ФБР-дің бұрынғы арнайы агенті Джо Наварроның дене тілі арқылы адамдардың шынайы ниетін тану және күнделікті өмірде вербалды емес қарым-қатынастың артықшылығын пайдалану туралы терең талдауы.
Тілсіз әлемнің есігі: ФБР агентінің көзімен көру
Біз күнделікті қарым-қатынаста сөздерге тым көп маңыз береміз, алайда адамзат тарихында сөйлеу қабілеті пайда болғанға дейін біздің ата-бабаларымыз миллиондаған жылдар бойы тек дене тілімен түсінісіп келген. Джо Наварро – ФБР-дің қарсы барлау бөлімінде 25 жыл қызмет еткен, шпиондарды ұстау мен қылмыскерлердің ішкі есебін оқудың шебері. Оның «Дене тілі ештеңе жасырмайды» еңбегі жай ғана кітап емес, бұл – адам жанының картасын оқуға арналған нұсқаулық.
Бүгінгі интернет контекстінде Наварро есімі саяси пікірталастар мен әлемдік көшбасшылардың мінез-құлқын талдауда жиі аталады. Мәселен, The Guardian басылымы жақында Дональд Трамптың дене тілін Наварроның «күміс арқалы горилла» (silverback) концепциясымен байланыстырып, билік пен үстемдіктің қалай көрсетілетінін зерттеді. Бұл Джо Наварро идеяларының әлі де өзекті екенін дәлелдейді.
Тергеу бөлмесіндегі алғашқы сабақ: Аяқтар ешқашан өтірік айтпайды
Наварро өзінің кітабында тергеу кезінде болған бір қызықты оқиғаны баяндайды. Күдікті ер адам өзін өте салмақты ұстап, сұрақтарға мүдірмей жауап беріп отырады. Оның бет-әлпеті «тастай» суық, ешқандай күдік тудырмайды. Алайда, Наварро үстелдің астына көз тастағанда, күдіктінің аяқтарының тынымсыз билеп, есікке қарай бағытталғанын байқайды.
«Адамның беті – бұл қоғамдық маска, бірақ аяқтар – дененің ең шынайы бөлігі», - деп жазады автор. Күдіктінің аузы «мен кінәсізбін» десе де, оның аяқтары «мен бұл жерден тезірек қашқым келеді» деп айғайлап тұрды. Нәтижесінде, осы кішкене деталь үлкен қылмыстың бетін ашуға көмектесті. Бұл мысал бізге адамның саналы түрде бет-әлпетін басқара алса да, аяқтарының қозғалысын бақылауды жиі ұмытып кететінін үйретеді.
Лимбикалық ми: Біздің ішкі «ақиқат детекторымыз»
Наварроның зерттеулері мидың лимбикалық жүйесіне негізделген. Бұл – біздің тірі қалуымызды қамтамасыз ететін ежелгі ми бөлігі. Ол стресске үш түрлі реакция береді: қатып қалу (freeze), қашу (flight) және айқасу (fight).
Қазіргі заманда біз жолбарыстан қашпасақ та, бастықтың сынынан немесе жағымсыз сұрақтан лимбикалық миымыз дәл солай қорғанады. Мысалы, адам өзін жайсыз сезінгенде мойнын ұстай бастайды немесе көзін жабады. Бұл – лимбикалық жүйенің өзін-өзі тыныштандыру (pacifying) әрекеті. Осы белгілерді тани білу – айналаңыздағылардың нақты не сезініп отырғанын түсінудің кілті.
Сыныптас пен дос: Айналаңыздағы адамдардың «жайлылық аймағын» қалай тануға болады?
Жас оқырман үшін Наварроның кеңестері достармен қарым-қатынаста таптырмас құрал. Егер сіз біреумен сөйлесіп тұрғанда, оның денесі сізге бұрылғанымен, аяқтарының ұшы басқа жаққа қарап тұрса, демек ол адамның әңгімені тезірек аяқтағысы келіп тұрғаны.
Керісінше, егер дос-жарандарыңыз сізді көргенде қастарын жоғары көтерсе (flash eyebrows), бұл – шынайы қуаныштың белгісі. Бұл қимыл небары секундтың оннан бір бөлігінде өтеді, бірақ ол «мен саған сенемін және сені көргеніме қуаныштымын» деген сөзсіз хабарлама береді. Осы кішкене детальдарды бақылау арқылы сіз кімнің сізге шынайы достық ниетте екенін біле аласыз.
Казинодағы құпия: Кәсіби ойыншының байқалмайтын қателігі
Наварро тек ФБР-де ғана емес, сонымен қатар покер ойыншыларына да кеңес берген. Бірде ол өте тәжірибелі ойыншының ұтылып жатқанын бақылайды. Ойыншы өзін өте сабырлы ұстағанымен, қолына жақсы карта түскенде оның көз қарашықтары еріксіз ұлғайып, саусақтары үстелді жеңіл қаға бастаған. Бұл «бақытты аяқтар» (happy feet) феноменінің қолдағы көрінісі еді.
Ойыншы өзінің қуанышын бетімен жасырғанымен, саусақтарының ұсақ моторикасы оның ішкі толқынысын сатып қойды. Бұл оқиға эмоцияны толық бақылау мүмкін емес екенін, тек дененің қай бөлігін бақылау керектігін білу маңызды екенін көрсетеді.
Дене қалпы және статус: «Күміс арқалы» альфа-еркектердің психологиясы
Наварро «аумақтық мінез-құлықты» (territorial behavior) зерттей отырып, статус жоғары адамдардың кеңістікті көбірек иеленетінін айтады. Егер адам үстелге шынтағын кең жайып қойса немесе аяғын алшақ тастап тұрса, бұл оның өзіне деген сенімділігі мен билігін көрсетеді.
Жақында Popular Science басылымында жарияланған мақалада Наварроның осы теориялары қазіргі корпоративтік мәдениеттегі көшбасшылықты талдау үшін қолданылды. Оқырманға сұрақ: Сіз маңызды кездесулерде өзіңізді «кішірейтіп» көрсетесіз бе, әлде кеңістікті еркін иеленесіз бе?
Күмбез жасау (Steepling): Өзіне сенімділіктің жоғарғы сигналы
Күмбез жасау немесе steepling – бұл екі қолдың саусақ ұштарын біріктіріп, күмбез пішінін жасау. Бұл – Наварроның айтуынша, адамның өз ойына немесе позициясына деген шексіз сенімділігінің белгісі.
Бұл жест «мен не айтып жатқанымды жақсы білемін» деген мағынаны білдіреді. Көптеген табысты кәсіпкерлер мен заңгерлер осы қимылды саналы түрде қолданады. Алайда, Наварро ескертеді: егер осы күмбезден кейін саусақтар бір-біріне айқасып кетсе, бұл сенімділіктің күмәнмен алмасқанын білдіреді.
Алғашқы кездесу және сұхбат: Денең арқылы «мен сенімдімін» деп айту
Наварроның базадағы «Дене тілі ештеңе жасырмайды» кітабын оқудың басты себебі – мұндағы практикалық жаттығулар. Мысалы, жұмысқа орналасу кезінде немесе маңызды таныстықта мына қадамдарды орындап көріңіз:
- Көкірегіңізді ашық ұстаңыз (өмірлік маңызды мүшелерді жаппаңыз);
- Басыңызды сәл бір жағына қисайтыңыз (бұл тыңдауға дайын екеніңізді және қауіп төндірмейтініңізді білдіреді);
- Қолдарыңызды үстел үстінде ұстаңыз, оларды жасыру күдік тудырады.
Бет-әлпеттегі жалғандық: Көздер мен еріндердің «микро-биі»
Біз жиі «көздер – жанның айнасы» дейміз, бірақ Наварро көзден бұрын еріндерге қарауды ұсынады. Адам бір нәрсені ұнатпаса немесе жасырғысы келсе, оның еріндері «жоғалып» кетеді (ерінді ішке қарай қысу). Бұл – лимбикалық мидың ауызды жабу арқылы ақпараттың сыртқа шығуына немесе жағымсыз нәрсенің ішке кіруіне тосқауыл қоюы.
Шын қуаныш кезінде көз айналасындағы бұлшықеттер де іске қосылады (Дюшен күлкісі). Егер біреу сізге тек аузымен ғана күлімсіреп тұрса, бұл оның жай ғана сыпайылық танытып тұрғанының белгісі.
Төрт көзбен кездесу: Президенттік пікірталастардағы бейвербалды шайқас
Наварро әлемдік саясаткерлердің мінез-құлқын талдауда алдына жан салмайды. The New York Times басылымында жарияланған саяси сұхбаттарды талдай отырып, ол сенаторлардың немесе президенттікке үміткерлердің қалай «сөзсіз жеңіске» жететінін көрсетеді. Мысалы, қарсыласы сөйлеп жатқанда оған тіке қарап, сәл мысқылмен жымию – бұл психологиялық қысым көрсетудің бір түрі.
Мұндай сәттерде сөздер емес, дене қалпы мен көзқарас сайлаушылардың шешіміне көбірек әсер етеді. Наварроның айтуынша, біз саналы түрде аргументтерді тыңдасақ та, подсознание деңгейінде кімнің «мықты» екенін дене тілі арқылы сеземіз.
Жалғандықты анықтау: Өтіріктің тікелей белгісі жоқ екенін түсіну
Ең маңызды ақиқат: әлемде өтіріктің нақты бір белгісі жоқ. Наварро «мұрнын ұстаса – өтірік айтады» деген сияқты стереотиптерді жоққа шығарады. Оның орнына ол мазасыздық кластерлерін іздеуді ұсынады.
Егер адам сұрақтан кейін бірден мойнын уқалап, ернін жалап, креслода қозғала бастаса – бұл өтірік емес, бұл оның өзін жайсыз сезініп отырғанының белгісі. Нағыз шеберлік – бұл жайсыздықтың себебін анықтауда.
Сөзсіз ықпал ету: Күнделікті харизманы арттырудың жолдары
Джо Наварроның идеялары тек қылмыскер ұстау үшін емес, жақсы адам болу үшін керек. Ол «бейвербалды харизма» туралы жазады. Бұл – айналаңыздағы адамдарға өзін маңызды және қауіпсіз сезінуге мүмкіндік беру өнері.
Егер сіз сөйлесіп тұрған адамға денеңізбен толық бұрылып (ventral fronting), алақаныңызды ашық көрсетіп сөйлесеңіз, сіз автоматты түрде сенімді әрі тартымды көрінесіз. Наварроның кітаптары оқуға тұрарлық, себебі олар сізге әлемді «жоғары ажыратымдылықта» (high definition) көруге мүмкіндік береді.
Түсіністік өнері: Адам жанын сөзсіз ұғудың соңғы түйіні
Дене тілін бақылау – бұл біреуді өтірік үстінде ұстап алу немесе манипуляция жасау құралы емес. Бұл – эмпатияның ең жоғарғы түрі. Бұл – адамның айтылмаған мұңын, жасырынған қорқынышын немесе іштей толқыған қуанышын сөзсіз түсіну өнері.
Джо Наварро бізге адамдарға тек құлақпен емес, көзбен де тыңдауды үйретеді. Оның ФБР-дегі тәжірибесі мен ғылыми зерттеулері біріккен бұл еңбегі әрбір саналы оқырманның үстел үстіндегі кітабына айналуы тиіс. Сіз бүгін айналаңыздағылардың дене тілінен нені байқадыңыз?
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру