Стивен Прессфилдтің философиясы арқылы шығармашылық тоқырауды еңсерудің және темірдей тәртіп қалыптастырудың рефлексиялық жол картасы.
Көрінбейтін жау: Қарсылық деген не?
Әрбір адамның ішінде өзіне қарсы жұмыс істейтін жасырын күш бар. Сіз жаңа кітап жазуды, бизнес бастауды немесе таңертең жүгіруді қолға алған сәтте, беймәлім бір «кедергі» алдыңыздан көлденең шығады. Бірақ бұл кедергі қайдан пайда болады?
Стивен Прессфилд мұны «Қарсылық» (Resistance) деп атайды. Бұл – сыртқы фактор емес, біздің ішкі табиғатымыздың бір бөлшегі.
«Қарсылық – біздің ішіміздегі ең қауіпті жау. Оның мақсаты – бізді жақсарту емес, біздің жанымызды, рухымызды өлтіру және өміріміздің мәнін жою», – дейді автор өзінің әйгілі «Өнер майданы» еңбегінде. Бұл күш бізді ертеңге қалдыруға, сылтау іздеуге және өзімізді алдауға мәжбүрлейді. Ол үнсіз, бірақ өте қатыгез.
Қорқыныш – сіздің компасыңыз
Қарсылықтың ең басты қаруы – қорқыныш. Алайда, қорқыныш бізге нені айтқысы келеді?
Прессфилдтің ең өзгеше көзқарастарының бірі – қорқынышқа деген қатынасы. Көптеген адамдар қорқынышты «тоқтау керек» деген белгі деп түсінсе, автор оны керісінше, «дұрыс жолда екеніңізді білдіретін бағдаршам» деп есептейді.
Сіз неғұрлым бір істен қатты қорықсаңыз, демек, сол іс сіздің жаныңыз үшін соғұрлым маңызды. Қарсылық тек биік мақсаттарға ғана тосқауыл қояды. Сондықтан қорқыныш бар жерде өсу бар. Сіздің ішкі үрейіңіз – сізге қай бағытқа бару керектігін көрсетіп тұрған компас іспетті. Одан қашпаңыз, оған ілесіңіз.
Бос парақ алдындағы алғашқы жеңіліс
Тіпті ең ұлы шеберлердің де өз майданы болады. Прессфилдтің өзі бұл күшпен ондаған жылдар бойы арпалысқан.
Ол жиырма жыл бойы жазған дүниелерін ешкімге жариялай алмай, жүк көлігін айдап, кафелерде жұмыс істеп жүргенде де Қарсылықтың құрығынан құтыла алмады. Бірде ол жаңа роман жазуға отырып, алғашқы сөйлемді жаза алмай сегіз сағат бойы бос қағазға қарап отырған. Бөлмедегі үнсіздік оның ішіндегі айғайдан да қаттырақ естілді.
«Сен ештеңе жаза алмайсың», – деді оның ішкі дауысы. «Сенің жазғаның ешкімге керек емес». Стивен сол күні жеңілгенін мойындап, үстелден тұрып кетті. Бірақ келесі күні ол қайта оралды. Бұл оның нағыз жазушы болып қалыптасуына дейінгі мыңдаған кішігірім шайқастардың бірі ғана еді. Бүгінде оның «Ghost Fleet» сияқты еңбектерінің Literary Hub секілді беделді басылымдарда талқылануы – осы табандылықтың жемісі.
Дилетант пен Кәсіпқой: Психологиялық алшақтық
Бұл күресте кім екеніңізді анықтау маңызды. Автор Қарсылық ұғымын тек кәсіби деңгейдегі тәртіп арқылы ғана жеңуге болатынын айтады.
Дилетант (әуесқой) пен Кәсіпқойдың арасындағы айырмашылық неде? Бұл – шабытқа емес, әрекетке деген көзқарас.
- Дилетант – шабытты күтеді, кәсіпқой – жұмысқа келеді.
- Дилетант – өз өнерін өзінің «менімен» (ego) байланыстырады, кәсіпқой – өзін жұмыс құралы ретінде көреді.
- Дилетант – сыннан қорқады, кәсіпқой – сынды жұмыс процесінің бір бөлігі деп біледі.
Күнделікті рәсім: Жұмысқа қалай кірісу керек?
Тәртіп – еркіндіктің кілті. Кәсіпқой болу үшін сізге темірдей тәртіп пен күнделікті «рәсімдер» (rituals) қажет.
Прессфилд әр таң сайын бір уақытта жазу үстеліне отырады. Ол үшін бұл – қасиетті құлшылық сияқты процесс. Ол өзін Музаға (шабытқа) емес, жұмысқа бағындырады.
Оқырманға арналған практикалық тапсырма:
- Өзіңіздің «жұмыс зонаңызды» белгілеңіз.
- Жұмысқа кірісер алдында бірдей 3 әрекет жасаңыз (мысалы, кофе ішу, телефонды өшіру, белгілі бір музыканы қосу).
- Нәтижеге емес, процеске (сағатқа) басымдық беріңіз. Сіздің міндетіңіз – жақсы жазу емес, үстелден тұрмай отыру. Осы сәтте сіз жеңіске жеттіңіз.
Шабыт туралы аңызды жоққа шығару
Көп адам шабыттың келуін күтіп, өмірін зая жібереді. Бірақ шабыт дегеніміз не өзі?
«Мен тек шабыт келгенде ғана жазамын. Бақытыма орай, шабыт әр таң сайын сағат тоғызда келеді», – деген Сомерсет Моэмнің сөзін Прессфилд жиі мысалға алады. Автордың ойынша, шабыт – бұл аспаннан түсетін сый емес, ол тек жұмыс үстелінде тер төгіп жатқан адамға ғана келетін Муза.
Егер сіз шабытты күтіп отырсаңыз, демек, сіз Қарсылықтың құрбаны болдыңыз. Қарсылық сізге «бүгін көңіл-күйің жоқ, ертең бастайық» деп сыбырлайды. Кәсіпқой адам бұл дауысты естиді, бірақ оған бағынбай, өз ісін жалғастыра береді.
Гарри Поттерден Гомерге дейін: Жеңімпаздар жолы
Тарих парақтарына үңілсек, ұлы туындылардың барлығы дерлік Қарсылықпен шайқаста туғанын көреміз.
Гомер «Одиссеяны» бастар алдында Музаға жалбарынған, себебі ол алдында тұрған жүктің ауырлығын және өз ішіндегі кедергіні білді. Джоан Роулинг алғашқы «Гарри Поттерді» жазғанда депрессиямен ғана емес, «сенің қолыңнан ештеңе келмейді» деген ішкі Қарсылықпен алысты. Бірақ ол тоқтамады.
Прессфилдтің «Өнер майданы» кітабы Notre Dame Magazine секілді басылымдарда «әрбір шығармашылық адамның үстел үстінде жатуы тиіс Киелі кітабы» деп бағалануының себебі де осында: ол мифтерді емес, шындықты айтады. Бұл – тек жазушыларға емес, кез келген істі бастаушыға арналған манифест.
Қарсылықтың мың бір бетпердесі
Қарсылық тек жалқаулық түрінде ғана келмейді. Ол өте қу. Ол сізді науқас етіп қоюы мүмкін, отбасыңызда кенеттен жанжал тудыруы мүмкін немесе сізді «өте маңызды» басқа шаруалармен айналысуға мәжбүрлейді.
Сіз өзіңізді «прогрессивті» сезіну үшін курстарға жазыласыз, кітаптар сатып аласыз, бірақ нақты іске келгенде тоқтап қаласыз. Бұл – Қарсылықтың ең қауіпті түрі: «дайындық» арқылы істі кейінге шегеру. Сіз шынымен дайын емессіз бе, әлде жай ғана қорқып тұрсыз ба?
Фундаменталды дағдылар: Күрделіні қарапайымға айналдыру
Шеберліктің негізі – қарапайымдылықта. Күрделі техникаларды іздеу – бұл тағы да Қарсылықтан қашудың жолы.
Жақында ғана «Towards Data Science» журналында жарияланған мақалада Прессфилдтің ұстанымына сүйене отырып, шеберліктің негізі – қарапайым фундаменталды дүниелерді күнделікті қайталау екені айтылды.
- Мақсатыңызды бір сөйлеммен жазыңыз.
- Күніне кемінде 1 сағатты тек осы іске арнаңыз.
- Интернетті толықтай өшіріңіз.
- Нәтиже қандай болса да, өзіңізді кінәламаңыз. Сіздің міндетіңіз – тек әрекет ету.
Өзіңді ақтау – бұл рухани жеңіліс
Прокрастинацияны әдет деп емес, Қарсылықтың қаруы деп көріңіз.
Біз өзімізге «мен мұны ертең істеймін» деп айтқанда, іштей өзімізді жақсы сезінеміз. Бірақ Прессфилдтің айтуынша, бұл – өзіңді рухани өлімге кесу. Біз қабілетімізді пайдаланбаған сайын, іштей құрдымға кетеміз.
Сылтаулар мен ақталулар – бұл Қарсылықтың тілі. Сіз қаншалықты қисынды сылтау айтсаңыз да (балалардың сабағы, шаршау, уақыттың жоқтығы), бұл шын мәнінде майдан даласынан қашумен тең. Кәсіпқой адам сылтау айтпайды, ол жұмыс істейді.
Түскі асқа дейінгі үш парақ
Нағыз жеңіс – бұл нәтиже емес, тәртіп.
Стивен Прессфилдтің өміріндегі ең бақытты сәт – оның алғашқы кітабы басылып шыққан сәт емес. Ол өзінің алғашқы романын соңына дейін жазып бітірген күні нағыз жеңімпаз екенін сезінді. Ол сол күні кешке ыдыс жуып тұрып, іштей өзіне: «Мен мұны істедім. Қарсылық мені тоқтата алмады», – деді. Тіпті ол кітап баспадан өтпесе де, ол өзінің ішкі жауын жеңген еді.
Күнделікті кішігірім жеңістер – мысалы, түскі асқа дейін 3 парақ мәтін жазу немесе 30 минут жаттығу жасау – адам психологиясын түбегейлі өзгертеді. Бұл сізді «құрбаннан» «кәсіби жауынгерге» айналдырады.
Назарды сақтаудың «Темір ережесі»
Қазіргі заманда Қарсылықтың жаңа одақтастары бар. Бұл – әлеуметтік желілер мен шексіз ақпарат.
«The New York Times» басылымында жарияланған соңғы зерттеулер сананың шексіз ақпараттан шаршайтынын айтады. Прессфилд мұны алдын ала болжағандай, терең жұмыс күйіне енуді ұсынады.
- Жұмыс кезінде телефонды басқа бөлмеге қалдырыңыз.
- Браузердегі барлық артық терезелерді жабыңыз.
- Таймер қойыңыз (мысалы, 50 минут жұмыс, 10 минут үзіліс).
- Ешкімнің мазаламауын сұраңыз. Бұл – сіздің майданыңыз.
Шығармашылық – бұл үздіксіз соғыс
Майдан – іште, жау – үнсіз, Сылтау айтсаң – сен құнсыз. Кәсіпқой боп аттансаң, Жеңіс келер шүбәсіз. Өнер – бұл жай ғана хобби емес, бұл күнделікті рухани және физикалық майдан. Егер сіз бүгін Қарсылықты жеңсеңіз, ертең ол жаңа күшпен оралады. Бұл соғыс өміріңіздің соңына дейін жалғасады, бірақ әрбір жеңіс сізді күштірек етеді.
Майдан даласынан хат: Тек әрекет қана қалды
Стивен Прессфилдтің «Өнер майданы» кітабы біздің базадағы ең құнды еңбектердің бірі. Ол сізге қалай жазу керектігін емес, қалай жасау керектігін үйретеді. Бұл кітапты оқу – өз ішіңіздегі Қарсылыққа қарсы алғашқы оқты атумен тең.
Бүгін, дәл қазір, осы мақаланы оқып болған соң, Қарсылықтың сыбырын тыңдамаңыз. Жұмыс үстеліне отырыңыз. Бірінші қадамды жасаңыз. Сіздің ішкі әлеміңіз – бұл үлкен майдан даласы, ал жеңіс тек әрекет етушілердің жағында. Өз майданыңызды бастаңыз!
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру