап,

Аманкелді аты шапқан танаулап,
Ұран салған ер Әліби комиссар,
Ленин берген қолға қызыл жалауды ап.
Ой-қой дала шетсіз-шексіз кеңістік,

Жалпақ дала, жазық дала тегістік.
Болсаң-дағы бораны көп терістік,
Қысыңды да көрем жаздай мен ыстық.
Құрсауында жатқанымда қатердің,

Торғай деген демеу болды аты елдің.
Түсіме ендің өзі болып анамның,
Түсіме ендің өзі болып әкемнің.
Жатты жанда байтақ жерің мекендеп,

Жатты тауың, көлің, шөбің мекендеп.
Жалт қарадым жапырақтар дір етсе,
Жеткен іздеп сенің желің екен деп.
О, туған жер, өттің талай ғасырдан,

О, туған жер, өттің талай асудан.
Сол ғасырлар сол асулар бұлт болып,
Менің-дағы көшіп жатты басымнан.
Арқадағы қашанғы бір қарт алып,

Орталығың болды бүгін Арқалық.
Торғай, сенің көтеруге бағыңды
Ұл-қыздарын аттандырды бар халық.
Жаңа күннен шашылады шапағат,

Тұрсың енді, Торғай, биік атақ ап.
Аспаныңды жалын болып жауып тұр
Жерден ұшқан саған деген махаббат.
Өтті заман елді езген сұм қарау,

Торғай, сенің тарихың бар мың тарау.
Республика картасында өзіңсің
Жанып тұрған таң нұрындай бір жалау.
* * *

Хабаршы бір жұлдызын таң алдының,
Қарсы алдым сұлу қызға балап нұрын.
Қол создым құшпақшы боп, сүймекші боп,
Аспанның ай маңдайлы ақ аруын.

Ол өзі қол жетпейтін қиян екен,
Ол өзі таң сағымы қиял екен.
Кезінде он сегіздің, уа достарым,
Аспан, жер құшағыңа сияды екен.

Сортаңда жалғыз тұрса да
Бебеулеп желмен баялыш.
Сахара шөлмен буса да
Іздемейді таяныш.

Жарылып кете жаздайды
Соқпаса біреу ұмытып.
Отымен шалқып маздайды
Жолаушыны жылытып.

Көтеруге сен көтерген ауырды,
Жерден күнге жететұғын тау керек.
Өзің кешкен қайта кешем дауылды,
Ұрынатын болса қайта жау кенет.

* * *
Күн шығып қайта ұяға батқанынша,
Дүниеге болады күн ақ падиша.
Береді жарық нұрын үлестіріп,

Ақпанның сусымалы ақ қарынша.
Құрсаған күнді бұлттар жеңе алмайды,
Қадайды оған күн найза сызықтарын,
Ал адам жүз жыл жасап көре алмайды,

Күннің бір сәт көретін қызықтарын.
* * *
Ақ жүзі алша гүлі, Ия қыстың қарындай. Бойының наушалығы Өзеннің талындай.

Түске дейін ол ашық, Түсте жапқан тағы бұлт.
Бұлттар саулық сұрасып,
Топталады сабылып.
Көз жастарын құяды

Сағыныштан жиылған.
Әзер есін жияды
Күн жарқ етіп қиырдан.
Күннің көзін құттықтап,

Жел еседі желігіп.
Оңтүстікке бұлт ықтап,
Барады іштей егіліп.
Көл де сырын сұрады

Үн қатпады қырсығып.
Жел де сырын сұрады,
Кері қайтты күрсініп.
Шіркін сенің сырыңды

Сондай ешкім шашпаса;
Жүректегі мұңыңды
Ешбір жанға ашпаса.
Оқжетпестің жанында

Жатыр жалғыз жұмбақ тас.
Толқындар мен дауылға
Сол жұмбақ тас тіл қатпас.
* * *

* * *
Қолдан-қолға көшіп талай жыртылған,
Солдат болып шабуылға ұмтылған.
Москвадан тура тартқан Берлинге

Жеңіс жолын көріп тұрмын бұл тудан.
Ол өтпеген жыра мен сай, тоғай жоқ,
Шашақтарын қырқып өткен талай оқ.
Қара түннің сөгіп жатқан іргесін,

* * *
Көгершіннің жаралы балапанын,
Үйге енгізіп, жем беріп асырадық.
Аймалаған тәрізді балақанын,

Жатты ана түндер оны қасына алып.
Көңілін оның еш уақыт қайтармадық,
Ұшты бір күн қанаты қайқаң қағып.
Жақсылықты құстар да біледі екен

Соқты бізге шырылдап қайта айналып.
* * *
Қызыл гүлдер — қызыл орамалдар
Желбірейді жел үрлеп.

Қызыл гүлді — қызыл орамалды
Бұлғаған жар
Көзінен жасы мөлдіреп.

Халық өзі тұрғызады жыр шыңын.
* * *

Арманым жоқ Алатаудай жығылсам.
* * *
Көз деген бір аспан ғой, Жаңбыры оның жастар ғой. Көкті жуып көмкерген
Бұлт секілді бастағы ой.

* * *
Қара тастың жаны бар,
Қара ағаштың қаны бар.
Соларды да соттайтын

Табиғаттың заңы бар.
* * *
Соқыр түндерге көз керек
Жан-жағын көру үшін.

Мылқауларға сөз керек
Арманын айтып беру үшін.
* * *
Жылдан жылдар озса да,

Өмір көші тоқталмас.
Алмас қылыш тозса да
Ақ көңілді тот шалмас.
* * *

Көріскенше асығады жан-жүрек, Тарс-тұрс ұрып тар кеудеге сия алмай.
Өзбектердің сөзі майда тал жібек, Үлбіреген, мөлдіреген қиялдай.
Алтын арай — алтын анар бар қыстақ,
Төс төбеден төгіледі жүзімі.

Күн шырағын көтерілді қолға ұстап,
Өзбектердің құшағындай қызуы.

Аспаһани қылыш соғып, Шаң-шұң еткен көк темірлер.
Дәруіштердің шапанындай Жолақ-жолақ өткен күндер.