Алиф
Өлеңдер

«Алиф»
атты
тұңғыш
кітабына жырлары мен аудармалары енгізіліп отыр. Ақын

шығармаларында адам-қоғам-заман үштігінің қыры мен
сыры сипатталып, оқырманның тосын шешім жасауына,
өзінше түйін тұжыруына мүмкіндік ұсынады.
Тұңғыш кітәбімнің жарыққа шығу

барысында қолдау көрсеткен сыйлас ағаларым
Бекзат Алтынбеков, Мұқатаев Айдос
Ағдарбекұлына алғысымды білдіремін.
Автор.

Түйсіну
Тағдырыма таңырқадым бүгін мен,
Ол да мендей ұсқынсыз...
һәм әдемі!..

Бір қуанып, миллион рет түңілген,
Міне, осындай ақындардың әлемі!
Мынау елге жақпай қойды мінезім,
Болсам-дағы жомарт әрі мәрт көңіл.

Дүниеден дәметпейтін үлесін –
Ақындықты түсінбейді шалт өмір.
Жұмыр басым жарылғалы жүр менің,
Жығылмасым бесенеден белгілі.

Алқымыма жармасады кім менің,
Оны тірлік көрсетеді ендігі.
Келген шығар ірілерге ұқсағым...
Жұрттан сұрап таба алмадым жауабын.

Алыстағы сауалымның тұспалын,
Ғарыштағы ағалардан табармын.
Теріс қарап тыр жалаңаш жалғаннан,
Бәріне де бір сілтедім қолымды.

Ешбір адам арман қылмас арманнан,
Тапқан дұрыс жолымды!

Бесік пен кесік
Тұр әне бесігім,
Әлдимен тербеліп.
Ашқан жан өмірдің есігін,

Шығады күні ертең төрге нық.
Мөлдірей жанары,
Кезеді қияны сенімі.
Тағдыры – домбыра сағағы,

Ал өзі әуеннің көрігі.
Байлап ап періште қанатын,
Ұшады, талмайды сәтке анық.
Кезі жоқ шаршайтын, талатын,

Суыққа бір тоңып,
ыстыққа қақталып,
Ойламай шағын да қонатын.
Ақтарып тоңдардың қабатын,

Жүргенде осылай масайрап
соғады сағатың!

Ей, біздің тым жұмбақ өмір-ай!
Тербелген бесікке ұқсаған...
Жетілсек кетеміз,
Айналып жыртқышқа күстабан.

Ойламай өлімнің һақтығын,
Жүргеннен бол енді сақ бүгін.
Тәңірім екі айтпас әмірін!
Сондықтан бесікті аяла,

Құрметте әруақтар қабірін!
Күрмеу
Кірпігімнен сырғиды күндер үнсіз,
Кірбің көңіл – бір мұңлы, бірде мұңсыз.

Тас жолдағы тас үйдің тұрғыны боп,
Сан мамырды өткердім гүл керімсіз.
Бұл маңайда атамның үйі де жоқ,
Жаба салар есігін ілгегінсіз.

...Басқа біткен жазмышты жазғырамыз,
Тасқа біткен аршадай діңгегінсіз.
Р.S. Даладағы көктемнің жөні бөлек,
Қаладағы көктемдер тым көңілсіз...

Сағынышбасқан
Менсінбей жүріп шағын қаланы,
Үрпек сезімнің дамылдағаны...
Дір етер сәлге, қайран да қайран,

Жүректің ғана қабылдағаны...
Өлеңдерімді өшіріп алса,
Сағынышбасқан әнім қалады.
Көксерек күннің қасында жүріп,

Әзе-е-ер дегенде жаным қалады.
Таңқалғандарым – жапырақ жырлар,
Аңғал арманым орындалады!
Тиек

Барша әлемнің қасіреті көзінде,
Жасы жуған қарашығы тұп-тұнық.
Балалықпен бақұлдасқан кешімде,
ұзатылған көктем жүр...

Мұңайған жапандағы ерке елігім,
Жарасар қайда қалған еркелігің?
Қап кеткен екеумізден лағыл жырдың,
Жолдары жүрегімді өртеді мың.

Ызғарда қауыз жарған қызғалдағым,
Қалды ма аласарып ізгі арманың?
Жоқ, әлде адастырып жіберді ме,
Жаныңды қалтыратқан күзгі орманың?

Алхоры қыз
Түсіме еніп сен бүгін мына менің,
Наздана кеп халімді сұрап едің.
Мен бақытқа жеткендей шаттаныппын,

Болмысыңды көргенге бұла, керім.
Неге екені белгісіз...
шуақ тағы,
Жанды қарып бір мезет шыдатпады.

Ал, соңында ғайып боп кете бардың,
Алхорыға айналып жұмақтағы.
Неге сонша жүректі азаптадың?!
Мың-сан торға қамалды азат халым.

Алақанда аялап өтер едім,
Айналдырып тағдырды ғажапқа мың.
Сұлулыққа тамсанып қанасың ба,
Табиғатпен бөленген жарасымға.

Көз жасыма гүлдеген алхоры қыз,
Нөсер ұлды ұмытып барасың да.
Гүл ғұмырға ұқсап бір тез де өшерміз,
(сезсең егер, өзге мұң, өзге шерміз).

Алхоры гүл түсіме жиі еніп жүр,
Бақта, бәлкім, бейіштің кездесерміз...

Бақытты бол, адамзат!
Студентпіз.
Ол кезде көктем еді,
Сол көктемде сан терек көктемеді...

Бізбен бірге бір жігіт оқыған-ды,
Қыздар оны қашанда бек көреді.
Бірбеткей-тін.
Тік сөйлер тілі бар-ды,

Жігері де құлатар түбі нарды.
Нәзіктілер үздігіп жүруші еді,
Меңзегендей қылымсып «үзіп ал» ды.
Оның басын қай «сайтан» арбамады,

Түсуге бар топырлап торға бәрі.
...Күн ашықта найзағай ойнап берді,
Қарапайым қыз екен таңдағаны.
Сүйреңдескен еріндер дамылдамай,

Сыпсың сөзді күн естіп, қабылдады ай.
Бірақ, жігіт қыңбады біріне де,
Бақытты-тын ол осы жалынға арай.

«Тағдыр маған ауыр сын тағыпты» деп,
Кінәлаймыз бәріміз уақытты көп.
Көрсеқызар көңілге дауа бар ма,
Жүрейікші адамға бақыт тілеп!

Зәм.Зәм.
Зәм!
Зәм!
Жүрегімді ерітті кім?..

Тобылғыдай беріктігім!
Зәм - зәм.
Адамдармен сынға түсу,
ғаламшармен үн қатысу...

Зәм. Зәм.
Сұлулығы жанарыңды қарыған.
Планета: бір есімі – Мағжан!
Зәм. Зәм!

Беу, жайдарман, жайдарман:
нәрестенің кіндігіне байланған;
Текеметтің суретіне айналған;
бассыздардың маңдайынан бәйгі алған!

Зәм. Зәм.
Қарғымақ кім тағдырынан азулы?!
Оқысын да!
Арғымақтың көзіндегі жазуды!

Зәм.Зәм!
Әуел баста бекінгенмен өлмекке,
бірте-бірте айналдым-ау өрнекке.
Зәм. Зәм.

Қара қасқа кеңістік-ай. Мағмұр.
Қара тасқа сыр жасырдым тағы бір.
Зәм. Зәм.
Тысқарыға ұмтылғанмен сағына,

іш жағына сіңіреді Қағба!
Алла!
Зәм-зәм – дыбыс еске салды Алланы.
Дирижердің қолындағы қаламы.

Зәм...
Зәм...
Мистика
Түсім де емес,

өңім де емес.
Екеуінің тоғысы —
жер мен көктің арасы.
Сегіз бейіш қаласы...

Сол шәріптің ішінен көрінеді
бір Ақынның қарасы.
... Музейі екен Мағжанның...
Тұңғыш рет

Жарқыраған шамдардың
сәулесіне шағылысқан
айна барын аңғардым.
Қарап едім айнаға, –

арғы жағы – айдала!
Қалың-қалың арасынан бұлттардың,
Анық басып жай ғана...
Қасым маған қарады:

қабақ керіп ойлана!
Ар жағында – Жұмекен.
Жұматай бар.
Жұбан ағам... өлген әрі тірі екен!

Жейдесінің жағасына кір түспей,
Ең соңында Артығали тұр екен...
Ақындардың армиясы!
Міне, осыны көріп қалып айнадан:

(Әу басында онша сене қоймағам),
оң жағыма бұрылып ем:
Тарихтағы тұғырым ең.
Отсыз қайнап тұр екенсің Тайқазан!

Іле-шала жанұшырып,
Қайратымның сағы сынып.
Хан Кененің басын іздеп,
Күлтегіннің тасын іздеп!

Сорпа ішінен – зор күшіммен:
тауып аппын Нарқобыз!
Мың жылдықтың арасынан,
алакөздің табасынан

жасырғым кеп...
Соңғы қалған дүниемдей,
алар дейсің кім иемдей.
Мұражайдан сыртқа аттап,

тысқа шықсам, тұр екен бір
аспан жақтан Сырттан ұлып.
Дір ете қап!
Көзімді ашсам,

Жерұйығым екен деймін:
Бұл дүниеде өзім қашқан.
Бұл күнде
Сен де жалғыз, бұл күнде мен де жалғыз.

Бір мұң сыйлап кетеді керсағал күз.
Көзден аққан жасыңның құны қанша?
Елге көктем сыйлайтын кермарал қыз.
Сен де шерлі,

бұл күнде мен де шерлі.
Елік жүрек қайыспас ерге сенді.
Сен де іздейсің ол күнді, мен де іздеймін.
Іздегенің алдыңнан келмес енді...

Сен де мұңлы,
бұл күнде мен де мұңлы.
Кекетумен келеміз келте өмірді...
Бақытыңмын мен сенің ең қайғылы

Қасіретімсің сен менің ең көңілді...
Келте
Қайдасың?
Сағындың ба?

Күліп жүр ме миықтан жаның қырда.
Санаса сан жетпейтін сауалдарға
...Шомылдырма.
...Мен саған...

серт беріп ем...
Көңілімнің ескірген дәптерінен.
...Мөлдір өлең біреуге – сордың дәмі...
Біреуге – бақ керуен!

Сол баққа бара берем...
Алакеуім шақтарда алаң-елең...
Жолайырық сәттердің келтесіндей
Аяқталмай қалсыншы... (аяқталмай...)

Шідер
Шұбар ауыл.
Шұбар бел.
Шұбар дала.

Шұбар бұлттан күн күлді мұнарлана.
Шұбартауда жайылған шұбар айғыр
Шідеріне қарады күмәндана.
Жетім бала әкесін сүйе алмады.

Жесір әйел әлдене қиялдады.
Тоқал тамның төріне жасырынған
есі ауысқан өмір-ай қияндағы...
Жастандырып беткейге өз тағдырын.

Жас қабірде жатқан жоқ аз тағылым.
Қас қаққанша қаздиған молаларға
қасқа белден көз тігер қасқа құлын...
Һақтан ризық тілеген жалбарынып,

Қала жаққа сүйреді жаралы үміт.
Қара базар ішінде қара қазақ -
Қара қазан қалыпты аударылып...

Түсінік
Мезі болып әбден жүдеп-жададым
жалғаннан.
Түріктердің кілемінде жатамын

шалқамнан!
Киімдерін жарқыратып киемін
шетелдің.
Тілін дінін ән мен жырын сүйемін

бөтеннің.
Үш тұғырлы: қазақ, орыс, ағылшын
Тілім де.
Үшті-күйлі болып кетсек не қылсын

Түбінде.
Түркі жұртын тамырыма балаймын
Орхоннан.
Көшедегі көшпендіге қараймын

Ақыржалған
Үшбұлақ,
Қасқабұлақ,
Ақбұлағым!

Құлын боп құрағыңнан тартқыладым.
Күбірге көшетін ед(і) жасыл ермен,
іңірде қайшыласа ат құлағын.
Күбірге көшер еді жасыл ермен.

Ерменнің ертегісін ғасыр өрген.
Жасыл қына ентігің басылды ма?
Тарих дейтін тарғылдың тасына өлген!
Жасыл қына ентігің басылды ма?

Ауылды аңсап ақылдым аһ ұрдық, ә?
АҚЫРЖАЛҒАН алқынса алаөкпе боп
Ақындардан арзиды АҚЫРДҰҒА!

Тамы тозып кетсе де, үйі күйреп
Жосалының баурында атым қалған.

Оқшау
Жалқы жыр.
Сүргін іңір.
Оқшау ғұмыр.

Сүйеді сулығыңнан оқтаулы нұр.
Нөпірдің мөңіреген гөй-гөйінен
қала да есіне алмас тоқтауды бір...
Ал мендік сезім — тұйық.

Жүрек — кінәз.
Соны да жүрдек сағат жүдеттің аз.
Далаға тартқансың ғой білгеннен соң,
ауылға өтетінін бір реткі наз...

Жатыр әне бауырда шешей налып.
Келген бе бұрынғы шақ кеше айналып.
Өзге шаруа тірлікте қалмағандай,
От көсейміз тұрып ап көсеуді алып.

(Кейде солай қаламыз кеш ойланып).
Құлтемірдің пернесі әлемді арбап.
Жаратқан түрім осы.
Сол енді Әруақ.

Ауылдағы үй ішінде біреу отыр,
ХХІІ ғасырға сәлем жолдап.

Күбір
Құшақтаса егер жердің бедері,
ұмытпас мені ұлар күн.
Отызға келіп өлгім келеді...

... сұмдық өлермен шығармын.
Кім білген бұлай тіл қатарымды
Айналдым, менің айналдым!
Көріп қап түнде үр жамалыңды,

көзіңе сенің байландым.
Аршта балқып үрім қанаты,
Құлын әндерім құрақта.

...күбірлегендей құлаққа.
Ойласа бәрі өстіп ойласыншы.

Осы жырымды естіп қоймасыншы,
түсінбей жүрген қанша адам...

Жаулығы түннен.
Жадағай елес...
Ажалым менің (ғазалым менің) сабырлы.
Сүйемін сені!

Жоқ олай емес.
Бар еткен сені Тәңірді.

Сыбырлап оқы.
Тсс...
Ұшақ қанатындағы ой
(экспромт)

Темірқанат етіп асу арманды,
Адамизат қайтеді енді қалғанды.
Баспалдақты менсінбеген тұрғындар,
Аспан жақты уақытша жалға алды.

Ұшқыр кеме әуеге атты халықты.
Сірә, ел де қара жерден жалықты.
Шүберекке түймесе де жүрегін,
Стюардесса шашын түйіп алыпты.

Басым бұлттан сәл асқанда дәл қазір,
Арғымақтай атойлайды арда жыр.
Жанарымнан жалған күліп қалғанда,
Қабағымнан аунап түсті он ғасыр...

Өткеніңнің болмайды енді көмегі.
Мекеніміз қазір бұлттың бедері.
Сүремін мен мезетімді шамалы.
Біз өмірден биіктеміз себебі.

Қас қағым сәт бесігіне бөледі.
Болар шақтың бимағлұм дерегі.
Көрімізден көрік іздеп жүргенде,
Өлім бізден сырт айнала береді.

Біз өлімнен биіктеміз себебі.
Браво!
Самолет қонды.

Алматы қазір...
өзгерген шығар.
Өйткені, біз де
Ешкімге бүгін сенбейміз.

Көз жазып қалар кез келген шығар,
Нұрлы кештерге шөлдейміз.
Алматы қазір...
бәденсіз шығар.

Өйткені мен де
Ажырап барам реңнен.
Терек біткені сәлемсіз сынар
Сан пиғылдардан түнерген.

Алматы қазір...
жылайтын шығар.
Өйткені ол да жесірдің күйін кешеді.
Бәз біреулерге ұнайтын шығар

Рандевуиімен кешегі.
Алматы қазір...
аласа шығар.
Өйткені оны келімсек келіп жүдетті.

Кабак біткені «тамаша» шығар
«Қақ жарып тілген» түнекті.
Алматы қазір... сол қалпы шығар..,
... ия?...

Өліара
Жиырма бесте сұлтаны едім жігіттің.
Әр кезеңнің болады-ау өз зауалы!
Екі көзім қыр соңында үміттің,

ет жүрегім баяғыша жаралы.
Мағынасыз аз ғұмырын мәңгі деп,
әрнені аңсап жанұшырды әлдекім.
Жатбауырдың жанарына жәудіреп,

көшеде жүр қайырмасыз әндерім.
Ыстық жас боп жүзімді өртеп төгілдім,
Өлді деуге мойынсұнбай өр кеудем.
Хәлін сұрап келген екем Көңілдің

жаназасы шығарылып жерленген.
Аласұрып алжасты да түйсігім,
Албастының ерінінен өбем деп.
Күбірі боп естілетін күйшінің,

Күндіз түні құлақ түрем,
Өлең жоқ!

Алауменен ойнаған әңгүдік анау.
Мынау оттың демінде демігіп тұрған
Талай қыршын ғұмырдың тағдыры бар-ау!

Жексенбіде өтетін ән қылып адам.
Мәңгі бірге болуға серт беретіндер
Көздің нұрын төгеді талдырып оған.

Жаһаннамнан кеп жеткен жаңғырықпысың.
Көкзеңгірді күрмейтін тас төбеңе кеп
Көгаршындай қонады мәңгілік құсың.

Солдаттарға кешегі зарды ұмыт десе.
Қаңыраған тірліктен баз кешетіндер,
Жамыраған жұлдыздай қаңғырып кесе...

Сандардағы қасірет мәнді ұқсаңдар.
Бейбіт күннің мәңгілік емес екенін —
Мәнсіз ғұмыр иелері

Кәрі көктем
Бозқараған үміттер бүр жарыпты.
Жапырақтың бетінде жыр қалыпты.
Диуанаға бәрі өлең боп көрінер,

Сау адамға бұл өмір бірқалыпты.
Биші қайың қыздай боп ырғалыпты.
Ескі адырдың ескі әні тыңдалыпты.
Ақын жүрек жалықпас таңданудан,

Сау адамға табиғат бірқалыпты.
Ұры уақыт желкемнен ұрланыпты.
Жағасында жейдемнің кір қалыпты.
Әлем алжып барады күлкім келді,

Сау адамға айнала бірқалыпты.
Құрақ бала бұлақтан құр қалыпты.
Жесір көктем жаспын деп бұлданыпты.
Өңі ғана жасарған кәрі жалған

Шашылған шумақтардан
Кіл сұрықсыз ойлармен арбасып қап.
Шіркін жүрек үздігіп, таңға асықпақ.
Бір күнің бір жылыңның көшірмесі.

Ал енді сол тірліктен зор нәсіп бақ!
Ынсап та жоқ нәрсені етеді арман.
Рух, Сіздің құныңыз ол өте жалған.
Көр енді қарыны тоқ бауырыңды

Өлеңді жүре тыңдап кете барған!
Біреудің көп естілді бұрнағы әні.
Ал, біреу өзін-өзі бұрмалады.
Әлемді жалт қаратып үркітпесе,

Сенің өлең жазғаның кімге дәрі.
Қазбауыр
Санасы буланатын сайран десе,
опық жейді екенбіз ойдан неше.

Әттең өлең дегенге селт етпейді-ау,
далабтың иісі сіңген қайран көше.

Аманат
Сағынышқа көңіл болса жылынар,
Сол көңілді өмір де жоқ ұғынар.
Елге қашан барарымды білмеймін,

Кел де ботам жүрегімді жұлып ал.
Үмітімді бір аунатып жерленген,
Күндерімді бейуаздарға шерленген.
Көз алдыма бір келтір де, құлыным,

Жүрегімді суырып ал кеудемнен.
Тас төбемнен түсе бермес жарық көп,
Жанарыңмен тас түнекті жарып кеп.
Жүрегімді сағынышқа орайын

Уысыңа қысып ал да алып кет!
Нала
Көздерім жылауға ерік бер,
Жарасы жүректің қанады!

Өксіген өмірім ерітер,
мұз болған іштегі жараны.

Наз көңіл жан-жаққа елеңдер,
Жасыма жуылған жанарым...
«Ер жігіт жылады»,- демеңдер,
Себебі мен әлі баламын.

Жылаудан қаласың сал болып,
Қатты екен қайғының кеселі.
Жүйкең де кетеді дал болып,
Көз жасың көмейді теседі.

У болып қайғының араны,
Бауырым барады езіліп.
Шаршаймын, өзегім талады,
Тағдырдың торына кезігіп...

Наз көңіл жан-жаққа елеңдер,
Жасыма жуылған жанарым...
«Еркексің, жыладың», - демеңдер,
Өйткені, мен мәңгі баламын!

Бағыштау
Жапырақтар - жүректің көшірмесі,
Сайтанның көшірмесі - сайқал адам.
Тұрсын Жұмаштан.

Түсіндірмей ӨЛЕҢІҢНІҢ бағасын,
Аспаныңа көз қададың бекініп.
Арш баққа асыққанда ағашым,
елсіз жерді қыймағаның өтірік.

Абыройдың «абаданы» боп жүрген,
Кеудесінде дат басатын медалі.
Топастарға есі кеткен ел бірден,
түсінуге тырыспады СЕНІ әлі.

Ақындардың АҚДҰҒАСЫ ең үстем!
Біреулерше ренжімедім жеріме.
Отызымда аппақ қанат ПЕРІШТЕМ,
Таң алдында алып кетсін мені де.

Тіршіліктен таба алмадым барқадам.
Аспан құлап кеткен екен арқама!
Естен кетпей жүргеніме таңқалам,
«Сау адамды жынды етер ортада».

Алыс жаққа жете алмаумен аңсаған,
Жабықтым-ау қу жаныма жыр сіңбей.
Жапырақтай жүрегімді шаршаған,
АЖАЛ ДА ЖҮР (Адам да жүр)

Қоңыз
Тәңірімнің төгілгенмен арайы,
Адамзаттың ақша боп тұр жетегі.
Кеңседегі кеңкелестің талайы,

бастығына сүмең-сүмең етеді.
Жер бетінде қаны кеппей Абылдың,
Қабылдардың көріп жүрміз өнерін:
Тәнін сатып ұяты өлген жәһілдің,

Ар-ұжданын қайда апарып көмемін?!
Ібілістің іштен үнін ұлытып,
Қай кезде адам Һақ Алласын сүйе алды?
Аманат боп келген жанын ұмытып,

Кеше досым несиеге үй алды.
Дүниені өле сүйю – тағылық.
Соны неге түсінбейді бейсана!
Ақшасына құдайындай табынып,

Жармасқан алқымыма көп әлдекім,
Өзіңе бодан жүрек обал дедім.
Қайтқанда қияметке қарсы алады,
айтқанда қайырмасы жоқ әндерім...

Арзу
Берсең бер, бермесең қой баспанаңды,
Сонда да тастамаймын Астанамды.
Қасым.

Астана көшті Арқаға қарай
Қасым да көшкен
қас-қағым сәттен бақиға,
Қасымда өскен қалалық жандар

Қасымды қайтсын?!
Мәңгілік жырын оқи ма?
Мінезі тарпаң,
Тағдыры егіз,

Көңілі сүттей,
Бірі едік біз де текті ұлдың.
Баспана бермей сенделтсе-дағы
ақын халықты,

Астана жаққа бет бұрдым.
Базынамды айтып баз кешкен елге,
шенділерге де,

Үнімді кімге естіртем!?
Мен түгіл кеше даланың даңқты
ұлдары кеткен,
Барақат таппай бес күннен!

Жалғанға жауһар жырларын төгіп,
Жасындар үлгі
талайға көрсетеді әлі!
Астана жұрты қаңғыртпаса екен,

Қасымдарымды...
Пәтерін бермесе-дағы!!!
Бояу
Көктеңбіл күнге

көксеңгір аспан қарайды.
Адамзат қайда асықты.
Майда жал желге
ақселеу шашын тарайды.

Ақжауын көңіл жасыпты...
Шайға да зауқым соқпай жүр,
Бәйгіден келген шайкүрең атым есімде.
Кермеден алып керторы бетке тақаушы ем,

Бақ пенен сорымыз бес елі,
Жанымыз бақиға бергісіз.
Бір кезде рухым да көшеді,
Қай күні екені белгісіз...

Ақындар рухына бағыштау
Түн көлеңкесінің ұйыған кезі.
Үстел үстінде қағаз, қалам,
жанып тұрған шам...

Жанымда шырақ,
сәулесін сыйлап жарық қылатын.
Жадымда сұрақ
әуресі қинап қамықтыратын.

Қараңғы төрді
бөлеген нұрға шамшырақ көзі,
Кеудемді жырға,
шабытты шыңға қарық қылатын.

Шалқысын сезім! Тасысын сия!
Толғасын қалам!
Кірбің көңілім
жабырқамасын болмасын алаң.

Өшпесін шырақ
қуатын сыйлап асыл жандарға,
Қылса екен тағдыр
ақын халықтың ордасын аман!

Үзік
Әке,
тым жүдеп кеттің сен
анам кеткелі.

Оңынан шықса екен деп жүрмісің амал
дәптері.
Сен мені бақытты қылдың ғой.
мен сені

бақытты қылуға шамам жетпеді.
Әкешім,
Кешіргін опасыз балаңның қатесін.
Бір күні анамның соңынан кетесің.

Кеткен соң мәңгілік мұратқа жетесің.
Ұлыңды қалдырып ұятсыз мекенге,
қызартып жалғанның шекесін.
(Апыр-ай! Не деген кекесін!..)

Әкетай,
Мен әлі жүрмін ғой өзіңе еркелеп.
Санамды ит-ғұмыр – өртеді от.
Ол жақта анам жүр, бұ жақта адамзат,

Әкем-ау,
Жетпісті алқымдап қалсаң да,
Жетпедің мәңгілік аңсарға.
Қызым деп, ұлым деп көлікке

Мініп ап түстің-ау сарсаңға.
Әкешім менің...
Күйіну
Ар-ұждан жоқ бүгін адамда

Ақиқат бәрібір жеңбейді.
Қойторы, қортықтау қоғамға,
Ештеңе дегім де келмейді!
Тәңірім жырла деп жақ берген,

Ал одан не ұттым?!
Ұтылдым.
Етіме таңбасын сап берген,
Бетіне заманның түкірдім!

Өмірім, ұлыңа өгейсің,
Басымда жоқ әлі баспанам.
Тасбауыр тірліке не дейсің?!
Ақынын талақ қып тастаған.

Ән салайын ба?
Көктем. Жазда. Күзде де.
Қаңтар айында.
Шарасыздың шабытын шақырып алып,

Сәл жымиып домбырамды қаңтарайын да.
Летаргия
Паркетте.
Кінәсіз қабырғаларды жеп қоя жаздап

көзіммен.
Өзімді қалдырып өзіммен.
Оңаша бөлмемде ой кешіп көз ілгем,
Біртүрлі сезіммен.

Біртүрлі төзіммен...
Түскенмен құрыққа.
Бағынбай бұйрыққа,
Ырыққа.

Оңаша бөлмемде тығылып
уақытша өлімді аламын сыйлыққа.
Осылай.
Досым-ай, қадірсіз.

Ессіз деп топшылап
мені де жоғалтып аласыз қазір сіз.
Аржағы мәлімсіз.
Ал уақыт не деген сабырсыз.

Жазарманның өлеңіндей күшеншек,
жарнама өмір баппен жайлап азғыр да.
Жұмырыңа жұта салғын үш өлшеп,
Дақ түспеген жүрегімді жазғырма.

Мақтан
Назасына жиі ұрынған осалдың,-
Бар жазығым илікпейтін асаумын.
Астамдығым – ақ көңілім шығар ол.

Қайда бастап барады екен мына жол...
Күресінге қимайтұғын жыр жаздым.
Сабаздығым, -
бір қазақтай сырбазбын.

Салған әнім – тамырлы ғой тамырлы.
Аңғал жаным –
бір сабырсыз, сабырлы.
Айтқан сертім –

беріктігі еменнің.
Кемелдігім – шым түбіндей тереңмін.
Елесімде мезіреті таңдардың.
Мен есінде мықтап қалам жалғанның.

Біреудің табынғаны дарақ екен,
Аллаға серік қосқан, пұтқа иіліп.
Жаратқан түрлі азапқа салады екен,
Қаһарға ұшыраған жұрты иіріп.

Қоспалар кіргеннен соң дінімізге,
Адасып тура жолдан, дін бұзылар.
Дініңе қайтам десең, ғылым ізде,
Білекті – бірді, білім – мыңды жығар.

Отан деп нұрлы жүрек туламай ма,
Болмайды ақиқатты айта кетпей.
Тамырсыз бәйтерек те қурамай ма,
Таухидсіз ел – тамырсыз бәйтерек қой.

Менің арқам деп ешкім айта алмайды,
Тәуелсіз етсе бізді Тәңір етті!
Дұғасын пендесінің қайтармайды,
Ол – Алла, Мейірімді, Әділетті!

Азатсың, болар талай, алда сынақ,
Сондықтан өз ұлтыңның арын сатпа.
Расулдың сүннетіне жармасып ап,
Құдайдың Құрандағы заңын сақта!

Қыз Жазық
(ретроспектив)
Бұл болыста Жазық есімді зағип,
суырыпсалма ақын қыз бар екендігін

бұрынырақта естігенім бар.
Янушкеевичтің сапарнамасынан.
Ол кезде көл пәкизат шағалалы.
Ол кезде ел пәкизат бағаналы.

Шоң, Шорман
жұртын қорып дұшпанкөзден
айнадай тап таза еді ау қарамағы.
Жыланбас шолпы таққан бұрымына,

елітіп қылықтының қылығына.
Ерітіп күн сәулесін қыр басына,
өлеңнің мейрің қанған тұнығына.
Төркінін сан тарихтың терең алсақ.

Күн мен күн айырығы ерен алшақ.
Өтіпті басымыздан небір заман:
зұлмат жыл, бодан ғасыр, керенау шақ.

Әр шоқым шежірелі заңғар аймақ.
Сол қазақ ғұмыр кешкен арманайлап.
Мезгілі сәл өзгерек демесеңіз,
көзіңе тізбектелер андағайлап.

Айбары асқақтаса хан Кененің.
Желкенін еркін керіп ән кеменің.
Қыз Жазық намысындай
Алты Алаштың

Төгіпті төңірекке зәрлі өлеңін.
Өз елін қойша қырып қанағасын.
Аштырмай бай манаптың оразасын.
Шер бүркіп қу таяқтан сұлтандардың

тірідей шығарыпты жаназасын.
Құдайдың құзырынан әмір келсе,
тентекті тезге салған тәлімгерше.
Көрсоқыр көзі ашыққа тәлім айтар.

Тұлғасы пайғамбарша тәңірленсе.
Е, жалған тауаныңа тәбділ қанша.
Адам ақынға айналар тағдырланса.
Жырлапты Алатауда ақын Жазық.

21-і. Дүйсенбі. Түн іші
Анна Ахматовадан
21-і.
Дүйсенбі.

Түн іші.
Астана.
Көкмұнар көмуде.
Бәз біреу жар салып, - дұрысы

«Махаббат бар, - депті, - өмірде!»
Сенеді.
Пенде ғой жәудіреп.
Бір бақыт, жер үсті, бір қайғы.

Жүздесу.
Қоштасу.
Сан жүрек
Махаббат жайлы ән шырқайды.

Біреуге тылсымнан хабар кеп,
жанына тыныштық орнады.
Кенеттен қамығып алаң боп,
айығып кеткенім жоқ әлі...

Мына сіздің не айтқыңыз келеді?
Сұлулықты баян еткен ақ көйлек...
Алақаннан жауын иісі өнеді:
"Сезімдері сәби сынды пәк қой ",- деп.

Мына жолдар не айтқысы келеді?
Махаббаттың мейрамына нұсқады.
Бұлт ішінен жұлдыз жанып сөнеді,
Тамшы күліп терезеңнен тысқары...

Шырағдан
Қарапайым заттардан сабыр іздеп,
Қас қарайса кеудеміз жанын үзбек...
Періште көр түсіңде терезеден,

Пеш түбінде алаулар жалынбыз деп.
Шырағдан күзеткен қараңғы түн:
Ол да біздік ғұмырдай қараңғы тын.
Тағдыр менен тағдырдың басын қосып,

Сәуле болып санаңда жанам бүгін.
Бал шақтардың тәттісін, тұнықтарын;
Қағидасын фәнидің ғұрыптарын;
Біз өртеген өкініш өткенің мен,

Аққу қанат пейілмен әзілдесіп,
Лүпілінен жүректің ән үндесіп.
Кектескеннің кегін де кешір жаным,
Бізді кешкен пенденің бәрін кешіп.

Мен берген түн кілтінен сағым іздеп,
Қас қарайса кеудеміз жанын үзбек.
Періште көр түсіңде терезеден,
Пеш түбінде алаулар жалынбыз деп...

Қоштасу
Қоштасар сәт келді, достарым!
Гитара шаршады.
Тынықсын.

Назырқау, сағыныш астарын,
жеті ішек ұғынбай кім ұқсын?!
Жолдардың көкшимай дастанын
сезінсін.

Кеудеміз шынықсын.
Жеті ішек шырқаған саздарын
дәл біздей түсініп кім ұқсын...

Қоштасар сәт келді, бауырлар!
Тосады қайсыңды қай тағдыр?
Жүгіміз жеңілдер,
Ауырлар,

Қоштасу вальсін айтам бір.
Ақиқат аулына адымдар,
Санаға тамызық ой жаңбыр.
Достасу үшін де, наныңдар.

Қоштасу вальсін айтам бір.
Самайды ақ қырау шалғанда,
Қоштасу әніне салам ғой.
Көктем қыз бет бұрды маған да,

Күз еріп, жаңарды санамда ой.
Ару кеп қолымнан алғанда,
Оған да бір жауап табам ғой.
"Елуге енді кеп қалғанда,

Жиырмадан асқаның обал ғой..."
Көлге барып қайтайықшы
Әлдекімге айтамыз деп ән ізгі,
Әлденеше тоздырғанмен дәлізді.

Әлдеқашан өтегенмен қарызды,
Тағдыр бізді елемейтін тәрізді...

Жыл құсындай жылдар ұшып не түрлі,
Дос та көп еді.
Сетінеді.
Не тынды?

Балапаның қанат қақты.
Бекінді.
Уақыт беттен сүймейтұғын секілді.
Ғұмыр бақи дәлелдеумен бағаңды,

Өзің емдеп, өзің жазып жараңды.
Серіппедей сергіткенмен санаңды.
Қас қарайып, түседі екен қараңғы...
Шұлығында тығылсақ та тұрмыстың,

Жұмырында жұтылсақ та жұмыстың.
Жүзінде ойнап жүгірсек те қылыштың,
Көлге барып қайтайықшы бір үш күн.
Өткеріп ап елегіңнен өткенді,

Кімдер сатқын,
Кімге жаның кектенді.
Кешірумен,
Кешуменен өткелді,

Қамыстай боп су бетінде көктеген.
Әне кетті,
Міне кетті,
Кетті Өлең!

Сәбидей боп еш қасірет шекпеген.
Бала болып ойнайықшы отпенен.
Әне кетті.
Міне кетті.

Кетті Өлең!
Сәуірдегі сейіл
Соңғы қар да қимай еріп қоштасты,
Оның мұңын түсінсін кім,

білсін кім?!.
Терезе жақ...
Рояль үні астасты орманменен
есіттім де күрсіндім.

Жұмбақ әуен қалықтайды сыр бермей,
Керімсал жел еркелетті бөктерді.
Менің қызым ұзатылып үлгермей,
Ұзатуда рояльда ойнап көктемді...

Жігіттер - ай!
Қозғар шақта мұңды мұң,
Дидарғайып сәттерді естен шығармай.
Көктемнен соң сүйер дейсің күзді кім,

Рояль - тағдыр сыңсып барып тынардай...
Осы мезгіл.
Осы әуен.
Желемік.

Бейкүнә қыз бармағынан бал тамды.
Біздерге де қоштасар сәт келер ұқ,
көктем қылып өткергенмен әр таңды...
А.Межировқа

Әнменен толтырып жүректі,
күйбеңді мәз-мейрам қылдырып;
Ұмытып тар қапас түнекті,
ә -ә - әп - әйбәт аулаға ұмтылып;

Жадаған тірліктің төріне
қалаған есіктен ұмсынып.
Алтынмен апталған орынтақ
буына елітіп тұншығып.

Жоғалған бақытты шақырсақ,
Есіміз бір кіріп,
бір шығып!..

Сондағы шырқалған саздар - ай!
Аңғалдық аңқыған жазғы арай.
Аздаған ақылсыз болса да,
Маздаған сезімді қозғады - ай.

Ізгілік нұрымен үздігіп,
Қайғыңды қайғыңмен жазғаны - ай.
Жаныңды жылытып шараппен,
немесе алаумен талғамай...

Түнгі зал шамдары жарқырап,
Жарқырап тылсымнан ән құрап.
Көңілден, шарпыған пейілден,
пәкизат бір үміт қалтырап:

...Сәл үнсіз сыңсыды сәнді бақ...
Әнменен толтырып жүректі,
күйбеңді мәз-мейрам қылдырып.
Ұмытып тар қапас түнекті

ә -ә - әп - әйбәт аулаға ұмтылып.
Жатаған тірліктің төріне,
қалаған есіктен ұмсынып.
Алтынмен апталған орынтақ

буына елітіп тұншығып.
Жоғалған бақытты шақырсақ,
Есіміз бір кіріп,
бір шығып!

Тастүнек.
Айтқаның айдай кеп,
сәулені іздейтін жүрек жоқ.
Көңілдер ашылмас шайдай боп,

өмірлер сыйламас жігерлі от.
"Өткенге өкпе жоқ" дейтіндер
жарықтың мехнатын қайтеді.
Кектескен самарқау кей түндер,

әл-әзір бітпейді-ау, әй, тегі.
Жетелеп ақ таңға ақ арман,
Елемей күншілдің әлегін.
Сенім мен үміттен нәр алған,

өзім де дәл сендей пәк едім.
Ал, қазір түк те жоқ.
Жым-жылас.
Сол жарық жұлдыз боп ағыпты.

Ізгілік орнына сырлы наз,
өткенге өкініш таңыпты.
Қалғаны – жымиыс, кекесін,
соңында өршіген кермек мұң.

Әйелдің қызартқан шекесін,
ұяты боп қана өлмекпін.

Блуадағы байқау балладасы
Франсуа Вионнан
Бұлаққа келіп шөлдеп өлемін.
Жымиысымды шерге көмемін.

Ермек екен ғой еңбек дегенің.
Бейнетіме де сергек келемін.
Өзімнің үйім – біреудің оты,
Ал өз отаным – біреулердікі...

Дым білмейді екем – білерім осы,
Ғайыпқа сену – күмәннің басы.
Мырзасы болып бір күндігімнің,
Мойындалып ап сүргінде жүрмін.

Мәрттікті текшеп сараңдықпенен,
Үмітсіздіктен адалдық көрем.
Аязда жүріп май гүлін сұрар,
Қайыршы кейпім байлығым шығар.

Жаураған жүрек жалынның демі,
Серелі мұздан жаным гүлдеді.
Мырзасы болып бір күндігімнің,
Мойындалып ап сүргінде жүрмін.

Күту
Адам төзгісіз салқындық,
Деміңнен бу шығар тәрізді.
Жүректі қартайтып, марқұм ғып,

Көздерің сол қалпы: жаны ізгі...
Ғұмырың сілтідей тыныпты,
Несі бар?!
Сабыр ол – бейіштен.

Сезімің күтуді ұмытты,
Азапты күндермен, кейіспен.
Ұмыттың күтуді тағатсыз,
Сәт сайын жеңумен дертіңді.

Күйіңе күйініп тағатсыз,
Ерікке жібермей еркіңді.
Есік жақ қағылса кенеттен,
Есітсең біреудің адымын.

Со кездер, со кездер сені өпкен,
Тыңдатар тағдырдың наз үнін...
Ұшы да, бұл күйдің шеті жоқ,
Жетім күн әлдене ұқтырсын.

Дәл мендей ішіне бекіп от,
Әлдекім өзіңді күттірсін!..

Күт мені
Константин Симоновтан
Мен бір күні ораламын,
тек күте біл тағатсыз.

Сары жауын боп қарамағың,
мұңайтса да жауапсыз.
Сартап болған шіліңгірде
қар бораған шақтарда.

Өзгелер де бүгін мүлде
ұмыт болып жатқанда.
Хат үзіліп түгесілсе,
көз көре алмас маңдардан.

Бірі қалмай күдер үзсе,
жарыместеу жалғаннан.
Мен бір күні ораламын.
тек күте біл ардағым.

Секемшілдеу жорамалың
түсірсе де салмағын.
Күте-күте шаршағанда
ұлым менен анам да

Достарым кеп қоршағанда
мен тұрайын санаңда...
Мені жоқтап татқанында
нарт қызыл шараптан.

Бір егіліп ақтарыл да
айналып кет о жақтан.

Мен бір күні ораламын.
Сан ажалдың кегіне.
Тауысқандар бар амалын
жалт қарасын шегіне.

Шын сүюдің қасіретін
Бөгде қайтып ұғынсын.
Менің әлгі өсиетім
Болып тұр-ау бүгін сын.

Мен бір күні оралдым да.
жасқа толды көздерің.
Тізбектелді көз алдымда
мені күткен кездерің...

Адасқақ
Вислава Шимборскаядан
Мезгіл-мезгіл өз бойыңнан аластап,
Жаныңменен қауыш қайта адасқақ.

Күндер-күндер ұрлайды оны өзіңнен...
Жылдар-жылдар таса қылар көзіңнен.
Таңданысы құрлы болмай сәбидің,
Пілте шамы өшіп тынар фәни күн...

Жихазында жасырынып үйіңнің,
Өкшесінде өксір аяқ киімнің.
Жауап қатпай берілмеген бағамы,
Сенің жаның — сауалнама бағаны.

Бірде айтылып, бірде айтылмас бәкене,
дауыс емес, үнсіздікпен етене.
Ауырсынып қалғанымда жан-тәнім.
Алыстарға кетті ме деп қорқамын.

Өлерменннің қожайыны емес ол.
Көрерменнің көзайымы емес ол.
Жұбаныштың көршісіндей боп келіп,
қуаныштың еншісіндей кетті еріп...

Жалыққанда жалт беретін жалғаннан,
зарыққанда жоғалатын арманнан.
Қарағанда көрінбейтін айнадан,
өзіңдей боп қылаңытар айналаң.

Тәбділ етпей тауысқанмен тағатты,
Сол қолына тақпайды ол сағатты.
Мезгіл мезгіл өз өзімнен аластап,
Менде өзіндей, ол да мендей адасқақ...

Түсіме мадақ
Өң-түсімде сурет жазам не түрлі:
Тура Вермеер ван Дельфт секілді.
Мені естиді марқұмдар мен тірің де,

Сөйлегенде көне грек тіліңде!
Көрік қосар бойымдағы көрікке,
Кербезденіп жайғасамын көлікке.
Міне-міне таусылардай қағазым,

Ұлы-ұлы поэмалар жазамын.
Тың тыңдаймын елегізіп алысқа.
Әулиелер құлақ түрер дауысқа.
Адамзаттың сағындырар арманын

Рояль тілін бағындырар бармағым.
Көзін тігіп таңданысқан сан ақын.
Зәу биікке талмай ұшар қанатым.
Құласам да кенеттен кеп төбеден,

Шын бақытты екенімді көрер ең.
Мүсіркеумен құрлықтағы мұңлыққа,
Шым түбінде сусындаймын шындыққа.

Атлантида ашқанымда әредік.
Ессіз жұртта қалмас сірә зәре-құт.
Айыра сап көмес пенен анықты:
Үш күн бұрын жырағытам табытты.

Жанартаудың көзіме ілмей амалын,
Бөгенайы бөтен бола саламын.
Жауығуға міндетті емес жауыр мұң,
Мен бейкүнә сәбиімін дәуірдің!

Қолтаңба
Ақын зағипқа өлең оқып тұр...
Білген бе мұншалық қиналатынын.
Тыңдарман кеуліне тоқып тұр:

Жиып ап иман, ақылын.
Шайыр да сезіп тұр
Оқылған тармағы
Сінгенін түнекке

Ырғағы жаңылып
Кезіп қыр
Келмейді-ау, келмейді іретке.

Тәуекел!
Тәрік етіп бүгінді.
Бұл жырдан күн менен ай түңілді.
Тығырық қамап ап тылсымнан

Өнердің тізесі бүгілді.
Ол өлең оқып тұр...
Себебі, амалы қалмады.
Күп күрең ол көрген жаһұт қыр...

Күп күрең енді оның арманы...
Ал, зағип.
Ал, зағип қырағы.
Жүректе шырқалған мың әні.

Өзіне, көзіне көрінбес
Ақыннан автограв сұрады...

Редакторы: Төкен Әлжантегі
Таралымы: 500 дана.