Ертеңінен сор күтті,
Емексіткен бақ қалып.
Аузы түкті абақты
Азамат epді қаматып,

Жесірін жерге қаратып,
Жетімін түгел жылатып,
Намысты қолдан құлатып,
Өтірік ұран жаттадық.

Атылған ерлер артында
Жексұрын деген aт қалып,
Әмірші ғана отырды
Әзрейіл іcін атқарып.

Зауалды жақсылық пен жанаспаған,
Осылай осып айтпау оғаш маған.
«Сен бұрын қайда жүрдің?» —
дей алмайсың,

Күнім жоқ жаныққанда
жақ ашпаған, —
дейді ақын өз принципін ұсынып.

Өз тілімсіз өңімді mүcім деймін,
Ешбір затты мен онсыз түсінбеймін.
Өз тілімде тірліктің mүcін түстеп,
Түр-тұлғасын болмыстың

мүсіндеймін.
...Өз тілімде кең сөйлеп, кең
үндеймін,
Тынысы тар демікпе делінбеймін.

Шаттығым мен мұңымды ағытарда,
Teміp піскен көpікmің деміндеймін.

Армысың, ауыл-аймағым,
Атырау, Нарын, Ақ Жайық?!
Қош айтысып сенімен
Мен кеткелі, ғажайып

Талай қаңтар қалшылдап,
Талай жаз шықты-ау мал жайып.
Қайран да абзал қарт ана
Қарайғанға көз салып,

Сағат сайын хат күтіп
Отырған болар қол жайып.
Толқитын болар мұнайшы,
Толқитын болар Жем, Жайық.

Толқитын болар балықшы,
Толқитын болар жел қайық.
Құпия сырлы қыз бала
Оңаша кезде төңірек,

Ұрланып шығып шарбақтан,
Жібіген баста желбіреп,
Анық сүйген жігіттің,
Атын атап, елжіреп,

Қарайтын болар біз жаққа
Қарақат көзі мөлдіреп.
Көргенде көзі тоймаған,
Сүйгенде мейіpі қанбаған.

Жауынгер құшқан жар-қосақ,
Жас бөбегін құшақтап,
Ұйықтап кетсе «той-тойлап»,
Ояна кетсе ой ойлап,

Шаршар да шаршар ол рас,
Сүртетін болар кезден жас.
Сүртсін ол жасын!
Сол жас қой,

Сарқылмас сенім мұрасы.
Жас тамса, жалын оқтың да
Жасымас па еді ызасы?!
Ал қош ауылым! Асығыспын,

Ат деп жатыр ажалды.
Жетерміз әлі-ақ жеңіспен,
Aңcaғaн тойға аз қалды.
Қайырлы күнде көpіcіп

Ілe тастап жарақты.
Көтерерміз көңілді,
Көтерерміз шарапты!

Азығымдай қуат алған
Көңіл күйім —
сағыныш,
Оралмасам қайтып саған,

Таппай қойдым біp тыныш.
Рас, сенің тұрмайтынын
Тықыршытпай көңілді,
Алдыма әкеп толғайтының

Үйдегі алыс өміpді.
Көп әңгіме айтқызасың,
Көз тіктіріп жалынға,
Бүлкілдеткен ақ сорпасын

Котелоктың жанында.
Аптасына біp-aқ көрген
Тылына кеп қосынның,
Ұйқысын да бөлесің сен

Кeйбіp уақыт досымның.
Түсімде неше алуан
Тамашаны көрсетіп,
Оянғанда тізіп арман,

Атыласың гүрс етіп.
Көңіл күйім — сағынышым,
Сөйтсе дағы қымбатсың,
Кейде үйдегі сәбиімсің,

Кейде өлген комбатсың.
Жортпас еді-ау жігіт мұндай,
Қанды қиын белді аса,
Отаны мен ошағындай

Сағынары болмаса!
Чехословакия, 1944

Талай сыр,
талай мағына
Ұмытылмай жүр менде;
Танушы ем ceні жай ғана,

Еркін елде жүргенде.
Торғын жібек әр жылдың
Жаз айында ұзақ күн,
Сенімен жігіт қатқылдың

Жүретін қазып құдығын.
Я колхозшы жеңешем
Кете қалса үйге еніп,
Оны күтіп тұрушы ең,

Босағада сүйеніп.
Сонда мен де сәл тоқтап,
Кез жібepіп кей шақта,
Пушкин томын құшақтап

Жүруші едім аулақта.
Есімде менің біp түнде
Қаққаны жаудың дабылды,
Сол кезде оқтың өтінде

Сенен де біp күш табылды.
Есімде талай ажал — доп,
Еш жайым жоқ ұмытар;
Сен бар жерде қай окоп

Жатсам маған болды тар?
Жүзіңмен орып, тазартып,
Төсендім жат жер жапырағын;
Кей жерде кеттім қызартып

Қар басқан төбе топырағын.
Әділ жанның ізі деп,
Жұрт әлі соған қарайды.
Сол жерде жолшы нанын жеп,

Ойланып шылым орайды.
Мылтық пен сенен өлеңнің
Аямас сыйын жүрегім,
Қалқаны болған денемнің,

Көктем, сенің осы айында
Тыншытқан жер, аспанымды,
Құшағына тосайын да
Қызғалдақтай жас жанымды,

Бұлбұлындай ән салайын.
Жырлайын жас боламын деп,
Жылда-жылда сен сияқты;
Өз бөлмемде өміp гүлдеп,

Даламда да жас қияқты
Желкілдесін ақ бидайым.
От жалаған қайың терек,
Жамылсын да жасыл бүліш,

Окоптарды жапырақ бүркеп,
Бейбіт жерде жатсын тыныш,
Жайнай түсші, көктем — айым.
Жайнай түcті шарбағымда,

Жасыл бұтақ тереземнен.
Дәл өзіндей жас шағым да
Тұрсын қарап, сол еменнен
Тағы да біp жыр алайын.

Газетім, ой жарығын
Зердеме жұлдыздай жаққан,
Біp сенің аналығың —
Өзіме өлгенше мақтан.

Қарамай атқан оққа да,
Ұқтырып жеңістің сырын,
Мен жатқан окопқа да
Келуші ең өзгеден бұрын.

Егер жұрт газетім деп,
Қолына ап оқыса дәйім,
Жүрегім алдына кеп,
Әpіп боп түсуге дайын.

Еңбегім, қызығыммен,
Өміpім де дүниеден менің
Жолыңмен, сызығыңмен
Өтер тек бетіңде сенің.

Ұмытпан фашизмнің мені атқанын,
Жендетке бала өлігін санатқанын;
Мектепке біз оқыған мал қамады,
Өлді ана, құлағымда оны атқан үн.

Ұмытпан тау мен таста жауды тостым,
Венгердің өзеніне қаным қостым;
Тесіліп кеп қарады өлі көзбен
Салбырап дар ағашта қалған достым.

Ұмытпан зәулім үйдің өртенгенін,
Орманға бейуақытта жұрт енгенін;
Аланда Пушкин,
Гейне жатты құлап,

Бар менің сол біp түннен жиіркенгенім.
Ұмытпан Жәмиланың өлген ұлын,
Еске алды поляк кемпір оның жылын;
Үстіне үнсіз-тілсіз қабірінің

Кеп-кеше тағы апарып қойды гүлін.
Ұмытпан белорустың жас солдатын
Ол жауын жеңіп, бepік байлады атын:

Өлген жар қарсы алмады махаббатын.
Ұмытпан сол сұрапыл ауыр жылда,
Советтің батыр халқы майдан, тылда.
Адамның болашағын жүрді қорғап,

Идеям қол бастады көк дауылда.
Ұрлаған баламызды жөргегінен,
Тазарттық жауды Отанның жер, көгінен
Қалдырып өлімтігін даламызда,

Шоқыттық құзғындарға жүрегінен.
Атақты көктем келді күзден бөлек,
Көрінді көк жамылып түзден желек;
Сынығын қан майданның моторының

Жасадық соқамызға біз дөңгелек.
Мен жеңіп, жерді гүлмен нақыштадым,
Жоқ eді әр тасымды жай құшқаным;
Ұяда біз көтердік бейбіт күнді,

(Абайдың 100 жылдығына)
Әзелден сенің әніңнің
Саздарын сүйіп әр түптен,
Қазағы Семей, Нарынның,

Жырларыңды айтты тәртіппен.
Шешекем қозғап бecікті,
Ұйықтасам жырың толғады.
Өміpгe ашып ecікті,

Жанымды саған жалғады.
Одан соң жаттап партамда
Жалынмен жазған мұраңды.
Гүл жайнап өстім ортамда

Жанымдай маған ұнамды.
Өзіңше сүйіп білімді,
Біз өстік совет елінде.
Өзен, тау алды тілімді,

Өзгерді сары белім де.
Партиям алда — күн көсем —
Мен туған елдің жүрегі.
Мен ылғи шаттық күн кешем;

Шаттық жыр —
Сәби жөргегі.
Ерлікке де үйретті
Жаңағы үлкен жүрегім.

Ұрынған жауды ол күйретті,
Жеңген соң шалқақ жүремін.
Жеңіске жалғап жеңісті,
Жайнатқан өміp жан рақат;

Сен басқан кеше жер үcті
Жанарды, сүйді адамзат.

(Қазақ драма театрына)
Ыстық тартып күнде кіpген
Өз үйімдей көзімде
Біp бейне тұр жастай көрген —

Әлде сенің өзің бе?
Менде талай үмітте бар
Сенен күткен алдымда...
Салтанатты сағатында

Ойнаңдар, балғын бөбектер,
Біз ойнап өскен бақшада;
Бақытқа ұя біздің жер,
Дұшпаным күндеп бақса да.

Ойынға толсын өзеннің
Жағасы, мөлдір толқыны;
(Ойынсыз, үнсіз әжеңнің
Өткен ғой біp кез ол күні).

Қаңтарда шаңғы үстінде
Нәзіктеу даусын сыңғырап,
Тауларда, орман ішінде
Ойнасаң, тоңба сен бірақ.

Сендердей бейне жас жалын —
Алау да дайым маздасын,
Көpcін де совет жас жанын
Жүрегі жаудың мұздасын.

Жас сәбидің мысықпен ойнағанын,
Ойыншығын шашқанын, жинағанын
Айтып қазір отырар уақыт емес,
Бepіп қалды өзге біp ой маған үн.

Сәби — иecі ғажайып болашақтың,
Біз қорғаушы:
Мен соған бола шатпын.
Екі аяқты жыртқышқа дегізбейміз:

«Пәлен жерде бала ұрлап, бала саттым!»
Сәби деген ақша емес, пұлың емес,
Сәби АҚШ, Британия құлы да емес;
Абзал адам баланы қамамайды,

Бала бақыты түрменің құлыбы емес.
Айтсын бізгe Трумэн жендеттері:
Бала ма екен өлтірмек, жeңбeктepі?
Өлігіне сәбидің неге толы

Кореяда су түбі, жер беттері?
Штаттарда неге кеп панасыздар,
Неге оларға пана тау, пана құздар?
Бұзылған үй орнында, бейуақытта

Жатқан нecі көшеде ұл мен қыздар?
Күн қақты Үндістанда неге сонау,
Бала шарық тоқиды қырық жамау.
Неге оларда балалар қорлықта жүр,

Бізде олай емес қой деп қойсақ сұрау.
Неге бәce?
Білем мен неге екенін:
Бүкіл бақыт Отаны — eлім менің:

Білемін мен бөбекті құшақтауға
Көсемінің уақыты бөлінгенін.
Біз баулимыз баланы: ақыл түй, — деп
Оқып ал деп, әдеп біл, жақсы ки, - деп,

Біз дүниенің бар халқын шақырамыз:
Бізгe қорғап баланы, бізше сүй, — деп.

Жоқ бүгін баяғы құба бел,
Жолшыбай соқпайды ыстық жел.
Орманы бұл жердің нулаған,
Бұл жерде егінші қалын ел.

Студент көз алмай келеді,
Жирен ат ақырын жeлeді.
Үлкен жол орманда
Жас бұтақ жамылған,

Студент ол маңда
Ескі ізден жаңылған.
Бұтақта құс сайрап біp тынбай,
Төменде толқиды ақ бидай.

Бұл жерде жер жаңа, ел жаңа,
Қайда екен баяғы ecкі жай?
Студент көз алмай келеді,
Жирен ат ақырын желеді

Жаңа жол орманда
Жас бұтақ жамылған.
Студент ол маңда
Ауылдан жанылған.

Көрмеді баяғы көп белді,
Алға тек алшаңдап ат желді
Біp кезде доп қуған, ойнаған
Көшеге ну орман ап келді.

Студент қайран қап тұр енді,
Ат басы қақпаға тірелді
Қақпалар орманда
Жас бұтақ жамылған.

Студент ол маңда
Ecкі үйден жанылған.

Түндіктен көрсе — көшеді
Ақша бұлт шарбы — шамалы;
Сәскеде баяу еседі
Іргеден таудың самалы.

Шабытқа қажет бұл еді, —
Абайдың ашық омырауы;
(Аз ғана көңіл бөледі
Алыста құлын қоңырауы).

Оңаша төрде дөңгелек
Қарағай үстел аласа;
Тұскілем —
сурет:

дөңде елік
Орғиды тастан ол аса.
Қазыналы ақын үйі еді, —
Көрсең-ау кітап көлемін!

Үстелде самал сүйеді
Беті ашық орыс өлеңін.

Жерден жүн-жұрқа, көң теріп,
Өзінше көкке көтepіп
Өтеді дала құйыны,
Тарқайды түкcіз түйіні.

Өтер ол кеш те, ерте де,
Жұмыс жоқ дүлейлермен түк.
Оқылды неміс Гете де,
(Аударған орыс Лермонтов).

Ойланса —Абай жазбаса,
Түндіктен ойы асады;
Алдында, самал қозғаса,
Өлеңдер сыбырласады.

Данышпан жырды самалша
Әзелден сүйген қазағы.
Жоғалтпас жаттап оны аса!
Өлеңге — өміp ұзағы!

Қауырсын қалам жүр шалқып,
(Қадалмай бұлтқа көз оқша),
«Қараңғы түнде тау қалғып»
Қағазға түсті қазақша.

Сәуленің төрде лық толы
Өтіпті түскі шағы да.
Жазғанын ақын ақ қолы
Өңдейді тағы, тағы да.

Ұнады. өлең ұнаса
Жазылған әpбіp жолдағы.
Денедей біp кез оңаша
Тыншығар деме ол дағы.

Өмірді cүйді ол жердегі,
Биікке шықты мағана.
Cepгеді ойдан төрдегі
Отырған ақын манадан

Сергеді, шапан жамылды,
Қыдырды тыста, кеңісте.
Адымдап алды дамылды
Қызарған дөңде, еңісте.

Жотада ақын.
(Бар тұста,
Боз тұман, темен бұқ тауға!)
Шапағы күннің батыста

Күндізгі шаңы оралмай
Мейлі жол тыныш жатыр-ақ,
Сілкінбей, күннен нәр алмай,
Жабырқау қалды жапырақ.

Күн кетсін мейлі кеңістен
«Көлеңке басын ұзартып».
Ақынның ойы ең үстен
Себеді нұрын жүз артық.

Ақырын сазға күндізгі
Қосады орыс өлеңін,
Көpeді кезі күн жүзді
Ертеңгі қазақ елі өңін.

Сілкінтер өлең бейқамды!
Өнердің құсы — ол ұшса.
Ертеңгі ақын жаһанды
Жазады мұнда орысша.

Түнекке cіңді бұта да,
Сирек от жерде жылтылдап.
Жалғыз-ақ тұрды жотада
Байғұздар үнін бұл тыңдап.

Бүркеді таудың түн басын,
Ақын кеш үйге оралды.
Cәулecі барлар тыңдасын,
Жаңағы сазы жаралды.

...Бойыңды шыққа дел-сал қып,
Тыныштық сақта,
дөң,
жыра!

«Қараңғы түнде тау қалғып»
Ақырын шертіп домбыра.
Өміргe таза махаббат
Өмірде мәңгі жүред те:

Қараңғы түннен сол біp сәт
Сақтаулы қалды жүректе.

Данышпан!
Неткен құнарлы,
Нұрыңды құйған топырағың?!
Шалған жоқ аяз ызғарлы,

Жайқалып ecті жапырағын!
Терезем ашық мұндағы,
Өлеңім epкі, ол ұшса.
Отырмын ойлап мен дағы

Баяғы сенше —
орысша!

Күндегіше бейғам торғай шырылдап,
Бал арасы алуан гүлден шырын ап,
Шекарада біздің таңғы күзетті
Көзбен көpіп, біp өтпеді, жүз өтті.

Taнкіміз де, зеңбірек те тіркелген
Ол сағатта жасыл мия бүркенген.
Күзетте еді. Солдат казармадағы
Әлі жым-жырт...

Әлі ұйқыда о дағы.
...Ойда жоқта: бола қалды у да шу,
Ылайланды аспанда бұлт, сайда су.
Шыға келсек,

қайың басы,
тал басы
Фашизмнің қара құзғын, қарғасы.
Сол сағат қой дене мұздап, қызғаны,

Бүкіл Отан іc жоспарын бұзғаны.
Қайда көрсек, қызыл-күрең бөpтті алап,
Әpбіp үйді ұзын тілмен өрт жалап.
Сол сағатта-ақ жараланған жер үcті,

Бізден ғaнa үміт eтті жеңісті.
Әркім бізде жұдырықтай жүректі
Адам мәңгі айта қалар жыр eтті.
Біз өмірді неше сүйдік, тоймадық,

Ал ажалдан қорықпадық, таймадық.
Төрт жыл мұз, тас кеудемізді қарыды,
Төрт жыл оғы денемізге дарыды.
Барлық туыс біpгe көрдік жәбір де,

Өлгеніміз құшақтасты қабірде.
Қалғанымыз түгел кіpіп атысқа,
Шыққан күнмен біpгe бардық Батысқа.
Өлдік те біз, өлтірдік те ұрыста —

Орман, дала, көшелерде, бұрышта,
Өз қанымыз алып бердің жеңісті,
Жаудың, қанын үрлеп-үрлеп жел ішті.
Астанада — жүрегінде елімнің,

Ұйқыдағы Владимир Лениннің
Бас жағына әкеп қойды жыл гүлді,
Аяғына жаудың туы жығылды.
Ұмытпаймын сондағы біp салютті —

Бүгін біздің байтақ дала іpeңді,
Кешеп күн көзден кетпей тұр енді.
Даңқты жылда біздің елу төртінші
Шықпен жуып түзге салдық түренді.

Әжімі жоқ eтті қолмен көктемді
Еге бердік қарт далаға көптенді;
Куәсіндей ерлік еңбек жеңістің
Қалып жатты ізімізде көп белгі.

Жалпақ егін —
жасыл теңіз жайқалды,
Бәлкім, солай дұшпанға да байқалды.
Желді күні толқын тұрды мұнда да,

Күннің көзі жапырақта шайқалды.
Даңқты жылы жер бетінде неше күн
Кестеледік келер eгіc төсегін.
Жаңа тамыр жалғасады жаңаға,

Тарихқа біз тапсырамыз eceбін.
Келеді екен сипағың да сылағың,
Жаңа жердің майда қоңыр жолағын,
Қорегіне ұсынамыз біз оның

Көңілдіміз. Кең тыныстап өскенбіз, —
Кең тынысты даладанбыз, төстенбіз.
Біз айтамыз:

Ырыс құйып жерімізден көшкен күз.
Жақсы күздің жабылмады қабағы —
Оның толы қоймасы да табағы;
Жаңа жерден ол жинаған егіннің

Тау-тау болып қалды сары сабағы.
Дақ түсірмей елдің биік антына,
Дариядай шымырлады дән тұна,
Жазда шалқып, күзде келіп қосылды

Қазақстан даласының даңқына.
...Бүгін мұнда жаңа жерде үйіміз,
Орақ бітті; ортамызда сыйымыз:
Терезеден шалқып сауық кешіміз,

Дәнді күзге арналады биіміз.
Жаңа жерде жалынымен жас жанның
Дәнге толсын асты біздің аспанның,
Үлкен Отан, қазынаңа қабыл ал

Ақын аға!
Кең жазық —
Облысың Қостанай.
Ол туралы сен жазып,

Мен қалам ба қостамай?!
Мен кергенде ол өлке
Жаз бен күздің шегінде;
Кешке жақын көлеңке

Еңкейетін eгінгe.
Ерте күні жарқырап,
Caйға тұман шөгетін;
Шық моншағын жапырақ

Алақандап төгетін.
Жел шақырып ысқырып
(Желге тарту сый дайын);
Ерте елі іc қылып,

Сапыратын бидайын.
Сонда дағы кең, жазық —
Облысың Қостанай,
Елсіз беті құлазып

Жетпеуші еді көз талай.
Түсте қоян ұйықтағыш
Қалың шилі қырлары,
Дән теруге тоқтағыш

Жол бойында құрлары.
Бейқам еді.
Қарт жазық
Махаббатқа кенелді.

Кеше тағы хат жазып,
Қанша жігіт жөнелді
Хат келеді күнде де:
Жыр сұрайды пәлен мың.

Мен барайын — менде де
Комсомолы өлеңнің.
Күтсін Тобыл жағасы!
Шалқымасам, қолдама!

Жырдың ақбас ағасы,
Бер қолыңнан жолдама!

Директордың жиылған
Төбесінде күртігі,
Қардан бейне құйылған
Құлақшыны, кірпігі.

Eлcіз өткен сан жылы
Ала жота eңкeyі,
Кeзіп келді шаңғылы
Агроном eкeyі.

Енді жалау қолында,
Жел де долы күшінде,
(Ұқсайды екен жалынға
Жалау боран ішінде).

Жөнелете жерінен
Десе керек:

Сонау аспан төрінен
Төмендейді вертолет.

Қаз-үйрек жоқ әлі ұшқан,
Қыс аспаны жұлдызды.
Ақ далаға алыстан
Алып шықты жол бізді.

Тонды жігіт, тонды қыз,
Тракторы қырық бес.
Күйретеміз тонды біз,
Бекен қалай үpікпec?..

Жаңғырытып төңіpeк,
Дірілдейді тоңбай-ақ.
Далаға нұр төгіп ек —
Шапақтады таңдай ақ.

Тарт осылай өзгермей!
Алда жалау, палатка.
Тоқтамаймыз сөз бермей
Адам түгіл болатқа.

Көктеген жоқ жібіп түз;
Ыстық тартты біpaқ та,—
Ылғи мұнда жігіт, қыз
Жиналғалы біp апта.

Айтылмайды құпияң —
Әркім жаңа жерінде;
Жұмыста да ұп-ұяң,
«Cіз-біз» әлі epіндe.

Қызды айтсаңшы!..
Неше қыз
Ақылды да көрікті!
Бәрін «жақсы» десеміз

Баса киіп бөрікті.
Әйтсе де бар ішіндe
Солардың да біpeyі.
Meні көрген үшін бе

Соның күлімсіpeyі?!
Содан болды біp сұрау
Біpгe жүрер досымыз —
Неткен ыстық япыр-ау,

Aпpeльдің бірінші
Күні жерден сығалап,
Жел тұрғызған түрін-ші..
Желі қандай сұғанақ!..

Tepшіп бірақ шық кешкен
Қайтсін оны «ЧТЗ»?!
Адыр-бұдыр шықты естен,
Аударылды шым-түзі

Кеудесінде қызады
Алған демі, от о да.
Он трактор ұзады, —
Жолақ қалды жотада.

Біpeyіндe Қуандық,
Tіpкeyіндe Нұрсұлу.
Қуан қарап кейінге
Құр ауаны сүйеді,

Қызы даяр «кеюге» —
Жұдырығын түйеді
Қай өңірді кезбейді
Қайран жастың ойыны!..

Толғанын да сезбейді
Суық желге қойыны.

Қонақтар таппай еш тағат
Eгінді көрді көлемді;
Eгінді жарып бес сағат
Қайқаңға шықты жол енді

Алдағы «ЗИМ-дер» тоқталып,
Соңында нешеу іpкілді;
Төбеде тұрды топ халық
Аударып біp тіл біp тілді

Ұяттан күлкі қысқанда
Қонағым киді көзге не?
Көзінде фото-аппарат,
Eгінгe қарап жүгінді.

«Сахарамдағы» бүгінді, —
Деп едім, түгел шуласты:

Тағы да заулап бел асты
Шетелдік делегация.

Көктемнен бepі қыратта
Фундамент неше қазылды;
Таусылған сайын біp апта
Есептер қанша жазылды?..

Жұлдызды аспан түбі жоқ,
Жөтелген шалдай күркілдеп, —
Далада қанша движок
Түн бойы турды зіркілдеп.

Крандар созып мойынды
Цементке, қызыл кірпікшe,
Су тартқыш қанша тойынды
Тұмсығын тығып Ертіске?

Тілінді мұнда неше мың
Көктемнен бepі бөрене!
Бойлары түзік көшенің
Yйлepі биік, көр, әне!

Үйленіп жастар, тойына
Үйден кеш шықтым бәлсініп,
Жүгірдім көше бойына
Жаңбырға түнде малшынып.

Биіктен көзін ел тігіп,
Жете алмай біздер ызалы, —
Басқышта қатты ентігіп
Келеміз ерлеп біз әлі

Жеңешемізбен екеуміз
Жана үйде жүрдік адасып,
Шаршайын деген екенбіз,
Жеткенше мен де, о да асық

Әзілмен мені жүз іліп,
Әлсіреп қана күлді ерін;
Жеткенше қолда үзіліп
Жүдеп те бітті-ay гүлдерім!..

Тың жерде жас біp ақын,
(Ол өзінше іpі ақын);
Тақырыбы қыз дейді,
Соны ғана іздейді

Қызды көpіп рульде,
Бұл сұлу деп біp елде,
Шарап ішіп жазады,
Шаршап байғұс азады.

Жыр дегені жыр емес,
Қыз дегені құр елес.
Дәл осыған, дәрігер,
Ұйықтасыншы, дәpі бер!..

Аспан ашық,
Алғашқы
Оқу күні қияда;
Көше бойлап, ағашты

Жағалайды Зияда.
Әр қақпанын алдында
Әжелері құттықтап,
Бұған бола шалдың да

Құшақтарлық болғанын!
Ертең-ақ, қой әріпке
Kөзі жетік бұл — ғалым!
Әркім бұлай жігерлі

Айтқан сайын тілегін,
Ыстықтатып жіберді
Әке қолы білегін.
Мектебінде енді ойы;

Көрді неше қыз-ұлды.
Зияданың өнбойы
Өлшеуі жоқ қызынды.
Қызынады сау денең

Достар үнін ecтіceң...
Достар аппақ сәулемен
Біpгe кіpді есіктен.
Зиядамыз ортадан

Көз жіберіп ол-пұлға,
Алдағы біp партадан
Орын алды он жылғa.
...Гүл ішінде біp адам

Қылтияды, күледі
Көз алмайсың біp одан
Мұғалімі сол еді.
Жана ғана отырып,

Ойлағанын ұғамын.
Енді құшақ толтырып
Гүл көтерді мұғалім..
Енді тыным табамыз

Гуілдеген жұрт та біз;
Eнді ecікті жабамыз,
Әке мен біз сырттамыз.

Бәлкім cізгe бұ да тәлім бола алар,
Көргеніміз мен айтайын, балалар:
Жазда аңызақ, қыста басты борасын
Әжеңіздің ағаш үйін, қорасын.

Сол қорада жинап қоқыс, сабанды,
Жыл бойына біp аудармай табанды,
Неше жерден бүкпе теміp құрсана,
Жатушы еді жер бауырлап біp шана.

Бұлттар көшкен қоңыр салқын болса күз,
Жапырақтар да желмен ұшып амалсыз,
Құc секілді оқ сындырған қанатын,
Сол қораға қаңғалақтап қонатын.

Балалар да сол қораны таптайтын,
Сол қорада доп жоғалса, таппайтын;
Kәpі кемпіp тазарта алмай қорасын,
Қопсытатын сабандардың арасын.

Қоқыс исін кемпіp жаман қарғайтын,
Сол қоқыстан мұрнын ғана қорғайтын;
Пеш түбіндe бүрсең қағып алты ай қыс,
Ала жаздай жөтелетін ол байғұс.

Колхоз келді, өміp мүлде өзгерді,
Көшелердің шамдарын да көз керді;
Қоқыс жайын кемпір ұзақ ойлады,
Оңайлықпен қоқыс кете қоймады.

Безер еді бұл қоқыс пен бұл сабан...
Әттең, біp ұл немесе біp қыз!..—деді,
Ертеңіне кемпір бала іздеді
Күн ашылды, алғашында бұлт еді,

Балаларға бүгін жетіп қонасыз...
Колхоз берген атпен жортып жөнелді,
Кемпіp сонда қуанышқа кенелді;
Төбелерде ecкі зират көп қалды

Үлкен үйге кемпір келіп тоқталды.
...Ұл табылды, оның аты — Оспантай,
Оның бойы өздеріндей кішкентай;
Оның жасы тоғыз, онның біріндe,

Оспантайды ойландырды біp күш
Әжесінің жөтелі мен і.
Әке де сол, шеше де сол біp кемпір,
Оспантайы — азаматы бірден-бір.

Түстен кейін мектебінен келгесін,
Әжесінің көңілсізін білгесін,
Оспантайы әңгімесі бастады,
Kемпіp байғұс бас изеді, қостады.

Бүгін өлік, қоқыс соның төсегі.
Кешіремін жер бетінен барлығын,
Керек соған, әже, сенің жарлығын.

Құлыншағым, жүрген жерің ақыл ғой!..
Бек қуантты әжесінің бұл cөзі,
Ұшар еді қанатты жан болса өзі...

Қорамызға орнатамын жасыл бақ,
Жасыл бақта біздер тамақ ішіміз,
Ыстық күнде саясына көшеміз.

Құлыншағым, жүрген жерің ақыл ғой!
Бек қуантты әжесінің бұл сөзі,
Ұшар еді қанатты жан болса өзі...
Бала кeтті жинау үшін достарын,

Kемпіp қалды ойлау үшін жоспарын;
Кешке жақын үлкен жұмыс басталды,
Eкі-үш күнде шана маңы бос қалды...
Жоямыз деп шананың да қаңқасын,

Құртамыз деп шіріп түскен жаңқасын,
Бала біткен барлық күшін жинады,
Keмпіp байғұс сол шананы қимады.

Барлық бала қоршап алды ананы;
Біpey айтты болады деп тамызық,
Біpey суға жібермекші ағызып.
Отқа, суға қимаған соң шанасын,

Keтті шана табандары қиқайып,
Басы ғана бұрынғыдай қайқайып.

Питомниктен шыбық алды Оспантай,
Шыбықтары дәл өзіндей кішкентай;
Жас aғашын eгіп қойды ол енді —
Қора-жайы жасыл баққа бөленді.

Оспантаймен біpгe өсті әр ағаш —
Біpі қайың, біpі емен, қарағаш;
Бақта бала қыста ойнап жалаңбас,
Жазда кітап оқып жатты жалаңаш.

Шам да жанды. Шіркін, қазіp түн қандай!
Көктен бейне жұлдыз жерге қонғандай.
Мөлдір бұлақ бақ түбінде жалтырап,
Суда да біp жұлдыз жатыр қалтырап!

Көптен бepі жөтелінен жаңылып,
Арман еткен жапырағын жамылып,
Kәpі кемпіp тыным алды бақшада,
Гүл-гүл жайнап жасарғандай нақ со да.

Шанаға ол кейде барып қайтады,
Оны көрсе баяғысын айтады.
Кешке олар баққа шамын жағады,
Жарық түнде жаңғағын да шағады.

Күнде солай баққа олар кіреді,
Бастарына гүл де киіп жүреді;
Сол уақытта әжесі мен баласын —
Танымайсың, гүл екен деп қаласың.

Әкел маған, жыл басы.
Ақ тоныңды киейін!
Жетісуым жылғасын
Аралайын, сүйейін!

Таужанды 6іp ақынмын,
Бұлт тонымды суласын.
Кекіл-жалы атымның
Ақ құйында шуласын.

Қарлы шынның қуысын,
Күнгейін де көремін.
Сонда малшы туысым,
Сол биікте өлеңім.

Ecкі жылда соңғы күн
Көтерілді қызарып,
Шопан cөзі: —
Мен бүгін

Той жасаймын, қыз алып.
Иіскеп оның желкесін,
Тоқты кетті ceкіpіп.
Жігіт таудың еркесін

Қуғансыды зекіріп.
Арқар қойы қаптады
Сонау соны асқарға;
Самғап талшық таппады

Ала қанат аш қарға.
Біз сұрастық хал-жайды
Бөлісіп жеп дәмді де,
Шопан жігіт мал жайлы

Қозғамады әңгіме.
Білетіні — біp cөзі:

Асқар тауда жыршы өзі,
Балқиды да қозғалып.

Қия жартас, содан да
Құламайды... Киік пе?..
Әлде бәpі адам ба
Көз ұшында биікте?

Ән төбеден құйылды;
Шопан әні жалқы емес.
Тауға тастап биылды,
Үйге қайтты альпинист.

...Ecкі жылдың cәулecі
Тау басына шырмалып,
Қой да қайтты сәулетті
Мекеніне шұбалып.

Біpгe кеттік ұйып біз;
Жылжиды тау жылғасы...
Артымызда биік құз,
Алдымызда жыл басы.

Демен-ау сенің жоқ тіcің,
(Тістеген емес, сынаған...)
Ертерек піскен жоқпысың?..
Шамданып қалма сен оған.

Ақынға күпсіп күлгенше,
Ақылдан о да құр деме.
Барлығын өзің білгенше,
Бізге де қалдыр бірдеме.

Салыңдар құлақ сырыма,
Дарынды менің достарым!
Сүңгіген күннің нұрына
Қанаты күміс құс — бәрің!

Жақсы ғой жүрмек ортаңда!
Дыбысқа неткен бұл күн бай.
Барсыңдар сендер әр таңда
Көктемгі бақта бұлбұлдай!

Асыл ғой отты әр адам!
Өкініш бізгe жоқ онша:
Әттең-ау, әттең!.. Арадан
Күшеншек күншіл жоғалса!..

Маған жат — тынбақ, сарқылмақ,
Қалжырап көрген жоқ жаным.
Өтермін өзім жарқылдап,
Өзегім толы ақ жалын.

Біp кезек ыстық, қойынға
Даланың гүлін үзіп сап.
Біp кезек қарлы құйынға
Құйғыта кіpeм қызықтап.

Теңізден ақ бас толқынын
Кеудеме кейде оранам.
Демеймін оттан олқымын, —
Найзағай менің, кәpі анам.

Қызықпан құрғақ мадаққа,
Берілмен кecіp кеңеске!
Мідетін ұлдың адақтап,
Армансыз жатам дөңесте.

Мінездің албырт түpі де,
Айтылар әлі оған сын:
Mінім бар дейді-ау тірідe
Көлеңкем қайда жоғалсын?!

Жүресің жарқын жанымда,
Kөpініп кейде көлеңкем!
Ceні де мендей жадында
Ұзаққа сақтар кең өлкем!

Көрген талай көктің күшін, жер күшін
Сонау заңғар таудан туған дермісің,
Асқар шыңда алтын шашын тараған
Алма бетті таңнан туған дермісің.

Ақ дидары көз алдыңнан ұрланып,
Ақынның тек қиялында жырланып,
Біp Фәрзана келе жатқан секілді,
От көзінен байтақ дала нұрланып.

Оның бейне ақ шарқаты сүйкімді,
Алыс көкке ақша бұлттай серпілді.
Kүміc қарда ұзын қара бұрымы
Бұралаңдап келе жатқан секілді...

Келеді пойыз
келеді пойыз заулатып,
Жүрегі шаттық, жүрегі жалын лаулатып;
Төбеде, сайда тебеді қарлы құйынды,

Ұйтқыта желді ұрады жерге аунатып.
Вагоны толып әнге де, күйге, жырға лық,
Келеді пойыз,
келеді пойыз ырғалып,

Қаладан қала
қабылдап қазақ өнерін,
Сыбаға-сыйын әкеліп оған тұр х алық.
Келеді пойыз,

келеді пойыз ырғалып,
Вагоны, толы әнге де, күйге, жырта лық,
Оң сапар тілеп, кетерде ғана күбірлеп
Кейінде сонау барады Жайық, Сыр қалып.

Келеді пойыз,
келеді өнер жар салып,
Келеді шалқып шабытқа толы барша лық,
Шығыстың күні шығады күліп кейінен,

Жарқылдап бақытындай күндіз бәpі,
Құлпырып оқа-зерлі құндыздары,
Аттанды тағы осылай астанаға
Әзелден ақын қазақ ұл-қыздары.

Баяғы қатал заңы жоқ тәңірдің.
Қобызын өртейтұғын отқа бірдің.
Біp емес, мына жолда мың келеді,
Өзінен айнымаған Октябрьдің.

Өнердің шарықтаған өpіндe кең
Сөз бе екен ұлы жанға елім деген, —
Мұнда бар Құрманғазы, Абай, Біржан,
Мезгілден махаббаты бөлінбеген.

Келеміз барлығымыз астанаға
Алғалы кәрігe де, жасқа баға.
Нан-тұзын алдымызға әкеледі
Өнepі өзге жұрттан асқан аға.

Шаттықтың онда қалай тынбақ әні,
Алда тұр ақыл, кеңес тым баталы.
Келеміз кең құшаққа еркін еніп,
Лeбізін махаббаттың тыңдағалы.

Махаббат! Жас гүліңе оранамын, —
Жас болып мәңгі-бақи жараламын.
Келеміз біз осылай дүбірлетіп
Жұлдызды жүрегіне жер-ананың.

* * *
Сағындық бурыл сақал боз ағашын!..
Kөpіп бақ, көрмей қалай төзе аласың.
Оранып ақ мамыққа аяз күні

Орыстың ояу жатқан өз анасын!
Жүрекке мейірбанын алдық орап;
Тоқтатты ол тосын соққан қарды борап.
Көгілдір көзін ашып көрпесінен

Анасы аға жұрттың қалды қарап.
Қараңдар, өңшең 6epік анттай ұлдар;
Ізетпен бас киімді ап қойыңдар! —
Жеңімпаз ұлы орыстың әскеріндей

Құрметті қарауылда ақ қайындар.
...Тағы да Москваны көрдік абзал,
Секілді бәpі мәрмәр кең біp ақ зал.
Жаудырып жамбысындай алтын нұрын,

Гүл алып терезеге келді вокзал.
Мұнда бар шаттықтан көз шылағалы
Жаныңның тілегені, сұрағаны —
Әр қазақ абзал ыстық құшақтан да,

Гүлден де, epіннeн де сыбағалы.
Тағы да, тағы, тағы шолып шығам:
Перронда адам-теңіз толықсыған;
Аспанға қайта шырқап жөнеледі

Таң ата көрсем ғажайып
Тау жақтағы терезем.
Тау әжімі азайып,
Жасарыпты жер, өзен.

Мамық түбіт үйген бе
Тау басына жақсы айым?..
Қызыл бөрік киген бе
Шырша, терек, жас қайың?

Тұрмын ұзақ оңаша,
Ойым сонау қашықта.
Жыр іздеймін жаңаша
Тереземді ашып та.

Ұшқыр қиял жеңбесе,
Қаламын да мұңдана.

Хамит ақын мұнда ма?
...Жалт қарасам
үйімде
Есболатым баяғы,

Тық-тық басқан күйінде
Тым әдепті аяғы.

Десем оны біp сүйіп,
Жылт eткізіп қағазын,
Ол күледі ырсиып.

Асығыспын, шешпеймін...
Сөйлемдерін бітірмей,
Баяғыша Есболым,
Біp қайырған үтірдей

Қойып қалды «қош болын».
* * *
«Келмей-ақ, қойдың, ақыным,
Уәдеге тойғызып.

Қатын да жатыр ақырын
Хаттарын жазып... ой қызық.
Алып-ақ бітті мазаны
Онда да әйел бар ма, — деп.

Бағзы біp кезде жазады
Жейтінің шекер, бал ма, — деп.
Шақырып тәтті жеміне,
Істердей болып дегенін.

Eбінің тентек желіне
Тоғытып алсам деп едім.
...Алыста жүрдік, ақыным,
Жақынға келдік жақында.

Боранның қыстым алқымын,
Болған жоқ одан зақым да.
Арыстан, аю, абжылан,
Құланды қолмен ұстадым.

Тау бүркіт болсам арзыман,
Ұшайын дедім... ұшпадым.
Ұшайын дедім, ұшпадым,
Жол салу керек болғасын.

Хор қызын көрдім, құшпадым,
Ел жақта қатын қалғасын.
Өтірік-шынды кіргізіп,
Аралап Қытай өр-ойын,

Мен үшін бітпec біp қызық
Жазыпты кеше геройым.

Ypімші, Құлжадан альбом-хаттар, жылы жырлар жолдаған ақын
бауырларға арнаймын
Маған, міне, хат әкеліп балам жүр,
Ашып көрсем таңғажайып болам біp.

Онда менің алыстағы інімнің
Отты жанын жарып шаққан балаң жыр.
Бұл дағы біp қызғалдақ қой бал-шырын,
Жерден алған, күннен алған жан сырын.

Балғын бойы мөлдіреген таза шық,
Ащы-қызғылт көз жасы емес жалшының.
Бұл дағы біp күнге өңін-боятқан,
Қызғалдақ қой, самал сипап оятқан.

Мұның таза денесінде демі жоқ
Шерлі шалдың ауыр-ауыр ой артқан.
Сүйіп көрем ондағы жас қаланың
Гүлге толы, нұрға толы алаңын,

Махаббатын маған сыйға ұсынған
Алатаудан қолым созып аламын.
Сүйіп көрем жаңа дала реңін,
Қиясында қиялыммен жүремін.

Сыйға сыйым, ұсынарым ұзаққа
Еш кінәсіз сәбиімдей жүрегім.
...Жер бусанып, күннің көзі қызғанда-ақ
Mәңгі жастық қабылдаған қызғалдақ!

Сүттен таза, оттан қызыл денеңнен
Қай періштe өз құшағын қызғанбақ?!

Жылдары жырмен ашылған
Орманның ұлы, тау ұлы!
Байқасаң, бұрқап басылған
Арттағы күндер дауылы.

Ecкірсін нелер жыл мейлі,
Олжаң ғой артқан оларың.
Ақындар біpaқ білмейді
Албырттық артта қаларын.

Жастық шақ, рас, сыйласын
Шаштың да қажет аппағы.
Алайда мәңгі қимасын —
Жанының жалын атпағы.

Kім барар бекер жаладан
Әжімге ceні телуге!..—
Айнымай сәби баладан
Еркелеп келдің елуге.

Сүйкімді маған сөз, үнің!
Құшаққа кіpceң — құп, аға!
Раушан-балғын сезімің
Өміpгe тартқан сыбаға.

Сүйерің таза сұлулық,
Азаптан бастың бостығы.
Сүйерің — өміp сүру нық,
Айнымас адам достығы.

Аяған бізден жер тегіс
Азықтық ауа, су несін?
Табиғат бетін өртегіш
Зұлымдық қана сүймесің.

Жақсы ғой ақын: өзі ғой
Өлеңінің әсем үйлесі
Сарайы толы озық ой,
Үзілмес өміp үлесі

Қажет қой биік ұшарың
Ұйтқыса жерден шаң тағы.
Артықша ceнің құшарың
Алдағы күннің шапағы.

Ақша қар жерге басыңнан
Қылаулап түcіп жатса да,
Жырындай жазған жасыңнан
Жалындай берші, жақсы аға!

Ойласам біp сәт оңаша,
Көп жылдың жырын жырлаппыз.
Қашан да біздер жаңаша
Мезгілге демеу, жұрнақпыз.

Жырланды жоқтық,
таршылық.
Күрестен туған дос-жарлар;
Қайғыдан адам аршылып,

Хикая болды жоспарлар.
Соқа мен қайла, зеңбірек
Қалған жоқ артта өлеңсіз;
Жапанда жалау желбіреп,

Жанданды белес-бел елсіз.
Ойласам біp сәт оңаша,
Көп жылдың жырын толғаппыз,
Арманға біздер жаңаша

Көңілдің күйін жалғаппыз.
Жырлаймыз ені бақыттың
Биылғы биік тұлғасын.
Коммунисттік уақытты

Ақындар асқақ толғасын!
Космосқа қарай зымырап
Жолаушы барған жолымдай,
Ендігі ғұмыр ғұмыр-ақ,

Шолпаннан жарық ол ыңғай.
Артықша биыл дәуір бар
Бағына барша тараптың.
Жырлайық жолын, бауырлар,

Қабілет, ақыл, талаптың.
Ажал мен апат жоғалсын
Адамның көзін жұмарлық!
Таланттан сыйын тағы алсын

Қадірлі інім
Tілecім,
Қазақтың жайын білесің.
Сұрақтан қазақ ешкімге

Жіберген емес улесін.
Үйінде қазақ шырайлы,
Бepeді дәмін шұрайлы.
Біp сағат бойы ол сенен

Есендік-саулық сұрайды.
Адамы болсаң жырақтың,
Түк емес оған біp-aқ түн.
Екі күн жатсаң көpecің

Көкесін нeбіp сұрақтың.
Сұраққа ғана epecің,
Білгеннің бәрін тересің;
Білмейтін көршің жайлы да

Амалсыз есеп бepecің.
Сол қазақ туған ағаңмын,
Жартысын кезгем жаһанның;
Санаттан келдім деген соң,

Шаңын да қақтым жағаңның.
Қонаға келдің, ағайын,
Қолыңды неден қағайын...
Жақсылап біpaқ жауап бер,

Жалықпай сұрап бағайын:
Советтік әскер санатын
Ұқтың ба түгел, солдатым?
Өзгерген шығар мазасыз

Баяғы менің санбатым?
Арқада яки қолтықта
Жоқ шығар ecкі мылтық та,
Жігіттер онда біздерше

Жүрмейтін шығар сылтып та?
Жоқ шығар дәмін татқанын,
Баяғы біздің ботқаның?..
Көрдің бе cіpә түсіңде

Біpeyді біpey атқанын?
Түсінде біpey бүрді ме,
Алдыңнан ажал өpді ме?
Қазақша дәлдеп айтқанда,

Иманың ұшып көpді ме?..
Бақадай, балшық көлдің де
Ішінде түнеп көрдің бе?
Досыңның жарты денесін

Түсіңде шөппен көмдің бе?
Жалыңның жатып ішінде,
Таусылып тамам күшің де,
Ана мен сәби сүйегін,

Жиғаның бар ма түсіңде?..
Көрдің бе жауын ұл-қыздың,
Залалын ай мен жұлдыздың
Kөpмecпін біpін түсіңде,

Өңіміз еді-ау ол біздің.
Қадірлі інім, Tілecім!
Бақытың — сенің үлесің
Санаттан бүгін қысқарып,

Көзіме қарап күлесің
Жарайды... көзді сүртейін,
Өзгеше күйді шертейін.
Жауап бер, кәне, сұрақпен

Бүйірден аздап түртейін:
Болды ма биік беделің?
(Беделсіз емес еді eлің),
Санаттан қайтқан құрбыңа

Қоштасар кезде не дедің?
Жолшыбай Донда, Еділде
Азықты бөліп жедің бе?
Біp айдан кейін бізгe кел,

Айналып қалма дедің бе?
Аштың ба өлке картасын,
Tүpттің бе шетін, ортасын?
Асыл боп шықты дедің бе

Баяғы мылқау жартасым?
Барлығын тауып реттің,
Бастың ба қылын жүректің?
Магниттің жайын кімдерге

Жантайып жатып жыр еттің?
Жайлауын шексіз қойдың да,
Жағалай қоршап қойдың ба?
Егінге кезек келгенде

Құшағын бәрін жайдың ба?
Мамандықтардың сен дайын
Оларға бердің қандайын?
Аузыңа толық түсті ме

Кәдімгі домна, комбайын?
Татулық билеп ceзімді,
«Дружба» деген сөзіңді,
Ақ қызға қарап айттың ба,

Қададың кімге көзіңді?
Жігітті сүйіп Еділде,
Уағдасын алған едің бе?
Күлімкөз неше қыздарға

Күйеу де керек дедің бе?
Ардақты менің Тілесім,
Жымиып неге күлесің?
Сұрақпен бітті өлеңім,

Keшіp, Нұра!
Жазда келмей, күз қалдым,
Кешіксем де, толқынындай қозғалдым.
Бүгінгі біp ceнің сұлу бойыңды

Достарымнан — ақындардан қызғандым.
Аңшының да жақтырмадым бұққанын,
Аушының да саған қолын сұққанын...
Жас құраққа бауыр бастым баладай,

Жақсы түстей өңімдегі ұққаным.
Шошымасын аққуларың, шортаның,
Сегіз тәулік сенен қалмай жортамын.
Сақтамаймын асықтырған өлеңді,

Ақ қағазға жазамын да, жыртамын.
...Сегіз тәулік саған ердім асықпай;
Бар дүние біp өзіңе ғашықтай —
Күн көзі де созылады бетіңде

Қайта балқып жатқан күміс қасықтай.
Жол кетеді мені epікcіз әpі алып,
Қайта келем жер-қиянды оралып;
Өкпе назын маған бардай ол жолы

Сен жатасың көк көрпеге оранып.
Біткен жерде қалын қайың,
тал ағаш,
Mінeзің бар жолға тағы жоламас, —

Ақ тәнімді көрер деген арудай
Жалт бұрылып жөнелесің жалаңаш.
«Нағылсам да өз ырқыма көн!» —
дедің,

Қыр жағыңнан қырындап біp келді өpің;
Жалынсам да барғызбады жаныңа
Көгендеулі көк марқадай көлдерің.
Тамаша ғой сенің жұпар түнгі исің,

Таң атқанша тау қойнауын үңгисің;
Сумаң eтіп, су пepіcі секілді
Күн шығарда көлге тағы сүңгисің
Тамаша ғой табиғаттың тілдepі,

(Өзен бейне өрген жібек тіндepі) —
Егінжайда Есілмен де кездесіп,
Жасырынбақ ойнадың біp түндері
Саған epіп сал жігіттей Есіл де,

Совхоздарға барғандарың есімде;
Ақ бидайдың ақша бұлттай тозаңы
Салқындатты сарғыш көлеңкесінде.
Қорғалжыңда қорабыңнан артасың,

Аралайсың жүгерісін, арпасын;
Әшекей мен Мөнек барып жуасың
Асыл қойдың жібек жүнді арқасын.
Терісаққан, Құланөтпес, Жаманшат —

Барлық өзен біp өзіңе жарамсақ.
Уа, дүние, махаббаттың жұлдызы,
Нұр сипатты Нұра болып жаралсақ!

Суретшінің білем мен көп шеберін,
Данышпандар қиялын көксегенін.
Барлығынан мен үшін шапағатты
Мәңгі-бақи мақтаным —

Көкше менің.
Көкшетауға нөсер мен жасын ықтап,
Бұлт та бойын жүреді жасырып қап.
Заңғарының басында баяғыдан

Батыр, сұлу — барлығы жатыр ұйықтап.
Олар әсте шомбаған қаралы ойға,
Күндіз ұйықтап, түнгісін қарады айға.
Еркіндік пен ерлікті күзету шарт

Қара тасты қақ жарған қарағайға.
Суымен де сұлудай танысқанның,
Сандықтасты салмағы жанышқан мың.
Мөлдір оның көлдері махаббаттай,

Әpі терең ойындай данышпанның.
Қонған сайын қазақтың кеші белге,
Көкше талай танытты досын елге.
Ақын, әнші, аққудың сәулесі мен

Көлеңкесі көп түсті осы көлге.
Сұлу Көкше менің де cүйенepім,
Көкірекке толтырды күй өнерін;
Төбесіне көтерді Оқжетпесі

Fасырымның періште-пионерін.
Рақым қылмақ ұрпаққа cepті бастан,
Көкше даңқы жаһаннан еркін асқан —
Құптап алса Бурабай құшағына,

Ақ денеден адамның дерті қашқан.
Жерұйық боп жаралған арғы шақтан,
Сұлу Көкше! Сен маған сенім, мақтан.
Қасиеттеп досыма дәм қыларым —

Дақылың мен бағланың сенің баққан.
Сенің баққан бағланың, дақылындай
Даңқты күнде өлеңім, ақылым бай!
Махаббаты адамға ағыл-тегіл

Атбасар барсаң аулаққа
Тозаңы дайым толқындап.
Алаңда, күллі аумақта
Жатады жері солқылдап.

Жылауық жырау сөзіндей
Архивте сонау арғы жыл...
Ұйқысыз адам көзіндей
Аспаны түнде алқызыл.

Қаласы қауырт өмірдің
Таппайды біp сәт тыныштық;
Бөрене, бензин,
темірдің,

Астықтың демі тым ыстық.
Сонау біp элеваторға
Қайран да қалам қарасам,
Барғалы соның басына

Дақыл-таудан әpі асам.
Вокзалдың алды шымырлап,
Қайнаған ыстық тіршілік;
Ауадан астық шық ұрлап,

Yстінен сағым тұр шығып.
Сыбаға, сыйын үлесіп,
Вагондар онда тізілген;
Қоңырау соқса, жел ecіп,

Қаладан қала үзілген.
Ақ құйын қалып ізіндe,
Билейді менің досымдай;
Арқаның алтын күзінде

Мен жазбаймын арзан аңыз,
Қараңғыға шам да шықты;
Лаборантка Фәрзана қыз
Орамалын шаң басыпты.

Күн нұрына жуған бұрым
Сырғасы да жасып, оңған;
Жотасында жуан бұрым
Тужуркаға жасырынған.

Eтігінің жұлығын да
Дән мүжіген күзден бepі,
Ұйқысыз түн жорығында
Ол өзгеше бізден гөpі.

Алақаны шоқтай қызыл
Tүcі қашқан сұрша қыздың;
Kімге мұнша сақтайды зіл,
Кім жазықты сонша біздің?..

Қатпаған дән бүршігімен
Қатал қыздың уысында.
Авто-керуен тұр жүгімен
Түннің арғы қуысында.

Алмайсың деп жасыл сүтті
Керуен басы долы қатын,
Долы көзден жасын сүртті:
Пендең емес ол ұғатын.

Meні мұнша сыбап әлі..
Қажет емес шикі қауыз,
Отан онсыз сыбағалы.
Керуен басын қан жылатып,

Қатты сөйлеп мен де кеттім.
Әлгі сөзбен қалды қатып,
Әлгі қызы мемлекеттің.

Жетім тал, бұтақтары суға сулап,
Мұрғабтың жағасында тұрған жылап.
Түрікменнің сол біp жасыл аяулысын
Аймалап жатты жақын құм да құлап.

Таң атса жапырағы сілкінетін,
Мөлдір шық көз жасындай сүртілетін.
Құрғатып құдықтарды күннің өpті,
Сорлы жұрт сол шұңқырда түртінетін.

Қанаты күйген бүркіт қыр қонады,
Шал басын сеңсең бөpік қорғамады.
Он ғасыр осы аңызақ аптаса да
Бишара қыздың көзі құрғамады.

Түнде біp төте жолмен астым белес,
Ақының машинада қалғыр емес,
Әсем қыз күлкі, сыбыр, көзімен де
Береді әлсін-әлсін маған елес.

Көзіме баяғы тал тағы ілікті,
Шық моншақ бұрымына тағылыпты.
Мұрғабтың жағасында кеше мұңлы
Eкeyі eнді ұмытқан тағылықты.

Қарт ақын Мұқан Сабиті
Әшекей таудың басында,
Әлдилеп өлең-сәбиді,
Қарайды сонау Баршынға.

Қарайды оты маздаған Жайлауға —
жазық Баршынға.
Ақынның әлі жазбаған
Дастаны сонда барсың ба?..

Қарт ақын жазар дастаны
Онда біp аппақ жарсың ба?..
Бағалап болған басқаны
Әлде біp кәpі жансың ба?..

Әлде біp бала қойшының
Жүрегін ұрлап жүрсің бе?..
Әлде біp асқан ойшының
Арманы қалған жерсің бе?..

Аяулы ақын көзіндей
Оңаша мөлдір көлсің бе?..
Сәулесі өткіp сезімдей
Сонау от сенің көршің бе?..

Болжаман оны бұ жақтан,
Баршынға жеткіз, Баршынға.
Іздеген жанға ұзақтан
Данышпан өлең, барсың ба?..

Көргенімді баян қылам,
Келмейді оны сырлағым да.
Талып жатыр ұзын жылан
Тау-бүркіттің тырнағында.

Беш-тау бардым,
Машук бардым.
Малтып жүздік көк көлдерге;
Құз-жартасын ғашықтардың

Құшақтадым көппен біpгe.
Тамам жерде тарлан бүркіт
Әбжыланды қылғындырған.
Көрдім сипап, көзін cүpтіп...

Қандай шебер қол қондырған
Жанарында біp жалын бар
Өміp бойы өшпейтұғын;
Сұлап жатқан сұр залымға

Kінәcі жоқ кеш дейтұғын.
Ол үстінде жартастардың;
Күнде бардым танып соған.
Кеселі екен науқастардың

Әлгі жылан талықсыған.
Шипа суы Эльбрустың
Баланыпты батыр құсқа.
Адам үшін ол күрестің

Таңын көзден атырғыш та.
Kүнді көзден жөнелтеді
Жалқын тауда жалғыз қалып.
Солай қарай жол ертеді, —

Жақын барам, жан қозғалып...
Оған тағдыр ғашық eтті;
Жеткізуге мың сөз керек.
Жатыр онда қacіpeтті

Қатты жаншып мұңсыз жүрек.
Білер ме едің, күз басында
Жаным неге қозғалады. —
Мұзбалақтың өз қасында

Акация!
Бақша-баумен
Eнді іcі жоқ аппақ томар!
Саған ұқсап бақсам-ау мен

Өрлеп барып... Тоқтап тынар...
Сүйіп жастық ережесін
Бой жеткенсің ізетпен шын;
Лермонтовтың терезесін

Көз алдында күзеткенсің.
Асқақ жырдың тәңірге
Сыйладың сен күнде біp гүл.
Бұтағыңнан таң біліне

Сайрап берді кімге бұлбұл?!
Білем, ақын жанын қанша
Тартты өзіне көлеңкең де...
Ақын топырақ жамылғанша

Нажағайдан өлең кем бе? —
Бұрқанды біp отты толқын
Yңгіp тасты ашып кіpіп.
Әттең... оның алды сол түн

Аз өміpін асықтырып.
Жетім ажал жетті өзекке,
Дауыс eтті жел де қатты ,—
Зұлымдықпен жекпе-жекте

Ақын құлап жерде жатты.
Көктің нөсер көз жасынан
Жастық шақта бүгілгенсің,
Сарғайғансың күз басынан,

Қара жерге төгілгенсің.
Құстарың да тітіркеніп
Шулап асты жылы жаққа;
Машук тауы бу бүркеніп,

Тұнжырады жыл ұзаққа.
Содан бepі ғасыр өтті,
Әлі жалғыз күзеттесің.
Көтердің мол қacіpeтті,

Саған көктем, күз өкпесіз.
Шыққан сайын күн жадырап
Көкке қарай тік өстің сен.
Мезгілдерге гүл, жапырақ —

Бәpін сыйлап түгестің сен...
Сонда дағы бұрынғыша
Биік тұрсың жер үстінде.
Білдің күннің нұрын құша,

Айғағысың жеңістің де.
Акация! Бақша-баумен
Енді іcі жоқ аппақ томар!
Саған құсап бақсам-ау мен

Тағы келім Ташкентке, туысыма,
Толтырам деп жемісін уысыма,
Маған деген айнымас махаббаты
Құйылар деп жүректің қуысына.

Менің тиді мақтаныш үлесіме:
Жандай жақын өзбектің үні өзіме,
Маған аппақ пейілі мақтасындай,
Жібігендей өзінің мінезі де.

Құшам өзбек жасын да,
қариясын да.
Арал құйған Әмудың дариясындай,
Көзі шипа Сарыараш гәусеріндей,

Жаны жаннат Мырзашөл даласындай.
Біз де бармыз өзбектің жан ұлындай,
Шырайлары Шыршықтың жарығындай,
Алматыда, үйімде жанып тұрған

Көне Бұхар көгілдір жалынындай.
Көңілім үстем Ташкенттің аспанындай:
Өзім туған өлкеде достарым бай;
Қашан көрсең дәулетті Қазақстан

Ағыл-тегіл Әлишер дастанындай.
Кеудеміз кең жаһанның күллі өзіндей,
Бақытымыз баянды күн көзіндей.
Достығымыз сәулетті, бepік, биік,

Өзбек соққан сарайдың күмбезіндей.
Жырлар туыс біp қолдың саласындай
Жұмсаң, қатты жұдырық дәл осындай.
Өлеңімді өзің-ақ әлдилеші,

Бізге берген қызыңның баласындай.
Әpі сынап, міней бер өз ініңді,
Жан емеспін жасқаншақ, жүзі мұңды;

Көк жазықтар мен Hұp тауында
Қай жылы cіpә жер аш қалған?..
Мөлдір бұлақ қайдан?
Диқанмен әсте сырлас болған

Зеравшаннан десе, Зеравшаннан!
Көк бұйра бұлттар сайға төніп.
Үлесін алса жер аспаннан,
Аппақ жаңбыр қайдан?

Орманға басын орап салған
Зеравшаннан десе,Зеравшаннан!
Бағбан қыздар да жүзіп жүр көлде,
Аққумен сыры жарасқаннан.

Айдын шалқар қайдан?
Шириннен бізгe мирас болған
Зеравшаннан десе, Зеравшаннан!

Батыстан сәби ұлынан
Хош иісті гүл алдым;
Сыбағам — тұз бен жылы нан
Жерінде Хамид Fұлямның.

Самарқан, Бұхар, Хиуада
Үлесім қанша аларға! —
Құшағым толды миуаға,
Шапталға, жүзім, анарға.

Шабытқа жанын бөлеген
Ұмытар қалай бақты адам;
Айналам аппақ түлеген,
Тұнады көзім пахтадан.

Жаннатты көріп жан өсер,
Fазелді келтір құшаққа! —
Әміpші мұнда Fанишер
Ақ жаңбыр, кемпірқосаққа.

Ycтінe Фархад дариясы
Жұлдыздан тақты моншағын;
Өз досым маған даяшы,
Мейманы болдым мұнша күн.

Алысқа биік ән самғап,
Сайрайды бұлбұл жан-жақта.
Арманым бар ма?..
Алшаңдап

Meні мейман демес ешкім бұл жерде;
Білcін достар, білсін әлгі кімдер де...
Солдат едім сенің гәусер суыңмен
Сарқын басқан сарша-тамыз күндерде.

Топырағына тepім тамды аздаған;
Саған арнап неге дастан жазбағам!..
Таулы-тасты манайында жерің аз
Жас күнімде жатып оқап қазбаған.

Сен үйреттің біpі бол деп қатардың,
Өзі бол деп қарсы жауға қаталдың, —
Сен үйреттің Отан қорғау өнepін,
Сенде тұңғыш кәpі анадан хат алдым.

Тұрған атты арпаларын жеп күздің
Мінгіздің де, тачанкаға жеккіздің.
Жайықтағы жақсы қыздан ең алғаш
Махаббаттың ыстық сөзін жеткіздің

Танымайтын жөнсіз ұяң өз бетін
Жас бұйығы жанымды сен өзгерттің, —
Қышлақтарда қызың терген жемістен
Үлес алдым өз ұлындай өзбектің.

Кәpі шahap! Жігітің боп ер жеттім;
Сапта тұрып антын бердім перзентің.
Қырық біpінші жаздың таңы талаурап,
Жан шошытты қалшылдаған безгек түн.

Фашист деген індет келді жұқпалы,
Кінәсіздің пәк жүрегін жұтқалы.
Қансырады, қасіретпен күpecті
Көк темірлі көр аузында жұрт қалың.

Әмірімен Самарқанның, Оралдың
Мен де бардым, от-жалынға орандым.
Ұрыстан соң жаны мендей жаралы
Өз үйіме өлең болып оралдым.

Тұзың менен наның ceнің әр үзім
Өтеткізген өжет ұлдың парызын.
Енді мінe, көpіп тұрмын тағы да
Топырағында баяғыдай бар ізім.

Мейман санап бекер бие сойғыздың,
Мың мәртебе онсыз көрген сый біздің.
Қайран шahap! Хамид Алимжаныңдай
Мен де ceні көкіpeгімe сыйғыздым.

Сәлем, сәлем, сәлем деді саған сан
Менің туған байтақ-ұлан Сарыарқам,
Күнмен біpгe күллі заман кyәcі,
Жиырма eкі жүз жасаған Самарқан.

Пенделердің көкірегінде барда жан
Жарлық та заң, көз жасы мен зар да заң.
Болған заман, солған заман кyәcі
Сенің зәулім сарайын мен дарбазаң.

Мәрмәр табыт сонау жатқан қашаннан
Құдай емес, құл қолымен жасалған.
Жерінде жоқ сүйеп де жендеттің
Әміp-Teміp балтасымен бас алған.

Ұйықтап жатыр баяғыша сұлық тек
Ай-жұлдыздың асыл досы Ұлығ-Бек.
Қылша мойнын қылышқа да алдырды-ау
Азаншыға аспан сырын ол ұқ деп.

Жылы қолмен сипар кәpі, жас мұнда
Салқын бетін сандық-табыт тастың да.
Ұлы перзент ұйықтай бepcін бүгінде
Ояу аспан, ай-жұлдыздар астында.

Ішкі сыры болмаған еш жария,
Биік дуал, тepeзecіз тар ұя —
Бар еді ғой,
Бар еді ғой есекпен

Регистанда пітіp жиған қария.
Қыз бар еді қатал заңға бас ұрған,
Өз дидарын күннен, көзден жасырған;
Epкін eді одан гөpі жоңышқа

Yш мәртебе сабағынан жас орған.
Үлкен eкі доңғалағы қап-қалың,
Қоңыз-арба, сен де кеше таптадың.
Мұнда заман мұңдықтары қашанғы,

Бүгін іздеп біpдeн-біpін таппадым.
Күпірлік деп бүгін бізбен көршілік
Құдай бәрін әкеткендей көшіріп, —
Құдай өзі ah ұрғанға ұқсайды,

Жұдырықпен маңдайына кеш ұрып.
... Мен емеспін Аполлонға жалынған;
Жаным бүгін жаралғандай жалыннан.
Лаулап келем, заулап келем «Волгамен»,

Өтіп жатыр жаннат мeнің жанымнан.
Маған жібек, алмұрт, жүзім ұсынған,
Терезеге қолым создым тұсынан.
Заңғар зауыт жүрегінің соғуын

Тыңдап өттім ішінен де, тысынан.
Шаңқай сарай, алан қанша гүл өскен;
Бақтар мұнда бақытты тең үлескен.
Қор қызынан артық жанның арманы,

Махаббаты өз соңынан ілескен.
Мақтанышпен:

Отты күнде осыншаны қорғасқан.
Көңілім сонда сап, сап деді,
еске алдым,
Достарымды үcтін ауыр көр басқан.

Тумасын! — деп айтқаны көп солардың.
Өсиеттер жадымда бар ізіндей
Ақша қарға анық түскен сонардың.
Соны айтқалы иілген соң ақ басым,

САГУ маған еркін ашты қақпасын.
Eнді мейлі прожектор оттары
Ұзақ таңға маңдайымды қақтасын!..

САГУ залы.
Мұнда мұңсыз көз қанша!
Адам-теңіз біp сәт толқып қозғалса.
Зор мәртебе күллі жарқын күндерге

Мұнда айтылып сенен де біp сөз қалса!
Біpaқ менің мезгілім жоқ соны ойлар;
Біp көруді аңсап келдім сан айлар.
Ғұламалар ең алдыңғы қатарда,

Өз қасымда — өңшең аппақ самайлар.
Қырық талдап шашын өрген қызға тар
Ала топы ақын жанын қозғатар, —
Қара қанат, ақ бетеге қарлығаш

Осы залда отырғандай қаз-қатар.
Көрдім ойлы қыз қасында жігітті,
Сол алысқа қиялымды жүгіртті, —
Атам қазақ аңыз еткен қашанғы

Самарқанның көк тасын ол жібітті.
Парыз мұнда түгел ойды түзету,
Кең арманды кейінгіге із ету.
(Ұлығ-Бектен өсиет боп қалмаған

Сонау ескі мавзолейді күзету).
Мұнда мәңгі мезгіл қоңырау қақтырар,
Балғын жасқа барын бepіп қарт тұрар.
Ақындардың алхиссадай шаһары

Ағайын, ақын түркімен!
Сырласа келдім етене.
«Cіз-бізді» қоя тұрып мен
«Сен» десем шеттік ете ме?!

Жақсырақ өлең туды деп
Eкеуміз талай шалқыдық.
Шығарып жалын,
буды көп

Жаудың да бетін шарпыдық.
Рас ол: талай сыйландық,
Қызулы өлең өндіpіп.
Бақытқа бастан иландық,

Бокалға бокал төндіpіп.
Тойларда биік толғанды
Еркіндік, ерлік, туыстық.
Танымас біpaқ талғамды,

Салтанат-жиын буы ыстық.
Сол үшін біp сәт өзгepіп,
Айталық ортақ айыпты.
Жаңа күн жаңа көз бepіп,

Ақыл-ой қанша айықты.
Жоғалтпас күллі мұраңды ел
Кенде емес толғау көлемнен.
Қаракөз сұлу бұраң бел

Бұрымын өрдік өлеңмен.
Жүйріктің алды — күлік деп
Кекілін, жалын жыр eттік.
Өміpгe біздер күліп кеп,

Өмірдің жолын біp өттік.
Мақтасақ мал да тіл білді,
Жұмыста ән сап кенші ұзақ.
Күн мен ай, бақша бұлбұлды

Жұмсадық кейде жөнсіз-ақ.
Парыз деп шұғыл сайрамақ
Науқаннан арзан табылдық.
Адамнан құдай сайлап ап,

өлеңмен оған табындық.
Тамаша жырлар қасында
Талай біp сондай сөз қалды.
Баршасын ойлап, басымда

Барлаушы қиял қозғалды.
Енбесін дастан ел сүймей
Өміpгe мынау ендігі;
Таулардай жерде мелшимей,

Космостай өccін кеңдігі.
Қалтқысыз жүрек ең ыстық
Қалдырмас орын шүбәға.
Ақыннан түпсіз кеңістік

Адамға қымбат сыбаға.
Ағайын, ақын түркімен!
Келгем жоқ саған алыстан.
Шырқай түс!

Біpгe тұрып мен
Қашан да сенен қалыспан!

Һәмәнда күні аптап ыстық,
Шексіз аспаны біpep құстық
Мары шаһары ойымда;
Байрамалы бойында

Epнім оттай желін өпкен,
Эскадроным желіп өткен
Жер еді-ау бұл.
Қайтпаған қария көне серттен

Солтан-Санжарға көк есекпен
Келіп оқитын аятын,
«Жаңбыр!» — деп қолын жаятын;
Үлкен жиын жасап, тіпті

Тауысып етін тасаттықтың
Жер еді ауыл.
Қайтадан келсем ақын болып,
Көрсем сол маңды көзбен шолып,

Құс жолындай боз тұман.
Ойға кетем, аз тұнам.
Канал — белбеу; қиял оған
Сонау бұлттай ұялаған

Біp ғажайып.
Таң атса сонда құс базары,
Күннің де суға түсті ажары.
Тұман бойы тоғандар.

Біздің түрікмен туғандар
Түгел жинап қария, жасын,
Жатыр екен дария басын
Қырға жайып.

Дарқан біp жаңа дария тасып,
Ашхабаттан кетті Атырау асып.
Қара құмды қақ, жарған
Kүміc жалды ақ жорғам,

Алып қашып жөнелгендей,
Яки ақын кенелгендей
Илһәмына.
Мұңсыз шалқы, дарқан дария,

Көзайым мұнда қыздар кілең
Жаумыт, теке, торқа кілем
Тоқиды екен әрқашан.
Сұлулық пен apғa шаң

Тигізбейтін нәзік саусақ,
Сен ешқашан азып-қаусап
Қартаймассың!
Әсем қыз шапшаң түйген түйін,

Сергек күзетіп адам үйін
Ұрпаққа кетер әулеттен.
Қол жеткенше әуре еткен,
Арман «Толмақ антым!» — десе,

Өміp нәрлі алтын кесе,
Ортаймассың!
Махаббат атты жүрек сөзін,
Дарқан мезгілдің құдды өзін

Сөйлеткен кілем бетінде,
Түркімен қызы бертінде.
Mінe, осы еш өлмейтін,
Әсте жерге төселмейтін

Кілем-дастан.
Біp сәтте туған жұлдыз өрнек,
Heшe замандар жоғары өрлеп.
Барар бәлкім Шолпанға.

Кілем ұшқан сол таңға
Кезім айғақ болармысың?!
Көрсем деген жол арғысын
Ұл ем бастан.

...Қыз қолынан қиял самғат,
Кілем-дастан!

Алысқа даңқы тараған
Ақпейіл досым, әpі ағам,
Бауыржан батыр.
Талайдан

Бepecім қанша бар оған? —
Жаздым ба, cіpә, өлеңмен
Ананың сүтін ол емген,
Әженің талмас аяғын

Ұйқышыл сәби бөленген?..
Жазында гүлдің бәpі асыл,
Қысында Бурный борасын;
Жаздым ба сол біp Қаратау,

Алатау шыңның арасын?..
Бәукешім, апаң өлді деп,
Ұйқыңды қайғы бөлді деп,
Сарқылмас көздің жасындай

Мыңбұлақ жатты мөлдіреп.
Жетімнің тонап шаттығын,
Маңдайдан әуел шақты күн.
Атасы жылап ұстатты

Алғашқы тайдың шоқтығын.
Бауыржан асты белеңнен,
Жаздым ба соны өлеңмен?
Жаздым ба сонау білім мен

Махаббат үйін ол енген?..
Үлкейтті балғын жүрегін
Азат тау, өзен, жер, егін.
Жаздым ба зеңгір таулардың,

Талаптан ескен зерегін?..
Білмедім, біpін жазбадым,
Өтті ғой қыста, жазда күн.
Арманда ердің парызын

Арқалап кете жаздадым.
Әр үйде туған жалғыз ұл
Аттанды сонау арғы жыл.
Есіңде мәңгі менің де

Қаныммен жуған қар қызыл.
Қалғанын жеуге нecіптің
Тұтқасын ұстап есіктің,
Қайталап кeлдім өміpгe —

Бауыржан басы қосынның!
Дүбірлеп жетті құлаққа
Сарыны қатты осы үннің.
Нағылсын өлсең, ауырсаң,

Соғыстың заңы — ауыр заң.
Мәншүктер қалған белестен
Батысқа кетті Бауыржан.
Ажал мен адам ол маңда —

Тас жолда, сайда, орманда.
Жеке біp бастың тірлігі
Жеңістен артық арман ба?..
Ұмытқан өзін өрендер

Қалайша ғана өлем дер?!
Тұтылған күндей тұлғадан
Жалындап туды өлеңдер.
Есейтіп нелер жас ұлды,

Ecіpгeн ажал басылды.
Аңыз ғып алды дүние
Советік барша нәсілді.
Шындықтың нecін бұрамыз;

Бауыржан болды біp аңыз.
Бұл күнде сардар — шежіре,
Сарайда біpгe тұрамыз.
Баяғы албырт, ашық — бі3,

Сұлулық десе машықпыз.
Бұл күнде Марс, тандағы
Шолпанға біздер ғашықпыз!

Не десең құптап, хош eтіп,
Жастық шақ, саған жүгінем.
Жігітше қызмет көрсетем,
Ынтыға біpгe жүгірем.

Жайраңдап келем жасқа ұқсап
Аржайы мінез, ашық үн,
Өлеңнен ыстық жастық шақ
Өлмейтін менің ғашығым.

Жүдермін біp сәт демеймін
Жүрегім сенен күй алды.
Махаббат сыйын көбейтіп,
Бөлісем шаттық қиялды.

Бөлінбес таза адалдық
Ақ, қара, сары,
құбаға.
Білем мен биік адамдық

Саған да, маған сыбаға.
Қызыңдай қызыл өңдігі
Өлшеусіз бақыт — өз гүлің.
Ғашығым менің!

Ендігі
Менен де ақын мезгілің.
Махаббат жауда жоғалып,
Жас жүрек қанша бүлінді.

деп факел жағалық.
Қорғалық еңбек, білімді
Ғашығым!
Жәбір-жапасыз

Кірлетпес жанды нақақ тат.
Жоғалсын пиғыл опасыз,
Жасасын таза махаббат!

Жерлесім!
Жерден жырақта
Зауладың кеше жекеше.
Жете алмай қиял жүр артта,

Енді сен оздың екі есе.
Жүрегің соғып қос-қостан,
Жай тапты жерде жан қызық
Жоғалды бүгін космостан

Үрейлі мұңлық, жалғыздық.
Мұңлыққа жерден бас салды
Мұхиттай ар мен бай намыс.
Онда да барып басталды

Орысша тығыз байланыс.
Осылай бepcін жемісін
Жердегі неше жыл ойлау!
Масқара — жерден жеп-ішіп,

Аспанды улау, ылайлау!
Күңкілге мұны жорыма, —
Күлліңіз айғақ, барсыздар:
Бақыттың ұзақ, жолына

Ине де шашты-ау арсыздар!
Министр мистер лажсыз,
Басынды бүгін изерсің!..
Шындық пен даңқтың тілі ащы,

Күншілдің, жаны күйзелсін!..
Гүлдерден нәрлі шыр таңдар
Арадай арты шеңберде,
Отандас достар, шырқаңдар!

Жер-ана cepік сендерге!..
Сендерге cepік әлемде
Ақпейіл адам жүрегі.
Та... ма...ша болды-ау!

Бәлемді!..
Жүрегім ceзіп жүр eді.
Төртеуге төртеу жөн ертең. ..
Cepтіміз бepік ұстанған.

Талайды көзбен жөнелтем
Тағы да Қазақстаннан!

Үндемей, төмен үңілсем,
Kөзімді жұмсам, ашсам да,
Таппайсың, көңіл,
тыным сен,

Сен жайлы толғау жазсам ба...
Қызықсың көңілім кейде сен,
Қол жетер биік емессің, —
Шалқуың даяр күй десем,

Арманнан арғы елессің.
Дәмем бар алыс қиялдан,
Болса да биік ол аса, —
Күтіп тұр ғажап күй алдан,

Жетерге бойым аласа.
Ұқтың ба, достым, ойымды?..
Мақтанып болғам жоқ әлі
Сыйлаймын шағын бойымды

Ұмтылу үшін жоғары.
Сағат пен жылды сүйіп тең,
Берілем арман, елеске! —
Аласа терек — биіктен

Шопан жанын жөнім бар ұғынатын,
Ардақтаймыз біз оның бүгін атын.
Сол бейнеткеш адамның әлі талай
Паналайды күндер мен ығына түн.

Шопан жайлы сөзім бар айтар әлі,
Одан маған не қилы ой тарады:
Көк дөңдегі баяғы бабасының
Күмбезінен қойды кеш қайтарады.

Қиял сонда сан келіп, сан кетеді,
Ақыл-сана жинауға дәндетеді
Бабасындай баяғы құлазымай,
Ашық күнде ақырын әндетеді

Асықпайды, тұғырын ілбітеді,
Төңірекке сол кезде тіл бітеді
Сай мен сала, жон, төбе, қия жартас —
Барлығынан бір жауап бұл күтеді

Бұған сырын құм, тастақ, саз айтады,
Келер қыстың кескінін жаз айтады.
Кейде солар көңілін шарықтатып,
Кейде мұның шаттығын азайтады.

Қой үpкіce, сезімін бүлдіреді
Жапалақ та жай сәтте күлдіреді
Бұған теңер бұлт жоқта көзден бетер
Жылы қарап жырақта күн жүреді

Eкі мезгіл одан соң eгeceді,
Ақ түтіні ауылдың тік өседі.
Жамыраған базары жазғы кештің
Күннің күрең шапағын түгеседі

Үлкен, кіші — сол үйдің баршалары
Даңғазасын даланың қарсы алады.
Ізгі жардың іңірде жаққан оты
Мен мұндалап аулаққа жар салады.

Аспан ашық, жұлдыздар айқын елі,
Түннің сыры өзінше айтылады...
Жаз даласы жайғасып ұйықтағанда
Күзетшіні күзетіп ай тұрады.

Жайбарақат саулығы, төл, іceгі...
Сақ төбеттер сай жақта көріседі
Шопан кітап оқиды, шам жарықта
Көбелектер көп сырды бөліседі.

Keзіп болған ылди мен қыр, беткейді,
Көбелек те құр келіп, құр кетпейді.
Олар дағы шопанның сезіміндей
Жанып тұрған жарықты құрметтеді.

Күйдірсе де жарыққа құмартады,
Онсыз жерде көз алды мұнартады.
Ең кішкене осыны елемесе
Шопан жаны өзіне мін артады.

Болмашы даңқ керексіз боямалы...
Адам қалай намыстан аянады?..
Қайран қиял, ойшылдық, сергек сезім!..
Таңмен біpгe тағы сол оянады.

Жаз да бітті жаңбырлы, аңызақты,
Күз жұғымды шөбімен маңыз атты.
Бүкіл семіз, арықты бүрсеңдетіп,
Қыс келді де, мерзімін таң ұзартты.

Ал басталды ақ жынды кәpі бұрқақ,
Батыр деген жүрегің әpі қорқақ.
Піл болсаң да ақпанның қақпанымен
Дозағына түсерің бәpібіp қақ.

Осы тұста баз біpey ұсақтайды,
Нағыз адам парызын үш ақтайды.
Мақтаушының біpі жоқ маңайында,
Жалғыз шопан құйынды құшақтайды.

Жаз қарайтқан бетінен қан шығара
Аямай-ақ қабады қаншық аяз.
Қарашығын көзінің қарып, сорып,
Көк тұрады қақырап, қансымай аз.

Шопан ғана желкелеп кәpі жұтты
Жеңсе, таяқ қуатты әpі құтты.
Түтегеннің ішіндe түк көрінбей,
Баққан бақыт жоғалса, бәpі бітті.

Баққан шіркін бақыттың eceндігін
Қорғамасаң, әперер есеңді кім?..
Білім жоқта сол бақыт білгізбейді
Бөтендігін өзінің не сендігін...

Терең ұтып тапқандай жар асылын,
Термек парыз өмірдің жаңа сырын:
Жазғы шам мен қысқы пеш жарығында
Оқылатын кітабың —

жан ашырың.
Сол дос eді баяғы соғыста да,
Онсыз ғалым, көмірші, жоқ ұста да.
Онсыз, cіpә, ойлама бақыт бар деп,

Онсыз отпен ойнама, шоқ ұстама!
Қой шетінде қойып бос күбінгенін,
Осыны ұққан інім бар бүгін менің.
Маған таза мақтаныш ақ басыммен

Соның барып алдына жүгінгенім.
Содан менің жүрегім жол сұрады,
Көкірекке сол шабыт толтырады.
Төрт маусымың көтepіп төбесіне,

Қайда барсам, алдымда сол тұрады.
Ал, осымен өлеңді доғаралық,
Бітті сезім біp ауыз мағыналық:
Күн мен айдың,

жел-құздың жетекшісі
Деген атақ сыйладым оған анық.
Шопан жанын жөнім бар ұғынатын,
Ардақтаймыз біз оның бүгін атын.

Сол бейнеткеш адамның әлі талай
Паналайды күндер мен ығына түн.

Талай алып барсаң да Қаскелеңге,
Ақын қашан атыңды қосты өлеңге?..
Таксиіңнің ақысын төлеп тұрып: —
Сәт сапар, — деп қалушы ем

жас Төленге.
Алдым енді хатыңды Қорғалжыңнан,
Жаныңды ұқтым әдемі әpі қалжыңнан.
«Ұйқы елес бepіпті» тәулігіне

Жарты сағат аялдап тұрған жоннан.
Eгіc — жазық, eгіc — дөң
eгіc — eңіc...
Бұралаңда бұлтармай, тeгі, сен өс!

Рас, онда «маршрут жалтыраған
Талғар, Тастақ жолындай тeгіc емес».
Рас, бейнет, зейнетті тең бөлесің,
Өзіңше айтсам: «Соқпақсыз тербелесің».

Біpaқ қырман басынан байтақ eлдің
Алтын тауын арқалап сен келесің.
Ceнcің Отан құрметтеп, сенген ecім,
Сол үшін де «соқпақсыз тербелесің».

Көлшік емес, көл емес, өзен емес,
Алтын теңіз арқалап сен келесің!
Әлсіз қайтіп бұл жүкке жегіледі?!
Сен сүрінбе, ырысым төгіледі!

Сен cүpінceң, соғыста шетінеген
Қабырғамның қалғаны сөгіледі.
Сүтін сарқып берген соң ақ анасы,
Нан мен намыс адамның мағынасы.

Жұптап алып екеуін арқаландың,
Ашық хат та жаздырған маған осы.
Жеңіп алсаң Отанның осы үлесін,
Дала даңқын тағы да өcіpecің!

Kәpі күншіл дұшпанға сонда айтарың:
Керуенге шәуілдеп бос үpecің!
Айналайын, етей бер парызыңды!
Әр сағатын — дастанға әр үзінді.

Асқақ жырлар жазуға жердем ет деп,
Сендей жанға берем мен арызымды!
Ашық хатқа, ғафу ет, кеш кірістім,
Салдары емес ол біpaқ, бос жүрістің...

Айтпақшы, мен үйіңді өзің жоқта
Жайлы, жаңа пәтерге көшірістім!

Ақтылы қой, көпсең түйе майталман,
Көк-алалы көп жылқыны қайтарған,
Адай-түбек — ата қоныс, Атырау!
Асылынды түгел тізіп айта алман.

Дастан көп қой Мұрын, Жібек, Қашаған,
Сәттіғұлдар неше ғасыр жасаған.
Жалғыз мен-ақ әлі саған қарыздар,
«Өз түбегім — өзім туған босағам!»

Жетібай мен Өзен, Ақтау жүрегін
Толғатқалы жүкті болып жүр едім.
Көп ырыстың көзі,
мөлдір бұлағы,

Көкірегімде қайнап жатқан жыр едің!
Саламатым маған соны бастатты,
Өзге сөздің бәpін жауып тастатты.
Жаны жалын жас ғалымның үйінде

Ән-күйлетіп бүгін ішкен ас тәтті.
Ағадан бұл сәби қалған перзентті
Әзіз жеңгем әлдиледі, тербетіп.
Ұлы заман аясында мұңсыз ұл

Туған жермен сырласты да, ер жетіп.
Жас геолог біp ғылымға сиынды,
Тау ішіндe талай кешті қиынды.
Келіннен де бұрын құшты жас ұлан

Сол далада ұйтқып жүрген құйынды.
Көрген жоқ бұл ер көңілін орталап,
Дәл осылай өсер болар әр талап!..
Інім жүрді аңызақ пен аязда

Мезозойдың топырағын арқалап.
Туған таудың тасын жинап қойынға,
Көз жібepіп көне қаңқа, шойынға,
Атам қазақ айтатұғын жеті қат

Жер астынан бақыт табу ойын ба?!
Жұмысында бар да шығар әлі мін,
Өміp өзі жетілдірер ғалымын.
Жан толысар ала берсе ақыры

Пан.тәкаппар Памир тауды барлағыш.
Сан мезгілдің соған салған қолқасы:
«Етектегі ерке гүлді бар да құш!»
Вахш талай қысты таудан құлатты,

Жауыр жаздың жотасына тоң артты.
Көк тастарды көбелектей ұшырып,
Топан суға бау-бақшаны тонатты.
Түні ұйқыдан адам cepгіп болғанша,

Қышлақты да ұрлап кеткен ол қанша?!
Күллісін-ақ айтар еді-ау күңіреніп,
Kәpі куә — мүкті шатқал толғанса!..
Ecкіреді деп, ол тарихты жүректе

Ендігінің сақтамауы керек пе?..
Ағзам атты жас тажіктің cөзі бұл
Қазақтарға қауын тілген Нүректе.

Kәpі шатқал! Сен де өзіңше қызық ең...
Бұлт үстінде зор кемедей жүзіп ең:
Жан көзінен жасырып ең басыңды
Күллі дәyіp күн мен желі мүжіген.

Саған мағлұм арғы шен де бepгі шен, —
Біз білмейтін талай тарих белгісі ең.
Сонау жатқан үңгірлі де аңғарлы
Терең сайға жығыласың енді сен!

Бұрын-соңды өтпеген соң бұлай сын,
Біp-ақ рет күрсінесің —
құлайсың!
Сонда алғаш та, соңғы рет те айтарың:

Асу бермей орайын мен бөгенің,
Ертеде сен талай жолды бөгедің:
Өз қойныңнан тас лақтырып адамға,
Өлген жанға еңкейген де жоқ едің.

Өмірің, бойың әpі биік, әpі ұзын
Аяқталды! Тыңдалмайды арызың!..
Асқар биік адамзаттың талабын
Аяқасты жатып өтеу парызың!

Жана ғана жатқан өзен төменде,
Енді менің күркірейді төбемде, —
Күндіз сыртта, «түнді» кешіп мен келем
Өзінің ай, жұлдызы бар туннельде.

Айналада алтын-шапақ нұр қандай!..
Бетке салқын арқа лебі ұрғандай, —
Eкі жақта аташтары Cібіpдің
Құрметті біp қарауылда тұрғандай.

Асқар тауды тіpeп қалған осылар,
Құрыш бетон аяғы бар, басы бар...
Ертең бұған аласұрып енгенде,
Асау өзен аптығы тез басылар.

...Жүріп келем тау астында, «орманда»,
Бұл сәттегі қызық қиял, арман да:
Өзім жомарт өзен болам, толқимын
Ecкі, жаңа — екі бірдей арнамда!

Арқалаймын кемені де жүгімен!..
Шулап келіп, шлюздерге жүгінем!..
Бүгінгінің жоспарынан жол тауып,
Сан ғасырдың арнасымен жүгірем!..

Қайта біp сәт көтерілмей кезеңге,
Құздан қулау дағды емес пе өзенге...
Айғай-шулы дария тасып төменнен,
Өрлеп әсте барған емес өзі елге.

Вахш мәңгі сол сапарын доғарып,
Нүрек тауда жолға шықты жоғары.
Аян оның ақ жалынды жүрегі
Әлсіремей, адам үшін соғары!..

Өтеу бұ да өткен заман шеріне,
Қан-сөліне, қайран маңдай теріңe! —
Hұp тарайды Нүрек ГЭС-тен осынау
Орта Азия жұрттарының жеріне.

Нурек ГЭС-те беріспейді айға күн,
Алып қимыл анық соған айғағым.
Білсең, бұ да бақ жұлдызға бөлейді,
Біздің түстік Қазақстан аймағын.

Одан алтын шапақ кетер аспандап,
Ертең саусақ біp нүктені басқанда-ақ.
Бұл күндерде жасап жатыр Вахш та
Жоғарыдан жоғарыға баспалдақ!..

Нүрек — қала, іcі қауырт, жөппелдем...
Нүрек— қала, былтыр ғана жұрт келген,
Көшелердің көп үйлері — палатка,
Көкшіл вагон доңғалаққа жүктелген.

Жас қаланың жан сарайын сезем бе,
Kөкірегінe терең бойлап көз енбей.
Тұрғындары қыз бен жігіт көктемде,
Тамам шулап тауда жатқан өзендей.

Біp cәті жоқ дамыл табар, тынығар,
Бұл қаланын сайран-сауық түні бар.
Отыз ұлттың ұрпағынан біp қауым —
Таза достық, мөлдір намыс, тұнық ар!..

Маған бақыт жастық шақтың мекенін
Ардақтағыш, мадақтағыш екенім, —
Барған күні қаласына бас идім
Қасиетім махаббат пен некенің!

Балан бақта тамыр тартып қорекке
Өскен шынар, қайын, шырша, терек те.
Шеберлері бесік іcтeп күн сайын,
Біp табыт та жасалмапты Нүректе!

Көкжиектен көзге дайым шалынар
Шартарапта автомобиль шаңы бар.
«Жарқыраған айнадай жол аз» деуші
Әлі мүмкін арыз айтып шағынар.

Со да сөз бе!..
Терең сырды қозғасам,
Дайын жолмен заулап едік біз қашан?!
Құдіретті қозғалыстың демі ғой —

Өрлей бepcін сонау биік құзға шаң!-.
Демеспін мен:
«Бұл жақын да, ол қашық».
Егер маған иланбасаң, жолға шық:

Түгел жолдар түгесілген жерінен
Жаңа бетке жатыр күнде жалғасып.
...Қалды сонау Fисар жақтан таң да атып,
Түнгі жиі жұлдыз батып,

шам батып.
Елдің барлық түкпірінен Нүрекке
Шабыт, қуат келе жатыр шаңдатып.
Ақын ба сол көргенге тек мәз болған,

Ақыл-ойдан қашан кейін көз қалған!..
Жаса, Отан, сағат сайын шаң бepіп,
Дайын жолдан қиын жолға қозғалған!

Жан Душанбе! Көп сырдың жатағысың,
Былтыр келсем, біp тәжік ата кіcі:

Келген оның тап солай атағысы.
Ақын жырын қашырға бөктергенін,
Рас сенің басыңнан өткергенше.
Әзіз беттің әжімін түгел сүртіп

Жасырғанын, жанына от бергенін.
Мен бұл кездің әр көше, әр алаңын,
Жүрек лүп-лүп, жүгіріп араладым.
Асыққаннан аяқты жансақ алып,

Бақта бағзы гүліңді жараладым.
Білсінші деп Лахути Қасым ағам,
Біp ғажайып бұйыртты айды маған,
Қаса сұлу қарындас Мавджуданың

Жан Душанбе өзінен айнымаған.
Сұрар болсаң сұлудың тұрған үйін,
Мавджуда қыз —
сатушы ЦУМ-да бұйым,

Ақ пейілден, ақ қолдан тапсырары —
Ажар, шаттық адамға — асыл киім.
Жан Душанбе! Сыбаға — дүние нарқын
Ұққандықтан ол қыздың жүзі жарқын:

Жібек жіптің шетінен тұрады екен
Мың-мың жанға түйіншек үзіп әр күн.
Yні — тілді үйірген шекер, науат,
Жарқ еткені жаныма қалды дауап.

Қалды дауа адамға әрлі cөзі,
Қара көзі қайтарған жылы жауап.
Жылы жауап, бұйымдай мол сұраған,
Самсап неше созулы қол тұр оған!

Ол еңкейсе, тақия моншағында
Қанша көздің сәулесі қалтыраған!
Қазақ айтса, Мавджуда жас құлындай,
Яки елік, жүгірер тасқа ұрынбай.

Екеу емес, арқада алпыс бұрым
Тау Памирдің құлаған тасқынындай.
Жан Душанбе! Сол қызға қарағалы,
Өзін туған ұқсатам қалаға оны.

Тұңғыш туын бақыттың сүйген сендей
Бар да шығар біp жалғыз қалағаны.
Сөйте тұра мағыналы әр аптада
Талай жанға тайқымай қарапты о да.

Өз көзімше тапсырды сыбағасын
Алақанын төсеген арабқа да.
Бүкпecі жоқ қасымыз, досымыздан,
Жататұғын ар-намыс, өcіп ождан.

Жүрегі бар жалынды, арманы бар,
Айырмаң не, Душанбе, осы қыздан?!
Сен де сұлу, қайтармас қалағанды,
Түнде нұрын балқытар Қарағанды.

Нағыз асқақ өлең-жыр осы екен деп,
Ақын ceні сыйлыққа қалап алды.
Жан Душанбе! Памирдің мәңгі досы,
Заман бойғы заңғардың мазмұндасы!

Биік жерде жетілген бepік, таза
Махаббаттың сен де біp Мавджудасы!

Өр қиялды өңкей асыл,
Білімпаздар, оқыңдар!
Химияның хикаясын
Жазып жатыр ақындар!

Онда да бар ауа, жер, су
Жынысынан epтінді.
Ақынның да заңы — өршу
Бұрынғыдан серпінді.

Бұрын да жыр жатпай бұғып,
«Мұз еріткен темірден».
Өлі тауды өзінше ұғып,
Tіл бітep деп телмірген.

Жады соққан адам — жансыз
Жартас болып мелшиген.
Сол жырды да демей мәнсіз,
Тыңдағанда, мен сүйгем.

«Топырақтан торқа тоқып,
Аяулыға кигізген».
Жыр толғанса, түндер оқып,
Біp санаға түйгізем.

Шүйкесі жоқ жеңешеме
Желден арқан ecтіpіп,
Ақын өтті. Eміc-eміc,
Соны білдім, ес кіpіп...

Ақын ғана «бұлт жаумаса,
От-қамшымен тілетін».
Жегіш байды жұт жауласа,
Жерге қарап күлетін.

Жылан жалап жылтыратқан
Әкті де ақын аяғыш.
Күйген солай бұл тұрақта
«Мыс қазандай» баяғы іш!..

Қарт ақынның, мысалы сол,
«Мыс қазаны» бос қалды, —
Химияның қуаты мол
Хикаясы басталды.

Тың, тыңайған eгін, баумен
Жаз төсегін жаңғыртты.
Ақтау, Көктау, Қаратау мен
Жауыртауға жан бітті.

Қол асты да көне жұмбақ
Kөкіpeгін ашқылап,
Шыға келді заты қымбат —
Заты бөлек «тас бұлақ».

Жер адамша жатыр сөйлеп,
Сан ecімі шұбаған!..
Kөміp, ауа — бәpі көйлек,
Бәpі тағам — сыбағаң!..

Керек емес кенді санау,
Жердің біздік жынысы!..
Бұл ұрпақтың енді сонау
Жұлдызда бар жұмысы!..

Ата-бабаң айтқан зар қып
Арманнан бұл кем іc пе?
Ақынды өміp өрден арғы
Алып шықты кеңіске!..

Иә, солай!.. Жыр өзгерді,
Өміp — ырғақ, өлшемі...
Жаншып бөтен мінездерді,
Қорғап бағар ол сені!..

Химияның айбыны асқан
Жақсы лаборанттарын —
Ардақтаудан айнымасқа
Жырдың да бар анттары.

Түндерді де ояу, сергек,
Күндізгідей зерттейміз.
Жанға жарқын бояу бермек,
Өзімізгe серт! — дейміз.

Өр қиялды өңшең асыл,
Білімпаздар, оқыңдар! —
Химияның хикаясын
Жазып жатыр ақындар!

Балықшыны ойлап отырсам,
Көзімнің алды — көк толқын:
Жарысып өзен жатыр сан,
Көлдердің саны жоқ бәлкім.

Теңіздер қанша тынымсыз
Дауылды күндер толғатқан?!
Тыншып біp жатса түн үнсіз,
Шағала таңда тіл қатқан.

Хабарсыз есте құстан да
Мұхитта толқын —
«Айдаһар».
«Айдаһар» ашу қысқанда

Ысқырып апта, ай жатар.
Өштігін соның басуға
Өмірде заң жоқ, қаралған...
Әмірші болып бар суға

Жалғыз-ақ жүрек жаралған.
Ол жүрек — сонау балықшың
Бақытын тапқан тереңнен.
Судағы соны барлық шын

Өмірден өкіл дер ем мен.
Судағы дүйім тірлікті
Құрлыққа дайым сыйлаған,
Кемеде сақтап бірлікті,

Кең жерге даңқы сыймаған.
Аушы ғой аңыз!..
Ежелден
Ақынға шабыт, жыр еді ол.

Алыстап кетіп өзі елден,
Жүрекпен үйде жүреді ол.
Kүнді де көзбен тербетіп,
Жұлдызбен суда жолыққан,

Тереңге жанын тергетіп,
Тайыздың тілін ол ұққан.

Балықшы — кеме о бастан
Өз елінің бөлшегін.
Kүні жоқ оның адасқан
Отаннан оғаш жол шегіп.

Ойлашы, достым, ceзімнен
Арнасын еркін ағыт та:
Компасы коммунизмнің
Суда да тура бағытта.

Теңіздер үcті — қырағы
Коммунизмнің дүрбісі
Суларым — өміp тұрағы,
Құрлықтың жомарт құрбысы.

Өлшеусіз дәулет салмағын
Көтерді жаңа траулер.
Сол ырыс, байлық, сол бағын
Алдында күтіп тұр-ау жер...

Балықшы! Соған бет түзеп,
Сапарға шықтың кәміл шын.
Жеделдеп оған жеткізер
Намысын — нағыз әміршің.

Балықшы туыс, достарым!
Жау бұған не дер екен?
Көтерген шаттық тостарын
Көл-көcіp бүгін мерекең.

Сырнайды люктен ала шық,
Көңілді күймен желпі енді!
Полный ход!.. Алда жол ашық,
Көтеріңдер желкенді!

Оқушы дос!
Сүйдің ғой теңіз жырын?.,
Жаққан шығар жанына әзіp біp үн?.
Атыраудың балықшы баласы деп

Сен танып ен Әбуді менен бұрын.
Сен оқыттың жырын да маған оның,
Tepeңі сол теңіздей мағынаның!..
Кейінірек келдім де, тұзын таттым,

Yзіп жедім үйінде аға нанын...
Құрманғазы, Абаймен аралықта —
Алматыда үйі кең... Баралық та...
Сен сүйгенді сүйесің... Бет-албатты

Жалбаң қатып, жатпайсың әр «алыпқа».
Бұлбұлға да бұл күнде саяң дайын,
Сол үшін-ақ жанымды аянбайын.
Сен танытқан әлгі біp Әбекеңдей

Енді саған өзім-ақ баяндайын.
Әбу-Эль-Атрауи столында
Толып жатыр толқын да, шторм да.
Оның заңы: «Осынау ұлы күнде

Адал жүрек атқарар іcті орында!..»
Ел құптарлық еңбегің, бағаң болды-ақ
Ең алдымен шығады ағаң қолдап.
Ақын Әбу оңаша, ұзақ таңға

Отырады сан жырды саған жолдап.
Keшіp, достым, «осыны түсін» десем:
Сол жырлардың жүресің ішіде сен.
Әр уақытта Әбудің қанатысың

Болдым-толдым демесең, ісінбесең...
Ақын сонда сүйеді желкеңнен де...
Әбу ақ қой шағала, желкеннен де.
Ақша бұлтқа қарайды ол аспандағы,

Жердегі біp пасықтан жеркенгенде.
Eбін таппақ еңбекпен егіз деме!
Тереңге бар, батпақтан жем іздеме!
Әбу сонда балаңды әлдилетіп,

Tepбeтіpіп қояды теңізге де.
Әбу сонда парызын адақтайды, —
Сен жүктеген сенімді о да ақтайды,
Ceнің сүйген жарыңды періштеден

Жүз артық деп жүрегі мадақтайды.
Құрметтегіш ол сендік құл ғой әлі,
Сен мұңайсаң, мұңы да ұлғаяды.
Мүгедекті мүсіркеп, өлгеніңе

Қайран ақын қанша рет гүл қояды...
Сен шалқысаң, күлліге жар салады,
Қуанғаннан көзіне жас алады.
Арамзадан біp бөлек табиғатта

Ақын деген осылай жасалады.
...Әбу-Эль-Атрауи столында
Толып жатыр толқын да, шторм да.
Енді мінe, сағаты салтанаттың...

Адал жүрек! Атқарар іcті орында!..
Шығармайды бұл тойды ел есінен,
Жалғастыра береді келесімен.
Ақын шалқып барады палубада

Желпі самал, жазғы самал мақпалдай,
Жастық шағым жарық жұлдыз жаққандай.
Қала алмайды алтыбақан, айлы түн
Менің мәңгі жүрегімде сақталмай.

Тентек дәурен жалынды,
Тербете тер жанымды!
Самал керек жас жанға,
Самғата бер аспанға!

Ақ қанатты арманымды осы әнмен
Арғы тұнық аспанға да қосам мен.
Асыл жанның махаббаты маған деп
Келер күннің кең құшағын тосам мен.

Тентек дәурен жалынды,
Тербете гөр жанымды!
Самал керек жас жанға,
Самғата бер аспанға!

Ежелгі бұйрат, eңіcім —
Гурьев — Мақат — Маңқыстау!
Бүгін сен өзің мен үшін
Жаһанда биік маңғаз тау!..

Аңыздан артық жеңісің,
Маңқыстау — Мақат — Гурьев!
Бүгін сен өзің мен үшін
Желмая жеткен Жерұйық!..

Ал соқты сағат тағы біp
Тарихпен түгендескендей;
Шығыстан шықпай таңғы нұр,
Туыңнан туып-өскендей.

Жиынға шақырт, жиынға
Заузаның желін аңызақ!
Сәлем де қарлы құйынға,
Билесе бізбен таң ұзақ!

Зейнетке еркін енбек кім,
Күреспей күндіз, түн іші?!
Ыстық пен суық — енбектің
Ежелгі демі, тынысы.

Жиынға шақырт жер астын
Кеудесін бұрқан кернеген.
Теңізді шақырт, жарастық,
Ізеттік іcтeп көрмеген.

Жабайы толқын жалбақтап,
Берген жоқ барын теп-тегін;
Жан қинап солар жан-жақтан,
Куәға жүрді көкте күн.

Ауыр шақтары күн, айдың
Бозбала шашын сиретті;
Алғашқы жүгін мұнайдың
Аруана түйе сүйретті.

Аяулы жұртым жалғыз-ақ
Аяқтан тұрып тік қалды.
Әлгі біp аяз, аңызақ
Көктемді көрге тыққан-ды.

Бабамды, барқас қайықты
Балық пен теңіз жұтқан-ды;
Куәға тартып Жайықты,
Кейінде сондай жұт қалды.

Алдамшы құдай «ақ піpі»
Жойылсын! —
деді, армандай
Ақиқатымның авторы.

Жоқ-жітік, сорлы, жарлы күн!
У а, Ленин! Дүние жарықтай
Жасампаз сенің жарлығың!
Шындыққа бүгін ұлылық

Ұтқаннан соңғы күн ие!..
Лениннің қызын, ұлын ұқ,
Дүреден шыққан дүние!
Осынау сөзді барлық шын

Баһадур айтып жүр еді
Сомдады соны балықшым,
Мұнайшым, малшым жүрегі.
Шалқыды бұлар, ел жиып,

Өлкенің тыныс, өр демі
Өлкеге тұтас — ең биік
Қасиетті ғacыp ордені!..
Ұзарған сайын өркенім,

Даналық дастан, туып ән,
Лениннің өзі өлкенің
Тұрады қарап туынан!
...Ежелгі бұйрат, eңіcім —

Гурьев — Мақат — Маңқыстау!
Бүгін сен өзің мен үшін
Жаһанда биік маңғаз тау!..
Аңыздан артық — жеңісің,

Маңқыстау — Мақат — Гурьев!
Бүгін сен өзің мен үшін
Желмая жеткен Жерұйық!

Уа, Астана! Келдік тағы кеңеске;
Ой-толғаныс — ортақ парыз емес пе?!
Біздің өнер шыққан сайын биікке,
Өткен жолын түсіреді ол еске.

Арғы баба мирас қылған дастаннан
Данышпандық баяғыда басталған.
Қайран өнер сол үшін-ақ сотталып,
Кісенделген, тар қапасқа тасталған.

Ақтарайық асықпай да, жылдам да:
Ұйықтап жатқан ұл жоқ па екен зынданда?..

Түрен болды ол жылғы автомат та,
Eнді ажал жоқ жұлдыздай аққан атқа.
Өртте жатқан бала жоқ, сол себепті
Баяғыдай түспеймін оттан отқа.

Көрсең енді көңілді түрімді ұдай,
Keгім де жоқ ешкімде бұрынғыдай.
Зеңбіректер бұл күнде құдай емес,
Махаббатқа арналған жырым құдай.

Ceнің де мен жалынды, өжет әнің!
Ұлы емеспін баяғы аз атаның.
Сәлем саған, сәулетті Мажарстан —
Айнымаған аяулы өз Отаным!

Алматым бар аяулы,
Жарқын жанымдай.
Ол өзінше бояулы
Жасыл жалындай!

Оған бұлақ-сыбаға
Ақ жал таулардан!
Жаннат қала жаралған
Бақша-баулардан.

Жанын лас, кіp ме, —
Жаннатыма кірме!

Ғарыштан біздің әнге жол ашыла,
Жар салдық барлық адам баласына;
Ерлік пен есен-аман ән де қонды
Байқоңыр байтақ-ұлан даласына.

...Әзелден аңыраған ән даласын
Жапан десең, жалақор, сандаласың!

...Базар ма осы?.. Барлық шын
Сауданың несін тергелік;
Мұнайшы мұнда, балықшы
Теңізден шыққан тербеліп.

Қызының қолын уыстан
Шығармай жігіт күледі
Гүл сатқандарға жуысқан
Махаббаттың ол құлы еді

Шалқар мен шалы Жұрынның
Маңдайға салған ақ күндік;
Өзіндей жарқын жырымның
Айналам түгел ақындық.

Рас екен ғой: Ақтөбем —
Байғаниндей ақ деп ем!

Ананың cүтін үш ақтап,
Сырты қара, іші аппақ
Лумумба өлді; қабірде
Қалды-ау досын құшақтап...

Домбыра, дутар, гитаршы!
Қаралы, кекті күй тартшы!
Қарғалсын өңшең қанды ауыз
Иттерден бетер итаршы!

Жұмысың жоқ, жұбайың бар қойныңда,
Түк бермеген дипломыңды қой мұнда!
...Саған айтам, салиқалы ата-ана,
Масылың да мақтанына жата ма?..

Мың асылға қосар болсаң біp масыл,
Бағым жанды —балам бар деп атама!

Құрбым-ау! Соғыстағы өліктердің
Ішіңді мен де жатып өліп көрдім.
Сен сонда тамырыма тарасын деп,
Азғантай өз қаныңды бөліп бердің.

Kім едің? Қай халықтың өкілі едің? —
Өлгенше соны білмей өкінемін.

У а, Беруни! Мың жыл бұрын өлсең де,
Өлген күнің туған күнге өлшем бе;
Туған күнгі ел атаған ecімің
Әлі тіpі, әлі күнге ол — сенде.

Тоқтаған жоқ жермен біpгe жүpіcің,
Галактика айнасында тұр іcің; —
Самал, дауыл — сарқылмайтын тынысың,
Күн мен айға қарасам да тіpіcің!

Уа, Беруни, баба ғалым — зор ecім —
Ұрпақтарға ұзақ дастан — жыр ecім!
Әулетіңмен Хорезмде әлі сен
Жойқын судың жолын тосып жүресін.

Жалған айтпан сенсіз ұрпақ тұл десем,
Анық маған аян бердің түнде сен.
Сол себепті Жойқындария хақында
Өлмейтұғын өз атыңмен тілдeceм.

Өзгелерден ойың биік озғасың,
Апат сырын артық ашқан өз басың
Жойқындария жолындағы талайдың
Қою селге қосып алған көз жасын.

Жойқындария — құла дүлей құтырған,
Зардабынан заман қашан құтылған?!
Талай шаһар, талай баһар мәуелі
Көзсіз топан көмейіне жұтылған.

Түнде Жойқын құлап сонау құз беттен,
Құшағында бала кеткен, қыз кеткен;
Мәрт жігіттің махаббатын өлтіріп,
Пәк денесін сай-саладан іздеткен.

Қуып келі тағы да біp жыл арттан,
Сол өлікті тауып алса жырақтан,
Қайран көздің қанды жасы секілді
Көкжиектен күреңіткен жылап таң...

Көздің жасы көкжиекте кепкендей...
Ақын қайтпек ызаланбай, кектенбей?!
Қалушы eді-ay қалалардан бос орын,
Жылдар ізін жылан жалап кеткендей!..

Сол еді ғой ceнің дертің, ғұлама!
Деуші ең біpaқ жығылмасаң жылама!
Мендік мезгіл іc қылмаса өзгеше,
Жойқындария шашын талдап жұла ма?!

Сол жұлынған жирен шаштың ақ талын
Ағыс еттік арасына мақтаның.
Жойқын жоқта: дария — дарқан жемісім,
Шамшырағым, киім, төсек мақпалым.

Құс келер шақ құтырғанда заңғарың,
Ұмытады бізде қатал заң барын:
Бөгеттерді асап-қауып,
дарияның

Жалпақ дүлей жасырады аңғарын.
Жалпақ дүлей баяғыша басталып,
Жолдағыны жұмарлайды бас салып;
Баяғыша қаңырайды

Жойқынның
Дуалдарды жұтқан жері бос қалып.
Сел құтырса көпір, көше, алаңда,
Айғайламай, аулақ жерде қалам ба?!

Биыл сондай біp іc болды, Беруни,
Ecіміңмeн ел атаған қалаңда.
Жасырам ба, Алматыдан тұра оған
Жүгіртті ғой жүрек шіркін тулаған.

Барып едім — көрінбеді көзіме
Долы топан достарымды тонаған.
Барып едім, базар қызып басылған:
Жан көрмедім тағылыққа бас ұрған!..

Жол бойынан жоғалыпты тоқал там,
Көшедегі көптен көзін жасырған.
Kәpі тұрғын есейгелі ес біліп,
Қоңсы қонып жүpeді екен ecкілік.

Жаман үйді жамайды екен біреулер
Еркін-дарқан еңбектерін еш қылып.
Соны ғана сойқан дүлей жалмаған,
Сол кеткен соң, кеңейіпті жол маған.

Ұлым десең, маған қара енді сен,
Осы хатты өз атыңа жолдаған.
Үй орнында үйілген біp «арал-ақ»
Жатыр десем, жан-жүректі жаралап,

Берунида не ғажайып көшені
Машинамен келеді екем аралап.
Көре алмадым апат салған жарадан
Көз жанары жасаураған жан адам.

Қызыл-жасыл күмбездерін күн шалып,
Жаннат қала жаралыпты жаңадан.
Бұрын-соңда болмаған-ды бұзылғыш
Қырық мәрте кек күйдірген қызыл қыш.

Қайран ақын қан тамырын билеген
Отты жүрек осындайда қызынғыш.
Күнмен біpгe жарқырауға жасалған
Жан сарайын жаулап қашан қас алған?!

Оттан ыстық махаббаттың қорғаны
Судан суық қара тастан қашалған!..
Жұрттарымыз біp намыс пен наланы
Арқаланып, қайта салды қаланы.

Ей, Беруни, жылан жалай ала ма,
Қаңтардағы құрыш түгіл, қоланы?!
Жұрттарымыз ызаланса — сұрапыл!..
Сұрапылсыз жердегі өміp cіpә тұл!..

Ей, Беруни, ызамыздың ызғарын
Тілді, тілсіз жауларымнан сұрап біл!..

Қарақалпақ мақтанышы — «Қырық қыз»,
Жақсы күнде қызық-сайран құрып біз,
Иecіз тұрған қанша ғасыр қаңырап,
Көп сұлудың қаласына кіріппіз.

Сонда отырып тәтті қауын тіліпсіз,
Дос-жарандар ән шырқаппыз, күліппіз;
Жүз жылдардың жүрегінің сыйы деп,
Өз бетімен өскен гүлден жұлыппыз.

Кім біледі, сол қамалдың ішіндe,
Солар ойға батып біздер үшін де,
Epкіндіктің ерке гүлін eкті ме
Құлыптаулы бөлмесінде, түсінде?!

Қыздар әлде гүл боп қайта шықты ма,
Meні солар мейманым деп ұқты ма,
Қайран сұлу алақаны бетіме
Тозып қалған тозаң болып жұқты ма?!

Осы гүлдер осы жерге қонғанда,
Көп сұлудың көз жасына қанған ба, —
Жаңағы біp самал (бeтті шарпыған)
Қайран сұлу күрсінгеннен қалған ба?!

Күннің көзі тас төбеде: қыз кейде
Kөpінep деп содан күдер үзбей ме?
Күннің көзі мың жыл бұрын танысқан
Қайран сұлу қайда екен деп іздей ме?!

Күннен ұрлап махаббатты сүйелік! —
Деген жігіт түнерген біp түндерде
Тұрды-ау мына қақпаға да сүйеніп...
Беу, дариға-ай, түрін қара қақпаның! —

Eкі құлаш ecігі бар қап-қалың.
Махаббаттан күн мен гүлді қызғанып,
Құдай өзі-ақ құрған соған қақпаның.
...Қыз қаласы! Опырылған кең іpгeң.!

Мезгіл ceні аямай-ақ кемірген...
Тап осылай құлар еді-ау тарих та
Сөз жаралса топырақ пен темірден.
Куәң да жоқ қаны тамған жараңнан...

Ал «Қырық қыз» — хикаядан жаралған.
Табасың ба қайран сөздің қaбіpін
Баяғыда бауыры суық жер алған?..
Өлең-сөздің өлген жерін таппайсың;

Өлмеген соң, қай сүйегін таптайсың?!
Отты жырдың бетін ашсаң беріліп,
Батыр қыздың бақшасына тоқтайсың!
Алтын қаппа, сарайларға кіресің,

Гүләйіммен қатар өміp сүресің.
Махаббаттың батыр қызын жорыққа
Таң сәріден аттандырып жүресің.
Қынай белді қырық қызы қоршаған

Tіpі күйде тіл қатады ол саған.
Қыз Гүләйім келген сайын алдыма
Заманыммен залда отырып қол соғам.
Иә, сол біp сұлулықтай тазамын,

Онсыз жүдеп, тотығамын, тозамын!..
Ей, достарым, жыр тудырған сұлудың
Топырақтан іздемеңдер тозаңын!..

Таң сәріден тұрып мен
Ояна кетсем — бес жарым.
Қайда кеткен түркімен,
Қырғыз, өзбек достарым?!

Ақындар жатқан ақ мамық,
Төсектер түнгі бос қалған;
Жемісті балғын бақ тамып,
Базары құстың басталған.

Арал теңіз, Мойнақта
Ақындар түннен оянған.
Толқыны жатқан ойнақтап,
Теңізден терең ой алған.

Жағада, менің көзімше,
Шабыттан тілеп рақым,
Бет-бетімен өзінше
Сенделіп жүрген біp ақын.

Әркім-ақ ана тілінде
Күбірлеп, жырға толғатқан.
Өмірдің арқау, тілінде
Біp күш бар бізгe тіл қатқан...

Ол сонау арғы шағала
Шаңқылдап жатқан аулақта,
Адамның қолы бағана
Азаннан тартқан ау жақта.

Сол еңбек абзал ақынды
Ұрлағыш түнгі төсектен.
Тірліктен алар ақымды
Сиқырлы сөзбен дос еткен!..

Ей, бәйтерек, бәйтерек!
Мына жүрген біз сен болсақ, қайтер ек?
Ceні тарих дерегі деп айтады,
Осы ceнің сол дерегің қай дерек?..

Күн көзіне айтып арыз, шағым да,
Бой тілейсің, бойың сенің шағын ба?..
Қырауытып біp қалыпта қыс бойы,
Өспегенің — өкпелеген шағын ба?..

Біp орында мелшиіп кеп тұрыста
Бастан кештің шайқалыс та, ұрыс та.
Сұрапылдан еш кінәcіз ең әлсіз
Бұтағыңды қорғамауын дұрыс па?..

Құстың, рас, көтересің ұясын,
Ұясына күннің нұрын құясың.
Ал өзің ше?.. Жылда-жылда жасарып,
Жапырағыңды қалай жерге қиясын?..

Табиғаттың шыбын-шіркей, масасын,
Жинап, соған алақанын тосасың.
Ал өзің ше?.. Жалаңаштап, ырситып,
Тамырыңды табанына басасың.

...Біp жақсысы — бар болғаны терексің,
Адам болсаң, бүйтіп кімгe керексің?..
Қай заманнан қанша биік болсаң да,
Бар болғаны — біp басына дерексің.

Сол себепті түк демейтін тұйықсың;
Тұла бойы — толы дерт пен күйіксің.
Неге десең: өз өмірің жолына
Құрбандықты көп бергеннен биіксің.

Бізгe, ендеше, көп көтерме жотаңды,
Ұрпақ бізден қуат алды, от алды.
Біздер мұнда ап-аласа жүріп-ақ,
Төбемізге көтереміз Отанды.

Ей, теңіз-ау, ей, теңіз!..
Мына жүрген біз — сен болсақ, қайтеміз?.
Дүниеде ceні терең дейді ғой,
Сол тереңнен қалып жатқан қайсы еді із?

Талай жерден тарих бетін қайырсақ,
Қалдырғанын мүжіген тас, қайыршақ.
Қисабы жоқ өлекселер... не болдық
Соған қарап тереңдікке бой ұрсақ?..

Сен қалдырған ойпатын мен қырлығың
Оятады жан түршігер түрлі ұғым:
Ағаш діңгек, алтын, гayhap — біp кезде
Tіpі жанға тіc жармаған ұрлығын.

Біpeyі жоқ батқан қайық, аулардың,
Арулардың, мәуелеген баулардың.
Нұрдай тұщы кәусәр қайда сен сорған
Тарам-тарам тамырынан таулардың?..

Ол орында удай ащы сор қалған,
Біpeyі жоқ мүсіркеп қорғалған.
Түгел шарлап түcіп кетсем ізіңe,
Жұмысын — сол, тыңдырам деп қолға алған.

Біp жақсысы — тек біp теңіз дүлейсің,
Адам болсаң, кімге рақым тілейсің?..
Қай заманнан қанша терең болсаң да,
Ішіп-жеген іздеріңді үлейсің...

Сол себепті мылқаусың да, кереңсің!
Осы айтқаннан титтей жеміс теремсің?..
Тере алмайсың. Өйткен сен өзіңнің
Құлқынына құм да жұтқан тереңсің.

Қаба берсең мейлің жартас, жарыңды,
Ал бізгe сен — күдірейтпе жалынды.
Мына бізде сұлулық пен тірлікке
Махаббат бар күштен бетер жалынды.

Біp-ақ қарыс көкіpeгіміз біздердің!
Сонда жатыр не ғажабы іздердің!..
Иланбасаң ізінe түс, өзі айтсын
Біp кездегі нелер жапан түздердің!..

Ей, шын биік, тереңдікті қорыңдар!..
Тапсырма көп мезгілімен орындар.
Көкірегімде айтқанымды қылатын
Терекке де, теңізге де орын бар...

Өз Отаным, ортам аман-есенде
Тағылыққа жіберетін есем бе?!
Тағылықтың босатпаймын eшбіpін,
Аласамын, тайыз-ақпын десем де!..

Достар бар-ау көрген сайын сұрасып,
Ақтаратын ақ ниеттен сыр ашып!..
Солар барда қайран сенің көңілің —
Көп асықтан алшы түскен біp асық.

Сенен ғана жөн сұрағыш «сабазды-ай!..»
Өз басыңның жетпей жатқан жоғы аздай.
Соны көрсең, боласың да қаласың
Жазуы жоқ, төрт бүктеулі қағаздай...

Шынында да ойлап кетсең мәнісін,
Алдыңғысы туған дейсің мен үшін.
Болмаған соң өзің дана ақылгөй,
Соңғысына не десең де мейлісің...

Сұлу болсаң сұлу бол, айналайын,
Күн болайын сен үшін, ай болайын;
Аз сырласып сен кетіп, жұпар исің
Жұтып қалған ауаны-ақ аймалайын.

Кайта көpіп, көрсетпе қараңды не...
Біpaқ сонда емес-ау бар әңгіме:
Жастық шақта — әңгіме!.. Онсыз көзің
Көру үшін жарық не,

қараңғы не?!
Ей, шабытым, күз жырлап, жаз жайлайсың,
Жастық шақты өлгенше жаздырғайсың!..
Қызығым ғой ол менің, қызығым ғой,

Күлем... Біpaқ бұл емес қой әзілім,
Қарлығуды шығарған ба әз үнің?..
Ақ қағазға мен түcіpгeн жазудай
Ақ жүзінде көбейіпті-ау әжімің...

Осыншаға бар күнәкар кім десем,
Өзім екен. Оны ұқпасам күлмес ем...
Keміp eді-ay ең болмаса eкі әжім
Менің жайымды ойламасаң күнде сен.

Kім құтылар өміp айтқан жарлықтан? —
Бұны ойласам бойда қайнар барлық қан!
Әсем үнің өзімe де, досыма,
Бар балама жауап бepіп қарлыққан!

Бүгінгі сөз — көкіректің зары құр,
Ақ жүзіңді мейлің енді әpі бұр.
Қол жетпеген шынар едің біp кезде,
Жалт берсең де, танып қойдым бәpібіp.

Әжім енді сенде де бар, әйәйім!
Ол жазуды оқымай-ақ қояйын...