Көлденең ақын жатты көз алдымда,
Қалтырап қарап тұрдым,
Бозардым да.
Ақылдым,

Санаңда сәл сәуле қалып,
Сол шақта маңайыңды сезе алдың ба?
Сұп-сұлық, мұздай суық кескін-мүсін,
Мызғисың,

Кешегі даттап жүрген кейбіреулер
Мақтап тұр дәл қасыңда, естимісің?
Ғайыптан жатырсың ба бәрін көріп,
Жылап тұр бала-шағаң, жарың келіп.

Тағдырдан тұтқиыл бір жарлық жетсе,
Орныңа кетер кім бар жанын беріп?..
Мазасыз тіршілікке қайтқың келмей,
Әлде өзің зытасың ба тайтқып желдей?

Ең соңғы қас қағым сәт құпия ғой,
Айтсаңшы, ақтық лебіз айттың нендей?
Мәңгілік тұратұғын сені ескеріп,
Өтті ме туған далаң елес беріп?

Деді ме асқар тауың: «Қош бол, балам,
Тұтқасы дүниенің емес берік!».
Отырған жібекке орап, гүлге бөлеп,
Кетсеңші мына жұртқа бірдеңе деп.

Жалынсыз, жарығы жоқ жансыз дене,
Кірген соң қара жерге кімге керек?..

Біздің ауыл бүркіттің ұясындай,
Тарбағатай тауының қиясында.
Қыран қонар тектұрды қасиетті
Шәуқарғаға шулаған қиясың ба?

Найза ұшына тұратын төсін тіреп,
Қайран мекен жатыр-ау жетімсіреп.
Бақыт құсы бір ұшып кеткеннен соң,
Қонбайды екен айналып екінші рет.

Қапталы мұз бұл таудың, өңірі қар,
Екіталай арбасқан өмірі бар.
Ата-баба сүйегі жатқан жерде
Әлдекімнің, япыр-ау не құны бар?

Шүршіт те алған бұл тауды, қалмақ та алған,
Тағдыр солай мойнына салмақ салған.
Тарбағатай аумайды мүгедектен,
Денесінің жартысы сал боп қалған.

Сан заманның бұл таудан бұлты көшкен,
Ес білген ел шығармас жұртын естен.
Қалың қазақ ежелден еркін жайлап,
Көкпар тартып, той тойлап дүркірескен.

Онда ізі бар бабамның тұлпарының,
Естігенмін шыңынан сұңқар үнін.
Күрсінеді күңірене көкірегі,
Іздей ме екен байғұсым іңкәр ұлын?

Ауық-ауық тұрады жылап алып,
Бір қуарып самайы, бір ағарып.
Ел қайғысын қара жер тартады екен,
Жер қайғысын сезер ме мына халық?

Қарайлап өткен өмір тоса ала ма?
Қаншама құпия бар осы арада.
Тұратын мұңды асырып, сыр жасырып,
Мен келдім ақын жатқан тошалаға.

Ағатын күнге еркелеп, күліп айға,
Бұлақтар, не білесің, тілі майда?
Жартастар, кәне, маған қайтарып бер,
Күңіренген кәрі ақынның үні қайда?

Қайдасың, қара бастау жыр қайнаған?
Тереңнен сылдырыңды тыңдай қалам.
Болар ма пенде, пііркін, мұндай надан,
Тіліңді, жарықтығым, кім байлаған?

Сені іздеп бауырынан кер бөктердің,
Бір тамшы кәусарыңа шөлдеп келдім.
Тұяғы тасқа батқан тарланым-ай,
Ізіңнен ерекше бір өрнек көрдім.

Келмейді ат ізін can мұнда халық,
Жапанда жабығасың мұңға оранып.
Тұр неге мына дүние меңірейіп,
Ормандай тына қалған шулап алып?

Басынан Шақпақтының айналар бұлт,
Кетерін білмей тұр-ау қайда қаңғып.
Сол бұлттың қабағына қарай-қарай,
Күрсініп күндіз-түні ойланар жұрт.

Селдетіп сағыныштың бұлтын кейде,
Шақпақты мен келгенде сілкінбей ме?
Шырғадай шырматылған дүниеде
Шеше алмай жұмбағымды жүрсін дей ме?

Басыңды көтерсеңші, ардақтым-ау,
Еңсеңді басып түр ма салмақ мынау?
Түкпірін қара түннің нұрландырып,
Оңаша осы арада шам жақтың-ау!

Өмірлік алдыңа кеп жүтінермін,
Көзіңе көңіліңнің үңілермін.
Баладай бар дүниені алдыңа алып,
Күбірлеп, осы арада күңірендің.

Сеземін келер күннің алдамасын,
Қиянат соғар түбі жарға басын.
Мына бір тас бастаута үңілейін,
Түбінде тұнып қалған бар ма жасың?

Ояншы қатты ұйқыңнан, кәрі бабам,
Рухың қысылғанда дәрі маған.
Арбасып, арпалысып тағдырың тұр,
Туғалы жақсылыққа жарымаған.

Осылай деп жырладым көп жылдары,
Көрініп қалмағандай ел жұрнағы.
Қақ жарып қара тасты шықты ақыры
Жазықсыз жоса болған ердің қаны.

Жаз күркесін күз келіп жығар әлі,
Өрекпумен өзендей жыл ағады.
Шағаласын шақырып шалғай кеткен,
Көлдерім тұр көзімде жылағалы.

Жайлау үсті.
Сонау бір жырадағы,
Кұлағыңда жүр ме әлі бұлақ әні?
Кірпігіңе ілініп жұлдыз тамшы,

Қарауытып, көрінбей ауыл маңы,
Қоңыр түннің көрпесі қалыңдады.
Тұрдым мен де ұмытып дүниені,
Есіл-дертім сенде боп жанымдағы.

Ым қаққандай
Жұлдыздар жымыңдаған,
Сырласқандай
Шегіртке шырылдаған.

Кереметін көрсетпей келіпті ғой
Мына тұрған табиғат бұрын маған.

Жанарыңа жанарды тұрдым қадап,
Езу тартып, жай ғана күлдің замат
Қызғанды ма,
Жүзіңді көлегейлеп,

Ойхой, дүние!
Ол дәурен қайда маған?!
Өтеді өмір біртіндеп майдалаған.
Қызғанып ем сол сәтте мен өзіңді

Тау-тастан,
Тоғайдан,
Айдаладан...

Біле алмаймын, бұл күнде жүрмін қалай?
Жастық құсы сайрамай, жыр жырламай?
Көрген түстей көшеді көз алдымнан,
Өткен өмір тұра ма бұлдырламай?

Қызғалдақтай үлбіреп құмға шыққан,
Тұрушы едің шақырып тым қашықтан.
Жұтып жастық сусынын бір кеседен,
Татып едік балын да бір қасықтан.

Есіңде ме
Сол бір түн - Қасқабұлақ,
Секілді еді секіріп қашқан лақ.
Қасқа бұлақ

Ойыма оралғанда,
Жанарымды аламын жасқа бұлап...

Жыл құстары қиқулап,
Көшкенде өзен сеңдері,
Көкірегіңде күй тулап,
Сағындың ба сен мені?

Гүлдер қақса қанатын,
Қызыл оттай қыр лаулап,
Таусылып бар тағатың,
Толқындармен бірге аунап,

Самал майда тілімен
Жапыраққа сыр айтса,
Аққан жұлдыз түнімен
Жүрегіңді мұңайтса,

Жаз жылжыса, күз жуық,
Дауыл шайқар еменді.
Сезіліп сәл ызғырық,
Қалтыратса денеңді,

Бірте-бірте білінбей,
Суық соғар іргеңнен.
Қайта шықпас гүліңдей,
Жастығың да бір келген,

Айта алар ма түгендеп,
Аспан менен жер тілі?
Сағынышқа тірелмек
Махаббаттың төркіні,

Көру үшін пендені
Көзін салмас ай төмен.
Сағындың ба сен мені,
Мен сағынсам қайтер ең?!

Соға кетсең қайтеді, жарқыным-ау;
Сағыныш пен уайымның парқы бір-ау
Немқұрайды, қатыгез қарайтындай,
Арзан ба еді өмірдің нарқы мынау?

Әр минуты тірліктің қымбат қанша,
Өмір өтер кірпікті бір қаққанша.
Табамыз ба татулық, таппаймыз ба,
Көз байланып,

Қайғы болсам,
Шаттық боп келмейсің бе?
Қайық болсам,
Толқын боп тербейсің бе?

Толастамас нөсер боп жауар едім,
Сахара боп
Сен маған шөлдейсің бе?

Көз жасы боп келсең-ау күрсінгенде,
Шарайнасын шаң басқан жусын кеуде.
Қуат беріп, қуантып кетсең нетті
Қалжыраған...

Не өтпейді ғұмырда бастан мына,
Жүздесуден жүрегің жасқанды ма?
Бала көңіл
Соқпағы біткен жерден

Ала көңіл
Сүрлеуі басталды ма?

Соға кетсең қайтеді, жарқыным-ау,
Сағыныш пен уайымның парқы бір-ау.
Немқұрайды, қатыгез қарайтындай,
Арзан ба еді өмірдің нарқы мынау?!

Ұл едік онда, қыз едік,
Бір емес едік - жүз едік.
Бақанас деген өзенді
Олай да кешкен - біз едік,

Бұрымын иіскеп бал қыздың,
Жұпарын жүттық жалбыздың.
Бақанас өзі жұбатты
Жабырқап қалсақ жалғыз күн.

Адамның жастық ғұмыры –
Шапқан бір аттың дүбірі.
Кұлағымда әлі жүр менің
Қыздардың тәтті күбірі.

Оралса ойға кейде осы,
Жыртылар көңіл жейдесі.
Жүрегімде әлі жүр менің
Қыздардың уыз бейнесі.

Алысқа бетті түзедік,
Ұл едік кеше, қыз едік.
Балалық деген өзенді
Олай да кешкен - біз едік,

Жүрегімді орадым да жалынға,
Маздадым мен жүйріктің жалында.
Көз алдыма келді дүние дөңгелеп,
Ал бірақ та сен болмадың жанымда.

Қанат байлап ұштым самал желменен,
Ұшырастым көзге таныс жерменен.
Көкжиектің шымылдығын түрсем де,
Көрінбедің, жасырындың сен менен.

Теңіз бардым көк дауылын сапырған,
Аяздан да сұрап көрдім ақырған.
Жапырақтардың мұңлы жырын тыңдадым,
Сағынысқан, бірін-бірі шақырған.

Қанша жүрсең жеткізбестей жер шегі,
Жолдың шаңы басар кейде еңсені.
Асыл тасы суға кеткен жандай бір,
Тұңғиықтан көп іздедім мен сені.

Ақ қайыңдар билеуші еді алдыңда,
Әлде соған қайта айналып бардың ба?
Әлде, мүмкін, жазғы нөсер жауынның
Бір тамшысын тасаланып қалдың ба?..

Тездете алмай ай менен жыл жүрісін,
Сағынумен өткізген күн құрысын.
Өмір бойы келесің мекендеумен
Жүрегімнің құпия бір бұрышын.

Толқын атып түрасың маза бермей,
Тұңғиықта жатқан бір таза көлдей.
Сен қозғалсаң,
Қозғалып сеңім менің,

Тоқтатар қайда едің сен, сүйікті жан,
Көңілдің көк дауылын ұйытқыған?!
Отырмын саған барар жол таба алмай,
Орап ап алды-артымды тұйық тұман.

Бүркенді боз қырауын арман-шынар,
Сілкінсе, салмағынан жан жаншылар.
Келсеңші, жүрегіңнің түкпірінде
Бірдеңе бізге деген қалған шығар.

Өтер күн...
Болмас, сірә, ол кімге елес,
Сендірмес,
Тағы саған сендім демес.

Міз бақпас - тау қозғалмас, жел де үндемес,
Сен осы кеттің бе ерте,
Келдің бе кеш?

Үмітім елес бермей сонша күткен,
Отырмын түнгі ормандай томсарып мен.
Жанымды жан ұға алмас жұмбақ күйде,
Жасырын әлденені аңсап іштен.

Жүйріктей жолы болмай шаңда қалған,
Оранса ақ көбікке саңлақ арман,
Біртіндеп қыран-көңіл жерге түсер,
Бір кезде биігінен самғап алған.

Бұл жастық кімге мекен, кімге тұрақ,
Тартарсың тізгініңді бір тоқырап.
Жүректің құпиясы жасырылмас,
Жүзіңді жасырса да сұр топырақ.

Шытынап бара жатыр басым неге?
Білемін -
Шаршадың сен, асыл неме.
Өзгеріп секундқа ай мен жылдар,

Айналып жұмыр жерге басым неге,
Орман боп шуламайды шашым неге?
Көкірегім бола қалып алып мұхит,
Жүрегім жүзіп жүрсе - жасыл кеме.

Көз жасым жұлдыз болып шашылмай ма,
Жанарым күн боп көкке асылмай ма?
Тұратын мың құбылып жан дүнием
Жаңа бір әлем болып ашылмай ма?

Ғажап-ау,
Орындалса көңілдегім,
Ақтарып тұрсам ылғи өмір кенін.
Біреулер әуреленіп жүрсе, шіркін,

Кірпігі күннің талғанда,
Сүйенер сеңгір тауларға.
Маужырап барып батады,
Үмітін артып таңдарға.

Мәңгілік зырлап дөңгелер,
Айналып ертең ол келер:
Мұңлы да, мұңсыз әндетіп,
Жер-бесік тынбай тербелер.

Мәңгілік зырлап дөңгелер,
Айналып ертең ол келер.
Бұзылған дүние жөнделер,
Қамыққан көңіл емделер.

Тірлікті күн ғой топшылар,
Жазылмас жара жоқ шығар.
Жайратып жасын кетсе де,
Көгерер қайта көк шынар.

Әрқашан болып дегені,
Әлемді жалғыз өбеді.
Махаббат, арман, үмітті
Арқалап ұшып келеді.

Қанатын қағьш күн өтер,
Тірлікті үзбей түлетер.
Жамандық түнін жүдетер,
Жақсылық таңын үдетер...

Келеді дәйім айналып;
Қуаныш, кейде қайғы алып.
Үрпіктей - күннің нұрына,
Үзілместей боп байланып,

Балалық қалды бір қызық
Бұлдырап қырдың астында.
Әкетті жылдар мінгізіп
Біздерді асау тасқынға.

Балалық қалды - гүл қалды,
Дүние гүлдей ырғалды.
Болдық та жігіт сындарлы,
Біздерді уақыт сынға алды.

Көгілдір аспан - көк жібек,
Қараймыз алға жарысып.
Кеңейе түсіп көкжиек,
Келер күндермен танысып.

Шабамыз атты сабылтып,
Өтеміз судан жүздіріп.
Сарғайтып, қатты сағынтып,
Кірпігін ойдың сүздіріп.

Тартамыз тауға жасқанбай,
Қауіпті қүз бен қиясы.
Біздерге құшақ ашқандай
Қияда қыран ұясы.

Жүреміз терге малшынып,
Бірде өрде, бірде еңісте.
Арқамыз жүктен жаншылып,
Шығамыз кейде тегіске.

Ол бізге бірақ қиын ба,
Тұрамыз бойды тік ұстап.
Тартамыз тағы қиырға,
Алған соң біраз тыныстап.

Көп жерден дәм-тұз татамыз,
Белгісіз - қашан тынамыз?
Таңменен бірге атамыз,
Күнменен бірге шығамыз.

Құтылып бізден қашар ма
Жүйрігі мынау жалғанның?
Күтіп ап алдан қашанда,
Тұрады ауылы арманның.

Барған жер сауық құрады,
Жеңілдер жанның жүгі ауыр.
Әйтсе де жетпей тұрады
Балалық деген бір ауыл.

Аңсаймыз қамсыз ойынды,
Жалт беріп, кейін қашамыз.
Бұра алмай бірақ мойынды,
Еріксіз алға басамыз.

Көкке ұшып,
Жайды кессең де,
От құшып,
Жалын кешсең де,

Балалық деген ауылға
Орала алмайды еш пенде,
Жолай алмайды еш пенде...

Таңда мені тербейді арман,
Ой көзінен от өріп.
Жүргендеймін сөнбей қалған
Түн жұлдызын көтеріп.

Қалтарысқа төксем бе екен
Жұлдызымның жарығын?!
Түнге беріп кетсем бе екен
Жанымның бар жалынын?!

Қақшы тағы, таң қанаты,
Көкірегіме күй бітсін.
Аласұрған арман аты
Арындап бір құйғытсын.

Жүрегіммен жыр қайнатып,
Отырып ем түнімен.
Таң келеді!
Сырнайлатып,

Аспан асты сарғаяды,
Өзгермейтін салтымен.
Таң келеді!
Сол баяғы

Сүттей таза қалпымен.
Балқытқандай жан денені,
Маужырайды бар маңай.
Еске салып әлденені,

Өшіре алман көңіл өртін,
Несін енді сыр бүгем?
Қайда күнім емін-еркін,
Таң нұрына сүңгіген?!

Таңдар атар,
Нұр жалатар,
Күн артынан күн келер.
Өмір өтер...

Мұңға батар
Кешегі ойнап-күлген ер.

Көңілім көкке құлаш ұрсын,
Қарай ма өмір бір маған?!
Асау жүрек, жуасырсың,
Тізгін бермей тулаған.

Аулақ менен, мұң самалы,
Аймалама жанымды.

Жан айнасын кір шалады,
Салқындатсаң қанымды.
Уақыт құсы алтын қанат,
Самғайды өмір әнін caп.

Таң келеді!
Жарқын қабақ,
Таңдай менің жаным шат.
Ақ торғындай таң келеді,

Өмір-терек сәнденеді,
Жапырағы жамырап.
Қарсы ап, бәлкім, алғаш таңын,
Келді өмірге бүлдіршін,

...Қимай соңғы таңғы аспанын,
Кетті біреу, кім білсін?..

Таң келеді шұғылалы,
Дүние тұр қүлшынып.
Шүғыладай құбылады
Алма-кезек тіршілік...

Ағарды аспан түн түріле,
Мөлдірейді таң шығы.
Тұрдым іліп кірпігіме
Таң шығындай тамшыны...

Уақыт құсы алтын қанат,
Самғайды өмір әнін caп.
Таң келеді!
Жарқын қабақ,

Таңдай менің жаным шат.
Ақ торғындай таң келеді,
Жер оянды жадырап.

Өмір-терек сәнденеді,
Жапырағы жамырап.
Қарсы ап, бәлкім, алғаш таңын,
Келді өмірге бүлдіршін,

...Қимай соңғы таңғы аспанын,
Кетті біреу, кім білсін?..

Таң келеді шұғылалы,
Дүние тұр қүлшынып.
Шұғыладай құбылады
Алма-кезек тіршілік...

Ағарды аспан түн түріле,
Мөлдірейді таң шығы.
Тұрдым іліп кірпігіме
Таң шығындай тамшыны...

Гүл көктем,
Қызық көктем,
Жалын көктем!
Сарылып аңсады ғой жаным көптен.

Мөлдіреп жанарыма тұна қалдың,
Сырлы еді,
Сиқырлы еді әнің неткен?!

Сен де -
Бір көкейіме түйген өлең,
Үйімнен тысқа қарай сүйрелеген.
Таулар түр желпінгендей алқам-салқам,

Киіп ап қылықты орман көк көйлегін,
Шақырды көз алдымнан кетпей менің.
Кідірмей алып-ұшып жүгірер ем,
Көбеңдеп қалғаным ба, жетпей демім?

Андыздап тілім-тілім таспа бұлақ,
Ағады Алатауды жастанып ап.
Тарқамас табиғаттың той-думаны
Менсіз де кеткені ме басталып-ақ?!.

Өкініп қалмас үшін соңырада,
Жетсем бе тым болмаса соңын ала?
Жастығым көне тоздау көйлек киіп,
Жарқ етіп, бір тасадан жолыға ма?!

Байғұсым маған жылап мұң шағар ма,
Өкпе айтып мұнша нөсер,
Мұнша қарға?
Немесе үрке қарап анадайдан,

Ойпыр-ау, алынған ба тас қамалым?
Қобалжып, жүрексініп, жасқанамын.
Абайлап сөйлесейін, арындамай,
Таппасам болмас енді басқа амалын...

Ән қандай, әуен қандай, әнші қандай!
Асқақтап бұлтқа барып шаншылардай.
Ерке әуен еркеленіп шыққан сәтте
Көзіңнен ыстық жасың тамшылардай.

Деміңді ішке тартып үн шығармай,
Тыңдайсың асау жүрек тұншығардай.
Қоздатып қозғағанда көңіл сырын,
Боласың өле-өлгенше құлшынардай.

Қайран ән тебірендірген, табындырған,
Артық па алқа тақсам лағыл жырдан?
Жүректің түкпіріне сәуле төгіп,
Тұрып-ақ көз алдымда сағындырған.

Мамырлап майда ғана қағатын жай,
Мақпал ән мұңлы аққудың қанатындай.
Қондырсам үлбіретіп алақанға,
Тек содан жаным рахат табатындай.

Шырқаса нөсерлетіп, жаңбырлатып,
Қалшиып қарауылдай қалдым қатып.
Адамға ең алдымен ән сыйласын,
Егер де сыйлар болса тағдыр бақыт!

Қап-қара қою түн еді,
Абалап төбет үреді.
Ауылдың маңын торыған
Ит-құстың барын біледі,

Ғажап-ау түннің реңі,
Таусылмас айтса жыр еді.
Сулығы аттың сылдырап,
Іргеде бұлақ күледі.

Ауасы неткен жағымды,
Ошақта алау жағылды.
Сағындым осы жалынды,
Бөлейтін нұрға жанымды.

Маужырап, балқып тұр маңай,
Сырғадай анау - туған ай.
Сау етіп жерге түсердей,
Жұлдыздар толқып тұрғаны-ай!

Аспанның мөлдір шарасы
Толғандай нұрға, қарашы!
Тұтасып кеткен түн қандай
Көк пенен жердің арасы.

Қарауытты, әне, құба тал,
Қамығып барсам жұбатар.
Өмір-ай, шіркін, өтпелі,
Қуантып бірде жылатар.

Тербеліп тұр-ау ол мұнда,
Баяғы қалпы орнында.
Ұмытты, бәлкім...
Қасында

Ал оған уақыт не қылар,
Жыл сайын желек жамылар.
Мен бе екен жалғыз осынау
Құба бір талды сағынар?

Мақпалдай қара реңі,
Жібектей жұмсақ түн еді.
Тыныштық, неткен тәтті едің,
Тек қана төбет үреді.

Қойлар той қасқыр ермегі,
Төбетті бұйым көрмеді.
Оқтады шопан мылтығын,
Атпасқа ерік бермеді.

Гүрс етті дауыс ұңғыдан,
Сілкіне шошып тұрды маң.

Ұңғылар емес пе осы
Талайдың басын қылғыған.
Селк етті тау да, қырат та,
Селк етті өзен, бұлақ та.

Селк етті тал да, құрақ та,
Селк етті қозы-лақ та...
Күзеткен жақсы-ау,
Бірақ та...

Зу еткен оқтың ызыңы Түрпідей тиді құлаққа...
Түрпідей тиді құлаққа...

(Әзілхан Нұршайықовқа)
Сұмдық бар қанша мұңайтар
Соғыстан қалған гильзада.
Шіріген гильза сыр айтар

Өмірлік естен кетпейтін,
Адамға жау бар - оқ дейтін.
Жері жоқ тесіп өтпейтін,
Жері жоқ ұшып жетпейтін.

Топыраққа түссе шіриді,
Дән емес қайта көктейтін.
Көлдетіп елдің көз жасын,
Басына қайғы торлатып,

Гильзадан ұшқан қорғасын
Талайды кетті сорлатып.

О балы кәрі-жастың да
Алапат қанды тасқынға.
Гильзалар жатыр қаншама
Топырақтың шіріп астында,

Көмейі толып тас-құмға.
Көрсетпес ажал күш кімге,
Ұшқанда оқтар тызылдап?
Жып-жылы қанның үстінде

Гильзалар жатты шыжылдап.
Борандай оқтар бұрқады,
Санына оның жетті кім?
Гильзалар толған қырқаны

Ақтарып майдан-төбені,
Көзінен ыстық жас парлап,
Ақ шашты аға келеді –
Кешегі өрім жас солдат.

Ке HІеде, кеше, кешегі...
Қан кешкен жері осы еді.
Қатыгез қасірет кеселі
Көкейден қалай өшеді?!

Алдынан көздің кешегі
Сұрапыл сурет көшеді.
Селдеткен оқтың нөсері
Денесін жердің теседі.

Әнеки, анау досы еді,
Омырауын оққа төседі.
Найзадай үшкіл жүрекпен
Ажалдың шоғын көседі.

Әлдилей ала жөнелді
Қара жер - қалың төсегі...
Жаңғырып, жаны сілкініп,
Теңіздей тулап бұлқынып,

Үдере көшіп барады
Елестің бұлты жыртылып.

Арқалап асыл парызды,
Іздеп түр кешегі әр ізді.
Майдандас достар жаны ізгі
Қасына келген тәрізді.

Табылған окоп түбінен,
Қолында гильза шіріген.
Сезілер қасірет салқыны
Суытқан мынау түрінен.

Талқыға салар талайды
Өмірдің өр мен қиясы.
Гильзаға суық қарайды
Секілді ажал ұясы.

Осынау сырлы ғаламда
Таусылар ма арман адамда?!
Толғантып дүние тағдыры,
Төгеді мұңын қаламға...

Соғыстың жүзі ызбарлы,
Соғыстың ізі ызғарлы.
Жібітпес ақын жыры да,
Ерітпес күннің нұры да

Соғыстың жүзі ызбарлы,
Соғыстың ізі ызғарлы.
Шығармас Отан мәңгі естен
Жас жанын қиып, қан кешкен

Соғыстың жүзі ызбарлы,
Соғыстың ізі ызғарлы.
Алмаса жаудан солар кек,
Татпас та, бәлкім, болар ма ек

Аспаннан бомба төгіліп,
Қысқанда майдан қат-қабат,
Окопта қалды көміліп,
Ұшты да қолдан автомат.

Жұмған соң көзін жас қыран,
Автомат қайда - білді ме?
Табылып топырақ астынан,
Музейде бүгін тұр, міне!

Жүрегім өксіп езіле,
Тереңнен ащы мұң қозғап,
Көргенде соны көзіме
Елестеп тұрды бір боздақ.

Көресі көріп не түрлі,
Шіріген әбден темірі.
Белгісіз солдат секілді,
Белгісіз мұның нөмірі.

Ашу қысып, булығып,
Өз-өзінен долданар –
Жатыр жерде бұғынып
Жарылмаған бомбалар.

Ажал сақтап ішінде,
Шыдап бақты, шыдасын.
Жарылмағаны үшін де
Кешіреміз кінәсін.

Қылмыстан көз ашпаған,
Қасірет ізі суынбас.
Сол бомбаны тастаған
Жау кінәсі жуылмас.

Ирина Михайловна Харинаның білегіндегі
бұл таңба - Освенцим концлагеріндегі реттік нөмірі.
Газеттен
Таңбалар,

Таңбалар - қара дақ,
Жүреді қаныңды, миыңды аралап.
Сұғады инесін,
Шаншиды найзасын,

Таңбалар,
Таңбалар,
Сөйлейді мәңгі олар,
Фашизм тілінде қызармай.

Кернейді кеудені таңға олар,
Талқандап бұзардай.

Тіл қатса таңбалар,
Ауырлар ой-кемең жүзе алмай.
Түксиіп қарайды әлі де
Білектен - Денеден,

Освенцим тас қабырғасында
Кеппестен көздердің тұр жасы.
Күңіренер ғасырдан ғасырға,
Тұтқындар - тіршілік сұлбасы.

Сақталар ажал тәрелкесінде
Қырғындар қанының тұнбасы.
Адамнан темекі тартты ширатып,
Крематорий мұржасы...

Таңбалар еске caп талайды,
Освенцим көзімен қарайды:
Европа төрінен,
Вьетнам жерінен,

Сахара шөлінен,
Үндістер көрінен,
Хиросима түнінен,
Сталинград түбінен,

Ардагерлер түрінен,
Жанғандар күлінен –
Мұндалап тұр әлі таңбалар!

Білекте таңба бар –
Жүректе таңба бар.
Өшпейді мәңгілік,
Тұрады жаңғырып,

Сұмдықты әйгілеп таңғалар...
Таңбалар,
Таңбалар –
Фашизм індеті.

Таңбалау - міндеті.
Әйелдің таңбалы білегі - Тарихтың қаралы бір беті...

Шошынып бейбіт күн,
Оқ тағы сөйледі.
Қып-қызыл Бейруттың
Аппақ көйлегі.

Жер-ана назалы,
Көз жасы тым ауыр.
Ливан қазалы,
Қаралы траур,

Зұлымдық мүлги ме
Зарлатпай, сірә, бір.
Кампучи, Чилиде
Қаралы траур,

Айтқысыз азабы,
Қасірет түн ауыр.
Арабтар азалы,
Қаралы траур,

Жүректі езеді
Мұндайда жыр ауыр.
Дүниені кезеді
Қаралы траур.

Қайыспай көтердік,
Ғасырдың жүгі ауыр.
Тарихта жетерлік
Қаралы траур,

Отаны опаттың,
Кұрысын, күні ауыр.
Сұмдығы ол апаттың,
Қаралы траур,

Тырналар түнде көкте тыраулады,
Күндізгі бітпегендей мұң-арманы.
Мұңайтып байғұстардың мынау хәлі,
Жүрегім бүлк етті де бір аунады.

Тырналар, түнде неге сымпылдадың,
Ұқпадым мұнда қандай сыр тұрғанын.
Бездіріп жеті түнде жылы орнынан,
Батырған момындарға кім тырнағын?

Қою түн қабатының арасында
Адаспай бір-біріңді табасың ба?
Тырналар, түн ішінде бұл не сапар,
Қаралы хабар алып барасың ба?

Тағы да кім батты екен қайғы-мұңға,
Тағы да оқ атылды қай қиырда?
Тырналар, түн қатудың себебі не,
Күндізгі қым-қуыттан айныдың ба?

Күйді ме қалың өртке қанаттарың,
Айтсаңшы жайларыңды, қарақтарым.
Үндеріңді естігенмен,
Өздеріңді

Беймезгіл сапар шекпес сақтанғандар,
Шошынар ұйқыдағы жатқан жандар.
Онсыз да ел есінен шығар емес
Майданға түнделетіп аттанғандар...

Көрдің бе, жүрегімнің қанаты бар,
Кім оған ұшам десе ара тұрар?
Қиырға қас қағымда тартып кетті,
Қос қанат самғау үшін жаратылар.

Қанатын тынбай қағып сол бетпенен,
Ол жетер көп жерлерге мен жетпеген.
Топшысын талдырса да қарсы дауыл,
Ағынын бәсеңдетпес көлбеп төмен.

Қыраным қонар, бәлкім, шыңға барып,
Бар сырын дүниенің тыңдап алып.
Кім білсін, отырар ма кері қайтпай,
Қанатын қалың тұман - мұңға малып.

Болмаса еркін шарлап, шалқып бүгін,
Шолады қара жердің бар түкпірін.
Қайғы ма,
Қуаныш па,

Жұбаныш па -
Мойныңа қайтары анық артып бірін...

Көк нөсер қауырсынын сауыс қылып,
Зулайды желмен өзін жарыстырып.
Жер бетін шыр айналып шыққанынша
Алады күн мен түнін ауыстырып.

Солайша көпті көзден өткереді,
Сезініп қысты,
Жазды,
Көктемені...

Жанындай жақсы көріп біреулерді,
Немесе біреулерді жек көреді...

Біле біл, мейлің мұны, біле білме,
Әлемнің құпиясы жүрегімде.
Тұрғандай секілденер сондықтан да
Тұтқасы дүниенің бір өзімде!..

Қар ма бұл көктемдегі қылаулаған?
Барады қозғау салып мынау маған.
Бұл өмір ұқсап кетті қарлы шыңға,
Басында будақ бұлттар мың аунаған.

Шынымен бұрқап тұрған қар ма мынау
Табиғат, тағы да бір алдадың-ау!?
Мезгілсіз, жарықтығым, несін жаудың,
Бәрібір орындалмас арманың-ау!..

Күні өтсе не нәрседе қадір қалмас,
Қара жер қазір саған орын болмас.
Керегі дүниенің сен емессің,
Қымсына ұсынғанмен қолыңды алмас.

Жаныма ыстық сезім тастадың да,
Лып етіп еріп кеттің қас қағымда.
Айналып күз келгенше сағындырып,
Жақсы еді-ау тоса тұрсаң аспаныңда...

(Әкем Турысбекке)
Сыйлар маған бақытын тағдыр әлі,
Көк аспаным жай атып, жаңғырады.
Жаңғырады - Төгілер жаңбыр әні,

Жаңбыр әні - Жанымның сусыны ғой,
Өле-өлгенше шөлімді қандырады.

Нұр сауласа бұлттардың қанатынан,
Жаңбыр әнін тыңдаумен таң атырам.
Жаңбыр әні күні бойы тынбаса егер,
Күтіп тұрған жұмыстан қала тұрам.

Айналам да тамшыға бір-ақ сәтте,
Дүниеге қайтадан жаратылам.
Тыңдаймын да тірліктің ғажап әнін,
Тамшыдай бір кіршіксіз тазарамын.

Ешбір жанды
Келмейді мазалағым,
Ешбір жауды
Келмейді жазалағым.

Естігім де келмейді енді қайтып
Жан түршігер ажалдың азалы әнін.

Қосымды артып көшкенше бұл өмірден,
Жаңбыр әні төгілер жүрегімнен.
Түсінерсің түбінде, білемін мен,
Жылай білген жанымды, күле білген...

Шалдыққанда шаң жұтып жолда бір күн,
Сағынарсың сазымды сонда мүмкін.
Иланарсың,
Ақыры сыйға аларсың,

Берер маған бақытын тағдыр әлі,
Күнім талай күркіреп жаңғырады.
Жаңғырады - Таусылмас жаңбыр әні,
Жаңбыр әні - Жанымның сусыны ғой;

(Тұрсын Жұртбайға)
Досым-ау,
Келіп кеттің бүгін маған,
Табады аңсағанын түбінде адам.

Үніңді іздедім ғой айналамнан,
Араның ұясындай шуылдаған.
Теңіндей көшпенді елдің буылмаған,
Тіршілік барады өтіп дуылдаған.

Тосыннан келіп кеттің бүгін маған,
Тазартып көңілімді жуылмаған.
Түлкі-үміт жеткізер ме жортақтаған,
Барлық сыр ортақ саған, ортақ маған.

Қиырдан бұлаң етсе қорғасын бұлт,
Қаймығар қайран жүрек қорқақтаған.

Қой енді,
Несін оған мұңданамыз,
Біз бе тек жас дәуренді қылған аңыз?
Бері кел,

Отыз деген өрт екен ғой,
Шоқ жатыр шоғырланған мұнда нағыз.
Қайтайық баяғыдай баққа барып,
Кеудеде бір құйынның жатқаны анық.

Сүзілтіп сұлуларды жыр оқиық,
Біріміз-бірімізді жаттап алып.

Құмардан сөйтіп барып бір шығайық,
Тынғанша жалқы жүрек тыншымайық.
Сабылтып ақтабанды ай астында,
Жүретін кезіміз ғой жылқы жайып.

Сезімім сезгендей ме бірдеңені,
Тыңдашы!
Сызылған бір үн келеді.
Даланың қоңыр желі емес пе екен

Досым-ау,
Есейтпейді өмір кімді?
Бұл бастан өткізерміз небір күнді.
Қамқоршы қоңыр желге тапсырайық

Зулайды, зымырайды мына күндер,
Кідірте алар дейсің, сірә, кімдер?
Осынау кең дүниеден әр пендеге
Түбінде бұйырары - бір адым жер.

Жаз өтер, жарқын күнің күзге айналар,
Біртіндеп көкірекке мұз байланар.
Ойласаң ел тағдырын, жер тағдырын,
Шым етіп қайран жүрек сыздай қалар.

Замана ескіреді, жаңарады,
Табиғат жан береді, жан алады.
Тұрармыз толқын мүжіп бітіргенше,
Жаралы жартас құсап жағадағы.

Мұңданба, болсын бізден мұң ауаша,
Жылама, саған біреу жыламаса.
Табандап жатып алыр жайымыз жоқ,
Кетерміз өмір «Кет!» деп қуаласа.

Өтерміз қысқа жолды қас қағымда,
Сыр қалар әр мезеттің астарында.
Жас төгер мағынасыз бұлттар ғана
Жабырқау жаңа түскен жас қабырға.

Тіл қатпас меңіреу мекен сол бір сұлық,
Іздемес орман сыңсып, жел күрсініп.
Әлдилер мәңгі үйқының құшағына ап,
Тар бесік - тас қараңғы орның суық.

Тоқтамас, толастамас күндер селі,
Еске алар ессіз болсаң кімдер сені?!
Бізбенен бірге кетсе жарар еді
Қазақтың қасіретінің бір бөлшегі.

Келсең де, келмесең де келісімге,
Өмірге ризасың сол үшін де.
Жалғанның жарлығынан қайғыруын
Жарықты жаралған соң бөлісуге...

Сәт сайын тірлігіңнің артып құны,
Жаныңның жаңғырғанда бар түкпірі,
Өткенді есіңе алып толғанарсың,
Еске алу - бәрінен де артық түбі.

Ойың кеп тірелгенде тосқауылға,
Қызығы бұл дүниенің - еске алуда.
Қайтып бар кері қарай қас қағым сәт,
Сонау бір бала кезгі ескі ауылға.

Елестеп бар қызығың бірі қалмай,
Тулатар толқыныңды тыным алмай.
Табысар жасырын кеп оңашада
Балауса балалығың тілі балдай.

Жаныңды жалғыздыққа ол телімес,
Айналып сенен шықпас ертелі-кеш.
Уайымсыз қас-қабағы - сәби қалпы,
Жас алмас жанарына шер төгіп еш.

Қараса кірпігінен нұр себелеп,
Қамықпа кескінімнен үрке ме деп.
Бала ғой, жадырай сал, күлген болып,
Көздегі көлеңкеңді бүркемелеп.

Бағаңның байқай қалса артық-кемін,
Жоғалтып алар сенен бар күткенін.
Ол үшін дүниенің бәрі түгел,
Ынтығар әр нәрсеге артып сенім.

Аһ ұрмас, аласұрмас, алабұртпас,
Жасымас, жабырқамас, жан ауыртпас.
Сабылмас, сағым қумас, сағы сынбас,
Көз алды бұлдырамас, қарауытпас.

Ол сені жетелейді қырдан-қырға,
Жасартып, жуындырып нұр жаңбырға.
Еске алып, еркін шарлап, сайрандап қайт,
Сағынсаң күннен-күнге, жылдан-жылға...

Көктем кеп, тағы да күн күркіреді.
Жұтынып, жабағыдай қыр түледі.
Көлдердің көзінде жас іркіледі,
Бір жылап бала бұлақ, бір күледі.

Шешініп әже-шыңдар кимешегін,
Қыз-орман шақырып тұр биге тегін.
Елеңдеп, елегізіп, есім кетіп,
Бұл шақта керемет бір күй кешемін.

Тосын кеп соғылғандай толқын жарға,
Ұқсайды көңіл - көкте жел тұрғанға.
Салады жүрегім бір назды әуенге,
Сабасын сағынышым толтырғанда!

Жоқтай-ақ байыз табар бір тұрағы,
Көңілім қырдан-қырға ұмтылады.
Көктемгі гүл қанатты көбелектер
Алдымнан айырылып-жыртылады.

Белімді тәуекелге буып берік,
Қайсысын кетсем екен қуып беріп?
Көзді арбап,
Мың құбылып, көңілді алдап,

Арындап, асқақтайды еркін ұшып,
Әуелеп, әсем қалқып, желпінісіп.
Жан дүнием жауар күндей булығып тұр,
Көктемге құмарлықтың дерті қысып...

(Рымғали Щргалига)
Әр сағаты ғұмырдың - кісіге сын,
Жайымызды айтпай-ақ түсінесің.
Көңіліміз кей уақыт күңгірт тартса,

Сарайына жаныңның ендік келіп,
Жүрегіңе жүректі бердік теліп.
Жүрдік, рас, ақылға зәру болып,
Жүрмегенмен тұрмыстан кемдік көріп.

Жатырқамай тарттың сен бауырыңа,
Өз жүгіңнің қарамай ауырына.
Үмітпен де күдікпен тұрдық қарап
Астыңдағы күліктің жауырына.

Ертіп алып, жөнелдің құйындатып,
Күреңіңді салдың да қиынға тік.
Кер далаға көсілтіп қоя бердің,
Біраз жерді алдың да шиырлатып.

Арпалысып жатқандай мың арыстан,
Артта қалды қалың шаң шұбап ұшқан.
...Қайғыға да кей кезде күле қарап,
Кейде жылап аламыз қуаныштан.

Жаздан кейін жабырқау күз келеді,
Алдыда әлі өмірдің мұз белеңі...
Табылар ма көңілдің іздегені,
Кездестірер келешек бізге нені?

Көз ұшында көкжиек мұнартады,
Жүйрік біткен жетсем деп құмартады.
Тасқа соққан тұяқтан от боратып
Ардакүрең алдыға шығар тағы.

Қарап тұрған қалың жұрт көлденеңнен
Қиқу салар,
Қосылып көк дөненмен.
Қаперге алмас сол сәтте біреуі де

Жабыларды жолда қап,
Шөлден өлген...
Жылдар қанша күдірге салғанымен,
Арынынан танар ма ардакүрең.

Ардакүрең - ағаның арманы ғой,
Жалғасатын адамның арманымен...

С. Сейфуллин ұсталарының алдында
Алатауға дүрбімен қарап, көп тұрыпты...
Ойыма қайдан түсті бұл бір өлең,
Семсердей өзегімді тілгілеген.

Алатау, есіңде ме, тұрыпты ақын
Соңғы рет саған қарап дүрбіменен.
Ол күндер қайтып келмес бізге бөтен,
Барлық сыр таусылар ма тізбелесем?

Қатпарлы қожыр-қожыр қойнауыңнан
Жанары сонда нені іздеді екен?
Ұстатпай аласұрған арман ұшы,
Болдың ба бір-ақ сәттік алданышы?

Саулатып қанатынан қара нөсер,
Бұлт болып келді ме әлде аунағысы?
Ғайыптан ғажайып бір құсқа айналып,
Қалды екен сол мезетте ұшпай нағып?

Кенеттен көкке атылып кетсе нетті,
Жалынан найзағайдың ұстай қалып.
Бұлқына теуіп шығып тереңдегі от,
Күтті ме сенен қуат,

Сенен медет?
Тұрды ма шарықтаған шың басынан
Үміттің ұлар құсын көрем бе деп?!

Шынымен салдың екен нені есіне,
Мұнартып, мұңайттың ба елесіңе?
Шыққысы келді ме әлде бір-ақ ырғып
Дүрліккен дүниенің төбесіне?

Өмірден келмей әсте түңілгісі,
Келді ме тереңірек үңілгісі?
Жалт етіп жықпылыңнан көрінді ме
Бір сәтке елес беріп бүгінгісі?

Телміріп тасыңдағы іздеріне,
Жоқ, әлде жастық шағын іздеді ме?
Tіс жармай, томсырайып қалып едің,
Мелшие қарап тұрсың бізге, міне...

Несіне күмілжисің, сөйле бүтін,
Табиғат төкпей ме екен кейде мұңын?
Анау бұлт желбіреген өзі емес пе
Ақынның аппақ сүттей көйлегінің?!

Арғымақ жалында,
Алапат жалынға
Жанған ер –
Қайыспас қара нар,

Қайдасың, ағалар Ардагер?!
Найзағай даусында
Бәрің де барсыңдар,
Бағландар.

Сендерді іздейді,
Күдерін үзбейді
Қалғандар.
Қырандай қалғымас,

Қамауда қанды жас
Төктіңдер.
Өзекке өрт толып,
Жазықсыз мерт болып

Кеттіңдер.
Көтеріп мазағын,
Тағдырдың азабын
Тарттыңдар –

Түнеріп көп түрған,
Бұлттарды бетке ұрған
Нарт шыңдар!
Толқындар тулайды,

Тоғайлар шулайды
Сендер деп.
Жалаулы шақтарың,
Алаулы оттарың

Сөнген жоқ.
Халықтың көз жасы,
Сендерсің сөз басы,
Қыршындар!

Таңменен бірге атып,
Биіктен тіл қатып
Тұрсыңдар!..

Қайдасың, шабыт құсым, келші бері!
Көңілім көптен неге көншімеді?
Жел қуған жапырақтай быж-тыж болып,
Ойларым бет-бетімен тентіреді.

Құсым-ау, қасиетті ием едің,
Өзіңсің сүрінгенде сүйенерім.
Еркімді, ырқымды да иеледің,
Ием-ау, неткен ғажап киелі едің?!

Айналып қонсаңшы тез, қашқақтамай,
Отырмын қанатсыз қап, асқақтамай.
Өзіңсіз жаным менің тас қақпадай,
Сезімім сенсіз оны ашпақ қалай?!

Шалықтап қайда жүрсің, текті құсым,
Айнытып алдым ба әлде - кектімісің?
Не жаздым?
Осыншама жоқ сыбысың,

Тиіп кетсе бунап тұрған сезімге от,
Тиіп кетсе қурап тұрған төзімге от,
Абайсызда лап ететін кезім көп,
Арпалысып өзімменен өзім боп.

Бұл тірліктің құпиясы мол қандай,
Жүре алмайсың шаттанбай да долданбай.
Өртенемін оңашада дауылдап,
Аралдағы жан баспаған ормандай.

Жел ұйытқыса желіктіріп бүйірден,
Шоқ шашырар жалынымнан үйірген.
Өртенемін өрши түсіп сәт сайын,
Көпке дейін өзгермей сол күйімнен.

Ойламаңыз оп-оңай-ақ өшер деп,
Жанның оты - жалғандағы кеселді от.
Өзге түгіл, сөндіре алман өзім де,
Сөндірмесе ғаламат бір нөсер кеп.

Жылжыған су астында сүңгуірдей,
Жүземін ой түбінде бір кідірмей.
Келемін тылсым дүние құшағында,
Керегім бірде ілініп, бірде ілінбей.

Емес ол өзгелерден артықшылық,
Сүңгісем сырдың көзін аршып тұнық.
Жылдарда жырым менің жүрмесе екен
Жаңқадай су бетіне қалқып шыгып...

Ауылға қашып кетті төлім менің,
Ұқпадым неден сонша жерінгенін.
Қарашы, баламыз бен екеуміздің
Әлден-ақ арамыздың бөлінгенін.

Қозы үнін аңсады ма қозым менің,
Дөңбекшіп төсегімде көз ілмедім.
Елжіреп іші-бауырым жылып отыр,
Білген соң қырдың желін сезінгенін.

Таңырқап таудан ақса бұлақ төмен,
Жүр дейді бірге ойнақтап лақпенен.
Сары уыз, бал қымыздың дәмін татып,
Алдына күнде жауып құлақ деген.

Жүр дейді гүлге еркелеп, құлдыраңдап,
Сағынсам барармын-ау бір күн арнап.
Енесін жаңа тапқан жас қүлындай,
Қайтпасын кері қарай тұрмын аңдап.

Жүр дейді құтты ортаға бауыр басып,
Жүретін дуылдасып, қауымдасып.
Сағынттың, қадірлі ауыл - сабырлы әже,
Қолыма ұстатпайтын ауыр қасық...

Ғұмырды судай сапырған,
Саудагер-сайқал бұл жалған.
Талайлар басын қатырған,
Тағдырға кез боп тұлданған.

Қайғысыз, қамсыз - ақымақ,
Болмайды онда мүлде арман.
Запыран жұтып ақылдан,
Ойлының жаны уланған.

Таусылған шақта шарасы,
Түнеріп жүрек тұншығар.
Жазылмас дерттің жарасы,
Ұлғайған сайын ушығар.

Ушығар-дағы тыншығар,
Сөнгенде ақыл-санасы.
Кеш батар, қайта күн шығар,
Құлшынар адам баласы...

Жан емеспін үйренген сөзін бұлдап,
Өзгеге емес, өзіме өзім қымбат.
Жанарымда мөлдіреп жарық дүние,
Көз алдымда тұнады көгілдір бақ.

Тереңдегі ашсам деп сыр қатпарын,
Дымқылданған кірпікті құрғатпадым.
Тастай қатып кей сәтте үн қатпадым,
Кейде байыз таба алмай сырғақтадым.

Нар жүрегім!
Жүгімді көтеріп бақ.
Емес пе едің, япыр-ай, өте мықты-ақ?!
Дауыл тұрса,

Үскірік боран ұрса,
Бәрі сенен басқаның кетер ықтап.

Жалғыз қалсам мұңдасым сен ғанасың,
Бұлқынасың, булығып, долданасың.
Тулап-тулап тынасың,
Басыласың,

Сәулеленіп тұрғанда санам мына,
Бұл дүниенің барлығы - маған мұра.
Саған ғана сенемін!
Сенген сайын

Тылсымы көп дүние, сыр бүкпелі,
Тереңдердің түбіне сүңгіт мені.
Не ұйқыда, немесе ояу ұста,
Жүре алмаспын ешқашан мүлгіп тегі.

Қалжыратсам, жүрегім, кешір мені,
Қанша жерге жеткізер көшім мені.
Аз дейсің бе
Ақ қағаз-көңіліме

Өткен күннің жазғаны, өшіргені.
Көкіректе қаттаулы - Хатта бәрі.

Оқығанға оп-оңай жатталады.
Араздардың ағаттау даттағаны,
Ағайынның артықтау мақтағаны –
Бәрі, бәрі осында сақталады.

Жарымадым ба уызға, жарыдым ба,
Марқайдым ба немесе арыдым ба?
Айналдым ба алауды көбелекше,
Қайралдым ба қиындық шарығында –

Қабыл алып келемін барлығын да:
Көлеңкесін тірліктің, таң нұрын да.
Боранын да, аязын, жаңбырын да.
Қилы-қилы дүниенің хикметі

Жатыр қанша қысым мен жазым әлі,
Талай-талай оқиға жазылады.
Қылығымен, мұңымен базыналы,
Күрделі де өмірім, қазыналы.

Қуаныштың кестелеп суретін,
Танытса екен адамдық құдіретін.
Ізгіліктен түскен із көп болса екен,
Қалғанының табармыз бір ретін...

Қалтарыста сөздердің басы бұғып,
Жазылмаған жыр, тұрсың жасырынып.
Жасырынып қайтесің, жарқыным-ау,
Нөсеріңді төксеңші, жасын ұрып.

Ұяңсың ба,
Болмаса қиялсың ба?
Қиял десем, көңілге сыярсың ба?
Қымбатыңды, періштем, қиярсың ба,

Жатырсың ба ашылмас сыр түбінде,
Отырсың ба гүлдердің бүршігінде?
Мөлдіреген тамшының бірі болып,
Тұрсың ба әлде ілініп кірпігімде?

Қайда болсаң онда бол, ашыққа шық,
Жіберсеңші нұрыңды шашып-шашып.
Жан емеспін жаралған бал ашуға,
Ақынмын ғой, алайын тасып-тасып.

Кеткендей бір кенеттен көл төгіліп,
Таудай-таудай толқындар төңкеріліп,
Теңіз көшіп өтсе екен көз алдымнан,
Ақ айдынға айналам көмкеріліп.

Сонан кейін не болсам о болайын,
Толқыныңмен бірге аунап жоғалайын.
Ең болмаса тұрармын өсіп шығып
Қара суға үңілген қоғадайын.

Жазылмаған жұмбақ жыр, келші бері,
Сенде барлық ойымның еншілері.
Тереземді түндерде жиірек ұр,
Жүрегімнің құпия көршілері!..

Сүйем асау өзеніңнің ағысын,
Сүйем асқар тауларыңның тағысын.
Алпыс екі тамырымда тулаған,
Отан, өзің жүрегімнің қанысың!

Құйттайымнан түскен тұнық көз нұрым,
Маған қымбат өз тауларым, өз қырым.
Туған Отан, саған теңеу таба алман,
Ақтарсам да планета сөздігін.

Биіктерге құлаш ұрсам мен бүгін,
Талмайтұғын қанат берген кеңдігің.
Сенің шексіз мейірімің, ұлы Отан,
Қайрат берген көтеретін ел жүгін.

Келешекке көз жіберсем күн салып,
Көрінесің келбетіңді нұр шалып.
Күндей күліп, шаттанасың сәбидей,
Жас орманды жұпарымен жуса бұлт.

Сенің таңың - сүттей аппақ таза таң,
Сенің әнің - әлемдегі азат ән.
Сендей көркем, байтақ мекен қайда бар,
Мәңгі бақи көктем - Отан, жаз - Отан!

Өз қолымен дән егіп, кен қазбаған
Талай жандар отқа түсе жаздаған.
Молшылықтың білу үшін қадірін
Жоқшылық та керек екен аздаған.

Кейбіреуте оты шалқып маздаған
Күрсінуді маңдайына жазбаған.
Бақытыңның сезу үшін қадірін
Сор да керек анда-санда аздаған.

Арындатып, арман атын зырлатып,
Қол созамыз келешекке тіл қатып.
Рахаттың ұғу үшін қадірін
Азапты да көру керек бір уақыт.

Ойсыздардың қаперіне кірген бе,
Алтын дәурен өте шықса бір демде.
Әншейінде байқалмайтын көп нәрсе
Білінбей ме жылағанда, күлгенде...

Көзіне таңның үңілесің сен
Кұланжал қырдың кенересінен.
Нұрдың уызын сіміресің сен
Алтын зерлі күн тегенесінен.

Қақтырып көңіл-қыранға қанат,
Отарыңды ерте тауға шығарып,
Жатасың оймен қиянға қарап,
Бір шыңды жалғыз жамбасыңа алып.

Күйесің жазғы аптаптар шалып;
Күнгейдің қоңыр тасындай болып.
Маңдайдан моншақ аппақ тер тамып,
Әрбір төліңді асылдай көріп.

Туған жеріңнің толағай тасы
Жасыңнан сырлас, қадірлі саған.
Дауыл айқасы, боран айқасы
Шарпыды қанша жалын құсаған.

Найзағай даусы, жаңбырдың үні
Жырлайды сенің кеудеңе көшіп.
Сен үшін олжа жаздың бір күні,
Жүресің қырда желмен егесіп.

Қыс қайрағына төзімді жанып,
Боз қырау қатты самайыңа да.
Алдыңда жатты көзіңді қарып,
Ақ қар көмкерген қалайы дала.

«Шәйт!» десең егер жаңғыртып қырды,
Айналаң кенет тіл қатып тамам,
Жартастар жауап қайтарып тұрды,
Бабаңның үнін тыңдатып саған.

Жүрсең де оқшау тау арасында,
Жарқылдап таңдай, күнше күлесің.
Дәуірдің барлық ғаламатында

Бар сенің-дағы үлкен үлесің.
Сырласа қалсам сергіп қаламын,
Өзіңсің қырдың ойшыл ұланы.
Ұраны байтақ бейбіт даланың –

(Дәурен Тұманбайұлына)
Он алтыға толдың, бауырым, бүгін сен,
Далаң анау, асыр салып жүгірсең.
Көзің жетер кеңдігіне дүниенің

Тауың, міне, шақырып тұр «Өрле!» деп,
Тау жолында тасырқаған пенде көп.
Шың басынан айналаңа қарасаң,
Көз алдыңа келер дүние дөңгелеп.

Дәурен, бауырым, дәуреніңді сезерсің,
Қиынға тарт, ернің мейлі кезерсін.
Асқар тауға әркім шыққан әрқалай,
Сенің енді қалай шығу өз еркің.

Бұл өмірде еңіс те көп, өр де көп,
Саған, бауырым, жөн айта алам мен не деп?
Тоңғандарды жылытып дәйім жүрсін деп,
Әкең саған берген жалын, берген от.

Нәр алсын деп сұлулықтан, гүлдерден,
Анаң сенің жанарыңа нұр берген.
Он алтыда өзгені сен білмейсің,
Он алтыда өзіңді өзің білгенмен.

Адаспасын, аңдасын деп жан-жақты,
Әкең сенің көкірегіңе шам жақты.
Сол бір сәуле сені көкке самғатып,
Ертең елге ететін де ардақты.

Болсын деп сен парасатты, парықты,
Бойыңа бар қасиетін дарытты.
Ең алдымен жүрегін ұқ әкеңнің,
Ұғам десең өзің туған халықты...

Еркелейді аққудың балапаны,
Әлдилейді айдын көл алақаны.
Ақ жүзіндей ананың мейірімді,
Аяулы едің не деген, дала таңы!

Қайран көңіл тұнықтан табатын жай,
Таңмен бірге қанатын қагатындай.
Таза болу өмірде қандай қиын,
Тазалықтан алдымен жаратылмай.

Куә болсан жақсыға, жаманға да,
Алаңдама, аққуым, алаңдама!
Көз жасындай сәбидің мөлдіреген,
О, табиғат, табынам саған тана!

Келдің бе, ерке сұлу мамыр айым,
Жайнатып күн келбетін, таң райын.
Жуынып жаңа көктем жаңбырымен,
Жап-жасыл жапырағыңды жамылайын.

Жалықпай жырла, жырла, жыршым менің,
Жасампаз мәңгі өмірдің тылсым демін.
Келісті көк орманым жұпар шашып,
Күмбезін кір шалдырмай тұрсын көгім.

Нәзігім, тербе дүние алабын бұл,
Толықсып шешек атсын дала гүл-гүл.
Жас талдың бұтағына қонып алып,
Алаңсыз әнге бассын бала бұлбұл.

Қалыңдап жер жамылған көрпе-құрақ,
Қаптасын момын қозы, тентек лақ.
Кұпия жүрегімнің лүпілімен
Тілдесіп, үнін қоссын ерке бұлақ.

Толғанда табиғаттың көзіне нұр,
Төгеді інжу-маржан сөзін өмір.
Жарқ етіп жыл айналып сен келгенше
Ынтығар іңкәр жүрек өзіңе бір.

Жасартып тірлік көшін шамаң барда,
Тарта бер замандардан замандарға.
Жататын бірі келіп, бірі кетіп
Пенденің қайғысына алаң болма!

(Абайдың ізімен)
Лепірген көңілім,
Өкінген көңілім,
Арманың қанша жетпеген.

Қайғырса елі,
Қайысып белі
Жалғаннан кімдер өтпеген?
Емессің соңы,

Есіңе ал соны,
Көшке ерген сен де тайлақсың.
Тозған ба бұдыр,
Табаның ығыр

Болғандай неге тайғақсың?
Жаңыла бассаң,
Жалтара қашсаң,
Сағалап жүрген сайгақсың.

Іздемес бүркеу,
Беттегі шіркеу,
Өзіңе өзің айғақсың.
Жан қалмас бұғып,

Жапанға шығып,
Келсе ажал торын кең жайып.
Түнекті түрер,
Тасқынды тілер,

Тәуекел түбі - жел қайық.
Қара түн келсе,
Қанатын керсе,
Адасқан алға ұмтылар.

Қарайлап досқа,
Қарайған қоста
Үміттің шамы жылтырар.
Үмітің бітсе,

Үкімін күтсе,
Жалының сөнер көздегі.
Мазасыз шалқып,
Маңайын шарпып,

Өмірді өртер өз демі.
Аяқты тұсап,
Көлеңкең құсап,
Қасыңнан қалмас қиянат.

Қамалып жарға,
Қапыда қалма,
Қиыннан жол тап қиялап.
Тасқа да түсер,

Шашқа да түсер
Суарған семсер асылға.
Байласын оққа,
Айдасын отқа,

Тағдырға жылап, бас ұрма!
Қауіп пен қатер
Өтер де кетер,
Не келмес ердің басына?

Арыңды сақта,
Барыңды сатпа,
Жасыма, көңілім, жасыма!

Уақыт күйін кім солардай шерте алар,
Тылсымдарға кім төтеден жол табар?
Дүниенің төрт бұрышы секілді
Бар ғылымның түп атасы - төрт амал.

Өмір заңы айнымайды тегіннен –
Қосу,
Алу,
Көбейтуден,

Төрт мезгілден тұрады адам ғұмыры –
Өсу,
Қартаюдан,
Өлуден.

Тіршіліктің шешілмеген есебі,
Әлі талай қолдан-қолға көшеді.
Королевқа ғарыш кілтін ұстатқан
Архимедтер, Галилейлер кешегі.

Жету үшін алыстарға тым анау
Аздық қылар телескоптан сығалау.
Өмір бойы шешілмейтін бір жұмбақ,
Мүмкін, адам жүрегінде шығар-ау?

Мұз жыры
Биігіңе бұлт жете алмай өкінді,
Асқарыңнан ай төменге секірді –
О, Алатау, көк мұзыңды күн жалар,

Көкірегін желге керіп, сыздап ап,
Үңіледі бөктер жаққа құз қарап.
ІІІың басында шаңқылдайды шарқ ұрып
Мұз бесікті, тас құндақты мұзбалақ.

Қыран көзде жалт-жұлт етіп жанады от,
Салатындай кектескенге сан әлек.
Шүйлігеді шамырқанып, шамданып,
Алтаудан жанап өтсе самолет.

Мұз тауларға бауыр басқан мәңгілік,
Шулайды ұлар аспан астын ән қылып.
Күбірлейді таңертеңгі түнық тау,
Күңгір-күңгір, күмбір-күмбір жаңғырып.

«Күн арқамды қыздырса екен, шіркін!» деп,
Жөтеледі кәрі жартас күркілдеп.
Иіп берсе мәңгілік мұз емшегі,
Бұлақ саулар бауырынан бүлкілдеп.

Былай қалып күйкі тірлік, мұң-қайғым,
Сол бүлақтың нәзік үнін тыңдаймын.
Гүл мен қызды достарыма қалдырып,
Жырланбаған мұздың жырын жырлаймын.

Сезінгенде көктем демін, күз демін,
Қыс пен жаздың құпиясын іздедім.
Шөл даланың кезергенде еріні,
Көз алдыма елестейді мұз менің.

Ой жіберсем өткеніне өмірдің,
Еске түсіп, елестейді небір күн.
Елесетейді Африка шөлдері,
Қасіретті тағдырындай негрдің.

Елестейді түсіне ылғи көл кірген,
Бетпақ дала желкесіне жел мінген.
Сары атандай шөгіп жатқан сары құм
Сонау ойдан тау басына телмірген.

Айсберг көрінгендей аспаннан,
Асқақтайды асқарлар мұз жастанған.
Шыңды сүйем, мұзды сүйем мәңгілік,
Ұлы өзендер ұлы таудан басталған.

Мұзды мұхит айта жатар алғысын,
Мұзам менің - мұз жаулықты қарлы шың.
Алтай, Памиир, Орал, Кавказ, Гималай, Алатаудай алыптарым, армысың!
Тоңдырмайды мені таудың мұз-қары,

Тоңдырады, тоңдырса егер әманда,
Бұғып жатқан бомбалардың ызғары.
Тастай салып сол сәтте ойын-сауықты,
Тілдесемін ғасырлармен сауытты.

Еритұғын мұздар емес, қашанда
Жібімейтін мұз жүректер қауіпті.
Тұрған жаннан қысқы күндей мұнартып,
Суға айналар суық мұзым мың артық.

Мұз бұлақтар жүгірді, әне, жамырап,
Кең жазыққа көсілуге құмартып.
Келе жатыр қоңыраулатып бұлдырап,
Тау сұлудың бұрымындай мың бұлақ.

Ашулы өзен айғайлайды төменде,
Астау тасты шапалақпен ұрғылап.
Күндіз-түні күйге басып тау іші,
Өршеленер асау толқын дауысы.

Арындап кеп соғылғанда тоспаға,
Тына қалар тұлпарыңның шабысы.
Осы арада ғаламат ән шырқалып,
Жатыр өзен астан-кестен бұрқанып.

Мәңгілік мұз мойнын созып биіктен,
Бартоғайдан өз дауысын тұр танып.
Ағаш жыры
Кесілді ағаш.

Гүрс етіп түсті құлап,
Ыңыранып соңғы рет ышқынып ап.
Күші мығым, қайыспас қайсар еді,
Тағдыр, шіркін, өзінен күшті бірақ.

Шулап ұшты шырылдап жапырағы,
Қара шаңға көміліп атырабы.
Бұрқ етті де күрсініп қала берді
Тамыр жайған талай жыл топырағы,

Топырақтан қол үзу кімге бақыт?
Келтірмейді қайтадан тілге уақыт.
Жарық дүние жалт етіп жанарыңнан,
Кеттім дей бер қап-қара түнге батып.

Жер-бесіктің бөленіп құндағына,
Есінде жоқ қанша жыл тұрғаны да.
Есінде тек ең алғаш қосылғаны
Тіршіліктің бір нәзік ырғағына.

Не боп кетті?
Шынымен жұлғаны ма –
Не нәрсенің айналмақ құрбанына?

Ойда жоқта кесілді. Неге, неге?
Неге айналды кесінді - бөренеге?
Бұзып-жару өмірдің заңы ма әлде,
Сонда ғана көктей ме, көгере ме?

Тасқын шайып, ойрандап салса да асыр,
Тұнып тұр-ау бұл маңда соншама сыр.
Қалың ағаш қоштасып бара жатыр
Қоныс тепкен орнымен қанша ғасыр.

Орман еді сыңсыған ғұмыр кешіп,
Сыбырласып, сырласып, күбірлесіп.
Жұрнағы да қалмастан туған жұртта,
Абыр-сабыр жөнелді түбір көшіп.

Ағаш қайда жоғалды көк тіреген?
Өзен де жоқ қайда оны кетті деген.
Өзіменен өзі әлек көк толқындар
Шұрқырасып, бір-бірін тепкілеген.

Ажал жетер аяздай қыраулатып,
Кімді болсын түбінде жығар уақыт.
Нені ойлады сол ағаш кетерінде,
Неге күлді... еңіреп жылап жатып?

Жымияды тұрса да көзінде жас,
Әрі тәтті, әрі ащы сезімге мас.
Өз орнында күні ертең бөтен емес,
Көл жатарын күлімдеп сезінді ағаш.

Келе жатқан арпалыс сонша жылдан,
Арпалыспай ьсімге оңай жол табылған?
Арманы жоқ, байқаса, бір ағаштың,
Мың ағаштың жолында болса құрбан!

Тел өскенмен тоғайда терек, шынар,
Әрқайсысын бұл өмір бөлек сынар.
Ертеңгі орман өмірге келу үшін
Бүгін бұның өлуі керек шығар.

Толып берсе ғажайып су қазаны,
Қарық болар бақтардың суға зары.
Алма ағаштар көз ілмей түніменен,
Өлмес өмір туралы жыр жазады,

Жыр жазады жасанып гүл базары.
Балбұлақты жетелеп жылғалары,
Жадырайды жабыңқы қыр қабағы.
Сылдыр қағып қайыңның сырғалары,

Бәрін біліп, сезініп барады ағаш,
Оның жайы жаныңды жараламас.
Сәл аяйсың мұң толып жанарыңа,
Рас, рас, бұтағы балаламас.

Енді оралмас мекенге мәңгі мына,
Енді қайта шомылмас таң нұрына.
Енді сұлу бұрымын тоқсан өріп,
Алатаудың жуынбас жаңбырына.

Бірақ, бірақ разы тағдырына.
Бартоғайды бұғаулап мына кемер,
Баяғыдан тұрғандай тұра берер.
Күліп келер өмірге шыбық барда

Күндерім құстай зулайды,
Тынымсыз қағып қанатын.
Әкеле көрме мұң-қайғы,
Секундтарым мен сағатым.

Күлкімді кейде күрмедім,
Алдымда меңіреу түн бардай.
Әлемнің бұлты бір менің
Басымда ғана тұрғандай.

Қоя алмай ойға бір нүкте,
Қайғысын жердің тартамын.
Жауыздық барда тірлікте,
Әйтеуір дәйім қорқамын.

Қорқамын
Жансыз тастың да
Жаныма мұңы батқандай.
Қас қағым сәттің астында

Сұмдықтар бұғып жатқандай.
Зұлымдықтардан жинап от,
Зобалаң өрті жетердей.
Жүрегім Хиросима боп,

Түсердей дүние торға кеп,
Қауіптен көзді жазбаймын.
Бомбаны құртар бомба боп,
Жарылып кете жаздаймын.

Жырларым - жүрек қанатым,
Алып ұш мені әр таңда.
Секундтарым мен сағатым,
Түсіре көрме сарсаңға.

Сілкінсін орман, кең дала,
Әкел тек шаттық дауылын.
Көтерер қара жер ғана
Жердегі бұлттың ауырын.

Тіл бітіп мылқау тастарға,
Сөйлесін кенші бұрғысы.
Ракета емес,
Аспанда

Зуылдап ұшсын жыл құсы.
Таусылып талас, бар егес,
Бомбадан әлем босасын!
Сүңгуір қайықтар емес,

Ертіс бардым,
Сыр бардым,
Жайық бардым,
Жайдым жасыл желкенін қайықтардың.

Дариялардың аялы алақаны
Анашымдай әлдилеп, байып қалдым.

Орал бардым,
Қаратау,
Алтай бардым,
Көрем бе деп көргенін қартайғанның.

Толтырмаққа ортасын жарты ойлардың.
Батыс бардым,
Шығандап шығыс бардым,
Барғандай-ақ үйіне туыстардың.

Жолыққанға от беріп жүрегімнен,
Жалынына жылындым ұғысқанның.

Адам болып туған соң жер төсіне,
Табиғаттың айналдым еркесіне.
Оңтүстіктің шомылып шуағына,
Солтүстіктің орандым көрпесіне.

Қырлар қанша мен әлі жолықпаған,
Сырлар қанша мен әлі қанықпаған.
Дүниенің қызығын түгендеген
Саяхатшы секілді болып барам...

(Мұзафар Әлімбаевқа)
Қайық боп суға түстің де,
Кеме боп тарттың жағаға.
Тулаған толқын үстінде

Айырып ерте есебін,
Өмірден әкең сырғыды.
Жетімдік деген көшенің
Болып та көрдің тұрғыны.

Емес қой, сірә, жастық шақ
Қызулы жардың төсегі.
Аузынан төккен от бұршақ
Соғысты көрдің кешегі.

Алдыңды қанша орады
Арпалыс өрті сұғынып.
Жылдардың дауыл-бораны
Кеудеңде жатыр бұғынып.

Тереңнен тартып толғаған,
Ағылтып сырды азырақ,
Қақпаңды ашсаң, сол боран
Соғады қазір азынап.

Жан бар ма уақыт жаншымас,
Жырыңмен бірақ заңғарсың.
Көзіңде тұнса тамшы жас,
Оныңды кімдер аңғарсын?

( Сапарғали Бегалинге)
«Сапеке» деп сыйлаушы еді ел-жұртың,
Ортамызда сияқты едің сен бір шың.
Қарағайдай қатар тұрған caп түзеп,

Тартқан соң ба жүк көтеріп кіл бейнет,
Ойға батып жүруші едің, күлмей көп.
Сексеннен соң сырғып кеттің ақырын,
Алатаудан аунап түскен күндей боп.

Аузыңда еді сөздің асыл сапасы,
Қолыңда еді көптің алтын сақасы.
Кеше ғана төрімізде отыр ең,
Сеісілді боп бар қазақтың атасы.

Тарлан едің топтан озған шалдықпай,
Сексенде де шашаңа бір шаң жұқпай.
Қасиетке, қазынаға бай еді
Көкірегің сырға толы сандықтай.

Жүруші едің еңкеймей де құныспай,
Берік едің қолдан құйған құрыштай.
Шалғы мұртың көрінуші ед біздерге
Қиянатты қиып түсер қылыштай.

Секілді едің қияға өскен қарағай,
Сергек көңіл, құшағың кең даладай.
Зыр жүгіріп жүруші еді алдыңда
Алпыстағы Мұзағаңдар баладай.

Кейінгіге ақылың - қүт, сөзің - ем,
Енді орныңның бөлектігін сезінем.
Бар қазақтың баласының ырысы –
Ортаймайтын қара қазан өзің ең.

Ғұмыр деген қас қағым бір сәт екен,
Бірақ сені өлді деуім қате екен.
Өзің жазған қыран құсқа айналып,
Болашаққа ұшып кеттің, Сапекем!

Көңіл, ШІРКІН...
Көңіл, шіркін –
Бір күн бай,
Бір күн кедей.

Өтер кім бар ойнадым-күлдім демей?
Кейде мылқау секілді тіл қатпайсың,
Кейде әнші боп кетесің бұлбұл көмей.
Көңіл, шіркін –

Бір күн бай,
Бір күн кедей.
Күмілжімей кім жүрер, кірбіңдемей?
Күліп тұрса «байлығым» миығынан,

Көңіл, шіркін –
Бір күн бай,
Бір күн кедей.
Біреуіне біреуін білдірмегей.

Кедейлік пен байлығың бірдей болса,
Көкірегің тұра ма күмбірлемей?
Көңіл, шіркін –
Бір күн бай,

Жатыр дейсің кім солмай, кім гүлдемей.
Қысқа ғұмыр қамшының сабы болса,
Нәзік жүрек үзілер бүлдіргендей.
Көңіл, шіркін –

Бір күн бай,
Бір күн кедей.
Жамандыққа жаныңды ілдірмегей.
Айналады түбінде жоғың барға,

Көңіл, шіркін –
Бір күн бай,
Бір күн кедей.
Айтарыңды ашық айт, міңгірлемей.

Қара шаңның астында қалсаң-дағы,
Жаны таза, жарқыным, жүр кірлемей!..

Мекенім, жерім - қарт анам,
Уызың кетпес таңдайдан.
Шалғының сипап арқадан,
Сүйеді күнің маңдайдан.

Сүймейтін сені қандай жан,
Сүймесе, қара тас шығар.
Сағынып қайтсам шалғайдан,
Мөлтілдеп көзге жас тұнар.

Үздігіп жүрек аңсаған,
Ойларға небір батамын.
Жауатын бұлттай мен саған
Егіліп келе жатамын.

Аралап көрдік жер бетін,
Өлке көп гүлмен өрілер.
Алайда сенің келбетің
Бәрінен ыстық көрінер.

He десе бақыт шынымен,
Бір өзің ғана дей алам.
Түсімде көріп түнімен,
Таңертең күліп оянам.

Әйтеуір денем суынбай,
Айналып тұрса жылы қан.
Биікке тіккен туыңдай,
Нұрыңа күнде жуынам.

Самғаса көкте қыран құс,
Қанатын қағып асыға,
Жаудырып саған мың алғыс,
Қонады заңғар тасыңа.

Дүниені көрер көзімсің,
Мекенім - алтын ғұмырым.
Аспанға ұшсам, өзіңсің
Айналып табар тұғырым.

Өткенде талай көпірден,
Бір өзің болдың сенгенім.

Алғанымды айтып көпірмен,
Шексіз ғой сенің бергенің.
Өмірде саныз арна бар,
Толқын боп күлдім, жыладым.

Өзіңе ғана арналар,
Болса егер шырқар бір әнім.
Көктемі, қысы, жазы бар
Құшағың ғажап кеңістік.

Жазылса, сен деп жазылар
Қуатты жырым ең ыстық.

Аудартқыз тауды, қияны,
Ауырлық болса жаншыған.
Қуатын саған құяды
Бойдағы соңғы тамшы қан.

Көгіңде жүзіп мырза күн,
Сайрандар еркін құстарың.
Өзіңе мәңгі ырзамын,
Аяулы Қазақстаным!

Өткердік жастық көктемін,
Біз көрген қызық жетерлік.
Арудың жұтып от лебін,
Бокалды басқа көтердік.

Атойлап әрбір тараптан,
Думанға кірдік шалқыған.
Күшті боп шықты шараптан
Сұлудың демі шарпыған.

Өмірді соның жолына
Біржола құрбан етердей,
Өртене жұттық оны да,
Өрт болып жанып кетердей.

Тізгінді бердік желікке,
Жүректің сырын жасырмас.
Жастықтың әлде дедік пе
Қызуы мәңгі басылмас.

Жіберсе, шіркін, ерікке,
Уақытқа қандай бар талас?

Ғұмырдың әлде дедік пе
Базары мәңгі тарқамас.
Жұтардай болып көріндік
Найзағайдың да жарқылын.

Сезбестей, сірә, өмірлік
Жылдардың ызғар, салқынын.

Кеткенін күндер арынды
Кешеңдеу барып аңдадық.
Жұтсақ та отты, жалынды,
Өмірі бірақ қанбадық.

Сезімді судай шайқаған,
Оралып сол бір кездерге,
Лапылдар ма едік қайтадан,
Шоқ болып қара көздерде.

Күрсінбес кімдер түнімен,
Аңсатса жастық дәурені –
Сүзгендей судың түбінен
Жұлдыздан түскен сәулені...

Тербеді мені қанша арман,
Әлдилеп әлі келеді.
Бозторғай-жүрек ән салған,
Жанымды қозғай береді.

Танытып мінез бір қызық,
Қысқандай біреу сығымдап,
Кей кезде таңнан тұрғызып,
Шырқайды келіп шырылдап.

Даланың еркін құсындай
Келе ме қанат қаққысы –
Кеудеде қалып қысылмай,
Кеңдіктен ұя тапқысы?

Әуенін әннің үзбейді,
Еске caп есіл күндерді.
Білмеймін, нені іздейді,
Таба алса жақсы бір белгі.

Қарасам таңда қадалып,
Жұлдыздар көктен жиі ақты.
Зу ете түскен балалық
Біреуі соның сияқты.

Елестеп көзге мол құрдас,
Алданып тұрам бір уақыт.
Кірпікке іліп мөлдір жас,
Күлкіммен қайта құрғатып.

Тұрғандай қарап ойлы жан,
Тылсымнан тосын қозғап ән –
Қап-қара түннің қойнынан
Тесіліп қара көз маған.

Тартқанмен қанша күн алға,
Ғұмырдың соңы - бір нүкте.
Құмардан адам шығар ма
Қызыққа толы тірлікте.

Бозторғай-жүрек құртындай,
Қысқандай біреу сығымдап,
Апыр-ау, неге бір тынбай,
Шырқайды келіп шырылдап?!

Өмірім бар өзгеден сыр бүкпеген,
Өрге тарттым,
Біресе сырғып төмен.

Таудан аққан бұлақтың толқынындай,
Кедергінің бәрінен ырғып келем.
Кездерімде ісімнен түк шықпаған,
Тасқа түскен тамшыдай быт-шыт болам.

Быт-шыт болып кетем де,
Буға айналып,
Жапырақтың бетіне шып-шып тамам.
Жапырақпен сырласып жеке қалам,

Табиғаттың тағдыры етеді алаң.
Күннің демі қыздырып,
Қайта жұтса,
Ғайып болып және де кете барам.

Ойға батып ауаның қабатында,
Дамылдаймын бұлттардың қанатында.
Сіркіреймін сілкінсем жібек төгіп,
Жер бетіне жаңа өрнек жаратуға.

Жер буымен,
Астасып күн нұрымен,
Кұшақтасып, қауышып қыр гүлімен,
Шықтай таза, тұнық боп шыға келем

Көңіл, шіркін, ғажап-ау қиялдағыш,
Алып кетер адамды қиянға алыс.
Табиғатқа шынымен сіңіп кетсем,
Қайтер екен ағайын жиі алдағыш?

Құлазитын секілді Шұнай тауы,
Ескі қыстау көргенді мұңайтады.
Өшкен ошақ,
Өлген үй,

Сұрағанға сыздықтап сыр айтады.
Білеуленіп булықса қан тамыры,
Оразбайдың мұнда өтті барша күні.

Аң шықпаса,
Басына жан шығармас,
Шұнай еді меншікті Хан - тәңірі.

Заман аз ба бас қатып, ми қайнаған,
Байлық қуса, кеңге де сыймайды адам.
Абай жазып жатқанда –
Оразбай бұл

Өмір аз ба өтеуі өтелмеген,
Надандықтың қоржынын көтермеген.
Абай өнер қуғанда –
Оразбай бұл

Қара адырды алса да қанша үйірмен,
Тірлігінде ісі жоқ жан сүйінген.
Оразбайдың қолымен –
Дүлейлік бұл

Күні бітті.
Күңіреніп өтті бәрі,
Белбеуіне түйіліп беттің ары.

Шұнай тауы баяғы бәз қалпында,
Келгенге де кеткенге жоқ күмәні.
Көкалалы көп жылқы көшкен бұлттай,
Оразбайды қойды ма бос қаңғыртпай?

Құлпытаста жазулы қысқа ғұмыр,
Сыры көше бастапты өшкен жұрттай.
Көп келмейді бұл маңға ел еркелеп,
Таудан төмен соғады жел ентелеп.

Жабығыңқы,
Тозыңқы сұр бейіт тұр,
Жалғыз жылқы түбінде көлеңкелеп...

Тіл қатпай томсарады күллі атырап,
Жаздайғы бар қызығын ұрлатып ап.
Ең соңғы күнпарақтың бетіндей боп,
Бұтақта ең ақырғы тұр жапырақ.

Елеусіз –
Көзге тіпті ілінбейді,
Қалтырап, қалтарыста дірілдейді.
Басынан сүмдық күйді кешіп түрған

Бір күні –
Арпалысқан бір өмірдей,
Әрең тұр бар-жоғын да біле-білмей.
Сәл ғана салмақ түссе үзілердей,

Бір мезет түсіне енсе күн кешегі,
Бір үміт, бір күдікпен тілдеседі.
Күз келіп, тұрғыласын тонамаса,
Тірліктің парқын, бәлкім, білмес еді.

Қаншама қиындық тұр бір басында,
Өзімен өзі ғана мұңдасуда.
Жалғыздық жабырқатқан сыңайы бар,
Сыңар жоқ сыбырласып, сырласуға.

Сұстылық байқалғандай күзгі бұлттан,
Тітіреп, тіксінеді ызғырықтан.
Жас еді - жасыл еді,
Енді - сары,

Өң-бояуын жүз құбылтқан.
Жұлынып әне-міне қалмағы анық,
Қайтадан қона алмайды талға барып.
Тыныстап суық дүние құшағында,

Жатады біраз уақыт қарға оранып.
Сол бетте зым-зия боп жоғалады,
Жол солай...
Жоғалмасқа жоқ амалы.

Қайтадан қанша көктем оралады,
Олар да тоналады, тоналады...
Жайқалды –
Жарқын күлді, жайраңдады,

Өмірдің еркелетті сайран бағы.
Сыр бермей сіресіп тұр,
Күресіп тұр,
Сарбаздай жалғыз қалған майдандағы!

(Мұхтар Мағауинге)
«Мұхтар аға, мықтар аға ерен», - деп
Кеше Қасым толғаныпты тереңдеп.
Әр толқынның өз Мұхтары өзіне,

Мұхтар аға демейді екем мен неге,
Сен де келсең қасқайып бір көмбеге.
Қуаныштан бөркімді атып аспанға,
Өз өзімнен сыя алмадым бөлмеге.

Жырдан ғана сыйлық тартар ақындар,
Бұл сөзімді жамағат та мақұлдар.
Әуезовке ұқсап бір сәт сен тұрсаң,
Қасым болып мадақтауға хақым бар.

Не деп кетті демеңіздер бұл қасқа,
Өнердегі тұрпат басқа, тұр басқа.
Шыңғыстаудан туған болса бір Мұхтар,
Шұбартаудан неге Мұхтар тумасқа?

Елің үшін түстің тартыс, егеске,
Ер өмірі ерлігімен емес пе?
Сыбағаңды күттің асыл арманнан,
Алданбадың ас құюлы тегешке.

Дедің-дағы неге бұғып, жасимын,
Құлпын аштың тарих деген тас үйдің.
Дыраулардың сескенбестен сұсынан,
Жыраулардың рухына бас идің.

Кездеріңде әр сөзіңнен жай атқан,
Арқаң біраз жауыр болды таяқтан.
Жүре бердің сыйындың да аруаққа,
Ұйқысынан өзің түртіп оятқан.

Тұңғиықтан өзің ашқан жыр көзі
Жебеп жүрді, демеп жүрді күнде өзі.
Нарқызыл боп сен түскенде жарысқа,
Күмбірледі көне жырау күмбезі.

Жүгіргенге тарлық етпес кең дала,
Шын жүйрікті анықтайды өр ғана.
Сен қумадың біреулерше даңқты,
Даңқ сені өзі қуып келді, аға!

Сыншылардан сұрамадың сен баға,
Сездің түбі ескерер деп ел-дана.
Мансапты да іздемедің із кесіп,
Мансап итің іздеп өзі келді, аға!

Қаламың ғой қадіріңді танытқан,
Не күтсең де күтесің тек халықтан.
Таланттан үлкен емес ештеңе,
Үлкенсің сен атақтан да даңқтан.

Секілді боп адал ойдың бір кені,
Жатып едің қымтап алып іргені.
Бұрқ еттің де шыға келдің шулатып,
Батырлардай бұзып шыққан түрмені.

Аман болғай, қазақтың бір нар ұлы,
Сені сүйер аға да бар, бар іні.
Жеті түнде тұрсын дәйім оятып
Сонау, сонау қобыздардың сарыны.

Жұрнағым бар там-тұмдаған,
Тірлігім бар қалтылдаған.
Қылдан нәзік,
Күн нұрындай кіндігім бар жалтылдаған.

Алтын кіндік Гүннен қалған,
Запы көрген сұм жалғаннан.
Домбыраның ішегіндей,
Мың үзіліп, мың жалғанған.

Тажал аз ба қырғын күткен,
Қашан қуғын-сүргін біткен?
Ілініп тұр жалғыз жіпке
Таралғандар бір кіндіктен.

Дауыл тұрып құйын-желден,
Дөңгелетіп үйіргенмен,
Кіндік-жібім үзілмейді,
Атажұртқа түйінделген.

Көмілсем де топыраққа,
Айналсам да жапыраққа,
Өмір күйін шертіп тұрам,
Өлмей осы атырапта.

Асыл текті ата кіндік,
Саған талай бата қылдық.
Қайғы деген қарабас құрт
Қабырғамды жатады үңгіп.

Қасіретім - аз болтаным,
Қыршығаным - өз бармағым.
Кіндігіңе ғұмыр берсін,
Тозған елім, азған қаным!..

Әлемнің түсті гүлі бар,
Әркімнің ішкі жыры бар.
Жүректің сыры сан алуан,
Тірліктің сыры қыруар.

Көңілдің түрлі қыры бар,
Бірі ұқпас достың,
Бірі ұғар.
Күнгейің тұрса құлпырып,

Кереғар - күнгей, теріскей,
Тұрады дәйім келіспей:
Сіресер –
Бірі сызданып,

Күркесер –
Бірі беріспей.
Өтеді ешбір сеніспей,
Қоймайды түбі өліспей...

Көлеңке несін көлеңке,
Күншуақпенен тебіспей?

Түрмесе түнді шымшылап,
Күншуақ несін күншуақ?
Өзімен өзі арбаспай
Өмірі кімнің тыншымақ?

Айтасың ашып кімге оны,
Сыртыңның сыны - білгені.
Ішіңе ғана белгілі
Жаныңның жылап-күлгені.

Қырқаға шықсам көлденең,
Қиырды көзбен ақтарам.
Көгілдір дала көлбегең,
Көңілім бе екен деп қалам.

Қыранды көрсем аспаннан,
Қонсам деп шыңға оқталам.
Тәкаппар таулар қасқарған,
Сенімім бе екен деп қалам.

Тартамын талай жолменен,
Тірлікте тыным жоқ маған.
Гүлдерді көрсем шөлдеген,
Сезімім бе екен деп қалам.

Білмеймін, жардан қанша асты,
Су бар ма арна таппаған?
Жағада тұрған жартасты
Төзімім бе екен деп қалам.

Кепкендей болса кенезем,
Толқынға келіп тоқталам.
Күркіреп аққан көк өзен
Өмірім бе екен деп қалам.

Оралған сайын таң күліп,
Қанатын ойдың көп қағам.
Табиғат түбі Мәңгілік
Серігім бе екен деп қалам.

Көзін тіккен шартарап,
Ақбоз үйі Абайдың.
Шаңырағына
Шалқалап,

Көтеріп ой азабын,
Қасіретке көнді Абай.
«Қалың елі қазағын»
Бүгін көрсе... дер қалай?

Сілкінбейік қалайша,
Айналамыз толы аңыз.
Бәріміз де Абайша
Ой толғаған боламыз.

Сөйлегенде топшылап,
Май тамызар тіл ғажап.
Ортамызда жоқ бірақ
Күпі киген бір қазақ.

Шығарғандай күнді өрге,
Сілтеп отыр талай жан.
Біреу үшін бұл жерде
Ұяласың Абайдан.

Бізге сынай қарайды
Әміршідей ақ сарай.
Сабаздарды санайды
Кеткен үміт ақтамай.

Алдымызда бар мәзір,
Сөз - дария, ой - теңіз.
Абай атам дәл қазір
Кіріп келсе... қайтеміз?!

Тауым, мені құпияңмен жолықтыр,
Мен ұқпаған өмір сырын сен ұқтыр.
Көкірекке құстың үні толып бір,
Құшағыңа сүңгіп кеткім келіп тұр.

Жайлауыңмен едім жастай сырлас ұл,
Жас құлындай салушы едім жылда асыр.
Аңғал-саңғал аңғарыңа кіргенде,
Шегінгендей сезінемін бір ғасыр.

Көңілімді ете бермей босқа алаң,
Қызығыңды тағы да бір тос маған.
Төсіңдегі мөлдіреген көлдерің –
Алып шыңдар қолындағы тостаған.

Асқарыңнан жұлдыз құлап, ай аунап,
Керуен-керуен бұлт көшеді баяулап.
Шоқы тастар мелшиеді, аты өліп,
Тас түнерген батырлардай жаяу қап.

Кереметің таусылар ма тойласам,
Оралады оқиғалар ойға сан.
Қоймасына кіргендеймін аңыздың,
Қатпар-қатпар қойнауыңа бойласам.

Шыға алам ба сай-салаңды айналып,
Тұра алам ба ғажабыңа байланып?
Жүре берсем сезінемін өзім де
Кететіндей бір аңызға айналып.

Өрге шығар, кенереңді қиялат,
Көкірегіме қыран ойды ұялат.
Күй келгенше ара түсіп көрейін,
Бұл өмірде аз дейсің бе қиянат.

Тауым, мені тамашалат, еркіндет,
Жас күнімдей жүгірейін желпілдеп.
Алматыма оралайын құлпырып,
Қайтқан қыздай біраз уақыт төркіндеп.

Даланың қымтай орап шырын гүлін,
Жазғы кеш түсіргенде шымылдығын,
Көлеңке күңгірттене қою тартып,
Дүние көз алдымда құбылды мың.

Жүзінен күндізгі рең сырғи қашқан,
Маужырап, ұйқы қысып, мүлгиді аспан.
Сапардан шаршап қайтқан жолаушыдай,
Ақырын түн келеді ілби басқан.

Ауаның ыстық демі сәл суынып,
Келеді қараңғылық қаусырылып.
Төңірек түңғиыққа бата түсіп,
Көрінбей қарауытты, тау сырылып.

Шегіртке үнін созып әлдеқайдан,
Балқытар баяғы бір жанға жайлы ән.
Жанарың жасырынған әлдекімді
Үңіліп іздегендей бар маңайдан.

Тәтті еді шырыны мол бүл сәт қандай!
Ынтығар жүрек шөлдеп, сусап таңдай.
Самал жел құлағыңа сыбырлайды,
Еске caп өткеніңді мұң шаққандай.

Қоламта кеудеңдегі қоздағандай,
Тұрасың ойға батып, қозғала алмай,
Жер жаңа, аспан жаңа - дүние балғын,
Секілді еш нәрсе де тозбағандай.

Кенеттен қатты серпіп қанатыңды,
Қақ жарып самғардайсың қара түнді.
Бірақ та жете алмайсың ұшығына:
Дүние қашан, қалай жаратылды?..

Дүние - әрі көне, әрі жаңа,
Қарайсың беріге де, арыға да.
Бір ысып, бір суыған бұл сәтіңді
Өзіңнен өзге; сірә, жан ұта ма?!

Ағушы еді ауылдың іргесінде,
Асығушы ем күн сайын тілдесуте,
Жағасы оның сауықтың сарайы еді,
Өткізуші ек жиналып жыр кешін де.

Сықылықтап сөйлесіп баламенен,
Суға келген сырласып анаменен,
Мәңгі бірге жасасқан құрдасындай,
Әзілдесіп ойнайтын даламенен.

Ақ ботаның көзіндей мөлдірейтін,
Ол жүдесе, маңдағы ел жүдейтін.
Сапар шегіп, шаң жұтып, шаршаған жан
Кәусарынан бір жұтпай сергімейтін.

Сәбидейін былдырлап әлдене деп,
Айналасын жататын әнге бөлеп.
Одан тәтті әлемде жоқтай еді,
Секілді еді тек сонда бар керемет.

Үңілуші ем үздігіп шіркінге мен,
Шаттығыммен, көздегі күлкімменен.
Тұнығымнан тұрушы ем маржан атып,
Көмейіндей дәл соның бүлкілдеген.

Бәлкім, менің сол бұлақ балалығым,
Көңілде жоқ алаңым, алалығым.
Ажыратпас, аңдамас пәк сезімім
Жақсылық пен жамандық аралығын.

Жылдар қанша болса да жүрдек мейлі,
Арман, шіркін, жанымды кірлетпейді.
Көк теңіздің үстінде жүрсем-дағы,
Көкейімнен сол бұлақ бір кетпейді.

Қайран жүрек кей кезде қатты жылап,
Сол бұлақты іздейді аптығып-ақ.
Теңіз суы - телегей,
Ащы бірақ,

Жүйрік ат мініп түсімде,
Дүниені кезем сайрандап.
Өзге бір өмір ілінде,
Өзіме тұрам қайран қап.

Бәріне назар аударам,
Жарысып желмен жүремін.
Орманға барам, тау барам,
Бұлтқа да барып кіремін.

Уыстап жайдың отынан,
Күркіреп күндей күлемін.
Бір мезет көкте отырам,
Төсеніп бұлттың кілемін.

Ешкімнің менде ісі жоқ,
Қиялға батам әр қилы.
Ішінде бұлттың кісінеп,
Тұлпарым тұяқ тарпиды.

Жер менен көкті сапырып,
Теңіздей терең ой кешем.
Найзағай болып атылып,
Жартастарменен сөйлесем.

Нөсер боп жауам селдетіп,
Жапырақтың шөлін қандырып.
Шаршаған көлді тербетіп,
Ауаға тыныс алдырып.

Иелік етіп жер-көкке,
Бір өзім билік құрамын.
Бақыттың құсын көрмекке,
Шақырып жұртты тұрамын.

Талайсыз өзін сезінген
Көрмедім бірақ бір адам.
Көпсініп одан безінген,
Азсынып тағы сұраған.

Салса да сызат көңілге,
Жазықты қылмас уақытты.
Секілді бәрі өмірге
Келгені үшін бақытты.

Осылай кейде түсімде,
Дүниені кезіп сайрандап,
Өзге бір өмір ішінде,
Өзіме тұрам қайран қап...

Кербесті, күпшек санды, күдері бел,
Құйғытсам, кекіліңді түреді жел.
Көп ешкім тұрпатыңа көз салмайды,
Тұлпардан үзгені ме күдерін ел?

Табылмас сүйегіңнен оймақтай мін,
Кермеге қойған сені байлатпай кім?
Қорғасын құйған сақа сияқтанып,
Шығасың топ алдына ойнап қай күн?

Сүлесоқ сұлық тұрсың салғырттанып,
Селт етіп оянасың, қалғып барып.
Келе ме құлағыңа ұлы дүбір,
Қалатын шаңнан аспан шаңғыттанып?

Құландай жортып өткен құба белде,
Сендей-ақ болған шығар
Құлагер де.
Тарқатып құмарыңды көсілтейін,

Қосатын бір дүбірді бір дүбірге,
Демеймін жойқын шабыс тынды мүлде.
Баяғы Батыраш пен Қотыраш жоқ,
Жүйріктің жолын тосар кім бүгінде?

Алданып зуылдаған жылдамдыққа,
Біз әлде көп қызықтан құр қалдық па?
Ақандар азайған ба арамызда,
Ат үшін басын тігер құрбандыққа?

Болса да әр заманның сәні басқа,
Бола ма шын жүйрікті танымасқа?
Төсінде көк жайлаудың сәті түссе,
Көрсетем өнеріңді кәрі-жасқа.

Кербесті, білем, әлі бөлек орның,
Бір мінсем бұлдырық боп жөнелермін.
Құйғытшы,
Жүрегіне жалын тастап,

Атымның аяғына шор байланды,
Орнынан әрең тұрып, зорға айналды.
Шор байланды –
Маған да шер байланды,

Көкпарды көк кептердей ала қашып,
Кетуші ек көк сағыммен араласып.
Өлердей өзгелермен жағаласып,
Қалайша байқамағам қара басып?

Жануар жатып алды сұлады да,
Оқ тиген ақбөкендей құлады да.
Селт етіп жерден басын жұлып алар,
Шалынса ат дүбірі құлағына.

Өксиді ыңыранып, шер байланып,
Қалқиған құр сүлдері өлмей қалып.
Шыңғыра кісінейді ауық-ауық,
Шыққысы келе ме әлде жерді айналып?

Шабатын әр төбеден шаң шығарып,
Өмірі көрмеп едім қамшыланып.
Қайырылып қалғанын-ай қанатының,
Сіңірін кесе басып, жаншып алып.

Беймәлім не болары келешекте,
Тұлпарым төзер ме екен көрешекке?
Мұң болып таяқ тастам, қарға адым жер,
Жете алмай қор болар ма көк есекке?

Шойырылып сол жатқаннан жатып алды,
Тек қана жылқы деген аты қалды.
Күрсіне иіскеп қойып топырақты,
Имиіп инеліктей қатып алды.

Бір күні құдай оңдап; бұрып бетті,
Бір аунап сілкінді де тұрып кетті.
Ақырын жылжи басып жүріп кетті,
Көңілді күпті қылған күдік кетті.

Тағы да үмітімді артып көрдім,
Сауыңнан
Сырқатымды артық көрдім.
Көк ерді күпшек белге тастай салып,

Жөнелді жануарым заулап алып;
Дауылдай соғыла ма тауға барып?
Құйындай көкпарға кеп киліктім де,
Қағып ап кете бардым шаңға малып.

Төрт тұяқ қатар соққан тастан қатты;
Түтіндей қою шаңды аспанға атты.
Көкжиек көз алдымда дөңгеленіп,
Жануар жанарымнан жас парлатты.

Сабылтып, соңын жойқын жорық қылып,
Суырылды шабысына жер ұттырып.
Біреудің көңілін кетті торықтырып,
Біреудің өлтірді атын зорықтырып.

Соңыма сол шапқаннан бір қарамай,
Ауылға жалғыз жеттім түнге қарай.
Қайран қап қарап тұрмын,
Біле алмадым,

Қолтыққа дем берді ме шапқан жазып,
Өзендей бауырында аққан жазық.
Асты да бір аяғын тұрып қалды,
Үш аяқ қақиды да - қаққан қазық.

Ақсайды ауырсынып жетелесем,
Кемтарлық, тиіп тұрсың жетеге сен.
Тұғырға алты аяқ та аздық қылар,
Тұлпарға үш аяқ та жетеді екен...

Жаныңа шуақ төгіп, сая берер.
Қыс келсе дөдегеңді қырау шалып,
Шым-шымдап жабығыңнан аяз енер.

Келемін бірақ әлі қымтырылмай,
Қалам ба қансонарда түлкі қумай?
Көңілім қалағанын қалт жібермес,
Кәнігі кәрі мерген мылтығындай.

Белгілі өмірдің жаз, қысы маған,
Жерім жоқ қапылысқа ұшыраған.
Төменде қағушыдан қиқу шықса,
Қиядан қыранымды ұшыра алам.

Аралап көрдім талай құз-қияны,
Танимын жазғы ұяны, күзгі ұяны...
Тәтті ойға батырады анда-санда
Баяғы жігіт сөзі, қыз қиялы...

Ана тілім,
Жүрегісің анамның.
Жүрек-ана,
Мен өзіңінен жаралдым.

Сағат сайын саулығыңды тілеймін,
Сенсіз мынау керегі не ғаламның?
Сенің әрбір тынысыңмен күн кешем,
Сен арқылы тіршілікпен тілдесем.

Ел бетіне қалай түзу қараймын,
Ана тілім,
Егер сені білмесем?
Сенің арқаң дүниеден сыр ұқсам,

Сенің арқаң жүзіп ішсем тұнықтан.
Туған анамды ұмытқаным емес пе,
Туған тілім,
Егер сені ұмытсам.

Сенің арқаң өзімді өзім түсінсем,
Ақыл-ойым, айбатым - сен, күшім - сен
Қойсын маған күннің нұры түспей-ақ,
Ана тілім,

Ағытатын тасқын ойдың тиегін,
Өзің ғана сыйынатын ьшелім!
Ризамын - отқа жанып сен үшін,
Күлге айналып кетсін мейлі сүйегім.

Ана тілім, дана тілім, бақ тілім,
Сенсіз бақыт дүниеден тапты кім?
Сенсің менің қуанышым, шаттығым,
Сенсің менің тазалығым, пәктігім.

Ана тілім,
Алтын ұям, құндағым,
Ак, бесікте әлдиіңді тыңдадым.
Сенің жырың, сенің әнің айтарым

Ойлап тұрсаң қабырғаңа батады-ақ,
Қыран жылап, қуанды сан жапалақ.
Бірақ көбін ұмыттырып жіберді
Тіршілікісе деген іңкәр махаббат.

Бұл өмірдің мінезі де қатал-ақ,
Жамандардан жедік талай шапалақ.
Бірақ оны білгізбестен келеді
Елге деген ең керемет махаббат.

Мейірімге шөлдегенде қаталап,
Жақсылардан көрдік талай шапағат.
Сондықтан да көкіректе өшпейді
Адамзатқа деген ыстық махаббат.

Сол махаббат жел өтінен қалқалап,
Анамдай бір келе жатқан арқалап.
Толтырады шуағымен, нұрымен,
Көңіл кейде құлазыса орталап.

Жастық шақта атты қанша күліп таң,
Тез алыстап кететінін кім ұққан?
Сол махаббат тереңдерге бойлатып,
Сусындатқан кәусар менен тұнықтан.

Соңымызда жылдар қалып, жол қалып,
Зымырадық көрген күнді олжа қып.
Сол махаббат қара түнде адассам,
Алдыма әкеп түсіретін мол жарық.

Сол жарықпен тарта берем мен алға,
Ұмтылғандай көктемдегі көгалға.
Аман болғай күнәден пәк, махаббат,
Бұл дүниеде сен жоғалма, жоғалма!

Жатырсың іргеңді сен қырда қымтап,
Жүректі батырасың мұңға бір сәт.
Басыңа келіп тұрмыз бір топ ақын –
Өзіңнен жүз жыл кейін туған ұрпақ.

Ат басын уақыт кері бұра ала ма,
Түсіпті соншама көп жыл араға.
Осыдан жүз жыл бұрын сен өткенде,
Кім білсін, кім болғанын бұл арада.

Атандай арқалаған жүгін көптің,
Алыптың алдына кеп жүгінбес кім?
Отындай жолаушының демде сөнген,
Әттең-ай, отыз-ақ жыл ғұмыр кештің.

Бір жылың бергісіздей бір ғасырға,
Туғансың уақытпенен сырласуға.
Халқыңның қасіреті жатты түгел
Бір тамшы көз жасыңның тұнбасында.

Қайырылып келте тірлік тез бүктелді,
Мезгілдің қабағынан сездік шерді.
Отыз жыл - тарихтың отыз томы,
Мәңгілік үңілдірер көз біткенді.

Жол салып арттағыға кертіп шыңнан,
Өзіңсің өрендікті ерте ұқтырған.
Қадалып Хантәңірге көп тұрыпсың,
Аспанның омырауын шертіп тұрған.

Сөнгенше сәуле шашқан сезім-санам,
Арналар ең бір ыстық сөзім саған.
Қараймын Хантәңірге көп құмартып,
Айналып кеткеннен соң өзің соған...

Қайыспаған қара нар ең ауырға,
Майыспаған қарағай ең дауылға.
Сен құлады деген хабар кенеттен
Қатты тиді ағаға да, бауырға.

Тартушы едің өрге салса алқынбай,
Сексендегі сергектіктің салтындай.
Төрімізде отырушы ең қасқайып,
Тұла бойың тұтас құйған алтындай.

Алғырлықпен аштың небір тұйықты,
Асқарлықпен алдың талай биікті.
Тазалықтың таразысы секілді ең,
Ел жүгіне ерте тосқан иықты.

Саған айтпай халқың айтар кімге алғыс,
Қайрат едің кеткен кезде мыңнан күш.
Құбылнама өзің едің бұлжымас,
Алып кеме өзің едің мұзжарғыш.

Сахи едің ісің - үлгі, сөзің - құт,
Бақиға өттің, қала бердік төзім қып.
Қара жерге тимей жатып жамбасың,
Орның бөлек екендігін сезіндік.

Күңіренгендей қаралы қабыр басы,
Қасіреттің тамады ауыр жасы.
Қабырғасы қапастың бүлк етпейді,
Қайысады халықтың қабырғасы.

Алапатқа ара түс, ей, ақындар,
Адам көзін жойылсын оятындар!
Көк желкесін қиыңдар қиянаттың,
Зұлымдыққа бір зауал таятыңдар!

Қол босатып думанды жыр кешінен,
Үн қатыңдар жаһанның мінбесінен!
Зобалаңға ұрынған ұландарды
Құтқарыңдар зорлықтың түрмесінен!

Жасқанбаңдар, жарыңдар сөз бомбасын,
Қайда қалмас қатерге төзген басың.
Көтере алмай бөксесін жатсын жұлып,
Дию ғасыр құрт жеген өз жамбасын.

Қара түнек тұрғанда баста мәңгі,
Төрт құбылаң тұтасқан тас қараңғы.
Жанұшырып іздейсің бір саңылау,
Түрме-қоғам шыңғыртса жас балаңды.

Түк естімес түрменің түбі керең,
Сұмдықтардың сөйлейді тіліменен.
Қарақшының ұясы қай заманда
Қанға толып шығады түніменен.

Бұлтқа барып кіргендей күн мен айың,
Қия бассаң қашанда түрме дайын.
Тұңғиықта тұншыққан тастай батып
Бостандықты іздейік бірге, ағайын!

Құлазыма, ақындар, құр мұңайып,
Қан көйлегін әлемнің бір жуайық!
Төс балғадай өлеңнің жұдырығымен
Түрмелердің есігін ұрғылайық!..

Ақтоғай, атың қандай әдемі еді,
Деуші еді жыр бесігі, ән әлемі.
Өзімнен бұрын жетіп құс-көңілім,
Аялы аспаныңда әуеледі.

Ұл-қызың жырға қосты мақтап талай,
Мен кетем ол дәстүрден аттап қалай?
Алдымнан шыға ма деп аңсап келдім
Ақ сүтке малынған бір аппақ тоғай.

Өнердің туын мұнда тік ұстамай,
Бола ма кеуде кере тыныстамай?
Тұр ма деп ай нұрымен шағылысып,
Мен сені іздеп келдім, күміс тоғай.

Жолымды келдім саған жақсы ырым ғып,
Бір бұлақ көкірегімнен ақты жылжып.
Ақтоғай - аппақ отау, ақ махаббат,
Ақ торғын, үлбіреген ақ шымылдық.

Ән-күйден, өлең-жырдан салған сарай,
Бола ма сенде туған жанды аңсамай?
Жарқ етіп Әсет шыға келетіндей
Көрінді құшағыңнан, арман тоғай.

Толқыды, тебіренді жаным ерен,
Өмірің қызықтырды сәніменен.
Сенбісің, сайрап тұрған бұлбұл тоғай,
Күләштің, Манарбектің әніменен?

Ақтоғай, жер атысың, ән атысың,
Арқаның салтанаты, санатысың.
Самсаған сансыз аққу қанатындай,
Ақтоғай, алып қырдың қанатысың.

Сый тартам өлеңімнен өзге қандай,
Көп тұрдым тауларыңнан көзді ала алмай.
Ақтоғай, ақ жаулықты анам болып,
Бауырыңа бастың мені өз балаңдай.

Жүргендей үмітіңді кілең ақтап,
Төріңе шыға келдім бір-ақ аттап.
Ақтоғай,
Ақ тоғайы екенсің-ау

Төземін мен!
Жүріп өтсін ыстық от өзегімнен,
Аянатын түгім жоқ өз елімнен.
Өкінбейді соңында өмірінің

Бәрін көріп,
Бәрін де сезе білген.
Бірге сырым!

Отан менің бір - анам, бір - бесігім,
Бесігімнің балақбау - іргесімін.
Осқылаймын оты боп найзағайдың,
Бақытыма тигізсе кім кесірін.

Толғанамын!
Күн қабағын бағамын, таң қабағын –
Жібіткім кеп таңдайын шөл даланың,
Тазартқым кеп көйлегін кір аспанның,

Жылап та алғам!
Естілгенде өксік үн бұлақтардан,
Сарсаң болтам сан қилы сұрақтардан.
Дір етеді жүрегім жеті түнде,

Арпалысам!
Біле алмаймын, өзіммен қанша алысам,
Жүйке-жүйем жұқарып, шаршады сан.
Болмаған соң, түсімде қанат байлап,

Серпілемін!
Қуып солай кеудемнен шер түнегін,
Ғажайып бір күй болып шертілемін.
Көре қалсам әйтеуір әлдекімнің

Бүршік аттым!
Көктемдегі астында күншуақтың,
Тамыр жайып тереңге тыншымақпын.
Сәби-дүние сәл ғана жабырқаса,

Біреу егіз өмірде, біреу сыңар,
Ана деген бәріне тілеуші бар.
Жалғыз болса шыдайды ол қашанғы –
Опырылып оп-оңай тіреу сынар.

Түспегенмен жалқылық өз басыма,
Куәгермін талайдың көз жасына.
Бөлінбеске бүтінге кепіл бар ма,
Амал қайсы асылдың тозбасына?

Қағыс қалған қайғыдан пенде қашан,
Оңашада гөй-гөйге мен де басам.
Күңгірт тартып көңілім бара жатса,
Тұмшалаған ой көзін пердені ашам.

Түскен сезім әлекке әуреленіп,
Шыға келер уайымды сәлде жеңіп.
Жүрегіме сарғайып солғын соққан,
Жан-жағымнан құйылар сәуле келіп.

Шуақ төккен сол сәуле, бәлкім, анам,
Күнім бар ма нұрына балқымаған?
Ақ сүтімен бір соның өлшенеді
Алатұғын өмірден әр сыбағам.

Жанымдағы сол сәуле, бәлкім, жарым,
Шұғыласына шомылып жарқылдадым.
Мейірімі бір соның, махаббаты,
Жүрсе менің түгел боп бар тұрманым.

Қарындасым сол сәуле, қызым, бәлкім,
Гүлмен өріп жүретін ізімді әр күн.
Арқасы ғой солардың қуатының,
Айналама көрінсе жүзім жарқын.

Қызым, жарым, қарындас, анам да бар,
Олар барда жайым жоқ алаң болар.
Бергеніңе, уа, тәңір, мың шүкірлік,
Осы-ақ шығар бақ болса маған қонар.

Соларменен тамырым тарамдалар,
Бұл тірлігім оларсыз тәмамдалар.
Бірі үзілсе сол нәзік сәулелердің,
Жарық дүние мен үшін қараң қалар.

Қамқорым да солар ғой, қорғанышым,
Қайрат-күшім, ақылым, ар-намысым.
Олар қоршап тұрғанда бір патшамын,
Мекен еткен жап-жасыл орман ішін.

Айналам гүл құлпырған шешек атып,
Қыз - қуаныш, жар - тірек, шеше - бақыт
Тиетіндей алдымен соларға кеп,
Жүрсе біреу сыртымнан кесек атып.

Мүмкін менің биіктен болар дәмем,
Қуыс болса кеудеме қонар ма әуен?
Қасиеттеп ісиедей әйел затын,
Қайда жүрсем бас ием соларға мен.

Шықпаса да атағы алты арысқа,
Өледі екен ер жігіт арпалыста.
Тәңірісі әркімнің - өз анасы,
Аналыққа сыйынған Алпамыс та.

Не көрмеді бұл қазақ жаралғалы,
Сан жыртылды ыдырап жамалғаны.
Күн туғанда әйтеуір басымызға,
Бізді қолдап келеді ана аруағы.

Әлі талай дүние қайталамақ,
Тарқамасын мереке - той-томалақ.
Күні кеше бабамыз жауга шапты
«Қарақабаттап!», «Қызайлап!», «Айпаралап!».

Соның бәрі, байқасақ, ел анасы,
Аруағының шыбын жан садағасы.
Келеді алып аналар адастырмай,
Өтсін қанша тағдырдың өліарасы.

Бірде солып, бірде өмір толуменен,
Замандарды келеді шолуменен.
Әйел заты ерге жар бола алады,
Құдай болу - елге ана болу деген!

Асыр салып мөлдіреген балбұлақ,
Қызғалдақтар құлпырғанда албырап,
Жүрек сені жоқтағанда зар жылап,
Неге, жаным, іздеп келмедің?

Күн нұрына көкірегін кең ашқан,
Ақ тұманнан айыққанда көк аспан,
Қоңыр қаздай сыңарынан адасқан,
Неге, жаным, іздеп келмедің?

Апармайды тағдыр салған жол қайда,
Қаным кеуіп, шөлдегенде шалғайда,
Қарлығаштай су тамызып таңдайға,
Неге, жаным, іздеп келмедің?

Жапырақтар сарғайғанда әудемде,
Азынайды суық ызғар кеудемде,
Бұл жалғанда саған ғана сенгенде,
Неге, жаным, іздеп келмедің?

Тереземді аппақ қырау шалғанда,
Өксігенде қайран ғұмыр арманда,
Қанатымды қозғай алмай қалғанда,
Неге, жаным, іздеп келмедің?

Көлімді дауыл шайқады,
Тағдырдың бүріп толғағы.
Кер заман көктей жайпады,
Үзіліп түсіп қолдағы

Үміттің алтын балдағы.
Аядай алдым мұнартты,
Айықпас түнек келді де.
Жеріме жат көз құмартты,

Желкеме қылыш төнді де,
Жеңіме жылан енді де.
Сайрауық тілім кесілді,
Аяқты кісен қапты да.

Надандар билеп есірді,
Тамағын ғана тапты да,
Тойынған иттей жатты да.
Ұйыған ортам іріді,

Ауыздан бірлік қашты да.
Іргесі елдің шіріді,
Аждаһа аран ашты да,
Албасты келіп басты да.

Іштегі жара қанады,
Көңілге қайғы толды да.
Қыранды торға қамады;
Тұғырға қарға қонды да,

Тірегім тұлдыр болды да.
Қағынан құлан жерінді,
Қағынған індет шықты да.
Жолбарыс жалтаң көрінді,

Өзінен зордан ықты да,
Өзекке барып бұқты да.
Тұғырдың түбі мұздады,
Мүйізді аяз қысты да.

Жүрегі көптің сыздады,
Қаймыға қарап сұстыға,
Көмейден жалын құсты да.
Оңымнан желім тұрмады,

Шаттықтың шоғын үрлеуте.
Асылдың тозды жұрнағы,
Қысқа жіп келмей күрмеуге,
Кемерге соғып құр кеуде.

Басымды оймен қаңғыртып,
Жүзімнің нұрын тайғыздым.
Түкпірін түннің жаңғыртып,
Кидім де кебін байғыздың,

Сыйындым аруағыңа, батыр баба,
Медет бер алысқа да, жақынға да.
Қу сөзден қурай орган заржақ емен,
Отырып таз басындай тақырда да.

Азырақ арыз айтсам жайсыз көріп,
Түнеріп жауар күндей шатырлама.
Қара бұлт қылаң бермей жел тұрмайды,
Жел тұрса, тыныш жатқан көл тулайды.

Төгілсе сабасынан ащы зарым,
Қазақтың тау-даласы солқылдайды.
Дертімді саған айтпай кімге айтамын,
Мысқалдап айтқан сайын ұлғайтамын.

Баяғы дәурен қайда, адам қайда,
Жер түгіл, жауға бермес бір байталын?
Құрғамай сауыс болған тер тебінгі,
Тұлпарлар айғай шықса жер тебінді.

Қубасқа сен ер салсаң, қалың дұшпан
Қаңбақтай жел айдаған төңкерілді.
Шыққан жау батысыңнан, шығысыңнан,
Қаймықты қиып түсер қылышыңнан.

Сүйеніп көк найзаға қалғыса да,
Түтінін түгел қазақ тік ұшырған.
Жан сақтап қалып еді шұбырса да,
Көріне атасының тығылса да.

Аранға түспеп еді
Арбағандар
Түлкідей тоқсан түрлі құбылса да.
Тұрып ең жау өтінде, жел өтінде,

Зар болдық көлеңкеңе, Ер Қабеке,
Ел үшін кесіп берген қоң етін де.
Қаншама сүргін өтті сен кеткелі,
Халқыңның көкірегін шер кептеді.

Ұясы еркіндіктің табылмады,
Жанындай жалмауыздың шөлмектегі.
Жақсының құрығаны көзі мүлдем,
Атандай шойырылсақ белі үзілген.

Көмескі көп шиырдан таныды әрең,
Адасып қала жаздап ел ізіңнен.

Не шара адаспасқа, алжымасқа,
Қара нор үйірілсе мәңгі басқа.
Төрдегі әкемізді қуып шықтық,
Иланып есіктегі қаңғыбасқа.

Қаратау қалжырады күй кеткендей,
Қасірет қабырғасын күйреткендей.
Тажалға тәлкек болған ту даланың
Тап-тақыр беті тулақ сүйреткендей.

Зорлығы жүргеніне жат қуанар,
Тұқымы пәлекеттің тақ қуалар.
Ғайыптан қайта туып келе қалсаң,
Таппайсың таза бастау ат суарар.

Сонаға балдай татыр сорған қаны,
Шіркейдің құтылған ба сордан жаны?
Күштінің диірмен тартса мықты дүмі,
Далбаса дәрменсіздің қорғанғаны.

Қабеке, жер өксіді, ел өксіді,
Өзіңдей бір батырды керексіді.
Сүт емес, бауырынан қан сорғалап,
Уақыттың қыңсылады өлекшіні.

Тағдырдың таразысы ауытқымай,
Тең ұстар күн туар ма халықты ұдай?
Емес пе пендесінің бәрі бірдей,
Бар болса болыспайды нағып құдай?

Дүние шабысынан жаңылар ма,
Дарияға аққан түйме табылар ма?
Бықсытып, түтіндетіп, тұншықтырған
Тарихтың тас ошағы шағылар ма?

Жар болғай, батыр баба, тарыққанда,
Тіршілік титықтатып арытқанда.
Дәуірден аттап өту былай тұрсын,
Шама жоқ секіруте арықтан да.

Бұл күнде Абылай да, Бұқар да жоқ,
Бұтағын бәйтеректің бұтарлады оқ.
Қайғыға қайық салған қайран көңіл,
Торғындай тозып біткен жұқарма көп!..

Алықұл аға, сөз сөйлеп тұрмын тойыңда,
Найзағай ойнап, бұлттар күркіреп ойымда.
Байтақ даладан тұйғындай ұшып жеттім мен,
Бүкіл қазақтың сәлемін артып мойынға.

Алдыңа келіп, ағалап тұрмын міне енді,
Тудай көтеріп жырыңнан алған жігерді.
Бішкекке елім жіберген жоқ қой ішпекке,
Ұлы ақынға тағзым етуге жіберді.

Аспаннан кенет періште үні жеткендей,
Табынам саған, Тәңірге тағзым еткендей.
Аранын ашып, ақырған ақ бас бурадай
Тағдыр да бүтін алдыңа келіп шөккендей.

Жаныңды сенің жегідей жепті ел мұңы,
Мезгілсіз босап өмірдің алтын белдігі.
Өткенді қозғап, кеткенді қуып қайтемін,
Дала мен таудың тарихы саған белгілі.

Асыл ағатай, жарқын жүзіңді көргем жоқ,
Құлатыпты ерте қаскүнем ажал мерген боп.
Сенің ғұмырың жетпеген жерге кешегі
Жырларың жетті Алатау асып, керуендеп.

Жатыпсың жалғыз, таңдайың кеуіп қаталап,
Көзіңнің жасы мөлдір жырыңдай боталап.
Сенетін досың өлетін сәтте табылмай,
Қасыңнан безіп кеткені жанға батады-ақ!

Өлімнің мәңгі орнына сені түсті деп,
Сүйінші тілеп, қарғалар шулап ұшты кеп.
Арам ниетті ол байғұстардың сорына,
Сен шықтың бірақ ажалдан-дағы күшті боп.

Отырсаң бүгін қасқайып тойдың төрінде,
Тарқайтын еді шемендей қатқан шерім де.
Қазақ пен қырғыз талантты туған ұлдарын
Жүндегіш келер, күндегіш келер тегінде.

Алықұл аға, осыған кейде таңғалам,
Не қылған жұртпыз қорықпайтын тіпті Алладан?
Өлердей болдық жүрекке түскен жара мен
Өшпестей болып сүйекке түскен таңбадан.

Ежелден біздер ел емес пе едік тамаша,
Күн туса басқа, түсетін досқа араша.
Қырғыздың тауда күшігі жатты қыңсылап,
Ой жақта бөрі қазақтың итін таласа.

Ел емес пе едік бөліскен көңіл тұнығын,
Құзғынға қимас қыранға лайық тұғырын.
Сарыарқадағы сырқырады өгіз мүйізі,
Алатаудағы мүйізі сынса бұғының.

Ақ туын ұстап ұрандап шықсақ Алаштың,
Қосылды қырғыз суындай тасып Таластың.
Тауымыз да ортақ, жауымыз да ортақ халықпыз,
Пір тұтқан атын Қобыланды менен Манастың.

Аяулы аға, сен де айттың кеше осыны,
Ұлан ойларың үріккен еліктей жосыды.
Екі елді бірдей емірене сүйген жүрегің
Сұрқай заманның сұсынан қатты шошыды.

Арман мен үміт көп еді алдан сен күткен,
Отыз бес жаста өмірден көштің ерлікпен.
Үніңді дереу жартастар түгел жаңғыртып,
Ізіңді дереу әкетті жалғап жол біткен.

Зарыңды айтып, барыңды айтып жасырмай,
Жарқ етіп ақтың аспанды тілген жасындай.
Қырғызға біттің Алықұл Осмонұлы боп,
Қазаққа біткен Аманжолұлы Қасымдай.

Алықұл аға, рухыңа сенің мұң шағам,
Бауырың едім жырыңа жастан сусаған.
Ағаңның тойын атқарып кел деп жіберді,
Қалың қазағың осында мені жұмсаған!

Қайдасың сен, дірілдеген аппақ сүттей ай нұры,
Алтын сәулең неге аспанның аясынан айныды?
Кең жаһанға шырақ жаққан ажарыңнан адасып,
Қараңғылық құшағында қалған дүние қайғылы.

Су иесі Сүлеймендей тілін білген құстардың,
Ей, сырлы арай, сеніменен сөйлесуге құштармын.
Мың құбылып ойнап тұрған дидарыңның сағымын
Қуаласам, уа, дариға, қайтіп қана ұстармын?

Сен қайтадан оралғанша тұңғиықтың түбінен,
Сығырайған соқыр аспан талықсиды түнімен.
Өзің жоқта жұлдыздар да емін-еркін әндетіп,
Ғарыш төрі жырлап жатыр ғашықтардың тілімен.

Зарықтырмай, зәру қылмай беріп кетсең сәулеңнен,
Құтылар ем өліарада көз байлаған әуреңнен.
Мәңгі бақи жұмылмайтын түн жанары болсамшы,
Тас түнектен шыққан сайын жүзіңді аман-сау көрген.

Күңгірт тартқан көңілімді жарқыратшы, періштем,
Таңның алтын шапағындай тазарайын мен іштен.
Қайғырмайын, сараң тұрмыс қақсын мейлі шөміштен,
Қай мұратқа жеткізеді ессіз тойып, жеп-ішкен?

Рухымның падишасы, тұла бойың тұнған нұр,
Парасаттың мейіріміне шөлдегенде бір қандыр.
Жаным менің жаратылған сенің сиқыр сәулеңнен,
Тылсым төрін тынбай шарлап, фәни мұңын жырлап жүр.

Ұшып-қонсам кінәлама орын таппай өмірден,
Көбелекпін нәзік гүлдей өз қанатын кемірген.
Пәле-жала ұшығынан сәбиіңдей сақтай гөр,
Рахаттың бесігінде рақымыңа семірген.

Өзің ғана сырын ұғар елес қуған кезбенің,
Өлсем, көрден тұрғызатын құдіретім - сөз менің.
Ей, періштем, көрінбесең есігінен пейіштің,
Бұлдыр үміт көлеңкесі үйіреді көзге мұң...

Әміріңе құлдық ұрдым, жұмса мені, ей, төрем,
Шөлден қазған шыңыраудай шымырлайды ой терең.
Қу медиен, құла дүзде қалғанымда қаңғырып,
Сөз киесі, өзің келіп құтқармасаң қайтер ем?

Тағдырымды, зар-мұңымды түсінетін сен ғана,
Саған ғана сыйынамын, сыйынғандай Аллаға.
Ей, жүрегім, тойып болған бақытқа да, сорға да,
Қасіреттің көз жасы боп ақ қаағазға сорғала!

Не табамын сен болмасаң, айналамнан жұтаған,
Айырылды тозған торғай қорғалаған бұтадан.
Заман түрі жалаңдаған ақ балтаның жүзіндей,
Мың жылғы өскен бәйтеректі бір-ақ күнде бұтаған.

Дүниені дерт жайласа, жуыр маңда ем қонбас,
Көтеремге жүгін артқан көштің күні енді оңбас.
Қараңғыда тас маңдайын қайда ұрарын кім білсін,
Соқыр теке тәрізденіп қаңғалақтап қалған бас.

Сөз киесі, мүсіркей гөр, соңғы медет өзіңде,
Үзілмейтін қанат байла үлбіреген сезімге.
Адаспасын десең мені, жұлдызыңнан жарық төк,
Алақұйын ортасында аласұрған кезімде!

Шыныменен салса құдай көз қырын,
Құяды екен құлдарына өз нұрын.
Қайда жүрсің қоңырауың сыңғырлап,
Ай астында ойнақтаған боз құлын?

Айдың сүттей сәулесіне шомылған,
Құдіреттің еркесі едің не қылған?
Ғайып болып көз алдымнан кетсең де,
Ғұмыр бойы қуып келем соңыңнан.

Қала берді мұңға батқан ай мұнда,
Жарқыраған жұлдыз кетті мойныңда.
Ой-хой, менің мәңгі жұмбақ арманым,
Таптырмайсың, сарсаңға caп қойдың да.

Қас пен көздің арасында мен көрген,
Елеспісің қиялыма дем берген?
Аласұрып сені іздеген жүрегім,
Құс боп ұшып кетер ме екен кеудемнен?

Сені күтіп үмітімнің шырағы,
Күндіз-түні сөнбей жанып тұрады.
Қайда жүрсің қоңырауың сыңғырлап,
Ұстатпайтын періштенің пырағы?

Көзімді ашып, ақ сәулеңе оранғалы, Жарық күн!
Мына өмірдің уызына, уына да жарыттың.
Бұлдыр елес, жалған үміт жәдігөйдей азғырып,
Алданыппын, алды-артымды болжай алмай қалыппын.

Тас түнекте адасқандай ақыл-естен таныппын.
Ақ жалыным сыртқа атылмай, іштен бықсып жаныппын,
Көк түтінге көзімді әбден үйір етіп алыппын.
Қыран емес, күнін кешіп тары терген тауықтың,

Жер бауырлап, қанатымды қара шаңға малыппын.
Кешіре алсаң, кешір мені, кешір мені, Жарық күн!
Пендешілік ала қабын арқалаумен арыппын,
Көрсоқырлық тас соқтырып, маңдайымды жарыппын.

Алысқанның жағасына жанталасып жармаспай,
Арыстанның аш көмейін өзім іздеп барыппын.
Опасы жоқ, опасы көп тірлік сырын жаңа ұқтым.
Зар желдіріп, жеңіл сөздің жорғасына салыппын,

Ашына бір айта алмаппын мұң мен зарын халықтың.
Қаулап келген қалың өртке көк нөсердей құйылмай,
Шолақ көсеу секілденіп көптің қолын қарыппын.
Уа, Жарық күн, жібер маған зауал отын тамұқтың!

Неменеге жетісемін, несіне осы қарықпын,
Тағдырынан болған ығыр, мен-дағы бір ғарыппын.
Құйын желдей алапатқа күйім келмей қамықтым,
Бұл фәнидің мағынасыз дау-шарынан жалықтым.

Мейірім мен қайырымның кәусарына зарықтым.
Қаһарынан қалтыраған мұхиттағы алыптың,
Шыбын жаны шырқыраған бейне шабақ балықпын.
Судан шығу мүмкін емес, өрге тартсам өлім бар,

Төмен қашып тереңдесем одан сайын тарықтым.
Дүлей қуып, үрей буып, әлім құрып талықтым...
Шаршап барып жамбастаңсаң ұяңа сен, Жарық күн,
Дүниені құшағында әлдилейді мамық түн.

Қасіретім көкіректі құс жолындай қақ жарып,
Қаңтардағы аяз қысқан көк төріндей шаңыттым.
Уа, қайдасың, құтқар мені, періштесі шабыттың!

Көкжиекке құйылды да күннің нұры сарқылып,
Қараңғылық үйірілді, қара перде тартылып.
Бұрқ-сарқ қайнап сәл суынған тайқазандай толастап,
Байыз тапты асау тасқын аласұрған алқынып.

Жерге түсті қанаттылар, аспан кезген шарқ ұрып.
Алып таулар тұңғиықтың түнегіне омалып,
Түнгі шаһар ыңыранады, арпалысын доғарып.
Сапырады сансыз гүріл сарсаң болған ауаны,

Озаңдатқан жаңғырықтан шартарапқа сел ағып,
Дөңбекшиді шалқар әлем тыныштығы тоналып.
Әлдеқайда марғау қырдың жон терісін от қарып,
Зымыран құс көтерілді ғарыш жақты бетке алып.

Меңіреу-мылқау кеңістіктің омырауын осқылап,
Жеті қабат көк күмбезін талқандауға шақ қалып.
Шексіздікке кетті сіңіп, бауырынан шоқ тамып.
Әлдеқайда құйын ойнап, шаң көтеріп дауылдап,

Көні кепкен құла түзге тұз жауады сауылдап.
Жер құрсағы қуырылып, тепкілейді зұлмат күш,
Адамзаттың иманы ұшып, қатер-қауіп қабындап.
Аруақтар тек алаңдамас жатқан мәңгі дамылдап.

Қаңбақ құсап қаңғалақтап қаламыма жармастым,
Уайым қозғап, ойым боздап қаралы үнге жалғастым.
Жүректегі запы қылған запыранды төккелі,
Жын шақырған бақсыдайын сезімменен арбастым.

Көмейімнен сөз келмейді, басқандай тап албастым.
Қаңтарылдым, аңтарылдым ақ қағазға түк тамбай,
Кеудемдегі нөсерімді құрғақшылық жұтқандай.
Қызыл тілім күрмеледі түрмедегі тұтқындай,

Тартынамын, ақтарылсам қырғын-топан жұт бардай.
Әлдебіреу буындырып, алқымымнан сыққандай.
Қарауылдай қалжырадым, шыр айналды зеңіп бас,
Ұйқылы-ояу әрі-сәрі күйге түстім жан ұқпас.

Елеусіздеу елес келіп үңіледі сыртымнан,
Құлағалы көк желкеме тұрғандай бір төніп тас.
Мықты болсаң, сұмырайдан сүлдеріңді алып қаш.
Жылан көмей жаналғышын бүйіріме тірейді,

Ін түбінен ысқырғандай ұшырады үрейді.
Талайларды көрге көмген күрегімен күдіктің,
Аппақ қардай көңілімді алай-бұлай күрейді.
Арам ниет, арсыз пиғыл өршелене үдейді.

Түршігеді тұла-бойым елестеген сұмдықтан,
Әзірейілге айналғандар кімге сеніп, кімді ұққан?
Тамағың тоқ, киімің көк еркіндікте қүн бар ма,
Бұғауланса ақыл-санаң құтылмайсың құлдықтан?

Қайыр шықпас қиялыңды кісендеген «шындықтан».
Ойларыма ойран салып, жүрген жерін қанды із ғып,
Көзге түспес сақшым маған көрсетпейді жалғыздық.
Мен жаза алмай, ол тажалдай аңдысумен отырып,

Ырғақтағы бала құстай кеткен екем сәл мызғып,
Ғайыптан бір боз арғымақ қанат қағып келді ызғып.
Арғымаққа қарғып мініп, қалқып ұшып жөнелдім,
Қалықтаймын, қауырсындай салмағы жоқ денемнің.

Биік шырқап, кең жаһанның көзбен шолып көлемін,
Рахат пен шапағаттың шуағына бөлендім.
Уа, тәтті түс, ғұмырымда сенен басқа не көрдім?
Ағып келем арғымақтың шоқтығына жабысып,

Бауырымда бұлттар аунап, шұбалғандай шаң ұшып.
Жамыраған жұлдыздарға, ай мен күнге қол созам,
Кедергісіз кеңістікпен емін-еркін танысып.
Бір мезетте төмендедім - жермен қайта табысып.

Қарап тұрсам, түскен екем туған бұлақ басына,
Мені көріп, тебіреніп тіл біткендей тасына.
Анадайда асыр салып ойнап жүрген бір бала
Сәлем берді ізетпенен жақын келіп қасыма.

Таңданыспен жаутаңдайды сорғалаған жасыма.
Қарайтындай арып-ашып қаңғып жүрген бұл кім деп,
Жайраңдаған аңқау сәби қабағында кірбің жоқ.
Бір бұлақты жалғыз өзі иемденген ұланды

Сөзге тартып көріп едім, аты-жөнін білгім кеп.
Жауап бермей, алдыменен сауал берді күлміңдеп.
-      Келдің бе іздеп, - деді маған, - ата-баба қабырын?

Балғын жүзі жылы ұшырап, шырамытып тұр едім,
Жанарыма жанары кеп түйіскенде таныдым.
Он жастағы кезім ғой бұл - өзім ғой бұл, Тәңірім!
-      Жер бетінде аман-есен барсың ба әлі, қарғам-ай,

Сені қалай жоғалттым мен, қара басып аңдамай?!
Қызыл-жасыл көбелекті күн ұзаққа қуалап,
Гүлді кешіп, нұрды кешіп ойнақтаған арман-ай!
Қайта айналып таптырмайтын, көп тұрмайтын жалған-ай!

-      Қайда кеттің осыншама, көптен бері соқпадың?
Түгел шарлап шықтың ба әлде жер бетінің соқпағын?
Мылжаланған қазықтайын мыжырайып қалыпсың,
Көтере алмай тіршіліктің төбелеген тоқпағын.

Неге жаның жүдеу тартқан, баяғыдай жоқ сәнің?
-Қарашығым, мен айтпайын, сен сұрама ол жағын,
Алмағайып арпалыста саналыға сорқалың.
Білмейсің ғой ұзап шығып көрмеген соң ғұмыры,

Қанаттыға тұзақ барын, аяқтыға ор барын,
Омақаса жығыларын жүйріктің де жорғаның.
-      Жүре бермей ойнап-күліп, неге кеттің онда сен,
Қарашы өзің, бұл арада аспан да әсем, жер де әсем.

Алып қашқан ағындай боп, сағымдай боп бұлдырап,
Сен зым-зия жоғалмасаң, мен де жалғыз қалмас ем.
Енді несін күрсінесің соғылғандай жарға сен?
-      Ұясынан бір ұшқан соң шығандайды торғай да,

Пенде, шіркін, тентіресе апармайды жол қайда?
Түсіме де кірмеп еді жел айдаған қаңбақтай,
Сенен алыс кетем деген қол жетпейтін шалғайға.
Амал қанша, тағдыр солай жазған болса маңдайға?