Бұрынғы заманда «сыңсыма»- дейтін сарт қолы бір мата болушы еді, ұрғашылар көйлек киюші еді. Алдыңғы «сыңсыма» деген - сол, соңғысы - «жылама» деген.

Келін күйеудің үйіне келгенде, сәлем етіп отырады. Күйеудің, туғандары, ағайындары бәрі отырады. Онан соң бір кісі [1] ағаштың басына бір асыл бұйым шүберек байлап алып шығып отырып, келіннің басындағы бүркенген желегін көтеріп, бетін ашып, былайша өлең айтады:

Шыға беріп боқталық!

Қызыққан соң тес пен теріге?!

Ақ сұңқар ұшып айналған!

Жоқтаусыз қалды демесін!

Ертеде бір қатын [ның] бой жеткен қызы болыпты. Екі ботасы бір інгенге тел болыпты. Үйіне бір қонақ қонып: «Қырықтың бірі - қыдыр!»- деп, тойғызып, сыйлап салыпты. Таң сәрінен қатын түрегелсе (тұра келсе), екі ботаны ит-құс тып-типыл қылып кетіпті. Түйе боздап, азынап түр дейді. Сонда қатын екі бүйірін таянып, отыра қалып, дауыс қылып ботасын жоқтағаны:

деп ұрсады екен. Сорқара, Сорты - Сарысу мен Нұраның аралығында «Құлан өтпес»,«Үшкөң»- дейтұғын өзендер бар. Сол маңдағы жер аттары. Көнек Толағай -Сарысу бойында[ғы] төбелердің аттары. Өзге жерден малының сүті мен еті күшті, қуатты болады. Алтай, Қарпықтың қазығы, Тінәлі, Тоқтамбет деген - халықтың жайлау, қыстауы.

1. Абылайдың асында жорғаламағанда,

Атаңның басында жорғалаймысың?! 2. Абылайдан басқа төре - ас еңбегіңді,

Түлкі алмайтын жаман бүркіт - ат еңбегіңді. 3. Аға өлсе, жеңге мұра. 4. Ағайын арасынан (аразынан) ақсайды,

Ат турасынан ақсайды. 5. Ағайын бар болсаң, көре алмайды.

Жоқ болсаң, бере алмайды. 6. Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді

Қатынға қадірім жоқ, етімді көреді. 7. Ағайынның азары болса да,

Безері болмайды. 8. Ағам - алғанша,

Жеңгем - жегенше. 9. Адал бидің елін дау араламайды. 10. Адам аласы - ішінде,

Мал аласы - сыртында. 11. Адам баласы - Алланың добы.

13. Адам жүрген жерде аруақ жүзеді. 14. Адам көркі - шүберек,

Ағаш көркі - жапырақ. 15. Адам құлақтан семіреді,

Хайуан тамақтан семіреді. 16. Адам сөйлескенше,

Жылқы кісініскенше. 17. Адам сөйлесіп танысады,

Хайуан иіскесіп танысады. 18. Адам тілі тас жарар,

Тас жармаса, бас жарар. 19. Адам тілінен ұсталады,

Ат тезегінен ұстады. 20. Адамзатты сөз бұзады,

22. Адасқанның алды жөн көрінеді. 23. Адасқанның алды - жөн, арты - соқпақ. 24. Адым жерде - олжа бар,

Адым жерде - пәле бар. 25. Аз-аздан үйреніп, дана болады,

Тамшыдан жиылып, дария болады. 26. Аз ғана елге жасауыл болма,

Аз ғана асқа бөгеуіл болма. 27. Ай – айдың оты басқа. 28. Айғайласып келгенде, дау озады,

30. Айдан - анық, сүттен - ақ,

Күннен - жарық, судан - тұнық. 31. Айдың бір беті қараңғы болса,

Бір беті - жарық. 32. Айналдырған ауру алмай қоймас. 33. Айран ішкен құтылады,

Шелек жалаған тұтылады. 34. Айт дегенде, ит жүгіреді,

Иттің [соңынан]қызыр жүгіреді. 35. Айтулы достың малы бар. 36. Айылың құйысқандай болсын,

Алашын туысқандай болсын. 37. Ақ болса да ант ішпе, айрандай жұғады. 38. Ақ деген құлда бір шағым қу бар. 39. «Ақ» деген - алғыс,

«Қара» деген - қарғыс. 40. Ақ жалау барда -

Суға түскенде, мәлім болады. 42. Ақ қоянның қалжасын

Адам жесе, тоймасын. 43. Ақ теріні қара теріге айырбастаған. 44. Ақ ұнның наны -

Ақ түйенің шабысына піседі. 45. Аққа – қара жоқ,

46. Аққан суға да бір тосу. 47. Аққу құсқа оқ тисе,

48. Ақпа құлаққа айтсаң,

49. Ақпейілдің аты арып, тоны тозбайды. 50. Ақсақ қой жатып семіреді,

Ақсақ ит жатып үреді 51. Ақсақ қой түстен кейін маңырайды. 52. Ақыл - білім азығы,

Білім - ырыс қазығы. 53. Ақыл жастан шығады,

Асыл тастан шығады. 54. Ақыл жас ұланнан шығады,

56. Ақылсыз бас - аяқтың әлегі. 57. Ақылы жоқ,

Бос белбеу ұрыншақ еді. 58. Ақылы жоқтың - жақыны жоқ. 59. Ақымақ достан - ақылды дұшпан артық. 60. Ақымаққа - тоқпақ,

Аюға намаз үйреткен - таяқ. 61. Ақымақтың тізгіні -

62. Ақын жігіт той бастар,

63. Ала қарғада аласың болсын. 64. Ала қойды бөле қырыққан - жүнге жарымайды. 65. Ала мал ала келер. 66. Алғыс түбі ақ май,

Қарғыс түбі - қара қан. 67. Алды-алдына би болсаң,

68. Алдыңғы арба қайда жүрсе,

Соңғы арба сол ізбен жүреді. 69. Алланың шайтанынан адамның шайтаны күшті. 70. Алма алмадан реңк алады. 71. Алпыс жыл атан болғанша,

Алты күн бура бол. 72. Алтау ала болса, ауыздағы кетеді,

Төртеу түгел болса, төбедегі келеді. 73. Алтын көрсе, періште жолдан шығыпты. 74. Алтынды ала білген бөле біледі. 75. «Алың - алыңмен» - алты сарт аштан өліпті.

«Қошқардікі түседі» - деп, қасқыр аштан өліпті. 76. Алып - алты, жеп-жеті болмайды. 77. Алыс та, атынды жық,

Аясаң, қоя бер. 78. Алыстағыдұшпаннан

Андып жүрген дос жаман. 79. Алыстан арбалағанша,

Жақыннан дорбала. 80. Аман - айтуға,

81. Ана көрген - тон пішер,

Ата көрген - оқ жонады. 82. Анасын көр де, қызын ал,

Аяғын көр де, асын іш. 83. Ант - аумай, ат жүгірмейді. 84. Андамай сөйлеген -

Ауырмай өледі 85. Аңдысқанауыл болмайды,

Есептескен дос болмайды. 86. Аңқау елге - арамза молда. 87. Апы кіріп, күпі шығып. 88. Апырып, жапырып,

Бір тауды бір тауға соғып. 89. Арамзаның құйрығы – бір - ақ тұтам.

91. Арзан би ғылытсыз болмайды,

Қымбат би хиктамсыз болмайды. 92. Арқадағы Абылайдай бол,

Бұхарадағы Даниярдай бол. 93. Арқанның ұзыны,

Сөздің қысқасы жақсы. 94. Арқасынан аяз қысқандай,

Боранның масағы тигендей. 95. Арлы арына қараса,

Арсыз жеңдім дейді. 96. Арпа, бидай ас екен,

Алтын, күміс тас екен. 97. Арпаны асқа санама,

98. Артқы аттың жеткенін

Алдыңғы ат білмейді. 99. Аруақ қанға тояды. 100. Аруана - нардан туады,

Қас бұзақы - қардан туады. 101. Ас - адамның арқауы. 102. Ас - аттынікі,

Той – тондынікі. 103. Аса пайда - пайда етпес,

Пайда етсе де, бай жетпес. 104. Асатпай жатып «Құлдық!» - дейді. 105. Асқа тәлім - мешкей,

Көтке тәлім - ойнасшы. 106. Асты қорлама, құстырар,

Ерді қорлама, тыштырар. 107. Астың аласы -

Құдайдың пәлесі. 108. Астың жақсысы да - айран,

Жаманы да - айран . 109. Асығып басқан –

110. Асық ойнаған азар,

111. Асық ойнаған - ақтық,

112. Асыққан- қалар ұятқа. 113. Асыққан - шайтан ісі,

Сабырлық - құдай ісі. 114. Ат айналып, қазағын табады,

Диірмен айналып шүмегін табады. 115. Ат арыса, тулақ,

Ер арыса, аруақ. 116. Ат аунаған жерде түк қалады 117. Ат баспайын деген жерін үш басады.

Ер көрмеймін деген жерін үш көреді. 118. Ат бауырынан қан етсе,

Қиыспайды туысқан. 119. Ат - биеден,

Алып анадан туады. 120. Ат болар тай - саяққа үйір,

Адам болар бала - қонаққа үйір. 121. Ат - ердің қанаты. 122. Ат - ерінді,

Ер мұрынды келеді. 123. Ат иесі алдына мінеді. 124. Ат пен есектің ақыры бір болса, мінездес болады. 125. Ата алмаған атынан көреді,

Қайтып келіп, қатынынан көреді. 126. Атадан алтау тусаң, бір жалғыздық. 127. Атадан бала астым десе,

Баптан (бастан) төмен туады. 128. Атадан ұл туса игі,

129. Аталастың аты озғанша,

Ауылдастың тайы озсын. 130. Аталасым, атқа мін,

Атасы басқа, аттан түс. 131. Аталы ұлдың кісесі басқа,

Биелі ұлдың боқшасы басқа. 132. Атаның жаман ұлы-малға ортақ.

134. Атан өлсе, қойылар,

Атан өлсе сойылар. 135. Атан өлсе, өлсін,

Атаңды көрген өлмесін. 136. Аттан жығылғанды пері аңдиды,

Далада қалғанды бөрі аңдиды. 137. Аттан жығылсын, жау өлсін.

139. Аты аталмаған жігіттен –

Аты шыққан қу артық. 140. Атың жемқор болса, берді Құдай,

Қатының жемқор болса, ұрды Құдай. 141. Аударыспақ ойнаса,

142. Аузынанақ ит кіріп,

Қара ит шығып. 143. Ауру - астан,

Дау - қарындастан. 144. Ауру батпандап кіріп,

Мысқылдап шығады. 145. Ауру елегенге түстенеді,

Қорғаштанғанға қонады. 146. Ауру емес, жын емес,

Мінезді қалай бағамыз? 147. Ауру кісі күлкі сүймейді,

Ит жүйрігін түлкі сүймейді. 148. Ауру кісі - тырысқақ,

Аш кісі - ұрысқақ. 149. Ауру қалса да,

Әдет қалмайды. 150. Ауруды елемеген өледі. 151. Ауыздан шыққан сез - орнына кайта сыймайды.

Надан шыққан - жеріне қайта сыймайды. 152. Ауыздан шыққан түкірік –

Қайта жұтса, мәкүріп. 153. Ауылдағы молданың ауызы сасық. 154. Ауырып жазылған жан олжа,

Жоғалып табылған мал олжа. 155. Аш атасын танымас. 156. Аш атым - тоқ атым,

Тоқ атым - жоқ атым. 157. Аш бала тоқ баламен ойнамайды,

Тоқ бала аш болам деп ойламайды. 158. Аш иттің көтін сұқ ит жалайды,

159. Ашаршылықта жеген құйқаның дәмі ауыздан кетпейді. 160. Ашаршылықта туған баланың

161. Аштан өлсең де, ата кәдеңді қойма. 162. Ашу - пышақ,

Ақыл - таяқ. 163. Аюды ноқталап мініп жүріп,

Құлдың құрылысынан шошыпты. 164. Аяғы жаман төрге шыға алмас,

Жеңі жаман ас іше алмас. 165. Аяғы жаман терді былғар,

166. Аяғын көріп, асын іш,

Шешесін көріп, қызын ал. 167. Әдептінің баласы –

168. Әділ биде ата жоқ,

169. Әділ бидің елін дау араламайды,

Әділ патшаның елін жау араламайды. 170. Әйелдің аузы - алпысты,

Асты - жетпістікі. 171. Әйелдің шашы ұзын, ақылы қысқа. 172. Әке тұрып, ұл сөйлегеннен без,

Шеше тұрып, қыз сөйлегеннен без. 173. Әкем өліп те, өлгем жоқ. 174. Әкесі өлгенді де естіртеді. 175. Әлем Әлімге күледі,

Әлім әлдебіреуге күледі. 176. Әлді түлкі аштан өлмес. 177. Әлін білмеген - әлек,

Әліңді білсең керек. 178. Әңгіме бұзау емізеді,

Бұзау таяқ жегізеді. 179. Әңгіме мұрыннан келеді. 180. Әр қамалға - бір зауал.

181 .Әр ханның тұсында бір сұрқылтай. 182. Әркімдікі өзіне -

Ай көрінер көзіне. 183. Әркімнің үйренген жері –

Мысыр шаһары. 184. Әсіре қызыл тез оңады. 185. Әуелгі қыстау - жердің құты,

Әуелгі әйел - ердің құты. 186. Әуелі өзіңнің үйіңе жақ,

187. Әуені местей, жерді ұлтарақтай қылады. 188. Әулие - ат үстінде,

Машайық – мал ішінде. 189. Әулие жанындағысын қолтықтайды. 190. Әулие, қасиетіңнен безейін,

Тамағымды берші! 191. Бай байға құда болса,

«Қайдан болдым?!» - деп, зорға жүреді. 192. Бай байға құяды,

193. Бай - бай емес,

Бірлік - бай. 194. Бай - бастас,

Би - құлақтас. 195. Бай болсаң, жан - бір алтын:

196. Бай болсаң,

197. Бай - бір жұттық,

Батыр – бір оқтық. 198. Бай төсегі – темір кіс,

Кедей төсегі - қара кіс. 199. Бай төсегі – темір пейіш,

Кедей төсегі - қара кебіс. 200. Байдың асын байғұс қызғанады. 201. Байдың малы - ардақты,

Кедейдің жаны (баласы)- ардақты. 202. Байлық - мұрат емес,

Жоқтық - ұят емес. 203. Байсалды айғырдың үйірін ат жақтайды. 204. Байтал шауып, бәйге алмас. 205. Бақа сисе, көлге сеп. 206. Бақ-бақ еткен текені

207. Бақпаса, мал кетеді,

Қарамаса, қатын кетеді. 208. Бақсыны керсе,

Ит озады. 209. Бақыр қазан - баршаның қамы. 210. Баланы - жастан,

Қатынды - бастан. 211. Баланың жеңінің ұшын жамаса,

Қарыс - бойы өседі. 212. Баланың істегені білінбес,

Тайдың мінілгені білінбес. 213. Балаң жаман болса,

214. Балапан басына,

Тұрымтай тұсына. 215. Балдан тамады,

Бардан жұғады. 216. Балдыздың - балдан тәтті,

Дәмін татсаң, жалдан тәтті. 217. Балта көтергенше,

Дөңбек жай табады. 218. Балтамен шапқандай мін тұрып,

Пышақпен жонатынды көреді. 219. Балтаның сабы - ұзынынан,

220. Балуанға оң - терісі бірдей.

222. Балық жүні жылмағай,

Ұстаған көңілі тынбағай. 223. Бар ағайын пәтуада болмас,

Жоқ ағайын сатуда болмас. 224. Бар - барын бермейді,

Жоқ - қарап тұрмайды. 225. Бар - қасына бар - дағы,

226. Бар мақтанса, табылады,

Жоқ мақтанса, шабылады. 227. Бар - шабылмас,

Жоқ - табылмас. 228. Барар жерің - Балкан тау,

О да біздің көрген тау. 229. Бардан - пайда,

Жоқтан залал. 230. Бардың ісі - пәрменмен,

Жоқтың ісі - дәрменмен. 231. Барымен - базар ,

Жоқты қайдан қазар?! 232. Бас ауырса, жан қорқар. 233. Бас - басына би болсаң,

234. Басқа келген пәледен,

Бастан құлақ садақа. 235. Басқа пәле неден? –

Басқа пәле - тілден! 236. Басы - барымта,

Басқасы - сырымта. 237. Басы қараның байы кеп,

238. Басынан кіріп,

Аяғынан шығып. 239. Басынды кім сыйласа,

Машайығын - сол! 240. Баталы құл - арымас,

Батасыз құл - жарымас. 241. Батаменен ер көгереді,

Жаңбырменен жер көгереді. 242. Батыр - алғырт,

Бай - салғырт. 243. Батыр - аңқау,

Бай - салқау. 244. Батыр - бір оқтық,

Бай - бір борандық. 245. Батыр деген – бір - ақ ат,

Би деген - ақ шариғат. 246. Батыр өлгенін білмейді,

Жомарт бергенін білмейді. 247. Батырдан да жолды игі. 248. Батырлық - жолдасқа пайда, жанға қас,

249. Бауыр болмай,

250. Бәйбіше - Құдай бұйрығы,

Тоқал - иттің құйрығы. 251. Бәрі - таздың салдары. 252. Бейнет түбі - рақат. 253. Бейшараның асын: «Бисмилла»- тауысады,

Аз ас болса, бисмилла көтін қысады. 254. Белден шалғын - береке. 255. Береген қолым - алаған. 256. Берген аста - береке бар,

Бермеген аста - біте бар.

Мәшһүр - Жүсіп ескертуі: «Береке»- Құдайдың [бір] аты, «Біте»- шайтанның аты. 257. Берген - биге жарыған,

Бермеген - кімге жарыған?! 258. Берген перде бұзады. 259. Берейін деген құлына -

260. Бермесе де, бай жақсы.

Жемесе де, май жақсы. 261. Берсең, аласың,

Ексең, орасын! 262. Бесі айғырдың бетінен сақта! 263. Би қылмасаң, би қылма,

Би түсетін үйі қыл. 264. Биді би десең, күледі,

Құлды құл десең, еледі. 265. Бидің үйі - құр даурық,

Ұстаның үйі - құр:«шық-шық!» 266. Болар ұлан боғынан. 267. Болат пышақ қап түбінде жатпайды. 268. Боранды күні ит пен бала құтырады. 269. Бөрі арығын білдірмейді,

Итке жүнін қампайтар. 270. «Бөрі - қартайса да, бір қойлық болады!»- деген.

272. Бұзылар елдің белгісі -

Бура - қарасы бас болар. 273. Бұқаны малым бар деме,

Диуананы жаным бар деме. 274. Бұл дүниеде үш кісіден ыхтыраз:

Бірі - ақсақ, бірі - соқыр, бірі - таз. 275. Бұл не қылған батпан құйрық,

Тегіннен жатқан құйрық?! 276. Бұлттан шыққан күн ыстық,

Күннен туған ұл ыстық. 277. Бұлтты күні - күн таяқ жейді. 278. Бұралқы ит үнмен жағады,

Бұйра қозы жүнмен жағады. 279. Бұралқының пұлы жоқ.,

Бұзылған шаһардың сәні (сыны) жоқ. 280. Бұрынғының қойы маңыраушы еді,

Ендігінің қойы ауызын ашады. 281. Бұтаны қорғалаған торғайдың жаны қалады. 282. Бүлінгеннен бүлдіріп алма. 283. Бүркіт алсаң,

284. Білген - білгенін істep,

Білмеген - бармағын тістер. 285. Білмес - Құдайды білмес,

Көрмес - түйені кермес. 286. Білім - ер азығы.

Ер - ел азығы. 287. Білімді мыңды жығады,

Білекті бірді жығады. 288. Бір ауылда – бір үй аш болса,

289. Бір байдың жұртына екі тышқан таласады. 290. Бір бала әкеден ете туады,

291. Бір баласы бардың –

292. Бір жатқан есектің ен малы. 293. Бір жоқты бір жоқ табады. 294. Бір жол бар - алыс,

295. Бір кедейге бір кедей өш келеді. 296. Бір көрген - біліс,

Екі көрген - таныс. 297. Бір күн дәм татқанға –

Қырық күн сәулем! 298. Бір күн қарыны ашқаннан –

Қырық күн ақыл сұрама. 299. Бір күн туыппын,

Бір күн өліппін. 300. Бір кісі мың кісіге олжа салады. 301. Бір кісінің ішіне бір-ақ аяқ ас сыяды. 302. Бір қарын майды бір құмалақ шірітеді. 303. Бір қыдыр бар: құт - қыдыр,

304. Бір қызымнан - бір қызым һәм сорақы. 305. Бір мал пайда келтірер,

306. Бір өлімнен құтылу жоқ. 307. Бір сөзді айтсаң,

Бір сөз еске түседі. 308. Бір тай бие болмайды,

Екі тай түйе болмайды. 309. Бір тары - ботқа болмас,

310. Бір шайнасаң, май шайна,

311. Бірге тумақ болса да,

Бірге жүрмек жоқ. 312. Бірді беріп, мыңды алсаң,

314. Біреу «қырық жеті» - беріп,

315. Біреу өлмей, біреу күн көрмейді. 316. Біреуге - пышақ,

Екеуге - таяқ. 317. Бітісі жаман қамысты –

318. Ғалымның хаты өлмейді,

Жақсының аты өлмейді 319. Даудан тиген,

Диірменнен өткен. 320. Даудан - ілік,

Тойдан - жілік. 321. Дауды елемеген - төлейді,

Ауруды елемеген – өледі. 322. Дәм айдаса, қалма,

Адам айдаса, барма. 323. Дәм - ғанибет,

Дидар - ғанибат. 324. Дәметпеген - астан құр қалады,

Ұялған - көттен құр қалады. 325. Дәрігерің дәрігері -

Дертке дерт қоспаған. 326. Долы қатын - жылауық,

327. Дос - басқа, дұшпан аяққа қарайды. 328. Дос болып, ауру болғанша,

Сауда қылып, сау бол! 329. Дос жылатып айтады,

Дұшпан күлдіріп айтады. 330. Досын бергенің тұсына (түсіне) қарама! 331. Досын да, дұшпаның да ер болсын. 332. Дуамен ер көгереді,

Жаңбырмен жер көгереді. 333. Дұшпаннан түк тартса да, пайда. 334. Дүние бір күн бетін көрсетеді,

Бір күн көтін көрсетеді. 335. Дүниеде бір кезі бар, бір көзі жоқтан сақтан,

Мәшһүр - Жүсіп ескертіп «Егер бұлар бүтін тұрғанда, дүниені бүлдірер едік. Құдай -Тәбәрік уа тағала пенделерінің сырын әбден біліп жаратқан. Оларды бүтін қылмай, жарты қылғандығы - басқа пенделерін аяғаны, жаны ашығандығы. Және бұлар бүтін жаратылғандарға сыбағасын жеткізбейді.» 336. Дүниеде тас табылар,

Қымбатлы бас болмас. 337. Дүниені жиған - жемейді,

Бұйырған жейді. 338. Ексең егін, ішерсің тегін. 339. Екі аяқ қымыздың -

Бір аяқ желігі болады. 340. Екі аяқтыда - бажа (құрбы) тату,

Төрт аяқтыда - бота тату. 341. Екі даугер ауыл болмас,

Қас төреде бауыр болмас. 342. Екі жабысқақ, бір сылтау. 343. Екі жақсы дос болмайды,

Дос болса, түбі бос болмайды. 344. Екі жақсы ерікпес,

Екі жаман бірікпес. 345. Екі жақсыдан бір жаман туса,

346. Екі кеменің құйрығын ұстаған суға кетеді. 347. Екі кісінің тақсыры -

Бір кісі діннен шығарады. 348. Екі қарадан күлкі туады,

349. Екі қатын алғанның - дауы үйінде,

Жаман қатын алғанның - жауы үйінде. 350. Екі қырағыдан суқараңғы туады. 351. Екі нардың арасында шыбын өледі. 352. Екі өлмек жоқ. 353. Екі сұңқар таласса,

Құзғын, қарғаға жем түседі. 354. Екі торының өзгелігі жоқ. 355. Екі шоқып, бір қара. 356. Ел алмаған - елу жыл жатады. 357. Ел даусыз болмайды,

Тау құрсыз болмайды. 358. Ел жиіде - кедей ток. 359. «Ел көшті, жау жетті!»- деп. 360. Ел қонбай, ит тынбайды. 361. Ел - тозығы жетер - сөзден азар,

Ер - тозығы жетер - көзден азар. 362. Ел - ұрысыз,

Тау бөрісіз болмайды. 363. Елден кетсе де, ерден кетпейді. 364. Елдің жайлауында,

Биенің байлауында. 365. Елу жылда - ел жаңа,

Жүз жылда - қазан жаңа. 366. Елуде - елес,

Қырықта - қылау. 367. Елің қосқандай болсын,

Алашын туысқандай болсын. 368. Енді соқыр көрінсе,

Жоламайын қасына. 369. Ем таппаған - тұз жалайды. 370. Еменнің иілгені сынғаны. 371. Енбек қылсаң, емерсің. 373. Еңбектіге қара жер ойылады. 373. Еңкейгенге - еңкей:

374. Еп – ептен - себеп (сәбап)

Балшықтан - мұрат. 375. Ер дұшпансыз болмайды,

Есек тұсаусыз болмайды. 376. Ер - егіз,

Еңбекте - жалғыз. 377. Ер екеніңді білейін,

Ер өлтірші, көрейін. 378. Ер есектей тасиды,

Қатын қаздай асайды. 379. Ер жігіттің екі сөйлегені – өлген, 380. Ер игісі - қос табар. 381. Ер қартайса, көзден азар,

Кеп отырған жерден азар. 382. Ер толқыса, ел сүйеу болады,

383. Ер - туған жеріне,

Ит - тойған жеріне. 384. Ергежейлінің елуі жиылып, ешкі жыға алмайды. 385. Ерден - ердің қаупі бар. 386. Ерді - Құдай,

Етікті нәл сақтайды. 387. Ерді намыс өлтіреді,

Қоянды қамыс өлтіреді. 388. Ердің атын қатын шығарады,

Қатынның атын отын шығарады. 389. Ердің ерлігін білмеген -

Құдайдың «Бірлігін!»- білмейді. 390. Ердің құны - есебін тапқан сабазға екі - ақ ауыз сөз. 391. Ердің үш жұрты болады. 392. Еркек семіз болса, елдің құты,

Қатын семіз болса, үйдің жұты. 393. Еркек семіз болса - есек,

Қатын семіз болса - салулы төсек. 394. Еркекте ақыл қалмайды,

395. Еркектің қоры - күлегеш,

Әйелдің қары - күлегеш. 396. Ерсіз қатын үйге тұрмас,

Баусыз оймақ қолға тұрмас. 397. Ерте тұрғанның - ырысы артық. 398. Ертеңгі үшін есек қайғырады. 399. Ерінген - екі тышар. 400. Есебін тапқан - екі асар. 401. Есек ойыны - қырық жылда,

Есебі табылар – бір жылда. 402. Есектің күші - адал,

Сүті - арам. 403. Есек - тұсаусыз болмайды,

Ер - дұшпансыз болмайды. 404. Есеп: есеп білмеген - есек. 405. Есерсоқ болмай,

406. Eccіз ауруды

Жынсыз бақсы бағады. 407. Естімеген елде кеп,

Есек мінген сартта кеп. 408. Есі кеткен ешкі жияды,

409. Есіктен табылса,

Төрге озба. 410. Есің барда - елің тап. 411. Етті - қуырған тауысады,

Сиырды – шұбырған тауысады. 412. Еттің бәрі - қазы болмас,

Иттің бәрі тазы болмас. 413. Ешкі егіз табады,

414. Ешкілі қой - өреген,

Қызды ауыл өсекші. 415. Жағатын күн ыстық келеді,

Өлетін жігіт пысық келеді. 416. Жазғытұрғы айғыр - жамбасынан,

Сақ қарға салмағынан ілінеді. 417. Жазуға сенген - жаңылшақ,

Оқуға сенген – ұмытшақ. 418. Жаққанға - жағып,

Жақпағанның дамбалын ала кетеді. 419. Жақсы айғырдан ат ұстайтын -

Бала тусын. 420. Жақсы ат -

Ажал болмаса, бейнеттен құтқарады. 421. Жақсы ат -

Есен болмаса, бейнет тіптен. 422. Жақсы әйел -

423. Жақсы әке - қырық жыл азық. 424. Жақсы бастар, жаман қостар. 425. Жақсы болсаң жердей бол -

426. Жақсы – жаманның азығы,

Өлі - тірінің азығы. 427. Жақсы жүрісінен пұл болады,

Жаман жүрісінен құл болады. 428. Жақсы ит өлімтігін көрсетпейді. 429. Жақсы - көргенін айтады,

Жаман - бергенін айтады. 430. Жақсы кісі аттан құласа,

Жаман кісі табашы болады. 431. Жақсы лепес - жарым ырыс. 432. Жақсы мал - жан садақасы. 433. Жақсы мен жаманның жаны бірдей,

Арық пен семіздің бауыры бірдей. 434. Жақсы сөз - жанның азығы. 435. Жақсы сөзге жан семіреді. 436. Жақсыға сөз ереді,

Жаманға шеп ереді. 437. Жақсыға да бір: «Шіркін!»,

Жаманға да бір: «Шіркін!» 438. Жақсыда жаттық жоқ. 439. Жақсыдан жаман туады –

440. «Жақсыдан - жаман туды!» - деп, өкінбе.

441. Жақсыдан - шарапат,

Жаманнан - кесапат. 442. Жақсымен жолдас болсаң,

443. Жаланбаса, сиыр бола ма,

Ойнамаса, бала бола ма?! 444. Жалаң аяқ байпаңдап,

445. Жалаңаштанып жауға шап,

Ажал келмей, елім жоқ! 446. Жалғанда еккен болсаң,

Ақыретте орып аласын. 447. Жалғанда сүйерің - от,

Ақыретте күйерің - от! 448. Жалғанды жалпағынан басып. 449. Жалғанның жарты пәлесі. 450. Жалғыз жігіт би болмас,

Жалғыз ағаш үй болмас. 451. Жалғыз қурай жер жарады. 452. «Жалғызбын!» - дегенге Аллам қоймайды,

453. Жалғыздық - Құдайға жарасар! 454. Жалғыздың жары - Құдай. 455. Жалқауға - сөз, шайтанға таяқ өтпейді. 456. Жалтыраған бетіне,

Жылан кірсін көтіңе. 457. Жалынған - қорған емес,

Жағаласқан - қорған. 458. Жаман адам - тақпақшыл,

Жаман сиыр - соқпақшыл. 459. Жаман айғыр енесіне тап береді. 460. Жаман атқа жал бітсе,

461. Жаман да болса, ағамыз,

462. Жаман күйеу - қайынсақ. 463. Жаман малды асырасаң,

464. Жаман мерген теке атқан жеріне өш. 465. Жаман - өз сыбағасына құлды ұрады. 466. Жаман - сыйлағанды,

Сиыр - сипағанды білмейді. 467. Жаман тонның биті ащы,

Жаман адамның тілі ащы. 468. Жаман үйден - қосым жақсы,

469. Жаманға жақсылық еткені –

Жауырынша боқ сүрткенің. 470. Жаманға жақсылық қылсаң,

Атынды ерттеп қойып, қыл. 471. Жаманды жіберсең: «Жау жетті!» - дейді. 472. Жамандыққа – жақсылық қыл! 473. Жаманмен құда болсаң,

474. Жаманның айтқаны келмейді,

Сандырақтағаны келеді. 475. Жаманның әлі жапалаққа келеді. 476. Жаманның барынан - жоғы игі. 477. Жаманның жүзі - бірге есеп,

Қарғаның миына - бір кесек. 478. Жаманның ойыны - жаман,

Шошқаның мойыны - жаман. 479. Жаманның үйі қопсыса, жүні түседі,

Жақсының үйі қопсыса , күйі түседі. 480. Жандыда - жайын үлкен,

Жансызда - қамыс үлкен. 481. Жантақты жерде сона бар. 482. Жаны ашымастың қасында -

Басың ауырмасын. 483. Жанын жамбасынан алғандай. 484. Жана байдан қарыз алма,

Ескі байдан қол үзбе! 485. Жанылмас жақ болмас,

Сүрінбес тұяқ болмас. 486. Жапалақпен тасты ұрса да,

487. Жаптым - жала,

Жақтым - күйе. 488. Жарғанатқа - жарықтан

Қараңғы артық. 489. Жарлы болма,

Жарлы болсаң, арлы болма. 490. Жарлыға жарты қарсақ пайда,

Бүтін қарсақ қайда? 491. Жарлылық жақсы екен –

Жатып ішер ас болса! 492. Жарлылық - жомарт ердің қолын байлайды. 493. «Жарлымын!» - деп, тарықпа,

«Жалғызбын!» - деп, зарықпа! 494. Жарлының аузы асқа тисе,

Мұрыны қанайды. 495. Жарым құрсақтан - жатар орын. 496. Жас - жастың тілеуі бір. 497. Жасқаншақтың көзі сау. 498. Жат жорғасы - бие болады,

Тай жорғасы - түйе болады. 499. Жатқан жыланның құйрығын өзің бастың. 500. Жатқанға - жан жуымайды. 501. Жау - жағадан алғанда,

Бөрі - етектен алады. 502. Жау жоқ деме - жар астында,

Бөрі жоқ деме - бөрік астында. 503. «Жау келді!» - деп,

504. Жау малы жасық татымас. 505. Жауатын күн ыстық келеді,

Өлетін бала пысық келеді. 506. Жаудағының да тезегі тиеді. 507. Жауды аяған - жаралы қалады. 508. Жауды батыр қашырды,

Жақсы аты Бараққа қалды. 509. Жаужұмыр жақсы болса,

Ит жемес пе ед1?! 510. Жаяудың шаны шықпас,

Жалғыздың үні шықпас. 511. Жел - несібелі. 512. Желдетпей, тұман ашылмас,

Желінбей, жүйрік басылмас. 513. Желіні сау қой - қосаққа имейді. 514. Жеңгенің көңіліне қараймын деп, буаз болдым. 515. Жеңіл тулақ - желге ұшар. 516. Жер астынан жік шықты,

Екі құлағы тік шықты. 517. Жер асыңнан - жемес асың көп болсын. 518. Жер жұтуға тоймайды,

Төс балғаға тоймайды (14 тоймас бар). 519. Жерден жеті қоян тапқандай. 520. Жерден тапсаң, санап ал,

Жан - жағыңа қарап ал! 521. Жердің тауы айналмайды,

522. Жетер-жетпес мүмкін тахыт [тақ]. 523. Жеті атасын білмеген -

Жетесіздік салдары. 524. Жеті күн - елден,

Жел күн - желден. 525. Жетім-жесірді жылатқан -

526. Жетім қозы - көткеншек (күтіншек). 527. Жетім құрсағы - жетеу. 528. Жиен ел болмас,

Желке ас болмас. 529. Жиен неге ел болмасын, малы болса?!

Желке неге ас болмасын, майы болса?! 530. Жоғалған пышақтың сабы алтын. 531. Жоғары ернімен көк тіреп,

Төменгі ернімен жер тіреп. 532. Жоқшылықта туған құлынның

533. Жолаушы жиылып,

534. Жомарт - жоққа тоқтар,

535. Жорға жүрісінен - пұл болады,

Жаман жүрісінен - құп болады. 536. Жорға мінген - жолдасынан айрылады,

537. Жортар аттың жоғы игі,

Жаманның барынан да, жоғы игі. 538. Жортуыл басы жолда қалады. 539. Жорыққа қатын аттанса,

Сақар мен сабын ұрлайды. 540. Жуас түйе жүндеуге жақсы. 541. Жуастан жуан шығады. 542. Жұмыртқада түк қанша,

Әйелдің ақылы сонша. 543. Жұртта қалған жөке арқан -

544. Жұт - жеті ағайынды,

Күйеумен - сегіз ағайынды. 545. Жұтқан - жұтамайды. 546. Жұп жеткен түйеге

Бәуәддин не қылады? 547. Жүз қараң болғанша,

Жүз тамырың болсын. 548. Жүйрік ат көпке олжа салады. 549. Жүйрік ат, шешен -

Ер бағына туады. 550. Жүйрікке құмар бол. 551. Жүйрікке - томар,

Түйеге - көрдім жоқ. • 552. Жүйріктің тері кеппес,

Сұлудың көтті кеппес. 553. Жүрген аяққа жөргем ілінеді. 554. Жығылған күреске тоймайды. 555. Жығылған үстіне жұдырық. 556. Жығылсаң, жер көтереді. 557. Жығылсаң - нардан,

Ажалың – әлде қайдан?! 558. Жығылып жатып, сүрінгенге күледі. 559. Жылайтын баланың -

Күні бұрын көзі қышиды. 560. Жыламаған балаға емшек бермейді. 561. Жылан жылыны сүйеді. 562. Жыланды үш кессе де,

Кесірткелік болады. 563. Жыласуға - өзің жақсы,

Сыйласуға - жат жақсы. 564. Жылқы мал - ысқырса,желдікі,

Айдаса, жаудікі. 565. Жылқы мал кенжелесе, өседі,

Қой көбелесе, өседі. 566. Жылқы кенжелемесе, өспейді

Қой көбелемесе, өспейді. 567. Жылы-жылы сөйлесе,

568. Жынды баладан - ерке бала жаман. 569. Жыртық үйге - тамшы жау,

Арық атқа - қамшы жау. 570. Жыртық шелек жеңілірек. 571. Жібекті сақтай алмаған - жүн қылады,

Қызды асырай алмаған - күң қылады. 572. Жігітке жаннан кеш те, іс қыл. 573. Жігіттің жорғасы -

574. Жіліктің майлы басын өзіне тартып. 575. Заманның азғаны -

Аттан байтал озғаны. 576. Игіліктің ерте-кеші жоқ. 577. Иек астында алты күн жүрдім. 578. Иесін сыйлағанның - итіне сүйек сал. 579. Ине өткеннен жіп өтеді,

Жіп өткеннен іс бітеді. 580. Ит арбаның астында келе жатып:

«Арбаны мен алып келемін!» - дейді. 581. Ит балалап, сауын болмас. 582. Ит есекке ет беріпті,

Есек итке шөп беріпті,

583. Ит - жеті қазынаның бірі. 584. Ит жоқта шошқа үреді қораға,

Би жоқта құл жүреді араға. 585. Ит жүйрігін түлкі сүймейді,

Ауру кісі күлкі сүймейді. 586. Ит итаяғын жаламай, тоймайды. 587. Ит иттігін білдірмей қоймайды. 588. Ит қарынына сары май жақпайды. 589. Ит құрсағы жібісе, жатпайды. 590. Ит құтырса, иесі қабады. 591. Ит - опа,

Қатын - жапа. 592. Ит тойса да, жалаңдайды,

594. Ителгіден қашқан дуадақ -

595. Иттен туған құрмалдыққа жарамайды. 596. Иттің аузына түскен соқта

Жаншылмай шықпайды. 597. Иттің иесі болса,

Бөрінің тәңірісі бар. 598. Иті май жемейді. 599. Кәлимасыз пір болса,

Әрекеті болмайды. 600. Кәпірдің қаламынан сақта. 601. Кәпірдің қаласынан сақта,

603. Кедей: «Байға жетем!» - дейді,

Бай: «Құдайға жетем!» - дейді. 604. Кедей болатын жігітке -

Көк шолақ ат кез болады. 605. Кедей елдің көшбасшысы кеп болады, 606. Кедейдің керімінен сақта. 607. Келмек - сүннәт,

Қайтпақ - рұқсат. 608. Келіннің аяғынан,

Қойшының таяғынан. 609. Келешектің баласын –

Кезек-кезек сүйерміз. 610. Кеме келсе, қайықшы жол береді. 611. Кемедегінің жаны 6іp. 612. «Кемпірі бардың - кәпірі бар!» - деген қайда? 613. Кеңеспен ішкен тон келте болмайды. 614. Кеңесті - азбайды,

Кең - тозбайды. 615. Керек тастың ауырлығы жоқ. 616. Керқұланың терісін –

Келер жылы киесін. 617. Кері кеткен елдің кеңесі көп болады. 618. Кері кеткеннің келіні - ұрлық қылады,

Ілгері басқанның иті - оттайды. 619. Кері кеткеннің саяғы -

Далада жүріп тебіседі. 620. Кетеген болса, түйең жау,

621. Кетпеннің басын басса, сабы тиеді. 622. Кигіз кімдікі болса, білек соныкі. 623. Көбен мінсең, көтіне қара.

624.Көгалым (күкалам) кезге бір көрінсін. 625. Кеже деген - тоқ ас,

Асыл төре келсе, жоқ ас. 626. Кежеден басқа асымыз жоқ,

Құдайдан басқа досымыз жоқ. 627. Көженің буымен жорыққа аттандырғандай. 628. Көз жұмбай, дария кешпейді. 629. Көз - қорқақ, қол - батыр. 630. Көздей істі - көл қылып,

631. Көзі соқыр - соқыр емес,

Кеудесі соқыр - соқыр. 632. Көзің ауырса, қолың тый. 633. Көйлек - адамның шарбысы (шарпысы). 634. Көк долыдан дию пері қашыпты. 635. Көктемде - айғыр мас,

636. Көл қорыған қызғышқа ұқсап. 637. Көлге жүзгендей, ағыл,

Телегей теңіздей төгіл. 638. Көмір тас қазғандай,

639. Кен құрысса,

640. Көңіл бір атым насыбайдан қалады. 641. Көңіл кірі - айтса, кетеді,

642. Көңілсіз жұмыстан -

Көтсіз бала туады. 643. Көп ауызы – уәлі. 644. Көп уыстан берсе, толтырады,

Көп бір мұштан қосса, өлтіреді. 645. Көп жортқан түлкі терісін алдырады. 646. Көп жүрген жыланның аяғы көрінеді. 647. Көп – көп емес, бірлік көп. 648. Көп күлген - басқа келер. 649. Көптің қарттың ішінде - бір бала дана болар,

Көп баланың ішінде - бір қарт бала болар. 650. Көп қорқытады,

Терең батырады. 651. Көп - Құдайдан бір – ақ жас кіші. 652. Көп ойланған құл қаша алмайды. 653. Көп отырған - жер азар,

654. Көп суыр ін қазбайды,

Ін қазса да, кең қазбайды. 655. Көп түкірсе, көл болады. 656. Көпке тентек жігіттің,

657. Көпті жамандаған көмусіз қалады. 658. Көптің аузы -

Құдайдың қаламы. 659. Көрген көргенін айтады,

Көсеу түрткенін айтады. 660. «Көрдім» - деген - көп сөз,

«Көрмедім» - деген – бір - ақ сөз. 661. Көре - көре көсем болады,

Сөйлей - сөйлей шешен болады. 662. Көрер таңды көзімен атырып. 663. Көрмес - түйені көрмес. 664. Көрпесіне қарай көсілу керек,

Қобызына қарай күйлеу керек. 665. Көрші ақысы –

Тәңірі ақысы. 666. Көрінбеген қарадан –

Көрінген бұлт жуық. 667. Көсеуің ұзын болса, қолын күймейді,

Ағайының көп болса, адам тимейді. 668. Көтін қысқан бай болады,

Қыспаған көтте пәле бар. 669. Көшерін - жел,

Қонарын - сай біледі. 670. Көшкен жұрттың қадірі –

671. Көшпей, қонбай, қараша қатын жоғалды. 672. Күйеу атымен күл тасы. 673. Күл өссе, отқа жұт,

Қыз өссе, үйге жұт. 674. Күле кіріп, күңірене шығады. 675. Күлме досыңа,

Келер басына. 676. Күлсең, кәріге күл. 677. Күлшелі бала - күйеуге жақсы. 678. Күн жаумай су болып. 679. Күн жауса, түндігі ұрады,

Шоқпар сорлыға тиеді. 680. Күн қорланса, қорегіңді сайла. 681. Күнде мұндай қансонар –

Қайдан табылар?! 682. Күнде тойсаң, бүлерсің, («бүлінерсің» ұғымында болу керек -Н.Ж.).

Аптада бір тоймасаң, өлерсің. 683. Күндестің күлі - күндес. 684. Күндіз - күлкі,

Түнде ұйқы көрмей. 685. Күншілдің күні – қараң. 686. Күні бұрын күтін,

Күтінбесең, шығар түтін. 687. Күні бұрын құты қашып. 688. Күніне желше жүз құбылады. 689. Күн көтінде күміс жылтырайды,

Салып қалса, сылдырайды. 690. Күріш арқасымен күрмек су ішеді. 691. Күтпеген қонақ - аттандырады,

Күтпеген жау - қашырады. 692. Күшала жегендей,

Аузына бұрыш салғандай. 693. Күштінің көті диірмен тартады. 694. Кісі ақылымен бай болғанша,

Өз ақылыңмен жарлы бол. 695. Кісі болар кісінің

696. Кісі елінде сұлтан болғанша,

Өз еліңде ұлтан бол. 697. Кіші қатын –

Кісі қатыны. 698. Қаз тойғанына семірмейді, орғанына семіреді. 699. Қазақ болмай, ғазап болмас,

Тамақ болмай, таму болмас. 700. Қазақ, жүрген жерің - азап. 701. Қазақтың жаны - азап-ты,

Наданның жаны - тозақ-ты. 702. Қайда барсаң,

Қорқыттың көрі. 703. Қайтып келген қыз жаман,

Қайта шапқан жау жаман. 704. Қайтып көрер есікті –

Қатты серіппе! 705. Қалауын тапса, қар жанады. 706. Қалған көңіл - шыққан жан. 707. Қанағат - қарын тойғызар,

Қанағат қылмаған - жалғыз атын сойғызар. 708. Қара арғымақ арыса,

709. Қара есекке - жан қайғы,

Қасапшыға - май қайғы. 710. Қара жердің қырғысын сыдырғандай. 711. Қара қазан қайнағанша,

Қалмақ[қа] шапқан ат суиды. 712. Қара суды қайнатқанмен, май шықпайды. 713. Қарағай басынан - қар жауса,

Жұтамайды сауысқан. 714. Қарадан хан қойса,

715. Қараң қалған елді қатын билейді. 716. Қарап отырған - қарап қалады. 717. Қараша, қауыс,

Кәрі - құртаңды тауыс. 718. Қарғайын десем - жалғызым,

Қарғамайын десем - жалмауызым. 719. Қариясы кімнің бар болса,

Жаны ашымас жатпен тең. 720. Қарны ашқан - қаралы үйге қарай жүгіреді. 721. Қарнымның ашқанына жыламаймын,

Қадірімнің қашқанына жылаймын. 722. Қарны тойса, қартаны ас демейді. 723. Қартайғаныңды құрдасыңнан білерсің,

Кимегеніңді құдаңнан білерсің 724. Қарыс - алыс, сүйем - жуық. 725. Қас жаман қасындағысын қарақтайды,

Әулие жанындағысын қолтықтайды. 726. Қас жаман қасындағысын қартайтады. 727. Қас сорлының ішіне қатық жақпайды. 728. Қас төреде бауыр болмас. 729. Қас шеберден - шорқақ туады,

730. Қасқырдан қайрат кетсе,

Ешкіні «Апа!»- дейді. 731. Қасқырдың ең жаманы қой үркітеді. 732. Қасыңдағы күйеуден - қарғылаған ит артық. 733. Қаттысын қайырып,

Жұмсағын жапырып. 734. Қатын алдың - кемеге міндің,

Балалы болдың - қарық болдың. (Ескерту: мұндағы«қарық болу» - суға кетіп, қарық болуды айтып отыр ма деп ойлаймыз. Бұл тәрізді бұрын да ұшырасатын кей оғаш деген пікірлерді Мәшһүр - Жүсіп атамыз өзі қалағандықтан емес, ел арасындағы кереғар теріс көрінуі мүмкіндіктерінің бәрін теріс қамтуды мақсат тұтқандықтан жазғанын кейін арнаулы «Түсініктер» бөлімінде де ескертеміз - Н.Ж.). 735. Қатын алсаң орыстан,

Аузы кетпес парадан. 736. Қатын алсаң, семіз ал,

737. Қатын бастаған көш қараң қалады. 738. Қатын бастаған кеш оңбайды.

Құралай бастаған киік оңбайды. 739. Қатын билеген ел оңбайды,

Төлеңгіті билеген төре оңбайды. 740. Қатын көп болса, шөміш жұртта қалады. 741. Қатын қайраттанып, қазан қайнатпайды. 742. Қатын өлді|, қамыстың басы сынды. 743. Қатынға тиме, қарасы жұғады.

Балаға тиме, пәлесі жұғады. 744. Қатынды бастан, баланы жастан. 745. Қатыны жаман - ер азар,

746. Қатыны өлген - қызды ауылға қарап жылайды. 747. Қатының жаман болса,

Бағырын отқа жаға - жаға кетер. 748. Қауіп қайдан болса, қатер - сонан. 749. Қашқан жауға - қатын ер. 750. Қашқан - жаудан құтылады.

Көшкен - жұттан құтылады. 751. Қашқан түлкі қызыл көрінеді.

Жалаңаштікі ұзын көрінеді. 752. Қашпаған қашардың уызы. 753. Қимылдаған қыр асар. 754. Қисық арба жол бұзар,

Дүмше молда дін бұзар. 755. Қожа, молда тоқтықта,

Қарны ашса, сәлдесі қалар боқтықта. 756. Кожаны жықпас па,

Аузына тықпас па?! 757. Қой алдырып, қорасын бекітеді. 758. Қой анасы бестен. 759. Қой асығы демеңіз,

760. Қой аузынан шөп алмас. 761. Қой бітерде қотаншы ит кез болады. 762. «Қой»- дегенше, қоя ғой. 763. Қой, көбелесе, өседі,

Жылқы, кенжелесе, өседі. 764. Қой - ұры, қойшы - өтірікші. 765. Қой үстіне торғай жұмыртқалағандай,

Жыланмен бала ойнағандай. 766. Қойдан қоңыр қойшының қоңыр өгізі. 767. Қойды - шартық,

Елді - қортық бүлдіреді. 768. Қойманы көмген ала ма,

Көрген ала ма? 769. Қойшының қоңыры - өгізі. 770. Қойшының өгізі - қоңыр,

Сиыры - сары, жылқысы тарғыл болмайды. 771. Қол ағашы мықты болса,

Кигіз қазық жерге барады. 772. Қолы ойнағанның –

Аузы ойнайды. 773. Қомағайдың сазасын бір соғым май берсін. 774. Қонақ бір қонса - құт,

Екі қонса - жұт. 775. Қонақ жаман болса,

776. Қонақ мақтаған нәрсені -

777. Қонғанша қонақ ұялады,

Қонған соң, үй иесі ұялады. 778. Қоңсыны қозғаса, кешіреді,

Отты қозғаса,өшіреді. 779. Қоңсыны қорласа, баласына шақыртады. 780. Қорқа жесең, қой қалады.

Тарта жесең, тай қалады. 781. Қорыққанға - қос көрінер. 782. Қорықпасаң: «Әке!» - дер ме едің?! 783. Қорықсаң, от жақ,

784. Қосақ арасында бос кетеді. 785. Достын кішісі болғанша,

Иттің күшігі бол. 786. Қотыр үстіне - шиқан,

Көтеремге - көлденең. 787. Қоянның бойын көріп,

Қалжасынан түңіл. 788. Дуалап соғар байы жоқ,

Құйын соғар үш жоқ. 789. Қуға - қу намазшамда жолығады,

Екі жалаңаш - аңдамда жолығады. 790. Қуырдақтың үлкенін –

Түйе сойғанда, көрерсің. 791. Құда болғанша,

792. Құдай деген - құр қалмас. 793. Құдай сақтаса, пәле жоқ,

Қарғаса, дауа жоқ! 794. Құдайға сенген құстай ұшады,

Адамға сенген мұрттай ұшады. 795. Құдайдан қорықпағаннан - қорық. 796. Құдайдан сұрағанның -

797. Құданың құдасы –

Қоянның сорпасы. 798. Құйқа да болса, шайнап бақ,

Құл да болса, ойнап бақ. 799. Құйрығы жоқ, жалы жоқ,

800. Күл жиылса, шақпақ шағады,

Би жиылса, тақпақ табады. 801. Құл жиылып, бас болмайды.

Құм жиылып, тас болмайды. 802. Құл күйеуге - күн жеңге,

Мәмлесіне – бір теңге. 803. Құл құтырса, құдыққа қармақ салады,

Күң құтырса, көтіне бармақ салады. 804. Құлақ - кәрі,

Бой - жас. 805. Құлан қағынан жеріне,

806. Құлды: «Бәрекелді»- өлтіреді. 807. Құлдың екі көзі жоқ,

Ұлдың бірі көзі жоқ. 808. Құлынында жетім қалған -

809. Құр аяққа - неке жүрмейді,

Қара суға - бата жүрмейді. 810. Құрғақ қасық ауыз жыртар. 811. Құрдасын таппаған ер азады,

Жолбасшысын таппаған ел азады. 812. Құс қанатымен ұшады,

Құйрығымен қонады. 813. Құста сүт жоқ,

814. Құтырған ит

Айға қарап ұлиды. 815. Қыз ауыр ма,

Тұз ауыр ма? 816. Қыз күніндегі мінезің кей майталман -

Бір елге қатын болып түссе - дағы қоймайды. 817. Қыз - қылығынан. 818. Қызға - қырық үйден тыю. 819. Қызмет қыл да, міндет қыл. 820. Қыздың қырық жаны бар. 821. Қызыл тілде буын жоқ 822. Қызың өссе, қылықтымен ауыл бол,

Ұлың өссе ұлықтымен ауыл бол. 823. Қылғанға – қылғанның сауабы бар. 824. Қынтал (қанатыл) қызым от қыстырмас. 825. Қырсыққанда, қызыл ит қырын жүгіреді. 826. Қырық кісі - бір жақ,

Қыңыр кісі - бір жақ. 827. Қырық қатынның ақылы тауықта жоқ,

Ақылы болса, ол тауық жер ме еді боқ?! 828. Қыс қызырын көрем десең,

829. Қыс - қысыл,

Жаз - жазыл. 830. Қыс парағат бірла өтер -

831. Қыс тоқсан түспесе, мұз қатпайды. 832. Қыс шілдеде - су сақта. 833. Қысқа жіп күрмеуге келмейді. 834. Қысқа қарағанда, жолдасың ала қарға болсын. 835. Қысыла – қысыла қыз болдым. 836. Лак маңырай су ішер,

Ұлан жылай күн кешер. 837. Лау (алау) қатынға:

Сүйкімді бала бітеді. 838. Май айныса, тұз түзейді.

839. Май берген баладай алдап. 840. Майлы күйедей жұғады. 841. Мал - арыстанның аузында,

843. Мал - байдыкі,

Жан - Құдайдыкі. 844. Мал - басқа бітер,

845. Мал: «Боқтан сасыққа бітемін!» - депті,

«Тастан қаттыға бітемін!» - депті. 846. Мал бітce, көзге тал бітеді. 847. Мал ұрлаған - пенденің ұрысы,

848. Малда ақыл жоқ - итке бітеді,

Жүнде ақыл жоқ - көтке бітеді. 849. Малды - тапқанға баққыз,

Отынды - тергенге жаққыз. 850. Малдының беті - жарық,

Малсыздың беті - көншарық. 851. «Малым бар!» - деп , мақтанба,

«Басым бар!» - деп, топтанба. 852. Малым - жаным садақасы,

Жаным - арым садақасы. 853. Мезгілсіз шақырған тауықты жұлмақ керек. 854. Мөкіре балық, тұмсығы тасқа бітпей, тоқтамас. 855. Мұртқа өкпелеп жүргенде, сақал шықты. 856. Мұсылманның қайыры жетер басына,

Енді соқыр көрінсе, жоламасын қасына. 857. Мың асуға - бір тосу,

Әр қамалға - бір зауал. 858. Мың атадан – бір байырғы. 859. Мың оқысаң - мүлік,

Жүз оқысаң - такрар. 860. Мың өліден - бір тірі,

Мың олжадан - бір байырғы артық. 861. Мың сіз - бізден –

Бір шыж-мыж. 862. Мыңды беріп, бірді алсаң,

Бір байырғыдай болмайды. 863. Мыңның түсін (туысын) білгенше,

Бірдің атын біл. 864. Мыңын жемей, бай өледі,

Бірін жемей, жарлы өледі. 865. Мырзалық қонаққа пайда, малға қас,

866. Мырзасы сүйегін кемірсе,

Иті тигенін кеміреді. 867. Мысыққа ойын керек,

Тышқанға өлім керек. 868. Немере не береді –

Етін жеп, сүйегін береді. 869. Не де болса, Айды аспанға бір шығардым.

870.0йдан орып, қырдан қырып. 871. Ойнамаса, бала бала ма,

Жаланбаса,сиыр бола ма? 872. 0йнап сөйлесең де, ойлап сөйле. 873. Ойын түбінен от шығады. 874. Ойыншының тамағы тоқ. 875. Олақта – ой жоқ:

Өз ісін өзі бүлдіреді. 876. Олақтан салақ жаман. 877. Оңар елдің белгісі

878. Оңтайлы - аттай,

Өткір - шоттай. 879. Ораздының баласы -

880. Ортақ егіздей - оңаша бұзау [артық]. 881. Ортаншыға оқ тимес,

Оқ тисе де, боқ тимес. 882. Ортаңғы ауыл кең болмай,

Шеткі ауыл ел болмайды. 883. «Осы жер!» - деген - кеш жер. 884. От ауызды, орақ тілді. 885. От ішінде - мақта,

Сушының шелегін алып. 888. Отының су болса,

Елдің бейбітшілігінен не пайда?! 889. Өгіз өлдім демес,

Арба сындым демес. 890. Өгіз өлмес, арба сынбас. 891. Өгіз өрге сүйрейік.

893. Өз ағасын ағаламаған –

Кісі ағасын жағаламайды. 894. Өз балаң -

895. Өз еркімен жүрген әйел -

Ұрыншақ болады. 896. Өз көзі – өлтіргенді тірілтпейді,

Жығылғанды тұрғызады. 897. Өз қорлықтан - жат қорлық. 898. Өз мінін өзі білген -

Біреуге төре болуға жарайды. 899. Өз - өлтірмес,

Жат - жарылқамас. 900. Өзбек - өз ағам,

Сарт - садағам. 901. Өзен жағалағанның өзегі талмас. 902. Өзен тұрып, өзге жерге қонған - нәмәрт,

(Ескерту: «нәмәрт» сөзіне мынадай анықтама берілген: «Айтқан сөзде тұрмайтын, опасыз, сараң» - Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы, Ғылым, 1983 ж., 7-том, 332 б. -Н.Ж.). 903. Өзі жақсы кісіге - дүние мал,

Өзі жаман болғанның бар дүниесі - біреудікі. 904. Өзі тоймағанның сарқытын ішпе!

906. Өзі үйренбегенді - Дүние үйретеді. 907. Өзі шығайын деп тұрған кез еді.

909. Өзіме салсам,

910. Өзін таныған - Тәңірсін таниды. 911. Өзінің басын зор еткен,

912. Өзің білме,

Білгеннің тілін алма. 913. Өзіңнен зор қар (хар) шықса,

Екі көзің сонда шығар. 914. Өзіңнен тумай, ұл болмас,

Сатып алмай, құл болмас. 915. Өлген арыстаннан -

Тірі тышқан артық. 916. Өлген - тірілмес,

Өшкен - жанбас. 917. Өлгенге - қара жер,

Өлмегенге - өлі балық. 918. Өлгендей «Өлді» - дегенге нан,

Көмгеніңді қайтесің?! 920. Өлеңді жерде өгіз семіреді,

922. Өлетін бала тамға қарай жүгіреді. 923. Өлетін өгіз балтадан таймас. 924. Өлмегенге – өтірік дау. 925. Өлсең, өлесің,

Өлмесең кісі боласын. 926. Өлшеп салған асыңа

Қонақ келсе, қатты күн. 927. Өлі аруақ орынын құр тастамайды. 928. Өлі бураның басынан -

Тірі атан қорқады. 929. Өлі - тірінің азығы,

Жақсы - жаманның азығы. 930. Өліге ас берсең, түсіңнен шықпайды,

Жаманға ас берсең, үйіңнен шықпайды. 931. Өлімнен - ұят күштірек. 932. Өнбес дауды -

Өспес ұл даулайды. 933. Өнер алды - қызыл тіл. 934. Өнерді үйрен де, жирен. 935. Өнерлі өрге жүзеді. 936. Өрттен де бір түп көде аман қалады,

938. Өспейтін елдің жігіті топ ішінде -

939. Өткенге өкінбе,

Қашқанды қума. 840. Өткіншінің өкініші кетпес. 941. Өткір пышақ: қолға пайда, қынға - қас.

Өтірік сөз: дауға - пайда, жанға - қас. 942. Өтпес жарлық - бойға қорлық,

0тпес пышақ - қолға қорлық. 943. Өтірік - шыңға тоқтар. 944. Өтірікшінің үйі күйсін . 945. Өтірікшінің шын сөзі - зая. 946. Пайданы басына қыл,

Басыңнан асса, досыңа қыл. 947. Палау жесе, болмай ма? 948. Панасыз болса, сайдан без,

Пайдасыз болса, байдан без. 949. Пәледен машайық қашыпты. 950. Пәлелі көтке бармағыңды тықпа,

Тырнағың қалады. 951. Пәлен жерде бақыр бар,

Барса [түк те] табылмас. 952. Пейілі жаманды Тәңірі табады,

Бітімі жаманды ит қабады. 953. Пышақ берсең, қынымен,

Қынымен берсең, шынымен. 954. Піс қазаным - бес ай,

Отыр көтім - он ай. 955. Рулы - ел ұялы теректей. 956. Рулының оғы қалса, табылар,

Жалғыздың жағы қалса, табылмас. 957. Сабасына қарай - піспегі,

958. Сабыр түбі - сары алтын. 959. Санамасаң, саннан шық,

Елемесең, елден шық. 960. Саңырауға сәлем берсең:

«Атаңның басы» - дейді. 966. Саңыраудың қолына түспе,

Соқырдың жолына түспе. 962. Саптыаяққа ас құйып,

Сабына қарауыл қойып. 963. Сараң - сараң болмайды,

Сұрауы жетпейді. 964. Сарғайған - жетер мұратқа. 965. Сарғая - сақтасаң, қызарына бөртерсің. 966. Сарт құрымай, без таусылмайды.

Айта берсең, сөз таусылмайды. 967. Сары орыстың - бәрі орыс,

Сары жаудың - бәрі жау. 968. Сасқанға - жол тар,

Тасқанға - жол жоқ. 969. Саудада - достық жоқ,

Сәлемде - борыштық жоқ. 970. Саудың асын ішіп,

Аурудың сөзін сөйлейді. 971. Саумал ішсең, қымыз жоқ,

Байтал мінсең, құлын жоқ. 972. Сауысқаннан сақ бол. 973. Сезікті секіреді. 974. Сексеуіл жанып, сөнгенше,

Сексендегі шал өледі. 975. Семіздікті қой көтереді. 976. Семіздің - аяғы сегіз. 977. Сенген қойым сен болсаң,

Күйсегеніңді ұрайын. 978. «Сенікі, менікі» - деген - көңіл тарлығы,

«Әрі жат, бері жат» - деген - төсек тарлығы. 979. Сиыр алсаң, танып ал,

Танымасаң, тарғыл ал. 980. Сиыр пұл болды,

Қатын би болды. 981. Сиыр сары, жылқы тарғыл болмайды. 982. Сиыр су ішкенде, бұзау мұз жалайды. 983. Сиыр судан жерісе,

Су сиырдан жериді!. 984. Сиыр тілінен қыршаңқы болады. 985. «Соқыр!» - десең, көзіме,

«Ақсақ!» - десең, аяғыма тиеді. 986. Соқыр көргенін жазбайды. 987. Соқырдың өз бидайын өзіне қуырып. 988. Сомсынғанға айла бар,

Сол темірге балға бар. 989. Сорлы балаға - сорлы қатын кез келеді. 990. Сөз – сөзден туады,

992. Сөз тапқанға қолқа жоқ. 993. Сөзді сөз түртеді. 994. Сөздің көркі – мақал-ды,

995. Сөйлей білмеген -

996. Су аяғы - құрдым. 997. Су ішкен құдығыңа түкірме. 998. Судай сұлуға жолық. 999. Судан өткенше: «Қызымды берейін!»

1000. Судан өткенше:

1001. Сусыз жердің - шөбі арам,

1002. Сұлу - сұлу емес, сүйген сұлу.

1003. Сұңқар - шашып жейді,

Қарға - басып жейді. 1004. Сұрағанда берген тұрымтай -

Сұңқар орнына жүреді. 1005. Сүт көп, көмір аз. 1006. Сүт сүйек өсіреді,

Көңіл киім өсіреді. 1007. Сүтке күйген ауыз,

Қаймаққа да күйеді!. 1008. Сүтке сүт қоспа демес,

Күшке күш қоспа демес. 1009. Сүтсіз сиыр – мөңіреуік,

1010. Сыйға - сый, сыраға - бал. 1011. Сынаудан - ілік,

Тойдан - жілік. 1012. Сыпайы - сырын жасырады,

Пұшық - мұрнын жасырады. 1013. Сыпайы - тоңбайды, қалтырайды. 1014. Сырлы аяқтың сыры кетсе де, сыны кетпейді. 1015. Сырын білмеген аттың

Сыртынан жүрме! 1016. Сіңбес астың бөгелуі жаман. 1017. Таз - әулекі,

Соқыр - әңгі. 1018. Таз таранғанша, той тарқайды. 1019. Тайдың жорғасы - түйе болады,

Жігіттің жорғасы – еліне ие болады. 1020. Тайын - Тәңірсіндей,

Құдайын Құдайындай көреді. 1021. Тақырға жерге - су тұрар,

Қайратты ерге - мал тұрар. 1022. Талапты ерге нұр жауар. 1023. Талтаңдасаң талтаңда,

Ақшаң болса, қалтаңда. 1024. Тамақ - тоқ,

Көйлек - көк. 1025. Тамақтан - айырған –

Жаудан айырған. 1026. Таныған жерге - бой сыйлы,

Танымаған жерге - тон сыйлы. 1027. Таңғы тамақ - Тәңірден. 1028. Таспен атқанды - аспен ат. 1029. Таста тамыр жоқ,

Төреде бауыр жоқ . 1030. Тастай алмаған шоқпар -

Һәм басқа, һәм көтке тиеді. 1031. Тау белгісі тас болар,

Бай белгісі - ас болар. 1032. Тауда болар тарғыл тас,

1033. Таудай талап бергенше,

Бармақтай бақ бер. 1034. Тауды құлатқандай. 1035. Таудың тамы айналмайды,

1036. Таусылмайтын – бір жерұйық. 1037. Таусылмайтын - ұлы сабаның қоры. 1038. Тәңірі асырған тоқтыны бөрі жемес. 1039. Тәуекел түбі қайық-ты,

1040. Тәуекелде қайғы жоқ. 1041. Тегіңді малдан сұра. 1042. Темекінің жаманынан –

1043. Тентек шоқпар жинайды. 1044. Тентектің ақылы -

Түстен кейін енеді. 1045. Тесік моншақ жерде қалмас. 1046. Той дегенде, қу бас домалайды. 1047. Тойға барсаң, бұрын бар,

Бұрын барсаң, орын бар. 1048. Тойға барсаң, тойып бар. 1049. Тойғанға - бір салса да, еңбек. 1050. Тойғанда,томашадай тамағым жоқ. 1051. Тойдан - татқан да бір, тойған да бір. 1052. Тойдың болғанынан

«Болады!» - дегені қызық. 1053. Тойымдықты Құдай береді,

Көңілдікті ноғай береді. 1054. Тоқалдан туып, ерке болмас,

Шыбыштан туып, серке болмас. 1055. Топан суы қаптағандай. 1056. Торғай, жаңбыр жауса,

1057. Төбел тазға төрт теңге,

1058. Төлеңгіті билеген төре оңбайды,

1059. Төренің жаманы –

Төлеңгітімен қас болар. 1060. Төркіні жақынның - төсегі жиылмас. 1061. Төркініне сенгеннің - төбесі жарық. 1062. Төсегіңе қарап, аяғыңды көсіл. 1063. Туған атам, қойнына -

Сен алмағанда, кім алады?! 1064. Туысы 6іp болса да,

1065. Түз - май қатығы,

Өлең, жыр - сөз қатығы. 1066. Тұрымтай да тайлы биенің етін жейді. 1067. Түзелер істің басына,

Жақсы - келер қасына. 1068. Түйе бойына сеніп құр қалады. 1069. Түлкінің қызылдығы - өзіне сор. 1070. Түлкің - анау, тазың - мынау! 1071. Түн ұйқысын төрт бөліп. 1072. Түстік өмірің болса,

Кештік мал жи. 1073. Түсі игіден түңілме. 1074. Тырна - көкте,

Тұзақ - жерде. 1075. Тышқан көтін көріп,

Жаралы болады. 1076. Тышқан ініне кіре алмай жүріп,

Қалжуыр байлайды. 1077. Тышқанның да сауыры бар. 1078. Тіл - қайыстан қатты,

1079. Тірліктің күші бірлікте. 1080. Уайым түбі теңіз-ді,

1081. Ұйқыдан басы кетпегеннің –

Көзінен жасы кетпейді. 1082. Ұйтқып соққан борандай. 1083. Ұйықтаған ұйқы алады,

Ұйықтамаған жылқы алады. 1084. Ұл жеп жайына кетті,

Қыз жеп, байына кетті. 1085. Ұл - өзі туғандай,

Келін - [өзі] келгендей. 1086. Ұл он беске жеткенше –

1087. Ұл таппаған қатыннан -

Лақтаған сипа артық. 1088. Ұл ұяға қонды,

Қыз қияға қонды. 1089. Ұлын өссе, ұлы құлықтымен,

Қызы өссе, қызы қылықтымен ауылдас бол. 1090. Ұлың тойшыл болса, аттың соры,

Қызың тойшыл болса, көттің соры. 1091. Ұра берсе, шайтан да өледі. 1092. Ұрлық қылса, өледі,

Шөп жесе, қақалады. 1093. Ұрлық түбі - қорлық. 1094. Ұрсайын десем - өз балам,

Тәңірім қылды, не шарам?! 1095. Ұры байымас, сұқ семірмес.

Ұры байдың ауылын көрдің бе еш?! 1096. Ұры басынып ұрлайды,

Қонақ таңдап қонады. 1097. Ұры - қарының серігі. 1098. Ұры өлгенше: «Ақпын!» - дейді,

Тоқал өлгенше: «ақпын!» - дейді. 1099. Ұры - түн асқанша,

Қасқыр - дөң асқанша. 1100. Ұрының көті қуыс. 1101. Ұрының өзіне лайық сойылы бар. 1102. Ұрысы күшті болса,

Иесі өледі. 1103. Ұялмаған бұйырмағаннан жейді. 1104. Ұй қорыған ит оңбайды,

Қыз қорыған жігіт оңбайды. 1105. Үйден шыққан күш -

Не байға, не сайға қон. 1106. Үлкейіп барып, сыпайыны көр,

Кішірейіп барып, шынайыны көр. 1106. Үндемеген үйдей пәледен құтылады. 1108. Үркектеген бие еді,

Итті көрсе, иеді. 1109. Үш ай тоқсан болмаса,

1110. Халық айныса, хан түзейді,

Хан айныса, кім түзейді?! 1111. Ханнан - қазық,

Биден - тоқпақ қойып. 1112. Шабан үйрек бұрын ұшады,

Сасқан үйрек артынан сүңгиді. 1113. Шағала келмей, жаз болмас,

Шаңқан болмай, боз болмас. 1114. Шағала келмей, жазға жарымас.

Қазы келмей, дауға жарымас. 1115. Шайнаған - күмән,

Жұтқан - бұйырған. 1116. Шайтаннан албастының бір атасы жуық. 1117. Шақырғанға бармасаң, Шақыруға зар боларсың. 1118. Шам жарығы түбіне түспес. 1119. Шалатын кісінің аяғы маймақ. 1120. Шаңырақ жалап ит тоймайды. 1121. Шапқанда - байдың ұлы,

Тоқтағанда – кедейлігі есіне түседі. 1122. Шаппақ болсаң, зымыра. 1123. Шаруа көшсе, байиды,

Дәурен көшсе, жариды. 1124. Шаруаның мұны бір,

Бұзылғандардың жыны бір. 1125. Шегіртке түскендей қылып,

Тері сүйреткендей қылып. 1126. Шеткі ауыл көшсе, ортадағы ауыл шет болады. 1127. Шешен жігіт - қыран құс. 1128. Шешеннің тілі - ортақ,

Шебердің қолы - ортақ. 1129. Шешінген - судан тайынбайды. 1130. Шиқанның аузын жұлып алғандай. 1131. Шоқпар - әрі басқа,

Әрі көтке тиеді. 1132. Шеккен түйе - соққанды білмес. 1133. Шөлдегенде, су - қымыздай,

Сағынғанда, қатын - қыздай. 1134. Шөлмек - мың күн сынбайды,

Бір күн сынады. 1135. Шөп басымен болса, қимайды. 1136. Шөп - біткен жерге бітеді. 1137. Шөптей қағып,

Баудай қусырып. 1138. Шыбыштан туып,

1139. Шығасы шықпай,

Кіресі кірмейді. 1140. Шығасыға - иесі басшы болады. 1141. Шын дүние - шынжыр арқан,

Жалған дүние - жалған жіп. 1142. Шын жыласа, соқыр көзден жас шығады. 1143. Ысқырып жатқан жыланның обалы жоқ. 1144. Ілгері басқанның - иті оттайды,

Кері кеткеннің - келіні ұрлық қылады. 1145. Іннің ауызы - кімдікі болса, соның, түбі - өзімдікі. 1146. Іріген ауыздан – шіріген сөз шығады. 1147. Істің ағы білмейді,

Ердің бағы біледі. 1148. Ішкен - мас,

Жеген - тоқ. 1149. Ішкеніміз - алдымызда, ішпегеніміз - артымызда. 1150. Ішпесе де, көңілі тоқ. 1151. Ішуі жаманның - тышуы жаман.

1152.Ішің күйсе, тұз жала.

Қазақта бір мақал бар: «Шығасы шықпай, кіресі кірмейді - деген. Бұл сөзге дәлел керек - қайдан алынған сөз екендігі. Хазірет Сүлеймен ғалайссаламның он үш жасында аузынан шыққан сөз екен. Ол сөздің шығу себебі: хазірет Дәуіт ғалайссаламның халифалық құрған күнінде хазірет Сүлеймен ғалайссалам есік алдында ойнап жүрсе, бір қатын жаман наза болып, жылап келеді. Бала сұрайды:

Қатын айтты:

Қатын жылап, патшаға кіріп еді, екі пұт бидай берді. Қатын қуанып:

Xaзірет Сүлеймен сұрады:

дейді.

Қатын қайта кіріп еді Дәуіт патша үш пұт бидай берді. Қатын қуанып, алып шығып еді, Сүлеймен ғалайссалам:

Қатын қайта кіріп еді, хазірет Дәуіт ғалайссалам:

Қатын қуанып, бес пұт бидай алып шығып еді, хазірет Сүлеймен ғалайссалам:

Қатын тағы қайта кірді:

Дәуіт ғалайссалам айтты:

Хазірет Дәуіт ғалайссалам тысқа шығып:

Хазірет Сүлеймен ғалайссалам айтты:

Хазірет Дәуіт ғалайссалам айтты:

Хазірет Сүлеймен ғалайссалам айтты:

Хазірет Дәуіт ғалайссалам айран-асыр, дал болып тұра қалды. Ғибадатханасына барып, Құдай тәбәрік отғылыға мінәжат қылды. Сәждеге басын қойып, көтеріп алып еді «Әссәлам-ғалейкум!» - деп, адам суретінде бір періште жетіп келді.

Пендесіне не тағдыр қылса, ақыры сол пендеге жаны ашып болысқандығы болады, -дейді. Мұнан соң қазірет Дәуіт ғалайссалам қатынды жібермей, [қам]атып қойып, дарияның жағасына қарауылшы қойып, қатынды ертіп [3], кідірмей керуендер де құрғаққа шығып, қысылған, сасқандығына пейіл болысып, жандары аман қалғанына қуанысып, айтқан нәзірлерін бір жесір қатын, екі жетім балаға шашау шығармастан түгел берісіпті.

Жер иреті Сарысу өзенінің жазғытұрым тасып жатқан кезі. Екі құс салған екеуі судың екі жағында тұрып сөйлеседі. Біреуі насыбай атады. Онда ана жақта тұрғаны айтады:

Бұл мына жақта тұрып, оның тілін алып, шақшасып ерінің қасына қағып - қағып жіберіп, мазаттанып, шаттанып насыбайын бір атқанда, ар жақта көріп тұрған - аузынан суы ағып, елітіп жығылыпты.

Судың тасуы басылған соң, қонаққа барады. Тамыры да тікесінен тік тұрып күтіп алады.

Тамыр бұлқан - талқан болады:

Анау шапқылап барған соң, хан Барлыбай шақыртыпты:

Отырған жұрт мұның сөзін ерсі көріп күліпті. Сонда қара жорғаның иесі.

Шақша иесінің аты Нау екен.«Нау құрымай, дау құрымайды» - деп жұрт аузына ілінген алаяқ екен.

«Боштай өлді» - деп, естігенде,

Құс салып далақтап жүргенде, шақша түсіп қалып, жоғалған екен де, Нау оны біліп: «Тоқта, бәлем, аузыңа бір құм құярмын!»- деп, ішінде ойлап жүреді екен.

Қазақта бір мақал бар: «Ер туған жеріне, ит тойған жеріне». Қазақ соның айтуын білсе де, мағынасын білмейді. Бұл хадис шарифта Шіп Алутин мен Алайманның мағынасынан алынған сөз. Жақын би адам ұғлы болса - ойғам. Отынның асылы сый дұр бізге.Топырақ - Адамның асыл шыққан жері, рухының өрбіп-өңдіген жері Құдай тәбәрік тағаланың құдірет қасы денесінің шыққан жері топырақ. Мұнан мағлұм болды. Шын жұрты, шыққан жұрты - ақырет ғаламы. Жалған дүниенің жүзі ішпек - құшпақ үшін болған - тойған жері болды. Ердің eрі, екеудің сынығы болған - жан. Ақырет жұмысын қоштап, соның жабдығын ойлап, ескертіп туған жері сонда болады. Ер болмаған, ерлік ісін қыла алмаған жұртта қалған жемтік өлексені қиып кете алмаған иттей болып, дүние шылығымен алданып қалады.

Далада жұрт тебіседі.

Күні кеше Сарыарқада қасиетті, шарапатты болып өткен Исабек (Ғайсабек) ишан дуам айтып отырады екен:

Құлақ естігенді көз бір көрмек, 1928-нші жыл, ұлу жылы, байлықтың мұрат еместігін көзінен көріп нанды.

Ноғайына қояды.

Оның сөйлегені: біздің құрттай бала күнімізде еді 1928-нші жылда, ұлу жылында, Құдайдың байды атқанын көзіміз көрді. «Құдай ұрғанды қоса ұрмаса, Құдайдың жандай досы болмайды», - деген де сөз бар.