1. БАЛАЛАР МЕН ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ТАМАҚТАНУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

6 Тарау. ЕМДІК ТАҒАМ

17 тарау. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ КӘСІПОРЫНДАРЫ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ЖЕКЕ ГИГИЕНАСЫ 18-тарау. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНУ МЕКЕМЕСІН ҰСТАУ МЕН ҚҰРЫЛҒЫЛАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН САНИТАРЛЫҚ- ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛАПТАР 19 тарау. ҚҰРАЛ-ЖАБДЫҚТАРҒА, ҚҰРАЛ-САЙМАНДАРҒА, ЫДЫСТАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН САНИТАРЛЫҚ- ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛАПТАР 20 тарау. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІН ТАСЫМАЛДАУ МЕН САҚТАУҒА ҚОЙЫЛАТЫН САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛАПТАР 21 тарау. ТАҒАМ ӨНІМДЕРІН АСПАЗДЫҚ ӨҢДЕУ МЕН ТАҒАМ ДАЙЫНДАУҒА ҚОЙЫЛАТЫН САНИТАРЛЫҚ - ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ТАЛАПТАР 22 тарау. ДАЙЫН ӨНІМДІ САТУ ЖӘНЕ ТҰТЫНУШЫЛАРҒА ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУГЕ ҚОЙЫЛАТЫН САНИТАРЛЫҚ- ЭПИДЕМИОЛОГИЛЫҚ ТАЛАПТАР 23 тарау. ҚОҒАМДЫҚ ТАМАҚТАНДЫРУ КӘСІПОРЫНДАРЫНДА САНИТАРЛЫҚ- ЭПИДЕМИОЛОГИЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕРДІҢ САҚТАЛУЫН ӨНДІРІСТІК БАҚЫЛАУ 24 тарау. САНИТАРЛЫҚ-ЭПИДЕМИОЛОГИЯЛЫҚ ҚАДАҒАЛАУ ЖӘНЕ САНИТАРЛЫҚ - ЭПИДЕМИОЛОГИЛЫҚ ЗАҢДАР ТУРАЛЫ

Оқу баспасы

"Білім беруді дамытудың федералды институты" федералды мемлекеттік мекемесі бастауыш кәсіптік білім беру бағдарламаларын іске асыратын білім беру мекемелеріне оқу құралы ретінде

К309 Тамақтану, санитария және гигиена физиологиясы негіздерінің жұмыс дәптері: орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған оқу құралы / Т.А. Качурина.

4-басылым, стер. - М.: «Академия» баспа орталығы, 2016. - 96 б.

Жұмыс дәптері "Аспаз, кондитер" кәсібі бойынша оқу-әдістемелік жиынтықтың бір бөлігі болып табылады. Тамақтану, санитария және гигиена физиологиясының негіздері бойынша студенттердің білімдерін бақылау және олардың теориялық білімдерін бекітуге арналған нақты тақырыптар бойынша кроссвордтар құру үшін күрделілік деңгейі әр түрлі тапсырмалар, тәжірибелік жұмыстар, бақылау сұрақтары берілген. Әр түрлі тағам өнімдерінің химиялық құрамы, олардың энергетикалық құндылығы, адамның қоректік заттарға деген қажеттілігінің тәуліктік нормасы келтірілген. ОКБ ФМемС сәйкес оқу құралын "Аспаз және кондитер" мамандығының кәсіби циклына кіретін пән аралық курстарды меңгеру кезінде пайдалануға болады.

Орта кәсіптік білім беру мекемелерінің студенттеріне арналған.

Осы басылымның түпнұсқа-макеті "Академия" баспа орталығының меншігі болып табылады және оны құқық иегерінің келісімінсіз кез келген әдіспен жаңғыртуға тыйым салынады

Бұл жұмыс дәптері "Аспаз, кондитер" кәсібі бойынша оқу-әдістемелік жиынтықтың бір бөлігі болып табылады. Жаңа ұрпақтың оқу-әдістемелік жиынтығы жалпы білім және жалпы кәсіби пәндер мен кәсіптік модульдерді үйренуді қамтамасыз ететін дәстүрлі және инновациялық оқу материалдарын қамтиды. Әр жиынтық жалпы және жұмыс берушінің талаптарын ескере отырып, кәсіптік құзыреттіліктерді игеру үшін қажетті оқу және бақылау жабдықтарынан, оқулықтар мен оқу құралдарынан тұрады. Оқулық басылымдары электронды білім ресурстарымен толықтырылады. Электронды ресурстар интерактивті машықтандыру мен жаттығу, мультимедиялық нысандармен бірге теориялық және тәжірибелік модульдерді, интернеттегі қосымша материалдар мен ресурстарға арналған сілтемелерді қамтиды. Оларға терминологиялық сөздік пен электронды журнал қосылған, онда оқу үрдісінің негізгі параметрлері: жұмыс уақыты, бақылау және тәжірибелік тапсырмаларды орындау нәтижелері белгіленеді. Электронды ресурстар оқу үрдісіне жеңіл қолданылып және әр түрлі оқу бағдарламаларына бейімделе алады.

Жұмыс дәптерінде оқу бағдарламасының материалы бойынша тапсырмалардың әр түрлі нұсқалары берілген: тестілік сұрақтар мен күрделілік деңгейі әр түрлі тапсырмалар, кескіндемелермен, суреттермен жұмыс, тәжірибелік тапсырмалар, еркін жауабы бар сұрақтар, сондай-ақ талдау, жүйелеуді, логикалық ойлау және т.б. дамытатын тапсырмалар. Шығармашылық сипаттағы тапсырмаларды орындау физиология және микробиологияның негіздеріне жүгінетін авторлардың қосымша әдебиеттерімен жұмыс істеуді талап етеді, ас қорыту процесін зерттеу және талдауды зерттеудің жаңа әдістерін қарастырады. Жұмыс дәптері студенттердің оқу материалдарын жақсы оқуына, ұғынуына, қайталау мен еске сақтауына көмекетеседі. Жұмыс дәптері З.П. Матюхинаның «Тамақтану, микробиология, санитария және гигиена физиологиясының негіздері» оқулығына сәйкес құрылған, сол себепті дәптермен жұмыс істеу оқулықтың сол және басқа материалын оқығаннан кейін жүзеге асырылады. Ұсынылып отырған дәптер бағдарламаның әр тақырыбы бойынша үй тапсырмаларын дайындау кезінде студенттер өз білімдерін тексеруін ұйымдастыру үшін, сондай-ақ студенттердің оқытушымен бірге білімдерін тексеру үшін ұсынылады. 1-7- қосымшаларда тағамдардың химиялық құрамы мен энергетикалық құндылығы туралы анықтамалық, тестер, қызықты сұрақтар және олардың жауаптары, ролдік ойындардың сценарийі мен тамақтану, микробиология, санитария және гигиена физиологиясының негіздері бойынша оқылатын тақырып материалдарын жақсы меңгеруге арналған басқа да материалдар берілген.

1. "Тамақтану, микробиология, санитария және гигиена физиологиясының негіздері" оқулығындағы "Кіріспені" оқыңыз, оқылып отырған пәннің мақсаттарын және негізгі бөлімдерінің міндеттерін белгілеп, В.1 кестесін толтырыңыз. 2. Әр түрлі ақпарат көздерінен алынған адам ағзасы (организмі) туралы ғылымның дамуы туралы біліміңізді пайдалана отырып, В.2-кестесін толтырыңыз.

1. Адам ағзасы жасушасындағы органикалық емес және органикалық заттардың пайыздық құрамын келтіріңіз.

1. Оқулықтағы "Ақуыздар" материалын оқыңыз және оларға сипаттама беріңіз.

____________________________________әкеледі. 2. Ақуыздардың қолданыстағы жіктемесін келтіріңіз. ____________________________________

3. Оң және теріс азоттық баланс дегеніміз не?_______________________________________________

____________________________________________ 4. Алмастырылмайтын амин қышқылдарын атаңыз.________________________________________

5. Адам үшін _______________________________

6. Мал және өсімдік ақуыздарын тамақтану рационына қосу бойынша қандай нұсқаулар бар? _______________________________________________

_____________________________________________________________ 7. Ақуыздардың биологиялық құндылығы немен (қалай) анықталады?

1. Оқулықтағы "Майлар" материалын оқыңыз және оларға сипаттама беріңіз.

_________________________________әкеледі. 2. Майлардың жіктеу кестесін құрыңыз (1.1-сурет).

3. Қанықпағанмайлы қышқылдарды атаңыз. Олар қандай тағам өнімдерінде болады?______________________________________________

4. Адамның тағамындағы мал және өсімдік майларының қатынасы қандай болуы тиіс? ___________________________________________________ __________________________________________________________________________________________________________________________________ 5. Май тәрізді заттардың адам тағамындағы физиологиялық ролін сипаттаңыз.

1. Оқулықтағы "Көмірсулар" материалын оқыңыз және оларға сипаттама беріңіз.

____________________________________келеді. 2. Көмірсулар қандай топтарға бөлінеді?____

3. Моносахаридтердің тағам көздерінің биологиялық ролін сипаттаңыз және мысал келтіріңіз. ______________________________________________

4. Дисахаридтердің тағам көздерінің биологиялық ролін сипаттаңыз және мысал келтіріңіз.___

5. Сіңетін полисахаридтердің тағам көздерінің биологиялық ролін сипаттаңыз және мысал келтіріңіз._____________________________________

6. сіңбейтін полисахаридтердің тағам көздерін атаңыз. Ішек моторикасын қамтамасыз етуде қандай роль атқарады? ________________________

7. Егер тағамда көмірсулар жеткілікті мөлшерде болса, неге адам ағзасына май жеткіліксіз болған жағдайда да жүдемейтінін (әлсіремейтінін) түсіндіріңіз.__________________

1. Дәрумендердің қолданыстағы жіктемесін келтіріңіз_____________________________________

___________________________________________ 2. Мына ұғымдарға анықтама беріңіз.

3. Оқулықтағы "Дәрумендер" материалын оқыңыз және 1.1 және 1.2- кестелерін толтырыңыз.

4. С дәрумені жетіспеушілігінің алдын алу үшін өз ұсынысыңызды беріңіз._________________

5. «С дәруменінің тұрақтылығын білу" тақырыбы бойынша тәжірибелік жұмысты орындаңыз.

а) Түтікке йодтың спиртті (дәріханалық) ерітіндісін құйыңыз, осы мөлшерде түсі тазартылған сумен араластырыңыз, түсі қою шай сияқты болуы керек ә) Ерітіндіге көк түс болғанға дейін бірнеше тамшы крахмалды клейстерді қосыңыз. б) Таза түтікке 1 мл алма шырынын құйыңыз және 2 мл тазартылған суды қосыңыз. Алынған шырын ерітіндісіне тамшымен дайындалған йод ерітіндісін қосыңыз. 1 минуттың ішінде бояудың өзгеруін бақылаңыз. Егер ерітінді түссізденбесе, алма шырынында С дәруменінің (аскорбин қышқылы) аз болғаны. Бұл жағдайда тәжірибені (сұйытылған) араластырылмаған шырынмен қайталаңыз. Егер реактив түсі тағы сақталса, онда зерттеліп отырған үлгіде С дәрумені жоқ.

в) Тәжірибені әртүрлі алма сұрыптарының шырынымен қайтала. г) сұйытылмаған (араласпаған) алма шырынын қайнатыңыз да, зерттеуді қайта жүргізіңіз.

е) Келесі сұрақтарға жауап беріңіз. 1. Алма шырынын дайындаған кезде неге темір үккішті қолдануға болмайды?_______________________________________________

___________________________________________ 2. көкөністер мен жемістерді пісірілгенге қарағанда шикідей жеу не үшін пайдалы?_______

1. Адамның тамақтануында минералды заттар қандай роль атқарады?_________________________

____________________________________________ 2. Минералды заттардың жіктемесін келтіріңіз._____________________________________

____________________________________________ 3. Оқулықтағы"Минералдызаттар"материалыноқып,1.3-.кестені толықтырңыз.

4. Тамақтану құрамында Са:Р оңтайлы қатынасы бойынша ұсыныс келтіріңіз._______________

____________________________________________ 5. «Ағзадағы қышқыл-сілтілік тепе-теңдік" ұғымын түсіндіріп беріңіз._____________________

1. Адам ағзасындағы су балансы (теңгерімі) дегенімі не?___________________________________

___________________________________________ 2. Неге ыстық цехтарда шөлдітек тұздалған сумен басуға болатынын негіздеңіз._____________

___________________________________________ 3. Оқулықтың -"Тағамдық заттар және олардың маңызы" 1-тарау материалдарын пайдалана отырып, кроссворд құрыңыз.

Кроссворд сұрақтары:

7. Асқазан үстінің жалпы ауданы және оның көлемі қалай үлкейеді?________________________

___________________________________________ 8. Аш ішектегі ас қорытудың қандай кезеңдерін айтуға болады?___________________________

____________________________________________ 9. Ас қорыту аппаратында клетчатка қалай өзгереді?__________________________________________

____________________________________________ 10. Неге асқазан сөлі ферменттерінің әрекет етуімен қорытылмайды?

11. Ағза өмірі үшін сіңіру үрдісінің маңызы қандай? Қоректік заттардың қорытылуын, ыдырауы мен сіңрілуін қамтамасыз ететін ас қорыту аппараты ағзасын көрсетіп 2.2-кестені толтырыңыз және қорытынды жасаңыз.

12. Үлгі бойынша ас қорыту аппараты бездерінің қызметі туралы 2.3-кестесін толтырыңыз.

13. Тоқ ішектің функциясы қандай?__________

14. «Тәбетті» асқазан сөлі дегеніміз не?_______

15. қабырғалық ас қорыту дегеніміз не? ______

16. ішектегі микроорганизмдердің пайдасы бар ма? Егер болса, ол қандай?_________________

1. Қандай тағам сіңген деп аталады? _________

2. Оқулықтағы "Тағамның сіңуі материалын оқыңыз және 2.4-кестесін толтырыңыз.

3. Сіңімділікті жақсарту дәрежесі бойынша келесі тағамдардың жүйелілігін қалпына келтіріңіз: пісірілген картоп, қуырылған картоп, картоп пюресі._________________________________

4. Оқулықтағы"Ас қорыту және тағамның сіңімділігі" 2-тарау материалдарын пайдалана отырып, кроссворд құрыңыз.

Кроссворд сұрақтары:

Кроссворд сұрақтары:

4. Есепті шешіңіз және есептеу нәтижелерін 4.2-кестеге жазыңыз.

Нұрбай — бұқтырылған қырыққабатпен (200 г) сосисканы (100 г), 100 г қарабидай нанын жеді және бір стақан қант (16 г) қосылған шәй ішті. Олардың әрқайсысының организмі қанша килокалорий алды?

1. Тиімді тамақтану не үшін қажет?__________

2.4.3-кестесін толытырып, үйлесімді тамақтанудың негізгі қағидаларына сипаттама беріңіз.

3. Әрі қарай ұсынылған бір күндізгі ас мәзірін пайдалана отырып тәжірибелік жұмысты орындаңыз.

майлы емес ірімшік — 100 г, бөктірілген сәбіз — 200 г, сүт қосылған кофе (кофе — 5 г, су — 250 г, сүт — 15 г) бидай наны — 30 г

жас қырыққабаттан жасалған салат (ақбас қырыққабат — 150 г, қаймақ — 20 г)

-вегетариандық щи (картоп — 40 г, ақбас қырыққабат— 50 г, сәбіз — 20 г, басты пияз — 20 г, өсімдік майы — 5 г). -Жасыл бұршақпен көмкерілген пісірілген ет (сиыр еті — 100 г, консервіленген жасыл бұршақ — 50 г)

-балғын алмалар — 100 г бидай наны - 30 г

-Майлы емес ірімшік - 100 г, шие шырыны — 180 г

Пісірілген балық (треска) — 100 г. пісірілген гүлді қырыққабат — 150 г. бидай наны — 30 г. Ұсынылған ас мәзіріндегі тамақтану рационы бойынша келесі сұрақтарға жауап беріңіз. 1) Келтірілген ас мәзіріндежануар және өсімдік ақуыздарының ара қатынасы сақталған ба (есепті граммен алу қажет)?

Жануар ақуызының саны _________г.г; өсімдік ақуызы ____________г. 2) Ақуыздар, майлар, көмірсулары арасында үйлесім бар ма?__________ ақуыздар: майлар: көмірсуларының ара қатынасы қандай — _________: _______? 3) Ұсынылған тәуліктік рационның энергетикалық құндылығы қандай?

___________________________________________________ 4) Аталған тамақтану рационы тәуліктік рацион ас мәзірін құрудың негізгі қағидаларына сәйкескеле ме?Жауапты түсіндіріңіз. ___________

Тиімді тамақтану туралы әр түрлі ақпарат көздерінен алынған білімді пайдалана отырып, 4.1-суреттегі тік төртбұрыштарды толтырыңыз .

4.1-сурет. Тиімді тамақтану 4. Өзіңіздің тамақтануыңыздың тәуліктік рационына талдау жасаңыз, 4.4- кестесін толтырыңыз және келесі сұрақтарға жауап беріңіз. 1) 1-қосымшаның анықтамалық кестелерін пайдалан отырып, тағам өнімдерінде қанша ақуыз, майлар мен көмірсулар бар екенін анықтаңыз. _______________________________________________ 2) Сіз бір күнде қанша қоректік зат алдыңыз?_______________________________________________ 3) Сіз тағаммен бірге қанша килокалорий алдыңыз? Бұл мөлшер тәуліктік нормаға сәйкес келе ме?_______________________________________

Тапсырманы орындау нәтижелері бойынша "Өзіңізге, сүйгеніңізге нұсқау" жазыңыз.

1. Оқулықтағы "Балалар мен жасөспірімдердің тамақтану ерекшеліктері" материалын оқыңыз және 5.1-кестесін толтырыңыз.

1. Мектептің бастауыш сыныптарына арналған бір күндік ас мәзірін зерттеңіз.

сүт қосылған какао (какао — 5 г., қант — 20 г., сүт — 100 г., су— 55 г.) Сұлы жармасының ботқасы (сұлы үлпегі «Геркулес» — 60 г., қант — 6 г., тұз — 3 г., су— 250 г.) ірімшік жағылған бутерброд (бидай наны — 30 г., «Голланд сыры» — 20 г., сары май — 5 г.)

күріш ботқасы (күріш жармасы — 90 г., тұз — 2,5 г., су — 190 г, сары май — 5 г)

уылжып пісірілген жұмыртқа — 40 г қайнатылған сүт — 180 г

Дәруменді салат (ақ бас қырыққабат — 50 г, сәбіз — 20 г, тұз — 2 г, күнбағыс майы — 5 г) Борщ (қызылша — 30 г, ақ бас қықырққабат — 30 г, сәбіз — 5 г, басты пияз — 10 г, қызанақ тұздығы (томат пастасы) — 5 г., аспаздық май — 5 г., құм-шекер — 2 г, 3% сірке қышқылы — 4 г, тұз — 2 г, су — 150 г, пісірілген тауық сүбесі — 50 г) Пісірілген минтай "Польский» тұздығымен (пісірілген минтай — 75 г, жұмыртқа

Картоппюресі (картоп — 80 г, сүт — 20 г, тұз — 1 г) Клюкводан жасалған кисель (клюква — 20 г, қант — 20 г, картоп крахмалы — 5 г, су — 155 г)

Бидай наны — 30 г

қызыл қарақаттан жасалған желе (қызыл қарақат — 10 г., қант — 10 г., желатин — 3 г., су — 75 г.)

ірімшіктен жасалған пісірме (майлы емес ірімшік — 140 г., ұнтақ жармасы — 10 г., құм шекер — 10 г., сары май — 5 г., жұмыртқа — 4 г., кептірілген нан ұнтағы — 5 г, қаймақ — 5 г, тұз — 2 г) қант қосылған шәй (шәй (бір қайнатым) — 5 г, қант — 15 г, су- 160 г) Бидай наны — 30 г 1-қосымша кестелерін пайдалана отырып, ұсынылған тамақтану рационы бойынша қорытынды жасаңыз, келесі сұрақтарға жауап беріңіз.

Оқушы майлардың жеткілікті мөлшерін ала ма? 1. Келтірілген ас мәзірінде жануар және өсімдік майларының ара қатынасы сақталған ба? ______________________________________________ 2. Оқушы ақуыздардың жеткілікті мөлшерін ала ала ма? ___________________________________ 3. Тамақты қабылдау түрлері бойынша тәуліктік рацион тең бөлінген бе? таңғы ас — ________%, түскі ас _____% бесіндік — ______%, кешкі ас — ________%. 4. Ұсынылған тамақтану рационының жұғымдылық қуат құндылығы қандай? 5. Ол жеткілікті ме?_________________________ 6. Ақуыздар, майлар, көмірсулары арасында үйлесім бар ма? _______________________________ 7. Ас мәзірінде тағамды әртүрлендіру қарастырылған ба?__________________________________

* Бұл бөлімшеге оқулықтың 6.3 және 6.4 бөлімшелерінің тақырыптары бойынша бақылау сұрақтары кірді.

Бөктірілген, үккіштен өткізілген сәбіз езбе-ботқасы (сәбіз— 200 г, сары май — 5 г) сүтті үкпе қара құмық ботқасы (қара құмық жармасы — 75 г, қант— 3 г, су — 120 г, сүт — 120 г)

қантсыз шәй (шәй — 5 г, су— 200 г) бидай наны — 30 г

пісірілген балық (судак — 85 г) бидай наны — 30 г

Қышқылтым көже (Рассольник) (картоп — 150 г, басты пияз — 20 г, тұзды қияр

Клюквадана жасалған желе (клюква — 24 г, құм-шекер — 24 г, желатин — 6 г, су — 145 г)

бидай наны — 60 г

қуырылған уыздық (жұмыртқа — 80 г, аспаздық май - 5 г, тұз — 2 г) Күлді қырыққабат езбесі (гүлдң қырыққабат — 200 г, сары май — 5 г) бидай наны — 30 г

1) Ойық жара ауруы бар аурулар үшін құрылған ас мәзірінде қандай қателіктер кеткен? ____________________________________________________

_________________________________________________________________ 2) 1-қосымшадағы кестені пайдалана отырып, ұсынылған ас мәзірінің химиялық құрамдары (ақуыздар, майлар, көмірсулар) мен құндылығын есептеңіз: Ақуыздардың_______г., майлардың_______г, көмірсулардың_________г., болуы; құндылығы __________ккал.

1. Емдеу-сауықтыру тағамының емдік тағамнан айырмашылығы неде? _______________

2. Емдеу-сауықтыру тағамының рационын құрған кезде не ескеріледі?

Оқулықтағы "Микробтардың морфологиясы" материалын оқыңызжәне 8.1-кестесін толтырыңыз.

Оқулықтағы "Микробтар физиологиясын" атты тақырыпты оқыңыз және микробтардың жалпы химиялық құрамына сипаттама беріңіз.

2. «Микробтардың қоректенуі" ұғымын түсіндіріңіз.________________________________________

____________________________________________ 3. Қоректену тәсілі бойынша микробтардың жіктелу схемасын құрыңыз ( 9.1-сурет). 4. Тыныс алу тәсілі бойынша микробтардың жіктелу кестесін құрыңыз (9.2-сурет).

1. Микробтардың тіршілігіне әсер ететін факторларды атаңыз. 2. Оқулықтағы "Ішкі ортаның микроағзаларға әсер ету жағдайлары" материалдарын оқыңыз және 10.1-кестені толтырңыз.

ж а бд ықт а р: 100 мл конусты, резеңке ұштығы бар шыны таяқша, зертхана ыдысын жылытқыш.

Сөзжұмбақ сұрақтары:

5. келесі сұрақтардың біріне кең түрде жауап беріңіз (өз таңдауыңызбен).

1. Жедел ішек инфекцияларын неге "лас қол ауруы" дейді? түсіндіріңіз.

2. Оқулықтағы "Жедел ішек инфекциялары" материалын оқыңыз және 13.2-кестені толтырыңыз.

2. Оқулықтағы "Зооноздар" материалын оқыңыз және 13.3-кестесін толтырыңыз.

3. Оқулық материалы - "Тағамдық жұқпалы аурулар" 13-тарауын пайдалана отырып, сөзжұмбақ құрыңыз.

Сөзжұмбақ сұрақтары:

4. «Коли-титр» ұғымын түсіндіріңіз. Оның тағам өнімдерінің санитарлық жағдайымемн байланысы неде?

1. Ұғымға анықтама беріңіз.

2. Оқулықтағы «Микотоксикоздар» материалын оқыңыз және 14.2-кестесін толтырыңыз.

1. Оқулықтағы "Микробты емес астан улану" 14.4-тарауын оқыңыз және 14.3-кестесін толтырыңыз.

2. Жабдық ретінде ерекше басы бар саңырауқұлақ муляжы мен суреттерді қолдана отырып, тәжірибелік жұмысты орындаңыз.

Орындау жүйелілігі а) Муляж бойынша кейбір ерекше басы бар саңырауқұлақтың жемісті денелерінің сыртқы түрін зерттеңіз.

б) Бақылау негізінде 14.4-кестесін толтырыңыз.

3. Оқулықтың - "Астан улану" 14 тарауы материалын пайдалана отырып, сөзжұмбақ құрыңыз.

Сөзжұмбақ сұрақтары:

1. Адамның құрттармен және паразиттермен ауыруының салдары қандай? 2. Оқулықтағы "Ішек құрт аурулары" 15-тарауы материалын оқыңыз және 15.1- кестесін толтырыңыз.

а) Пакетті сол қолыңызға алыңыз, резеңкеленгенқабының бойлық жапсырмасы үстінде (бетінде) болуы тиіс.

б) Оң қолмен жапсырманың кертік шетін ұстап, оны жұлып алыңыз. в) пергамемнтті қағазға оралған ішіндегіні шығарыңыз,қағазды тыс қатпарларынан түйреуішті алыңыз (қағазды тысты абайлап ашыңыз). г) Сол қолыңызға бинттің жастықшасы тігілген жастықшасының соңын, оң қолыңызға - бинттің скаткасын алыңыз; қолыңызды екі жаққа ажыратыңыз. Бұл ретте жараны таңуға арналған ішкі стерилді беттері ашыла отырып, бинт созылады, оралған жастықшалар ашылады. Жастықшалардың түсті жіппен белгіленген жағынан ғана ұстауға болады. д) Жастықшаны қажетті қашықтыққа созыңыз және таңыңыз (бинттеңіз). Бинттің соңын түйреуішпен бекітіңіз. 4. Механикалық жарақаттану кезінде алғашқы дәрігерлік көмек көрсетудің қандай амалдарын білесіз?

5. Тыныстың тоқтауы кезінде дәрігер алды көмегін қалай көрсету керек?

6. Күйік кезінде дәрігер алды көмегін қалай көрсету керек?

1. Әр түрлі ақпарат көздерінен алынған адам ағзасы мен экология туралы білімді пайдалана отырып, ішімдіктің адам ағзасына әсер етуі туралы 16.1-суреттегі кестені толтырыңыз. 2. Әр түрлі ақпарат көздерінен алынған адам ағзасы мен экология туралы білімді пайдалана отырып, никотиннің адам ағзасына әсер етуі туралы 16.2-суреттегі схеманы толтырыңыз.

16.1-сурет. Ішімдіктің адам ағзасына зиянды әсері

16.2-сурет. Никотиннің адам ағзасына әсер ету қаупі. 3. Темекі тартатын және ішімдік ішетін адам ағзасын экологиялық қолайсыз өмір үшін жаттықтырады және соған сәйкес оларға жақсы бейімделе алатын болады" деген пікір дұрыс па, нақты мысалдар келтіріңіз?

4. Темекі тартатын адамдардың шылымға ұмтылу себебі неде?

5. Әр түрлі ақпарат көздерінен алынған нашақорлық және уландырғыш заттар, олардың адам ағзасына әсер етуі туралы білімді пайдалана отырып, осы әдеттерге өз қарым-қатынасыңызды білдіріңіз. Жауапты түсіндіріңіз

1. Оқулықтағы "Қоғамдық тамақтану мекемелерінің қызметкерлеріне жол берілмейтін жұқпалы аурулар" 16.6-бөлімшесін оқыңыз және 16.1-кестесін толтырыңыз.

1.Өнімдерді қабылдауға қойылатын негізгі санитарлық талаптарды атаңыз.

3. Өнімдерді салу жүйелілігі мен қайнату ұзақтығын не үшін сақтау керек?

4. Қуырылған ет және балық тағамадарын қуыру шкафында қуыра түсу қажеттілігін физиологиялық тұрғыда негіздеңіз. _______________________________________________

5. Келесі сөйлемде түсіп қалған сөзді жазыңыз Ет өнімдерінің дайындығын анықату үшін пісудің орнына ________көңіл аудару қажет.

Сөлі ________________болу керек, ал өнімді кескен_____________. Омлет дайындаған кезде тек _________немесе ______________________________қолданады. 6. Жылдың жылы кезеңінде сілікпе, паштет, құймалы тағамдар, ет және өкпе-бауыр фаршымен құймақша дайындау және сату тек санитарлық дәрігердің рұқсатымен ғана іске асырылады. Аталған ережені санитария тұрғысынан түсіндіріңіз.

7. Ет фаршынан жасалған өнімді аспаздық өңдеу ережесі қандай?

1. Ұғымға анықтама беріңіз.

2. Өнімнің сапасын бағалау қай құжатта тіркеледі

_________________________________________ 3. Дайын тағам сапасы қандай құжаттардың негізінде анықталады?

«өте жақсы»

«жақсы»

«қанағаттанарлық»

«қанағаттанарлықсыз»

5. 21.1-кестеде келтірілген ақпаратты пайдалана отырып, ұсынылған сапа көрсеткіштері бойынша дайын тағамдардың сапасына баға беріңіз.

1. Тұтынушыларға қызмет көрстеуге қойылатын санитарлық талаптардың мақсатын анықтаңыз.

2. Тұтынушыларға қызмет көрстеуге қойылатын санитарлық талаптарды қатаң сақтау қажеттігін негіздеңіз.

3. Тұтынушылардың өз-өзіне қызмет көрсетуіне қойылатын санитарлық талаптарды атаңыз.

4. Даяршының жұмыс орнына қойылатын санитарлық талаптарды атаңыз.

5. Даршының жұмысына қойылатын санитарлық талаптарды атаңыз. Осы ережелерді орындау қажеттігін негіздеңіз.

1. Тұтынушылардың құқықтарын және адамның саулығын қорғау саласында Қадағалау жөніндегі федералды қызмет құрылымының кестесін құрыңыз (Роспотребнадзор Ресей тұтынушыларын қадағалау) ( 24.1-сурет). 2. Ресей тұтынушыларын қадағалаудың мақсаттары мен міндеттері қандай?

3. Ресей тұтынушыларын қадағалауға кіретін мекемелерді атаңыз және оларды сипаттаңыз.

4. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындары өз жұмысында қандай санитарлық- эпидемиологиялық құжаттамаларды басшылыққа алуы тиіс?

1 - қ о с ым ш а

Е с к е р т у : 1 . ө н і м д е р д і ж ы л у м е н ө ң д е у к е з і н д е г і ш ы ғ ы н , %: ақуыздар — 6; майлар — 12; көмірсулар — 9; энергетикалық құндылық — 10 ккал.

2 - қ о с ы м ш а

Өзіңіздің тек 50 жасыңызда ғана емес, одан да ертерек кезде қоюға болатын қарапайым сұрақтарға жауап бере отырып, асқа деген өз әдеттеріңіз бен құмарлықтарыңызға талдау жүргізіңіз. Көпшілігі мұндай түрдегі көрнекілік толық таң қаларлық нәтиже беретініне таңданыспен көз жеткізеді. Өз басыңызға өзіңіздің немқұрайлы және өте бейбастақ қарым-қатынасыңыз сізді састыратыны ғажап емес. Егер жоқ болса — құрмет пен мақтау сізге!

1. Сіз күніне үш рет тамақтанасыз ба?

Иә/ Жоқ 2. Сіздің таңғы асыңыз тығыз (құнарлы) ма?

Иә/ Жоқ 3. Сіз таңғы аста түрлі ботқалар және (немесе) нан жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 4. Сіз балғын көкөністерді (көкөніс салатын) күнделікті жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 5. Сіз күніне кем дегенде бір алма (банан, апельсин және т.б.) жеп отырасыз ба?

Иә/ Жоқ 6. Сіз етті аптасына кемінде 2 рет жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 7. Сіз балықты аптасына кемінде 2 рет жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 8. Сіз пісірілген көкөністі күнде жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 9. Сіз жармадан, макарон өнімдерінен жасалған тағамдарды, кептірілген жемістерді және басқа крахмалы бар өнімдерді күн сайын жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 10. Сіз ірі тартылған ұннан жасалған нанды, ажарланбаған күріш және басқа бүтін дәнді және тазартылмаған өнімдерді жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 11. Салаттар мен жеміс тағамдарына жүгері, соя, күнбағыс және басқа өсімдік майларын қосасыз ба?

Иә/ Жоқ 12. Зәйтүр майын қолданасыз ба?

Иә/ Жоқ 13. Сіз күнделікті 10 г сары май жейсіз бе?

Иә/ Жоқ 14. Ас тұзын қолдануды шектеуге тырысыз ба?

Иә/ Жоқ 15. Қантты қолдануды шектеуге тырысыз ба?

Иә/ Жоқ 16. Сіз күнделікті кем дегенде 1,5 л сұйықтық ішесіз бе?

Иә/ Жоқ 17. Сіз күніне бірден үш бокалға дейін жақсы шарап ішесіз бе?

Иә/ Жоқ 18. Сіз күніне бір-үш бокал (стақан) алкогольдік сусын шарап (сыра) ішуді шектеуге тырысасыз ба?

Иә/ Жоқ 19. Арақ, коньяк, виски түріндегі өткір алкогольдік сусындарды ішуден қашқақтайсыз ба?

Иә/ Жоқ 20. Тамақ өнімдерінің құрамы мен сапасын көңіл аударасыз ба?

Иә/ Жоқ 21. Экологиялық таза өнімдерді алуға тырысасыз ба?

Иә/ Жоқ

Иә — 1 балл. Жоқ — 0 балл. жауаптарыңызды белгінің сандық мәндерімен салыстырыңз жәнебалдардың жалпы сомасын есептеңіз.

Ойынға белгілі бір ролді ойнайтын бір курстың оқушылары қатысады. Сұрақтарға жауап береді: ауыл шаруашылық өнімдерін өндіретін фермерлер; тамақ өнімдерін өндіретін фирмалардың өкілдері; дәрігерлер-аллерголог,гастроэнтеролог, инфекционист, (Роспотребнадзора) Ресей тұтынушыларын қадағалау өкілі, неонатолог, уролог, онколог, валеолог;

спортық бағыттағы — «Денсаулық», «Денсаулық АжФ», «Дене шынықтыру және спорт» және т.б.журналдар мен газеттердің журналистері.

Конференция күн тәртібін жариялаумен басталады:

Күн тәртібінің бірінші мәселесі бойынша барлық қатар топтарда жүргізген сауалнама, әлеуметтік сауал-сұраққа қатысқандар баяндайды (7-қосымша). Өзін-өзі талдау жүргізіледі, содан кейін жазбаша түрде оқушыларды қызықтырып жүрген сұрақтар қойылады. Сауалнаманы "Ас қорыту" тақырыбын өткен кезде физиология сабағында өткізуге болады. Сауалнама қорытындысы бойынша барлық топтар сөйлейді - бір топтан біреу сөйлейді. Күн тәртібінің екінші мәселесі бойынша азық-түліктерді зерттеу нәтижелері туралы мәлімдеме келтіріледі.

Бір топ базардағы зертханадан алынған ақпаратты хабарлайды.

Басқа (екінші) топ этикеткаларды (заттаңбаларды) талдау нәтижесін келтіреді. Үшінші топ оқушылар жасаған химиялық талдау нәтижелерін келтіреді. Үш топтың ақпараттары бойынша азық-түліктер жартылай ауыл шаруашылығын өндірушімен, жартылай өнімдерді дайындау, сақтау кезінде ластағаны көрініп тұр.

Хабарлаулардың қорытындысы бойынша әр топтың өкілдері сөйлейді. Күн тәртібінің үшінші мәселесі бойынша конференцияға қатысушылардың барлығы сөз сөйлейді.

Алдын ала дайындалған сұрақтар бойынша жүргізіледі. Сұрақтардың жартысын сауалнама жүргізген кезде оқушылар қояды. Сұрақ. Адамдар нитраттар мен нитриттердің зияны туралы біле тұрса да, не үшін оларды ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру кезінде және тағам өнеркәсібінде шұжық, қақтауларды, ет консервілерін дайындау үшін қолданады? Ф е р м е р . Аммиакты селитра, несепнәр — өсімдіктің тез өсуіне қажетті минералды тыңайтқыш. Олар өсу кезінде қарқынды сіңеді, содан кейін жемістер пісе бастаған кезде оларды енді қоректендіру қажет емес. Ауа райы салқын кезде және түстен кейін жемістерде нитраттар 30...40 % аз болады. Егер бұны ескеріп, өнімді ғылым бойынша жинай отырып өсімдіктерде нитраттардың болуын 5 есе азайтуға болады. Тамақ өнімдерін өндіретін фирмалардың өкілдері. Нитритті қоспалар — ет өнімдерінің дәмін жақсарту, консервілеу, бояудың әзірше жалғыз тәсілі. Қоспалардың басты мақсаты — болмашы мөлшерде адам үшін асқан улы заттарды тудыратын ботулизмді қоздырушыларды өлтіру. Сұрақ. Неге ет өнімдерінде антибиотиктердің, өсу гормондарының, транквилизаторлардың жоғары болуы анықталып жатады? Олар адам денсаулығына қалай әсер етеді? А л л е р г о л о г . Дәрілік препараттар адам ағзасына ет, сүт өнімдерімен түседі де аллергия және адамда басқа да бұзылуларды туғызуы мүмкін. Ф е р м ер . Малды жапай ұстаған кезде ауру қаупін азайту, инфекциялармен күресу, жемді жақсы сіңіру үшін антибиотиктерді қолдану қажет. Гормоналды препараттар еттің өсімін ұлғайту, өсуді ынталандырғыш ретінде қолданылады. Шошқалар бета рецепторды тоқтатқыштарды алады, олар малды тар үй-жайда ұстаған кезде туындайтын жүрек-қан тамырларының артық жүгін азайтуы тиіс. Н е о н а т о л о г . Малды бордақылаған кезде тиреостатиктер (қалқанша без функцияларын азайтқыш (жойғыштар) қолданылады. Олар қалқанша без гормондарына йодтың қосылуын жояды, сол себепті салмақ өсімі артады, өйткені малдың ағзасынан судың шығуы азаяды. Егер бала емізетін ана асқа мұндай етті қолданса, онда азайтқыш сүтпен бірге бала ағзасына түсіп, балада алқым ісуін туғызуы мүмкін. Д и е т о л о г . Біз нитраттар (NO2) және нитриттер (NO3) туралы бірінші сұрақты толықтырсақ дейміз. Олар көбінесе азық-түліктерді консервілеу және бояу үшін қолданылады. Міне сол себепті диетологтар қажет болмаса, ет консервілерін, балық консервілерін қолданбауды ұсынады. О н к о л о г . Нитриттер қанның гемоглобинімен қосылысқа түседі, метгемоглобин туғызады, ол демікпені, улануды тудырады, ал басқа аминдермен өзара әрекет ете отырып, канцерогендер болып табылатын нитрозаминдерді тудырады. Осы себепті жаңа пісірлген етті жеген дұрыс. Ресей тұтынушыларын қадағалау өкілі. Сақтау кезінде қаңылтыр құтылар тотығады және тағамға қорғасын, басқа да металл қышқылдары түседі. Шыны ыдысқа салынған консервілерді қолданған дұрысырақ. Н е он ат ол ог . Қаптамалар канцерогенді заттардың болуына ұзақ тексерілуі тиіс. Еуропада 15-20 жыл пайдаланылған қаптама үлдір бүгінгі күнгі жастардың бедеулігінің себебі екені белігілі. Осы қаптама үлдірден бөлінетін зат ерлердің жыныс жасушаларының өлуін, қимылсыздығын тудыратыны дәлелденген. Сұрақ. Азық-түлікке түрлі химиялық заттарды не үшін қосады, олар ағза үшін зиян ғой, ал азық-түліктер қымбаттай түсуде? Х и мик. Қазіргі заманғы өндіру әдісі, азық-түліктерді жеткізу және сақтау тағамдық қоспаларды: консерванттар, бояғыштарды, хош иістендіргіштерді, өнімдерді жиі ауыстырғыштарды қолдануды талап етті. Өнімнің химиялық құрамын біле отырып, қымбат тұратын өнімді арзанырақ ауыстырғыш дайындау оңай. Сондықтан әрдайым оларға химиялық заттарды қосудан, өнім қымбаттырақ болады деу дұрыс емес. Сіз еритін құрғақ сусын немесе газдалған, лимон, таңқурай, шабдалы дәмі мен иісі бар концентратта дайындалған сусынды ішесіз. Мұндай мөлшердегі табиғи шырын көп ақша тұрады. Антиоксиданттар майлардың ашып кетуінің алдын алу үшін майларға, сүт өнімдеріне қосылады. Өкінішке орай кейбір қоспалардың зиянсыздығы күмән тудырады. Сұрақ. Қант денсаулық үшін зиян дейді. Дибет, тісжегін, семіруді туғызады. Осы рас па? Д и е т о л о г . Қанттың өзі емес, біз қолданатын қанттың мөлшері зиян. Қант сусындарды, кәмпиттерді, тәтті нандарды, басқа да тәттілерді дайындау үшін қолданылады. Біздің ағзамыз ферменттердің шектеулі мөлшерін бөліп шығарады, сол себепті артық көмірсулар майлы тінге айналады, қант ерітіндісі — түрлі бактериялар үшін таптырмайтын орта. Глюкоза ағзаға түсу үішн көп жеміс жеу керек, ол дененің тіні мен жасуша құрылысы үшін қажет, өз рационыңда жоғары қант консентарциясы бар өнімді шектеп, оларды сирек жеу керек. Х и м и к. қантты ауыстырғышты синтездейтін: сахарин, аспартам, ксилит тамақ өнеркәсібі саласы бар. Оларды диабетпен ауыратындар диеталық тамақтану үшін қолданады. О н к о л о г . Қантты синтетикалық ауыстырғыштар да канцероген рөлін атақара алатыны анықталды. Осылай сахаринді жапай қолдануға тыйым салынды. Көптеген синтетикалық бояғыштар обыр туғызады. Е121 — цитрусты қызыл , Е123 — амарантты қолдануға тыйым салынды. Тыйым салынған Е240 консервант — бұл формальдегидтің 40%-дық А формалин деп аталатын сулы ерітіндісі, онымен көбінесе импорттық тауықтың сан еті өңделеді.

Сұрақ. Егер тағамдық қоспалар жиі зиян болса, соншама қосудың қажеті не? С а ра пш ы. Көптеген қоспалар сыртқы түрін, дәмдік сапасын жақсартады, сақтау мерзімін арттыруға әсер етеді. Олар адам үшін зыянды емес. Әлемдік нарықта өндірістік тауарлар сапасы үш санаты бастапқы шикізатпен, өндіріс технологиясының ерекшелігімен ажыратылады. Бірінші санатты өндірістік тауарларда арнайы қоспалардың мөлшері мен түрі қатаң регламенттелген. екінші санаттың сапасы импорттаушы елдің талабын ескере отырып қатаң емес бақыланады. Үшінші санаттағы тауарларға арнайы қоспаларды қолдануға көптеген шектеулер қолданылмайды, олардың өзіндік құны мен бағасы төмен, сондықтан оларды шығару қаржылық жағынан пайдалырақ.

Сұрақ. Тек көңді ғана пайдаланып өсірілген жемістерді экологиялық таза жемістер деп есептеуге бола ма? Ф е р м ер . Егер жемістерді көңді қарқынды себумен өсіретін болса, жемістерде нитраттардың мөлшері көбейеді. И нф екци он шы. Көңді көп себу өнімнің гельминт жұмырткаларымен және басқа да ауруды қоздырғыштармен ластануы мүмкін. М ей р ах ан а ие с і . Мейрамханаларда бағалар жоғары, өйткені өз денсаулығын ойлайтын, талап қойғыш клиенттер үшін біз азық-түлік сапасын талдау нәтижесінің сертификаты бар өнімдерді ғана сатып аламыз. Д ә мх ан а ие с і . Егер біз экологиялық таза өнімді сатып алатын болсақ, онда біз жоқшылыққа ұшыраймыз. Бағасы жоғары болғандықтан, оны ешкім сатып алмайды. Сұрақ. Егер олар адам денсаулығы үшін зиян екенін білсе, фермерлер неге пестицидтерді қолданады? Ф е р м ер . Ауыл шаруашылығы — өте бейнетті өндіріс. Өсімдікті үнемі қопсытып, шөбін жұлып, суару керек. Ал жұмыс қолы ауылда жоқ, бұдан басқа бірнеше рет қолмен жұлу, аз төлейтін еңбек — өнімнің өзіндік құнын арттырады. Арам шөптермен күресу үшін гербицидтерлі қолдануға тура келеді. Улыхимикаттар ауыл шаруашылық дақылдарының зиянкестерімен — колорадо қоңызы, шегірткемен және басқалармен күресу үшін қолданылады. Жаздың ішінде зиянкестердің бірнеше ұрпағы шығады, сол себепті өңдеуді қайталауға тура келеді. Ғ а л ы м . Зиянкестермен күресу үшін жаңа биопрепараттар құрылды, оларда улы химикаттар жоқ, бактериялар мен зиянкестердің табиғи жаулары қолданылады. Ф е р м ер . Бұл препараттар дүкендерде жоқ, мекенжайы белгісіз, қайдан алдыруға болады, олардың бағасы да жоғары шығар? Ғ а лы м . Бұл жарнаманың, өткізудің мәселесі, ол ғалымдардың емес, сауда қызметкерлеріне қатысты. Бұдан басқа химиялық тыңайтқыштардың орнына жартылай сидерат дақылдарын қолдануға болады. Бұршақ тұқымдастар азотты жақсы жинақтағыш екені белгілі. Оларды ұзын бойлы, тез өсетін дақылдарға қосымша себеді. Олар дақылдардың көлеңкесінде дамиды, негізгі дақылдарды жинап болған соң немесе ерте көктемде жерді жыртып тастайды, міне "тірі тыңайтқыш" деген осы . О нко ло г . Адам ағзасында пестицидтердің жиналуы түрлі аурулардың пайда болуына әкеледі. Қазақстан мен Орта Азия аймағында обыр ауруының пайызы тез өсті, өйткені суда пестицидтер көп мөлшерде екен. Н е он ат ол ог . Өлі туған балалардың және кемтар, баяу дамумен туған балалар саны өте көп. Мақта өсіру және өсімдікті дефолианттармен өңдеген кезде оны қолмен жинау - қылмыс. Соңғы зардабын біз әлі нақты білмейміз. Осы жинаушылардың ұрпағымен не болады, балаларының денсаулығы дұрыс бола ма? Ғ а лы м . Егін шаруашылығы мәдениетінің деңгейін көтеру және ғалымдардың ары қарайғы жұмысы бұл мәселені минимумға әкеледі. Трансгенді өсімдіктер өсірілді. Олардың генотипіне бактериядан және жәндік зиянкестерге қарсы токсиндерді өздері шығаруға қабілетті өсімдіктен алынған гендер енгізілді.

Күн тәртібінің төртінші сұрағын талқылауда бірінші кезекте мамандардың пікірі тыңдалады. Ва л е ол ог . Сауалнама нәтижелері бойынша оқушылардың тамақтану мәдениетіндегі негізгі кемшіліктеріне оқушылардың көпшілігі таңертең таңғы асты ішпейтіні жатады, өйткені олар кеш оянады, өзі дайындауға ерінеді немесе кешігеді, телехабарлардың таңғы блогын қарау кезінде кейбіреулер бағдарламаны қарап отырғанда тез жейді. Тамақтанудың тұрақты уақыты жоқ болғандықтан, жеткіліксіз немесе артық тамақтану, тамақты кеш қабылдау денсаулыққа зиянын тигізеді. Ішек-қарын жолы мен бүйрек ауруларымен байланысты аурулардың саны жас ұлғаюмен көбейеді. Бұл дұрыс тамақтанбаудың, су мен тағам сапасының жаман болуының нәтижесі. . Д и ето ло г . Диета дегеніміз не? Бұл сөз тағамның құрамы мен тамақтану режимін белгілейді. Белгілі бір ауруларды емдеу үшін әзірленген 28 емдік үстелі бар екені белгілі. Егер сізде созылмалы ауру болса, онда сіз диетаның көмегімен аурудың асқынуын болдырмау немесе тіпті аурудан жазылып кету үшін қалай дұрыс тамақтанумен міндетті түрде танысуыңыз керек. Алайда, үш жалпы ережені әр адам білуі тиіс. Ол денсаулығы жоқтар да және сау адамдарға да қолданылады. Егер тамақ жұмыртқа, сүт, ірімшік, жемістер, көкөністер, ботқалар, наннан құралса, онда ағза сіздің күшіңізсіз барлық қажетті заттарды алады. 2. Тұрақты тамақтану. Сіздің ағзаңызға тамақты үш сағаттан кейін немесе он сағаттан кейін алу бәрібір емес. Егер таңғы аста шәймен бутерброд, ал күні бойы бәліш желінсе, онда кешкі ас түскі асқа айналады, ал кешкі асты түнде жейді. Толыққанды төрт рет тамақтану қажет: кешкі ас ұйықтағанға дейін 1,5-2 сағаттан кеш емес, ал ұйықтар алдында сүт, шырын, айран ішу керек. 3. Аста сараң болмаңыз. Артық салмақ тойып жеуден пайда болады, бұл қант диабетінің, өт-тас ауруының, жүрек және омыртқа ауруының даму қаупі.

Тамақ — денсаулық кілті.

Шикі, қайнатылып пісірілген, буланған тағамды көп жеңіз, қуырылған, ащы тағамды шектеңіз, өсімдік майларын көп қолданыңыз, жануарлар майын қолдануды шектеңіз.

Сұрақ. Оңтүстікте неге ащы, қуырылған тағаммен тамақтанады?

И нф екци они ст. Оңтүстікте ішек құрттар мен инфекциялар көп, олардың белсенділігі мен тіршілікке бейімділігі қоңыржай ендіктерге қарағанда жоғары. Жұқтырмас үшін тамақты майдың қайнау температурасы 250 °С, ал су - 100 °С дайындайды. Ыстықта тамақ ішкілері келмейді, аппетитті қоздыру үшін ащы дәмдеуіштерді жейді, өйткені олар қышқыл асқазан сөлінің бөлінуін ынталандырады, ал тұз қышқылы бактерияларды өлтіреді. Сұрақ. Тамаққа астық тұқымдастардың өндірілген тұқымдарын қолдану ұсынылады? И нф екци они ст. Өндірілген тұқымдарда биологиялық белсенді заттар, ферменттер бөлініп шығады, сол себепті олар пайдалы, әсіресе көктемде, тамақта дәрумендер аз болғанда. Ары қарай егер уақыт жетсе, оқушыларды қызықтыратын кез келген сұрақтар қаралуы мүмкін.

Мен едәуір еңбек еттім. Барлығын рет ретімен айтамын, бәрін бұлжытпай мойындаймын... Қап, мен жаттығу жасамадым. Жүгіру мен жүруді мойындамадым. Бір күндері қалжыңға мұрша болған жоқ, өз кәстөмімді кие алмадым. Он бес тәулік ашығып, көз алдымда жүдей бастадым. Бұрынғы пішінге келу үшін, маған тіпті аз қалды. .. Жұбайым жедел жәрдем шақырып, - сөйтсе де құтқарып үлгерді. Қорыта келе А.Саниннің "Енді дәрігермен кеңесемін" өлеңін оқуыма тура келді.

Енді дәрігермен кеңесемін, дұрыс тамақтанамын ұйықтаймын.

Демікпемен енді дос емеспін, эспандер мен гантел сатып алдым —" Тәні саудың жаны сау".

Бүгін біз сіздермен бірге жаңаны, даулы нәрселерді білдік, өзімізге басқа жақтан қарадық, Сіздердің дұрыс тамақтану мен салауатты өмір сүруге деген қызығушылықтарыңыз, денсаулықтарыңыз бен сіздердің болашақ балаларыңыздың денсаулықтарын сақтауға мүмкіндік береді деп үміттенеміз.

Конференцияның белсенді қатысушыларына сыйлықтар тапсырылады.

1. Кестені толтырыңыз.

Иә/ Жоқ

10. Су болмаған жағдайда адам өледі, өйткені ағзадағы барлық тіршілік процесі су-тұз еретінділерінде жүреді. Су ағзадан зәрмен, содан кейін қорытылмаған тамақ қалдықтарымен бірге тері арқылы, тыныс алған кезде шығады.

1.4. Көмірсулар................................................................8

4.1. Тағамның энергетикалық құндылығы туралы ұғым………………..…………………..………………23 4.2. Тиімді үйлестірілген тағам. Мөлшерлері мен қағидалары…………………………………………………….24

5.1. Балалар мен жасөспірімдердің тамақтану мөлшерлері мен жас ерекшеліктері……………………………...28 5.2. Тағамдарды аспаздық өңдеу және балалар мен жасөспірімдердің тамақтану режиміне қойылатын санитарлық-эпидемиологилық талап…………………………..28

6.1. Емдік тағамды құрудың міндеттері мен қағидаттары………………………………………………………30 6.2. Емдеу-сауықтыру мекемелерінде емдік тағамдарды ұйымдастыру…………………………………….…..30 6.3. Стандартты диеталар мен нөмірлі жүйе диетасының сипаттамасы………………………………………….31

6.4. Емдеу-сауықтыру тағамдары......................33

16.4. Өндірістік жарақат алудың алдын алу және жарақат алған адамға медициналық көмек көрсету……………………………………………………….54

16.5. Зиянды әдеттер және олармен күрес….55 16.6. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорны персоналдарының жұқпалы аурулары және олардың алдын…………………………………………………..57

18.1. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарының аумағына қойылатын талаптар……………….……60 18.2. Қоғамдық тамақтандыру кәсіпорындарды санитарлық ұстауға қойылатын талаптар……………..60

20.1. Тағам өнімдерін тасымалдау құралдары мен тасымалдауға қойылатын талаптар……………………..64 20.2. Қойма үй-жайларына қойылатын талаптар және тағам өнімдерін сақтау шарттары…………………64

21.1. Тағам өнімдерін аспаздық өңдеуге, аспаздың, кондитердің жұмыс орнына қойылатын жалпы санитарлық-эпидемиологиялық талаптар…………………………………………………66 21.2. Өнімдерді механикалық аспаздық өңдеуге қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар.66 21.3. Өнімдерді жылумен өңдеу және тағам дайындауға қойылатын санитарлық-эпидемиологиялық талаптар………………………………………………………...67 21.4. Дайын тағам сапасын санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау…………………………………………68

22.1. Дайын өнімді сатуға қойылатын санитарлық-эпидемиологилық талаптар……………………………..….70 22.2. Тұтынушыларға қызмет көрсетуге қойылатын талаптар………………………………………………………...71

1. Кейбір тағамдық өнімдердің 100 г. жейтін бөлігінің химиялық құрамы мен энергетикалық құндылығы ( И.М. Скурихин бойынша)…………………………………….74 2. Әр түрлі кәсіптегі адамдардың қоректік заттарға деген тәуліктік қажеттілігінің болжамды мөлшері……………………………………………………78 3. Қызықты сұрақтар………………………………...79 4. Монтиньяк тесті: «Сіз өз денсаулығыңызға қалай қарайсыз?»………………………………………………………...80 5. Ролдік ойын Конференция «Тамақтану, тамақ өнімдерін өндіру және салауатты өмір салты»……………82 6. Сауалнама: «Сіз қанша рет тамақтанасыз?»…...87 7. Қызықты сұрақтарға жауап....................................90

№ 104113851 басылым. Басуға қол қойылған күн 15.02.2016. Форматы 70 х 100/16. Гарнитура «Таймс». Офсетті баспа. Офсетті қағаз № 1. Шартты баспа табағы 7,8. Тираж 300 дана. Тапсырыс № ООО «Академия» баспа орталығы. "http://www.academіa-moscow.ru/"ru 129085, Москва, пр-т Мира, 101В, стр. 1. Тел./факс: (495) 648-0507, 616-00-29. Санитарлық-эпидемиологиялық қорытынды № РОСС RU. АЕ51. Н 16679 от 25.05.2015. "Бірінші үлілі типография" ААҚ баспасымен ұсынылған электронды тасығыштан басылып шығарылды.