Росс Грин: «Қиын» бала жоқ, түсіністік таппаған бала бар

Ross W. Greene, Ph.D. • 27.02.2026 • 2 рет оқылды

Жазу өлшемі 20 px

Жол аралығы 1.85

Әріп аралығы 0.30 px

Абзац аралығы 0.95 em

Әйгілі клиникалық психолог Росс Гриннің «Аса ашушаң бала» кітабы бала тәрбиесіндегі ескірген қағидаларды тас-талқан етті. Бұл мақалада біз баланың мінез-құлқын түсінудің революциялық әдістері мен автордың өміршең идеяларына шолу жасаймыз.

Кіріспе: Түсіністікке бастар жол

Әрбір ата-ананың өмірінде баласының айтқанды тыңдамай, шектен тыс ашуға бой алдыратын сәттері болады. Мұндай жағдайда біз көбіне жазалау немесе қаталдық таныту арқылы мәселені шешкіміз келеді. Алайда, әйгілі психолог Росс Грин бұл тәсілдің түбірімен қате екенін дәлелдеп берді.

Қазақстандық контекст және әлемдік әдебиет

Соңғы жылдары елімізде әлемдік классика мен заманауи ғылыми еңбектерді қазақ тілінде оқытуға, мектеп бағдарламаларына енгізуге ерекше көңіл бөлінуде. Мұқағали Мақатаев немесе Қайым Мұхамедханов сияқты ұлттық тұлғаларымызды ұлықтай отырып, біз сонымен қатар Росс Грин секілді әлемдік деңгейдегі психологтардың еңбектеріне де зәруміз. Қазақ тілді ортада Росс Гриннің идеялары отбасылық құндылықтарды жаңа қырынан тануға көмектеседі.

Росс Грин кім?

Росс У. Грин — философия докторы, клиникалық психолог, Гарвард медициналық мектебінде ұзақ жылдар бойы еңбек еткен ғалым. Ол өмірінің 20 жылдан астам уақытын мінез-құлқында ауытқулары бар балалар мен олардың отбасыларына көмектесуге арнаған. Оның «Аса ашушаң бала» (The Explosive Child) еңбегі әлемнің ондаған тіліне аударылып, миллиондаған данамен таралды.

«Қолынан келсе, бала жақсы болуға тырысады»

Росс Гриннің басты философиясы бір-ақ сөйлемге сыяды: «Kids do well if they can» (Егер қолынан келсе, бала жақсы болуға тырысады). Бұл дегеніміз — егер бала бұзықтық жасаса, бұл оның ниетінің нашарлығынан емес, сол жағдайда қалай әрекет ету керектігін білмегендігінен немесе қажетті дағдыларының жетіспеушілігінен.

«Аса ашушаң бала» — бұл диагноз емес

Автор өз кітабында «ашушаңдық» дегенді мінездің жамандығы емес, эмоционалды реттеу, икемділік және мәселені шешу дағдыларының кешеуілдеуі ретінде қарастырады. Бұл көзқарас ата-анаға балаға ашуланудың орнына, оған жанашырлықпен қарап, көмектесуге мүмкіндік береді.

CPS әдістемесі: Ынтымақтастық арқылы шешу

Неліктен жазалау жүйесі жұмыс істемейді?

Көптеген ата-аналар «Егер баланы жазаламасақ, ол басымызға шығады» деп қорқады. Бірақ Росс Грин дәлелдегендей, жазалау тек қорқыныш тудырады, бірақ балаға жаңа дағды үйретпейді. «Аса ашушаң бала» кітабында жазалаудың орнына саналы диалог құрудың маңызы жан-жақты сипатталған.

Өскен ортасы мен құндылықтары

Росс Гриннің жеке өмірі туралы ашық деректер шектеулі болғанымен, оның кәсіби жолында гуманизм мен адам құқықтарын қорғау құндылықтары басым екені көрінеді. Ол тек отбасыларда ғана емес, түрмелер мен мектептердегі қатал тәртіпті өзгертуге, балаларға жасалатын физикалық және психологиялық қысымды тоқтатуға атсалысып келеді.

Автордың ықпалы мен мойындалуы

«Росс Гриннің әдістері біздің мектептегі атмосфераны толықтай өзгертті. Біз балаларды жазалауды қойып, оларды тыңдауды үйрендік», — дейді белгілі білім беру сарапшылары. Оның еңбектері АҚШ-тың көптеген штаттарында білім беру стандарттарына енгізілген.

Біздің базадағы «Аса ашушаң бала» кітабы

Бұл кітап не үшін оқуға тұрарлық? - Біріншіден, ол практикалық құрал. Мұнда құрғақ теория емес, нақты диалогтар мен жағдаяттар берілген. - Екіншіден, ол ата-ананың өзін-өзі кінәлау сезімінен арылтады. - Үшіншіден, бұл кітап қазақ тілді оқырманға бала тәрбиесіндегі әлемдік трендтерді түсінуге жол ашады.

Оқырманға сұрақ

Сіз балаңызбен кикілжің туындағанда «Мен айтқандай болуы керек» деген қағиданы ұстанасыз ба, әлде балаңыздың неге бұлай істегенін түсінуге тырысасыз ба? Росс Грин бізге екінші жолдың әлдеқайда жемісті екенін көрсетеді.

Қорытынды: Тәрбие — бұл жарыс емес

Росс Гриннің туындылары — бұл жай ғана психологиялық кеңестер емес, бұл адамгершілік пен мейірімділікке шақыратын үндеу. «Аса ашушаң бала» кітабын оқу арқылы сіз балаңызбен арадағы үзілген көпірді қайта тұрғыза аласыз. Есіңізде болсын, тәрбие — баланы жеңу емес, ол баланы өз-өзін жеңуге үйрету.